Zübeyde Hanım Cad. Odalar İş Merkezi Kat :5 No:29 İpekyolu /VAN
0545 542 22 62 / 0535 244 02 65
vancihangiroglu@gmail.com

YASALAR VE YÖNETMELİKLER

Yönetim Danışmanlık ve Temizlik Bizim İşimiz

Genel kurul:

Anagayrimenkul, kat malikleri kurulunca yönetilir ve yönetim tarzı, kanunların emredici hükümleri saklı kalmak şartiyle, bu kurul tarafından kararlaştırılır. Kat malikleri kurulunun toplantısı ve kararları: Toplantı zamanı: Kat malikleri kurulu, yılda bir defadan az olmamak üzere yönetim planında gösterilen zamanlarda, eğer böyle bir zaman gösterilmemişse, her takvim yılının ilk ayı içinde toplanır. Toplu yapılarda ise kurullar, en geç iki yılda bir defadan az olmamak üzere yönetim plânlarında gösterilen zamanlarda, böyle bir zaman gösterilmemişse, ikinci takvim yılının ilk ayı içinde toplanır. Önemli bir sebebin çıkması halinde, yöneticinin veya denetçinin veya kat maliklerinden üçte birinin istemi üzerine ve toplantı için istenilen tarihten en az onbeş gün önce bütün kat maliklerine imzalattırılacak bir çağrı veya bir taahhütlü mektupla, toplantı sebebi de bildirilmek şartiyle, kat malikleri kurulu her zaman toplanabilir. İlk çağrı yapılırken, birinci toplantıda, yeter sayının sağlanamaması halinde, ikinci toplantının nerede ve hangi tarihte yapılacağı da belirtilir. ilk toplantı ile ikinci toplantı arasında bırakılacak zaman yedi günden az olamaz. Yeter sayı: Katmalikleri kurulu, kat maliklerinin sayı ve arsa payı bakımından yarısından fazlasiyle toplanır ve oy çokluğuyla karar verir. Yeter sayının sağlanamaması nedeniyle ilk toplantının yapılamaması halinde, ikinci toplantı, en geç onbeş gün sonra yapılır. Bu toplantıda karar yeter sayısı, katılanların salt çoğunluğudur. Bu kanunda yeter sayı için ayrıca konulmuş olan hükümler saklıdır. Oya katılma: Her kat maliki, arsa payı oranına bakılmaksızın, bir tek oy hakkına sahiptir. Anagayrimenkulde birden ziyade bağımsız bölümü olan kat maliki, her bağımsız bölüm için ayrı bir oy hakkına sahiptir; bununla beraber onun malik olduğu bağımsız bölümlerin sayısı ne olursa olsun, sahip olacağı oy sayısı bütün oyların üçte birinden fazla olamaz; oy hesabı yapılırken kesirler gözönüne alınmaz. Bir bağımsız bölümün birden ziyade maliki varsa, kat malikleri kurulunda bunları içlerinden vekalet verecekleri birisi temsil eder. Kat maliklerinden biri ehliyetsiz ise onu kanuni mümessili temsil eder. Alınacak karar doğrudan doğruya kendini ilgilendiren kat maliki görüşmelerde hazır bulunabilir, fakat oya katılamaz. Kat maliklerinden biri, oyunu yetkili vekil eliyle kullanabilir. Bir kişi, oy sayısının yüzde beşinden fazlasını kullanmak üzere vekil tayin edilemez. Ancak, kırk ve daha az sayıdaki kat mülkiyetine tâbi taşınmazlarda bir kişi, en fazla iki kişiye vekâlet edebilir. Kararlar: Anagayrimenkul kat malikleri kurulu tarafından, sözleşme, yönetim planı ve kanun hükümleri uyarınca verilecek kararlara göre yönetilir. Bütün kat malikleriyle külli ve cüzi halefleri, yönetici ve denetçiler, kat malikleri kurulunun kararlarına uymakla yükümlüdürler. Anagayrimenkulün kullanılmasından veya yönetiminden dolayı kat malikleri arasında veya bunlarla yönetici ve denetçiler arasında veya denetçilerle yöneticiler arasında çıkan anlaşmazlıklar, kat malikleri kurulunca çözülür ve karara bağlanır. Kat malikleri kurulu kararları (1) den başlayıp sırayla giden sayfa numaraları taşıyan her sayfası noter mühüriyle tasdikli bir deftere yazılarak, toplantıda bulunan bütün kat maliklerince imzalanır; karara aykırı oy verenler bu aykırılığın sebebini belirterek imza koyarlar. Bir husus hakkında ilerde çıkan anlaşmazlıklar, karar defterinde aynı hususa dair daha önce verilmiş bir karar varsa kaide olarak ona göre çözülür.

Yönetici Yada Yönetim Kurulu Atanması:

Kat malikleri, anagayrimenkulün yönetimini kendi aralarından veya dışardan seçecekleri bir kimseye veya üç kişilik bir kurula verebilirler; bu kimseye (Yönetici), kurula da (Yönetim kurulu) denir. Anagayrimenkulün sekiz veya daha fazla bağımsız bölümü varsa, yönetici atanması mecburidir. Anagayrimenkulün bütün bölümleri bir kişinin mülkiyetinde ise, malik kanunen yönetici durumundadır. Yönetici, kat maliklerinin, hem sayı hem arsa payı bakımından çoğunluğu tarafından atanır. Yönetici her yıl kat malikleri kurulunun kanuni yıllık toplantısında yeniden atanır; eski yönetici tekrar atanabilir. Kat malikleri anagayrimenkulün yönetiminde anlaşamaz veya toplanıp bir yönetici atayamazlarsa, o geyrimenkulün bulunduğu yerin sulh mahkemesince, kat maliklerinden birinin müracaatı üzerine ve mümkünse diğerleri de dinlendikten sonra, gayrimenkule bir yönetici atanır. Bu yönetici, aynen kat maliklerince atanan yöneticinin yetkilerine sahip ve kat maliklerine karşı sorumlu olur. Sulh mahkemesince atanan yönetici, bu atanma üzerinden altı aygeçmedikçe, kat malikleri kurulunca değiştirilemez Ancak haklı bir sebep çıkarsa, onu atamış olan sulh mahkemesi, değiştirmeye müsaade edebilir. Yönetici atanırken kendisiyle yapılan sözleşmede, teminat göstermesi şart edilebilir; sözleşmede böyle bir şart olmasa bile, haklı bir sebebin çıkması halinde, kat malikleri kurulu, yöneticiden teminat göstermesini istiyebilir. Yöneticinin görevleri: Genel yönetim işlerinin görülmesi: Yöneticinin görevleri, yönetim planında belirtilir; yönetim planında aksine hüküm olmadıkça, yönetici aşağıdaki işleri görür: Kat malikleri kurulunca verilen kararların yerine getirilmesi; Anagayrimenkulün gayesine uygun olarak kullanılması, korunması, bakımı ve onarımı için gereken tedbirlerin alınması; Anagayrimenkulün sigorta ettirilmesi; Anagayrimenkulün genel yönetim işleriyle korunma, onarım, temizlik gibi bakım işleri ve asansör ve kalorifer, sıcak ve soğuk hava işletmesi ve sigorta için yönetim planında gösterilen zamanda, eğer böyle bir zaman gösterilmemişse, her takvim yılının ilk ayı içinde, kat maliklerinden avans olarak münasip miktarda paranın toplanması ve bu avansın harcanıp bitmesi halinde, geri kalan işler için tekrar avans toplanması; Anagayrimenkulün yönetimiyle ilgili diğer bütün ödemelerin kabulü, yönetim dolayısiyle doğan borçların ödenmesi ve kat malikleri tarafından ayrıca yetkili kılınmışsa, bağımsız bölümlere ait kiraların toplanması; Anagayrimenkulün tümünü ilgilendiren tebligatın kabulü; Anagayrimenkulü ilgilendiren bir sürenin geçmesinden veya bir hakkın kaybına meydan vermiyecek gerekli tedbirlerin alınması; Anagayrimenkulün korunması ve bakımı için kat maliklerinin yararına olan hususlarda gerekli tedbirlerin, onlar adına alınması; Kat mülkiyetine ilişkin borç ve yükümlerini yerine getirmiyen kat maliklerine karşı dava ve icra takibi yapılması ve kanuni ipotek hakkının kat mülkiyeti kütüğüne tescil ettirilmesi; Topladığı paraları ve avansları yatırmak ve gerektiğinde almak üzere muteber bir bankada kendi adına ve fakat anagayrimenkulün yönetici sıfatı gösterilmek suretiyle, hesap açtırılması; Kat malikleri kurulunun toplantıya çağırılması. Anagayrimenkulde bulunan asansörlerin güvenli bir şekilde işletilmesinin sağlanması amacıyla aylık bakımları ile yıllık kontrollerinin ilgili teknik düzenlemelere uygun şekilde yaptırılması ve bu işlemlere ilişkin ücretlerin ödenmesi. KMK' nun 34 üncü maddesinde belirtilen şartları taşımasına rağmen yönetici ataması yapılmayan anagayrimenkulde, birinci fıkrada sayılan işlerin yaptırılmasından kat malikleri müştereken sorumludur. ( 34. Md. Anagayrimenkulün sekiz veya daha fazla bağımsız bölümü varsa, yönetici atanması mecburidir.) Defter tutulması ve belgelerin saklanması: Yönetici, kat malikleri kurulunun kararlarını protokolleri, yapılan ihtar ve tebligatın özetini ve tarihlerini ve bütün giderleri, 32 nci maddede sözü geçen deftere tarih sırasiyle yazmaya ve bu defteri ve giderlerin belgeleriyle diğer bütün belgeleri bir dosyada saklamaya mecburdur. Bu defterin, her takvim yılının bitmesinden başlıyarak bir ay içinde yönetici tarafından notere kapattırılması mecburidir. Bu maddede yazılı görevleri yerine getirmiyen yöneticiye 33 üncü maddenin son fıkrasında yazılı cezalar uygulanır. İşletme projesinin yapılması: Kat malikleri kurulunca kabul edilmiş işletme projesi yoksa, yönetici gecikmeksizin bir işletme projesi yapar. Bu projede özellikle: Anagayrimenkulün bir yıllık yönetiminde tahmini olarak gelir ve gider tutarları; Tüm giderlerden her kat malikine, kmk' nın 20 nci maddesindeki esaslara göre düşecek tahmini miktar; Tahmini giderlerle diğer muhtemel giderleri karşılamak üzere her kat malikinin 20 nci maddedeki esaslara göre vermesi gereken avans tutarı; Gösterilir. Bu proje,kat maliklerine veya bağımsız bölümden fiilen yararlananlara, imzaları karşılığında veya taahhütlü mektupla bildirilir. Bildirimden başlayarak yedi gün içinde projeye itiraz edilirse durum kat malikleri kurulunda incelenir ve proje hakkında, karar verilir, gerekirse yeni bir proje hazırlanır. Kesinleşen işletme projeleri veya kat malikleri kurulunun işletme giderleri ile ilgili kararları, İcra ve İflas Kanununun 68 inci maddesinin 1 inci fıkrasında belirtilen belgelerden sayılır. YÖNETİCİNİN Sorumluluğu: Yönetici, kat maliklerine karşı aynen bir vekil gibi sorumludur. Kat malikleri kurulu, ada temsilciler kurulu veya toplu yapı temsilciler kurulu kararlarının iptaline ilişkin davalar, kat maliklerini temsilen yöneticiye, toplu yapılarda ise ada temsilciler kurulu veya toplu yapı temsilciler kurulunca seçilen yöneticiye husumet yöneltilmesi suretiyle açılabilir. Yönetici, açılan davayı bütün kat maliklerine ve ada veya toplu yapı temsilciler kuruluna duyurur. Kurul kararının iptali halinde bu konudaki yargılama giderleri ortak giderlerden karşılanır.

Hesap Verme:

Yönetici, yönetim planında yazılı zamanlarda eğer böyle bir zaman yazılmamışsa her takvim yılının birinci ayı içinde kat malikleri kuruluna, anagayrimenkul dolayısiyle o tarihe kadar elde edilen gelirlerin ve yapılmış olan giderlerin hesabına vermekle yükümlüdür. Kat maliklerinin yarısı isterse, bunların arsa payları ne olursa, olsun yönetim planında yazılı zamanlar dışında da hesabın gösterilmesi yöneticiden istenebilir. Hakları: Yönetici, kaide olarak vekilin haklarına sahiptir. Kat malikleri, kendilerine düşen borçları ve yükümleri yönetici tarafından noterlikçe yaptırılan ihtara rağmen vaktinde ve tamamen yerine getirmezlerse, yönetici, hiçbir tazminat ödemeye mecbur olmaksızın, kendine ait sözleşmeyi feshedip yöneticilikten çekilerek bu yüzden uğradığı zararın tazminini kat maliklerinden istiyebilir. Yönetici, yönetim planında veya kendisiyle yapılan sözleşmede bir ücret tayin edilmemiş olsa bile, kat maliklerinden uygun bir ücret istiyebilir. Kat malikleri kurulu, kat malikleri arasından atanmış yöneticinin normal yönetim giderlerine katılıp katılmayacağı, katılacaksa, ne oranda katılacağını kararlaştırır. Bu yolda, bir karar alınmamış ise, yönetici yönetim süresince kendisine düşen normal yönetim giderlerinin yarısına katılmaz. Yönetimin denetlenmesi DENETİM KURULU Kat malikleri kurulu, yöneticinin bu görevdeki tutumunu devamlı olarak denetler ve haklı bir sebebin çıkması halinde onu her zaman değiştirebilir. Hesapların denetlenmesi için yönetim planında, belli bir zaman konulmamışsa; bu denetim her üç ayda bir yapılır; bununla beraber haklı bir sebep çıkarsa, hesap denetlenmesi her zaman yapılabilir. Kat malikleri kurulu denetim işini, kendi aralarından sayı ve arsa payı çoğunluğuyla seçecekleri bir denetçiye veya üç kişilik bir denetim kuruluna verebilir; bu halde denetçi veya denetim kurulu yönetim planında yazılı zamanlarda, eğer zaman yazılmamışsa, her takvim yılının birinci ayı içinde kat malikleri kuruluna verecekleri bir raporla denetimin sonucunu ve anagayrimenkulün yönetim tarzı hakkındaki düşüncelerini bildirir; bu rapor çoğaltılarak birer örneği taahhütlü mektupla kat maliklerine gönderilir. Denetçiler bu raporu ve verecekleri kararları ve gerekli gördükleri diğer hususları, (1) den başlayıp sıra ile giden sayfa numaraları taşıyan ve her sayfası noter mührüyle tasdikli bir deftere geçirip tarih koyarak altını imza ederler.

Binaya Yapılacak İlaveler
Kat malikleri,anagayrimenkulün ortak yerlerinde kendi başlarında bir değişiklik yapamazlar; ortak yerlerin düzgün veya bunları kullanmanın daha rahat ve kolay bir hale konulmasına veya bu yerlerden elde edilecek faydanın çoğaltılmasına yarıyacak bütün yenilik ve ilaveler, kat maliklerinin sayı ve arsa payı çoğunluğu ile verecekleri karar üzerine yapılır. Engellilerin yaşamı için zorunluluk göstermesi hâlinde, proje tadili kat maliklerinin en geç üç ay içerisinde yapacağı toplantıda görüşülerek sayı ve arsa payı çoğunluğu ile karara bağlanır. Toplantının bu süre içerisinde yapılamaması veya tadilat talebinin çoğunlukla kabul edilmemesi durumunda; ilgili kat malikinin talebi üzerine bina güvenliğinin tehlikeye sokulmadığını bildirir Komisyon raporuna istinaden ilgili mercilerden alınacak tasdikli proje değişikliği veya krokiye göre inşaat, onarım ve tesis yapılır, ilgili merciler, tasdikli proje değişikliği veya kroki taleplerini en geç altı ay içinde sonuçlandırır. Komisyonun teşkili, çalışma usûlü ile engellinin kullanımından sonraki süreç ile ilgili usûl ve esaslar Bayındırlık ve İskan Bakanlığı ile Özürlüler idaresi Başkanlığı tarafından müştereken hazırlanacak yönetmelikle belirlenir. Bu işlerin giderleri, yeniliklerden faydalananlar tarafından, faydalanma oranına göre, ödenir. Kat maliklerinden birinin isteği üzerine ısı yalıtımı, ısıtma sisteminin yakıt dönüşümü ve ısıtma sisteminin merkezi sistemden ferdi sisteme veya ferdi sistemden merkezi sisteme dönüştürülmesi, kat maliklerinin sayı ve arsa payı çoğunluğu ile verecekleri karar üzerine yapılır. Ancak toplam inşaat alanıikibin metrekare ve üzeri olan binalarda merkezi ısıtma sisteminin ferdi ısıtma sistemine dönüştürülmesi, kat maliklerinin sayı ve arsa payı olarak oybirliği ile verecekleri karar üzerine yapılır. Bu konuda yapılacak ortak işlerin giderleri arsa payı oranına göre ödenir. Isıtma sisteminin merkezi sistemden ferdi sisteme veya ferdi sistemden merkezi sisteme dönüştürülmesine karar verilmesi halinde, yönetim planının bu karara aykırı hükümleri değiştirilmiş sayılır. görmekteyiz.
 
Çok masraflı ve lüks olanlar:
Yapılması arzu edilen yenilik ve ilaveler çok masraflı ise veya yapının özel durumuna göre lüks bir nitelik taşıyorsa veya anagayrimenkulün bütün kat malikleri tarafından kullanılması mutlaka gerekli olan yerlerinde veya geçitlerinde bulunmuyorsa, bunlardan faydalanmak istemeyen kat maliki, gidere katılmak zorunda değildir; bu gibi yenilik ve ilavelerin giderini, onların yapılmasına karar vermiş olan kat malikleri öderler. Bununla beraber, başlangıçta giderlere katılmayan kat maliki veya onun külli veya cüzi halefleri yenilik ve ilavelerin yapılması ve korunması giderlerine sonradan, kendi arsa payları oranında katılırlarsa, yapılan lüks yenilik veya ilaveden faydalanma hakkını kazanırlar. Bağımsız bölüm ilavesi: Anagayrimenkulün üstüne kat ilavesi veya mevcut çekme kat yerine tam kat yapılması veya zemin veya bodrum katlarında veya arsanın boş kısmında 24 üncü maddenin ikinci fıkrasında yazılı yerlerin sonradan yapımı veya ilavesi için: Kat malikleri kurulunun buna oybirliğiyle karar vermesi; Anagayrimenkulün bu inşaattan sonra alacağı duruma göre, yapılan yeni ilaveler de dahil olmak üzere bütün bağımsız bölümlerine tahsis olunacak arsa paylarının, usulüne göre yeniden ve oybirliğiyle tesbit edilmesi; İlave edilecek yeni bağımsız bölüme tahsis edilen arsa payı üzerinde, tapu memuru huzurunda yapılacak resmi senetle, 14 üncü maddeye göre kat irtifakı kurularak bunun, anagayrimenkulün bütün bağımsız bölümlerinin kat mülkiyeti kütüğündeki irtifaklar hanesine tescil edilmesi ve anagayrimenkulün kapanan eski kütük sayfasiyle 13 üncü madde hükmüne göre bağlantı sağlanması; Şarttır. Bu nitelikteki ilave ve genişletmelere muvafakat etmekle beraber kendisi katılmak istemiyen kat maliklerinin arsa paylarından, bu ilaveler sebebiyle azalan kısmın, ilaveyi yaptıranların bağımsız bölümlerine tahsisini kabul ettikleri, resmi senette belirtilir. Bu takdirde , yeni bağımsız bölümün yapılmasına katılmıyan kat maliklerinin arsa paylarından yeni tahsis sebebiyle azalan kısmın bedeli kendilerine ödenmek şartiyle, yeni yapılan bağımsız bölüm, kat irtifakı kurulmasına dair olan eski resmi senet gereğince kat mülkiyetine çevrilerek onu yaptıranın mülkü veya yaptıranların ortak mülkü olur ve kat mülkiyeti kütüğünün ayrı bir sayfasına yeni malik veya malikler adına tescil edilir.
 
Afet Süreçi
Risk Tespiti, Bakanlığa, belediyelere, il özel idarelerine, büyükşehirlerde büyükşehir belediyelerine, büyükşehir ilçe belediyelerine veya Bakanlıkça lisanslandırılacak, kurum ve kuruluşlara tespit ettirilebilir. Bu aşamada herhangi bir çoğunluk aranmaz. Maliklerden birinin veya kanuni temsilcisinin müracaatı ile bu tespit yapılabilir. Müracaat için tapu belgesinin ve kimlik belgesinin fotokopisi gereklidir. Rapor: Yapılan tespitler neticesinde Riskli olduğu tespit edilen yapılar, tespiti yapanlar tarafından Çevre ve Şehircilik il Müdürlüğüne bildirilir. Çevre ve Şehircilik İl Müdürlükleri raporları inceler, raporlar ilgili tapu müdürlüğüne bildirilir.
 
Tapuya Bildirim :

ilgili tapu müdürlüğünce, tapu kütüğüne işlenen belirtmeler, riskli yapı tespitine karşı tebligat tarihinden itibaren onbeş gün içinde riskli yapının bulunduğu yerdeki Müdürlüğe dilekçe ile itiraz edilebileceği, aksi takdirde tebligat tarihinden itibaren idarece altmış günden az olmamak üzere belirlenen süre içinde yapının yıktırılması gerektiği de belirtilmek suretiyle, aynî ve şahsî hak sahiplerine tebliğ edilir.

İtiraz Süreci :
İtirazlari inceleyecek olan teknik heyet, üniversitelerden bildirilen dört üye ile en az ikisi inşaat mühendisi olmak üzere, Bakanlik teşkilâtinda görev yapan üç üyenin iştiraki ile teşkil edilir. Riskli yapı tespitinin, itiraz üzerine değişmesi halinde, durum aynı şekilde ilgili tapu müdürlüğüne bildirilir.
 
Yıkım :
Riskli yapıların altmış günlük süre içinde maliklerince yıktırılıp yıktırılmadığı, Müdürlükçe mahallinde kontrol edilir ve riskli yapı, malik tarafından yıktırılmamış ise, yapının İdarî makamlarca yıktırılacağı belirtilerek ve otuz günden az olmak üzere ek süre verilerek tebligatta bulunulur. Bu süre sonunda da riskli yapıların maliklerince yıktırılmaması halinde, riskli yapıların insandan ve eşyadan tahliyesi ve yıktırma işlemleri; yıktırma masrafı öncelikle dönüşüm projeleri özel hesabından karşılanmak üzere, mahallî idarelerin de iştiraki ile mülki amirler tarafından yapılır veya yaptırılır. Riskli yapının yine de yıktırılmadığı tespit durumlarda Bakanlıkça yazılı olarak idareye bildirilir. Buna rağmen yıktırılmadığı tespit edilen yapılar, Bakanlıkça yıkılır veya yıktırılır. Bakanlık veya İdare tarafından yapılan yıktırmanın masrafları, ilgili tapu müdürlüğüne bildirilir. Tapu müdürlüğü, yıkılan binanın paydaşlarının müteselsil sorumlu olmalarını sağlamak üzere tapu kaydındaki arsa payları üzerine masraf tutarında müşterek ipotek belirtmesinde bulunarak Bakanlığa veya idareye ve binanın aynî ve şahsî hak sahiplerine bilgi verir.
 
Anlaşma , Nisabı ve Anlaşamama Hali :

En az üçte iki çoğunluk ile alınacak kararlar ve anlaşma şartları Müdürlüğe bildirilir. Anlaşmaya katılmayan maliklerin bağımsız bölümlerine ilişkin arsa payları; Bakanlıkça tespit ettirilen arsa payı değeri üzerinden anlaşma sağlayan diğer paydaşlara açık artırma usulü ile satılır. Bu suretle paydaşlara satış gerçekleştirilemediği takdirde, bu paylar, Bakanlığın talebi üzerine, tespit edilen rayiç bedeli de Bakanlıkça ödenmek kaydı ile tapuda Hazine adına resen tescil edilir ve yapılan anlaşma çerçevesinde değerlendirilmek üzere Bakanlığa tahsis edilmiş sayılır.

Temliki tasarruflar ve önemli işler:
Anagayrimenkulün bir hakla kayıtlanması veya arsanın bölünmesi ve bölünen kısmın mülkiyetinin başkasına devrolunması gibi temliki tasarruflar veya anayapının dış duvarlarının, çatı veya damının reklam maksadiyle kiralanması gibi önemli yönetim işleri ancak bütün kat maliklerinin oybirliğiyle verecekleri karar üzerine yapılabilir
 
Devre Mülk Hakkı

Mesken olarak kullanılmaya elverişli bir yapı veya bağımsız bölümün ortak maliklerinden her biri lehine bu yapı veya bağımsız bölümden yılın belli dönemlerinde istifade hakkı, müşterek mülkiyet payına bağlı bir irtifak hakkı olarak kurulabilir.

Toplu Yapı Yönetimi

Toplu yapı, bir veya birden çok imar parseli üzerinde, belli bir onaylı yerleşim plânına göre yapılmış veya yapılacak, alt yapı tesisleri, ortak kullanım yerleri, sosyal tesis ve hizmetler ile bunların yönetimi bakımından birbirleriyle bağlantılı birden çok yapıyı ifade eder. Toplu yapı kapsamındaki imar parsellerinin bitişik veya komşu olmaları şarttır. (Ancak bu parseller arasında kalan ve imar plânına göre yol, meydan, yeşil alan, park, otopark gibi kamuya ayrılan yerler için bu şart aranmaz.) Toplu yapı kapsamındaki her imar parseli, kat irtifakının veya kat mülkiyetinin tesisinde ayrı ayrı dikkate alınır. Ancak, toplu yapı birden fazla imar parselini içeriyorsa, münferit parseller üzerinde toplu yapı hükümlerine tâbi olacak şekilde kat mülkiyeti ilişkisi kurulamaz. Ortak yerler

Kamu Konutları Yönetmeliği

KAMU KONUTLARI YÖNETMELİĞİ

Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi : 16.7.1984, No: 84/8345
Dayandığı Kanunun Tarihi : 9.11.1983, No: 2946
Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi : 23.9.1984, No: 18524

BİRİNCİ BÖLÜM
Genel Hükümler

Amaç

Madde 1 -Bu Yönetmeliğin amacı, 2946 sayılı Kamu Konutları Kanununun 2’nci
maddesinde belirtilen kurum personeline kamu konutlarının tahsis şekli, oturma süresi, kira,
bakım, onarım ve yönetimine ait usûl, esas ve şartlar ile uygulamayadair diğer hususları tesbit
etmektir.

Kapsam

Madde 2 -Bu Yönetmelik, 2946 sayılı Kamu Konutları Kanununun 2’nci maddesinde
sayılan kamu kurum ve kuruluşları personelinin yararlanması için yurt içinde ve yurt dışında
inşa ettirme, satın alma ve kiralama suretiyle sağladıkları kamu konutlarını kapsar.

Kurum ve kuruluşlarınca bir bölümü kamu konutuna tahsis edilen hizmet binalarındaki
konutlar hakkında da bu Yönetmelik hükümleri uygulanır.

Tanımlar

Madde 3 - Bu Yönetmeliğin uygulanmasında;

a) Merkez; bu Yönetmeliğin kapsamına giren kamu kurum veya kuruluşun merkez
teşkilatının bulunduğu il veya ilçeyi,
b) Yetkili Makam; kamu kurum ve kuruluşlarının merkez teşkilatında bulunan en üst
amir veya organ ile yetki devrettiği makam veya rütbe sahibini,
c) Yetkili Konut Dağıtım Komisyonu; yurt içi ve dışında, konutun bulunduğu ülke,
bölge, il veya ilçede bu Yönetmeliğe göre kurulan komisyonları,
d) Yönetici; konut blok ve gruplarında, kurum veya kuruluşlarca karşılanan yakıtın
temin, tedarik ve dağıtımı dışındaki müşterek hizmetlerin düzenli bir şekilde yürütülmesi için,
konut tahsis edilenler tarafından kendi aralarından seçilen kişi veya kişileri,
İfade eder.

Kiralama Suretiyle Konut Sağlanması

Madde 4 - a) Bakanlar ve Milletvekilleri,

b) Bakanlar Kurulunca tespit edilmiş olan kalkınmada öncelikli yörelerdeki kamu
kurum ve kuruluşlarının ve mahrumiyet yerlerindeki üniversitelerden sosyal tesislerini
tamamlayamamış olanların mahallen temin ve görevlendirilmesi mümkün bulunmayan
personeli,
c) (24.10.1987 tarihli ve 19614 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
değişik) Türk Silahlı Kuvvetleri personeli,2
d) Emniyet Genel Müdürlüğünce ihtiyaç gösterilecek hal ve yerlerdeki emniyet
personeli,
e) Yurt dışındaki büyükelçiler, daimi delegeler, maslahatgüzarlar, askeri temsil heyeti
başkanları ve başkonsoloslar ile konut kiralanmasındaki güçlükler, kiraların çok yüksek
1 23.09.1984 tarihli ve 18524 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
2 24.10.1987 tarihli ve 19614 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle değiştirilmeden önceki şekli: “Genelkurmay Başkanlığınca
ihtiyaç gösterilecek hal ve yerlerdeki Türk Silahlı Kuvvetleri personeli,”


olması ve diğer zorunlu hallerde, kamu kurum ve kuruluşlarının yurt dışında daimi görevli
personeli,

f) (24.10.1987 tarihli ve 19614 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
değişik) Kirasının emsal kamu konutu kirasından fazla olan kısmı ilgililerin tabi oldukları
kuruluşların bütçesinden karşılanması şartıyla görev yaptıkları yerde ve görevlerinin devamı
süresince konut tahsis edilemeyen 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanununun 2’nci
maddesinde sayılanlar, Devlet Güvenlik Mahkemelerinin başkan ve üyeleri ile Cumhuriyet
savcı ve Cumhuriyet savcı yardımcıları,3
g) (16.02 1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
eklenen fıkra) Adalet Bakanlığı’nın toplu iyileştirme ve eğitim uygulanan özel kapalı
cezaevleri ve nüfusu 500.000’den fazla olan il ve ilçe merkezlerinde bulunan cezaevlerinde,
görevli müdür, infaz koruma başmemuru ve infaz koruma memurları,
h) (16.02 1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
eklenen fıkra) Bütçelerinde yeterli ödeneğin bulunması kaydıyla, bağlı ve ilgili bulunulan
Bakanlığın teklifi, Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine Başbakanlıktan izin alınması
suretiyle kamu kurum ve kuruluşlarının diğer personeli,
İçin konut kiralanabilir.

İKİNCİ BÖLÜM
Kamu Konutlarının Türlerine Göre Ayrılması

Kamu Konutlarının Türleri

Madde 5 - Kamu konutları tahsis esasına göre aşağıda belirtilen dört gruba ayrılır:

a) Özel tahsisli konutlar;
Yönetmeliğe ekli (1) sayılı cetvelde gösterilen ve temsil özelliği olan makam ve rütbe
sahiplerine tahsis edilen özel nitelikteki konutlardır.

b) Görev tahsisli konutlar;
Yönetmeliğe ekli (2) sayılı cetvelde belirtilenlere, görevlerinin önemi ve özelliği ile
yetki ve sorumlulukları gereği tahsis edilen konutlardır.

c) Sıra tahsisli konutlar;
Yönetmeliğe ekli (4) sayılı cetvelde gösterilen puan durumu dikkate alınarak 9’uncu
maddede belirtilen usul ve esaslara göre tahsis edilen konutlardır.

d) Hizmet tahsisli konutlar;
1) Hudut karakolu, istasyon, haberleşme, gözlem, araştırma, inşaat mahalli gibi
meskûn yerlerden uzak, sosyal ve ekonomik zorlukları olan, ulaşım ve iskan imkanları kısıtlı
yerlerde, normal çalışma saatleriyle sınırlandırılması kabil olmadan görev başında
bulundurulması gerekli olan personel,
2) İlgili kanunlarca kendilerine zata mahsus taşıt tahsis edilen makam ve rütbe
sahiplerinin makam şoförü ve koruma görevlileri,
3) Kamu konutlarında görevli kapıcı, kaloriferci gibi personel,
3 24.10.1987 tarihli ve 19614 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle değiştirilmeden önceki şekli: “Kirasının emsal kamu konutu
kirasından fazla olan kısmı Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanması şartiyle, görev yaptıkları yerde ve görevlerinin devamı süresince
konut tahsis edilemeyen Devlet güvenlik mahkemelerinin başkan ve üyeleri ile Cumhuriyet savcıları ve Cumhuriyet savcı yardımcıları,”

2


İçin inşa ve tefrik edilerek tahsis edilen bina, baraka, prefabrik yapı, şantiye eklentisi,
tadil edilmiş veya edilmemiş karavan, kulübe ve benzeri konutlardır.

Kamu Konutu Özelliğini Kazanma

Madde 6 -Kamu kurum ve kuruluşlarının yetkili makamlarınca, mevcut konutlarının,
kamu konut türlerine göre belirlenip, bu amaçta kullanılmak üzere ayrımının yapılması ile bu
konutlar kamu konutu özelliğini kazanır.

Genel bütçeye bağlı dairelerin konutları ise, 178 sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 13’üncü maddesinin (d) bendi ile 1050
sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanununun 23’üncü maddesi uyarınca, ilgili idareye tahsis
edildiği tarihte kamu konutu özelliğini kazanmış olur. Konutların ilgili idareye tahsisi, talep
tarihinden itibaren en geç bir ay içinde yapılır.

Kamu konutlarının görev ünvan gruplarına göre ne miktarda veya hangi oranda tahsis
edileceği yetkili makamca tespit edilebilir. Türk Silahlı Kuvvetlerinde ayırım subay, astsubay
ve sivil memur (Uzman çavuş ve uzman jandarma çavuşları dahil) arasında yapılır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kamu Konutlarının Tahsis Usûl ve Esasları

Özel Tahsisli Konutların Tahsis Şekli

Madde 7 -Özel tahsisli konutlar, Yönetmeliğe ekli (1) sayılı cetvelde gösterilen
makam ve rütbe sahiplerine tahsis edilir.

Özel tahsisli konutların tahsisinde ayrıca tahsis kararı alınmaz, bu göreve seçilme veya
atanma yeterlidir.

Görev Tahsisli Konutların Tahsis Şekli

Madde 8 -Görev tahsisli konutlar, Yönetmeliğe ekli (2) sayılı cetvelde belirtilenlere,
cetveldeki sıraya göre, yetkili konut dağıtım komisyonu tarafından tahsis edilir. Ancak (3)
sayılı cetvelde gösterilen makam ve rütbe sahiplerine tahsiste ayrıca tahsis kararı alınmaz,
atama kararı aynı zamanda tahsis kararını da kapsar. Merkezde görevli personele, merkez
konut dağıtım komisyonunca, görev tahsisli konut tahsisi yapılır.

Kamu kurum ve kuruluşlarında, ataması merkezden yapılan personele, merkezde
kurulan yetkili konut dağıtım komisyonunca görev tahsisli konut tahsis edilebilir.

Türk Silahlı Kuvvetlerine ait görev tahsisli konutların tahsisi, konutun kullanımına
verildiği askeri birlik, karargâh ve kurumların komutanları, kurmay başkanları veya yetki
verecekleri amirler tarafından yapılır.

Devlet güvenlik mahkemelerinin askeri yargıya mensup üyeleri ile Cumhuriyet savcı
yardımcıları, sıraya tabi olmaksızın Türk Silahlı Kuvvetlerine ait konutlardan da
yaralanabilirler.

Yeteri kadar görev tahsisli konutun olmaması halinde konut tahsisi talebinde
bulunanlar (2) sayılı cetvelde belirtilen sıra esas alınarak Yönetmeliğin ekli (4) sayılı
cetvelindeki esaslara göre, kendi aralarında puanlamaya tabi tutulur.

Görev tahsisli konutta oturmakta iken görev ünvanı değişen personelin yeni görevi,
Yönetmeliğe ekli (2) sayılı cetvelde gösterilmiş ise, kendisi için tekrar tahsis kararı alınmaz.
Atanma kararı, son duruma göre konut tahsis kararı yerine geçer.

Boşalan görev tahsisli konutların, fiilen boşaltılması tarihinden itibaren en geç (30)
gün içinde, Yönetmelik hükümlerine göre hak sahiplerine tahsisi gerekir. Ancak, önceden

3


belli bir görev için ayrıldığı halde, bu göreve atama yapılmadığından boş bulunan görev
tahsisli konutlar hakkında bu hüküm uygulanmaz.

Sıra Tahsisli Konutların Tahsis Şekli

Madde 9 -Sıra tahsisli konutlar, Yönetmeliğe ekli (4) sayılı puanlama cetveli esas
alınarak konut dağıtım komisyonunca hak sahiplerine tahsis edilir. Hak sahiplerinin
puanlarının eşit olması halinde, hizmet süresi fazla olana, hizmet süresi de eşit ise, yetkili ev
dağıtım komisyonunca ad çekme yoluyla, konut tahsis edilir.

Türk Silahlı Kuvvetlerine ait sıra tahsisli konutların hak sahiplerine tahsisi, konutun
kullanımına verildiği askeri birlik, karargâh ve kurumların komutanları, kurmay başkanları
veya yetki verecekleri amirler tarafından görev ve unvanlarına bakılmaksızın puan sırasına
göre yapılır.

Konutların herhangi bir nedenle boşalması halinde fiilen boşaldığı tarihten itibaren en
geç (30) gün içinde Yönetmelik hükümlerine göre hak sahiplerine tahsisi gerekir.

Türk Silahlı Kuvvetleri personeli hariç, bu maddenin birinci fıkrası uyarınca hak
kazananlardan bulunduğu ülke, merkez, bölge, il veya ilçe ayrımı yapılmaksızın daha önce
Yönetmelikte belirtilen oturma süresince veya daha fazla süre konutta oturanlara, konut tahsis
edilemez. Bu durumda olanlara tekrar konut tahsisi, mevcut talepler karşılandıktan sonra,
kalan boş konut olursa Yönetmelik esaslarına göre yapılır.

Sıra tahsisli konutların hak sahiplerine tahsisi, merkezde kurulan yetkili konut dağıtım
komisyonunca da yapılabilir.

Merkezde kurulan yetkili konut dağıtım komisyonunun tahsis edeceği görev ve sıra
tahsisli konutlar kurum ve kuruluşların yetkili makamlarınca konutların türlerine göre tesbiti
ile birlikte, hazırlanacak genelge ile taşra teşkilatına bildirilir.

Hizmet Tahsisli Konutların Tahsis Şekli

Madde 10 - Hizmet tahsisli konutlar yetkili makam tarafından tahsis edilir.

Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği İle Yasama Organı İdari Teşkilatı
Konutlarının Tahsis Şekli

Madde 11 -(16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile yürürlükten kaldırılmıştır.)4

Kamu Konutlarından Yararlanamayacaklar

Madde 12 -Bu Yönetmelik hükümlerine göre kendisine konut tahsis edilen biriyle
evli bulunanlar bu konutta oturdukları sürece kamu konutlarından yararlanamazlar.

Konutta Birlikte Oturabilecekler

Madde 13 -Konutlarda oturanların yanlarında yalnız kendisinin veya eşinin usûl ve
fürûu ile üçüncü dereceye (üçüncü derece dahil) kadar hısımları veya gelenek, görenek ve
ahlak kuralları gereği, korumak ve bakmakla yükümlü bulundukları kimseler oturabilir.

Konut Tahsis Talebi ve Değerlendirilmesi

Madde 14 – (11.06.2002 tarih ve 24782 sayılı Gesmi gazetede yayımlanan
yönetmelik ile değişik) Kendisine konut tahsisini isteye personel, bir örneği Yönetmeliğe
ekli (EK-5) beyanname ile bağlı bulunduğu en yakın sicil amirine başvurur. Amir tarafından

4 16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile yürürlükten kaldırılan madde: “Cumhurbaşkanlığı Genel
Sekreterliği ile Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı İdari Teşkilatına ait konutların tahsisi ile ilgili usul ve esaslar, Yönetmelik
hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanı tarafından
düzenlenir.

Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Teşkilatında süreli olarak görevlendirilen personelin,Cumhurbaşkanlığı Genel
Sekreterliği konutlarından kendilerine konut tahsis edilmemesi ve bağlı oldukları kamu kurum ve kuruluşu ile Türk Silahlı Kuvvetleri
Konutundan görev tahsisli veya sıra tahsisli olarak yararlanmaları halinde Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Teşkilatında görev
yaptıkları süre içersinde bu konutlarda oturmalarına devam olunur.”

4


beyanname tetkik edilerek, konut tahsis komisyonlarına sunulmak üzere, konut tahsis
işlemlerini yürütmekle görevlendirilen birime gönderilmesi sağlanır. Bu birim beyannameleri
Mal Bildiriminde Bulunulması Hakkında Yönetmelik uyarınca verilen mal bildirimleriyle
karşılaştırılması için mal bildirimleriyle karşılaştırılması için mal bildirimlerinin verileceği
mercilere gönderir. Karşılaştırma işlemi sonuçlandıktan sonra, konut tahsis işlerini yürütmekle
görevlendirilen birimde, beyannamedeki bilgilere göre ek (4) sayılı cetveldeki puanlar dikkate
alınır ve her yıl Ocak ayı içinde gerekli değerlendirme bilgisayar ortamında yapılarak toplam
puana göre sıra cetveli düzenlenir. Sonuç bir yazı ile ilgili personele veya bu personele
duyurulmak üzere görev yaptığı birime bildirilir. Beyanname, sıra cetveli ve diğer belgeler
saklanır.

Ancak, birinci fıkraya göre puan sıralaması yapılanlardan, kendisine konut tahsis
edilmeden başka bir il veya ilçeye atananlar, bulundukları son görev itibariyle, yeniden
puanlamaya tabi tutulur ve o yıllın puan sıra cetvelinde gösterilir.

Göreve yeniden veya ilk defa atananların konut tahsis talepleri, ataması Ocak ayı
içinde yapılmış ise o yıl, aksi halde boş konut yok ise müteakip yılda değerlendirilir ve
puanlaması yapılır.

Beyannameyi kasden noksan veya yanlış doldurduğu anlaşılanlar hakkında kanuni
kovuşturma yapılır ve bunlara konut tahsis edilemez.

Özel tahsisli, (3) sayılı cetvelde belirtilen makam ve rütbe sahiplerine tahsis edilen
görev tahsisli ve hizmet tahsisli konutların tahsisinde yukarıdaki fıkra hükümleri uygulanmaz.
Görev tahsisli konutlarda ise beyanname alınarak, yetkili makamca değerlendirilir.

Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin konut tahsis talebi ve değerlendirilmesine dair
usul ve esaslar (4) sayılı cetveldeki puanlama ve bu madde hükümleri göz önünde
bulundurularak Milli Savunma ve İçişleri Bakanlıklarınca ayrıca düzenlenir.

Beyannamedeki Değişiklikler

Madde 15-Konut tahsis talebinde bulunan personelin durumunda bir değişiklik
olduğu takdirde bu değişiklik tarihinden itibaren en geç bir ay içinde, değişikliği gösteren
belgeler ile birlikte ek bir beyanname ile ilgili amire bildirilir.

Konut Tahsisinin Bildirilmesi

Madde 16 -Yetkili makamın veya ilgili konut dağıtım komisyonunun konut tahsis
kararı, tahsisin yapıldığı tarihten itibaren en geç on gün içinde, görevli birim tarafından bir
yazı ile konut tahsis edilen personele bildirilir.

Konutların Teslimi ve Konutlara Giriş

Madde 17 -Konut tahsis edilen personele, konutun teslim tarihinden itibaren
hesaplanacak kira bedeli, müteakip ayın aylık veyaücretinden bu ayınkirası ile birlikte bordro
üzerinde gösterilmek suretiyle tahsil edilir.

Konutlar, konut yönetimine yetkili birimce, bir örneği ek (6) da gösterilen “Kamu
Konutları Giriş Tutanağı” düzenlenerek teslim edilir. Bu tutanakların aslı konut tahsis
dosyasında saklanır ve bir örneği de kiracıya verilir. Tutanağa, konutta bulunan demirbaş eşya
ve mefruşatın ek (7) deki örneğine göre, hazırlanan bir listesi eklenir.

Bu tutanak, konuta girişte kira sözleşmesi ve çıkışta ise, geri alma ve bütün
borçlarından ve dava haklarından kurtulma yerine geçer.

Konut tahsis edilmeden ve tahsis kararı bildirilmeden, konutun anahtarı teslim edilmez
ve konuta girilemez.

Konut tahsis edilenler, konutu teslim aldıkları tarihten itibaren kira öder.

5


Kendisine konut tahsis edilen personel, tahsis kararının tebliğ tarihinden itibaren,
meşru mazeret dışında, en geç 15 gün içinde Yönetmeliğe ekli kamu konutları tutanağını
imzalayıp konuta girmediği takdirde, konut tahsis kararı iptal edilir. Bu takdirde, konutun boş
kaldığı süre için tahakkuk eden kira bedeli kendisinden tahsil edilir.

Konut Tahsis Komisyonlarının Kurulması

Madde 18-Komisyon kararını gerektiren konutların oturmaya hak kazananlara tahsisi
amacı ile, konut tahsis komisyonları kurulur. Bu komisyonlar kurum veya kuruluşların yetkili
makamlarınca belirlenen üç kişiden oluşur. Ayrıca iki yedek üye tesbit edilir.

Konut Tahsis Komisyonlarının Toplanması ve Çalışma Esasları

Madde 19-Komisyonlar üye tam sayısı ile toplanır ve konut tahsisi isteğinde
bulunanlar ile konut tahsisine hak kazandığı anlaşılanların durumunu tetkik eder.
Komisyonca, konut tahsisine hak kazananlar için gerekçeli bir karar alınır. Konut tahsis
kararları, ekseriyetle verilir. Karar ayrıca tutulacak bir “Karar defteri” ne yazılır. Bir örneği
konut tahsis dosyasında saklanır.

Konut tahsis komisyonunun sekreterya işleri, konut tahsis işlemlerini yürüten birimce
görevlendirilen personel tarafından yürütülür.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Konutlarda Oturma Süreleri ve Konut Kira Bedelleri

Konutlarda Oturma Süreleri

Madde 20-Özel, görev ve hizmet tahsisli konutlarda, tahsise esas olan görev veya
hizmetin devamı süresince oturulabilir.

(16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
değişik) Sıra tahsisli konutlarda ise oturma süresi beş yıldır.

Ancak,

a) Bu sürenin tamamlanmasından sonra, konuttan yararlanacak başka personelin
olmaması halinde, belli bir süre verilmeksizin ve şartlı olarak konutta oturmaya devam
edilmesine izin verilebilir.
b) Konuta girmek için sıra bekleyen bulunduğu takdirde, beş yıldan fazla oturma
süresi en fazla olandan başlamak üzere, tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde konut
boşaltılır.5
c) (25.07.1992 tarihli ve 21295 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
değişik) Görevi gereği hizmet veya görev tahsisli konut tahsis edilenler, bu görevlerinden
ayrıldıkları takdirde, kendilerine yapılacak tebliğ tarihinden itibaren iki ay içinde konut
boşaltılır. Bunlara Yönetmelik hükümleri çerçevesinde sıra tahsisli konut tahsis edilir.6
d) (28.10.1992 tarihli ve 21389 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
eklenen bend) Eşyalı görev tahsisli konutlar, boşaltıldıkları tarihte bu konutlardan
yararlanacak kişilerin mevcut olmaması halinde, (2) sayılı cetvelde görev unvanları belirtilen
kişilere eşyalı olarak tahsis olunabilir.
5 16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle değiştirilmeden önceki şekli: “Sıra tahsisli konutlarda ise
oturma süresi beş yıldır. Ancak, bu sürenin tamamlanmasından sonra konuttan yararlanacak başka birinin olmaması halinde, ilgili
konutta oturmaya devam eder. Ancak konuta girmek için sıra bekleyen bulunursa bu takdirde konutlarda 5 yıldan fazla oturma süresi en
fazla olandan başlamak üzere ve tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde konuttan çıkarılır.”
6 25.07.1992 tarihli ve 21295 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle değiştirilmeden önceki şekli: “Görevi gereği hizmet veya
görev tahsisli konut tahsis edilenler, bu görevlerinden ayrıldıkları takdirde, hizmet veya görev tahsisli konutta geçen oturma sürelerine
bakılmaksızın kendilerine beş yıl süre ile sıra tahsisli konut tahsis edilir.”

6


(16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
değişik)

Konutların Tipleri ve Aylık Kira Birim Bedelleri ile Yakıt Giderleri Bedellerinin
Tesbiti

Madde 21


a) Kamu konutları, mülkiyet durumu, yapı cinsleri ve kullanılış özelliklerine göre
aşağıda belirtilen yedi tipe ayrılır.
1-(A) Tipi konutlar;

Tamamı kamu kurum ve kuruluşunun mülkiyetinde bulunan veya tamamı kiralanan,
kapıcı ile ortak tesis ve ortak kullanım alanlarının tüm giderlerinin konutta oturanlar
tarafından karşılandığı kalorifersiz konutlardır.

2-(B) Tipi konutlar;

Tamamı kamu kurum ve kuruluşunun mülkiyetinde bulunan veya tamamı kiralanan,
kapıcı giderlerinin konutta oturanlar tarafından karşılandığı; ortak tesis ve ortak kullanım
alanlarının ise sadece, su, elektrik ve aydınlatma giderlerinin kamu kurum ve kuruluşunca
karşılanması zorunluluğu olan kalorifersiz konutlardır.

3-(C) Tipi konutlar;

Tamamı kamu kurum ve kuruluşunun mülkiyetinde bulunan veya tamamı kiralanan,
kapıcı ve kaloriferci ile ortak tesis ve ortak kullanım alanlarının tüm giderlerinin konutta
oturanlar tarafından karşılandığı kaloriferli konutlardır.

4-(D) Tipi konutlar;

Tamamı kamu kurum ve kuruluşunun mülkiyetinde bulunan veya tamamı kiralanan,
kapıcı giderlerinin konutta oturanlar tarafından karşılandığı; kaloriferci ile ortak tesis ve ortak
kullanım alanlarının ise sadece, su, elektrik ve aydınlatma giderlerinin kamu kurum ve
kuruluşunca karşılanması zorunluluğu olan kaloriferli konutlardır.

5(E) Tipi konutlar;

Tamamı kamu kurum ve kuruluşunun mülkiyetinde bulunan veya tamamı kiralanan,
kapıcı ile ortak tesis ve ortak kullanım alanlarının tüm giderlerinin konutta oturanlar
tarafından karşılandığı, kalorifercinin ise kamu kurum ve kuruluşunca karşılanması
zorunluluğu olan kaloriferli konutlardır.

6-(F) Tipi konutlar;

Kerpiç, ahşap, bağdadi ve benzeri yapı cinsleri ile baraka niteliğinde olan kalorifersiz
konutlardır.

7-(G) Tipi konutlar;

Kamu kurum ve kuruluşlarının, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa tabi olan ve 2946
sayılı Kamu Konutları Kanunu hükümleri uyarınca, konutların ısınma, müşterek hizmet ve
ihtiyaçlar ile ortak tesis ve ortak kullanım alanlarının tüm giderlerinin konutta oturanlar
tarafından karşılanması zorunluluğu olan kalorifersiz ve kaloriferli konutlardır.

b) Kamu konutlarının, tiplerine göre aylık kira bedellerinin hesaplanmasına esas
olacak aylık kira ve yakıt birim bedelleri, sosyal yardım amacı da göz önünde bulundurularak,
Maliye Bakanlığının koordinatörlüğünde, Milli Savunma, İçişleri, Dışişleri, Bayındırlık ve
İskan, Sanayi ve Ticaret ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlıkları temsilcilerinden teşekkül
eden komisyon tarafından her takvim yılının başlangıcından en az üç ay önceden belirlenir.
7


Başbakanın onayı ile yılbaşından itibaren uygulanmak üzere Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe konulur. 7

Yurt Dışındaki Konutların Aylık Kira Birim Bedellerinin Tesbiti

Madde 22-Yurt dışındaki konutların aylık kira birim bedelleri beşinci derecenin
birinci kademesindeki evli ve çocuksuz bir Devlet memurunun yurt içi ve yurt dışı net aylık
tutarları arasındaki orana göre, bulunan kat sayısının, yurt içi için tesbit edilen aylık kira birim
bedelleri ile çarpılması suretiyle, her ülke için ayrı ayrı hesaplanır.

Aylık Kira Bedelinin Tesbit ve Tahsili

Madde 23-Konutların aylık kira bedeli, o yıl için belirlenen aylık kira birim bedelinin,
konutun brüt inşaat alanı ile çarpılması suretiyle, ilgili kurum ve kuruluşça tesbit edilir. Brüt
inşaat alanının yüzyirmi metrekareden fazlası dikkate alınmaz.

Kira bedeli konutun teslim tarihinden itibaren hesaplanır.

Konutların aylık kira bedelleri personelin aylık veya ücretinden peşin olarak ve bordro
üzerinden kesilmek suretiyle tahsil edilerek genel bütçeye dahil kurum ve kuruluşlarda
Hazine’ye ve diğerlerinde ise kendi bütçelerine irat kaydedilir.

Tahakkuka yetkili birim tarafından, kendilerine konut tahsis edilen personelin adı ve
soyadı, görevi, aylığı veya ücreti ile aylık toplam kira miktarını gösteren cetvelin onaylı bir
örneği personelin maaşının ödendiği saymanlığa verilir.

Aylık kira bedelini kesmeyen tahakkuk memuru ve saymanlar, kesmedikleri kira
karşılıklarından sorumludurlar.

Kiracıların aylık veya ücretinden aylık kira bedelini kesen sayman, tahsil ettiği kira
miktarını gösterir müfredatlı ve onaylı bir listeyi, müteakip ayın 10’uncu gününe kadar ilgili
birimlere vermek zorundadır. Bu birimler, listeye göre kira tahsilatlarını kira defterlerinde
kiracının hesabına işlerler.

Hizmet Binalarındaki Konutların Aylık Kira Bedellerinin Tesbiti

Madde 24-Su, elektrik ve havagazı sayaçları ayrı olan hizmet binalarındaki konutların
aylık kira bedelleri Yönetmeliğin 23’üncü maddesine göre tesbit edilir. Konutun ayrı sayacı
yoksa, su, elektrik ve havagazı bedeli olarak aylık kira bedeline ilave edilecek miktarlar,
Yönetmeliğin 21’inci maddesi uyarınca, ilgili komisyon tarafından belirlenir.

Bu miktarların tesbitinde güçlük bulunduğu taktirde, komisyonun belirleyeceği
ortalama emsal bedelleri, aylık kira bedeli ile birlikte tahsil edilir.

Aylık Kira Bedeli Alınmayacak Konutlar

Madde 25-Yurt içinde Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı,
Başbakan ve Milli Güvenlik Konseyi yönetimi dönemindeki Başbakan, yurt dışında ki
büyükelçiler, daimi delegeler, maslahatgüzarlar, askeri temsil heyetleri başkanları ve
başkonsoloslar için tahsis edilen özel tahsisli konutlar ile Yönetmeliğin 5’inci maddesinin (d)
bendinde belirtilen hizmet tahsisli konutlardan aylık kira bedeli alınmaz.

7 16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle değiştirilmeden önceki şekli: “ Aylık Kira
Bedellerinin Tesbiti

Madde 21-Kamu konutlarının aylık kira bedellerinin tesbitine esas olacak “Kira Birim Bedelleri”; Maliye Bakanlığının
Koordinatörlüğünde Milli Savunma, İçişleri, Dışişleri, Bayındırlık ve İskân, Sanayi ve Ticaret ve Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlıkları
temsilcilerinden oluşan komisyon tarafından her takvim yılının başlangıcından en az üç ay önce belirlenir. Kira birim bedelleri Bakanlar
Kurulu Kararıyla, yılbaşından itibaren uygulanmak üzere Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girer.

Komisyonca, aylık kira birim bedelleri, yararlananlara sosyal yardımda bulunma amacı da göz önünde bulundurularak, bir
metrekarelik alanın aylık kira birim bedeli olarak tesbit edilir. Kaloriferli konutlarda, tesbit edilen bu aylık kira bedeline, farklı iklim
karakteri gösteren bölgeler ve bu bölgelerde ısınmada kullanılan yakıtın cinsi ve bedelleri ile Yargıtay İçtihatları dikkate alınarak
hesaplanan ve bir metrekareye düşen ortalama aylık yakıt gideri bedeli ilave edilir. İlave edilen ortalama aylık yakıt gideri bedeli, bütün
kaloriferli konutlar için aynıdır.”

8


BEŞİNCİ BÖLÜM
Konutların İşletme, Bakım ve Onarım Giderlerinin Karşılanması

Kurum ve Kuruluşlarca Karşılanacak İşletme, Bakım ve Onarım Giderleri

Madde 26-a) Bu Yönetmeliğe göre, kamu konutu olarak ayrılan konutların;

1) 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa tabi olmayan kaloriferli konutların ısınma
giderleri,
2) Borçlar Kanununun 258’inci maddesinde bahsi geçen ve konutların olağan
kullanılmasından doğan temizlik ve küçük onarım giderleri dışında kalan asansör, kalorifer,
ana duvarlar, çatı, koridor gibi ortak yerlerin bakımı, korunması ve onarımı ile ilgili giderleri,
3) (14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
değişik) Kalorifer, hidrofor ve asansör gibi ortak tesislerin elektrik ve işletme giderleri,8
4) Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren beş yıldabir boya (yağlı, plastik gibi) ve üç
yılda bir badana giderleri,
b) Özel tahsisli konutların ısınma, işletme, bakım ve onarım giderleri ile demirbaş eşya
ve mefruşat giderleri ve konutun aydınlatma, elektrik, su, gaz, temizlik, telefon, kapıcı, ahçı,
kaloriferci, bahçıvan ve benzeri giderleri,
c) Görev tahsisli konutlardan (3) sayılı cetvelde belirtilen makam ve rütbe sahiplerine
tahsis edilen konutların (a) bendinde belirtilen giderlerine ilave olarak, demirbaş eşya ve
mefruşat giderlerinin tamamı ile konutun aydınlatma, elektrik, su, gaz ve benzeri giderlerinin,
konutun yüzyirmi metrekaresine isabet eden kısmından fazlası,
Kamu kurum ve kuruluşlarınca karşılanır.

Konutta oturanlar, kurum ve kuruluşlara ait olup, yapılması uygun görülen onarımların
yapılmasına engel olamazlar ve meşru bir mazeret olmadıkça tarihini erteleyemezler.

Konutta oturanların kurumlarının muvafakatını almadan yaptıkları onarım giderleri
ödenmez.

Eşyalı Olarak Konut Tahsisi

Madde 27-Özel tahsisli konutlar ile eşyalı olarak tahsis edilecek görev tahsisli
konutlarda bulundurulacak demirbaş eşya ve mefruşatın neler olacağı ve bunların özellikleri
ile kullanma süreleri, personelin temsil ve görev özelliği ile konutların ihtiyaçları ve günün
şartları göz önünde bulundurularak, özel tahsisli konutlar için ayrı, görev tahsisli konutlardan

(3) sayılı cetvelde belirtilen makam ve rütbe sahipleri için ayrı olmak üzere, Maliye Bakanlığı
ile ilgili kurum ve kuruluşlarca müştereken tesbit olunur.
İl Özel İdareleri ve belediyelerin eşyalı olarak tahsis edilecek görev tahsisli konutlarına
alınacak demirbaş eşya ve mefruşatın neler olacağı ve benzeri hususlar İçişleri Bakanlığınca
tesbit edilir.

İktisadi Devlet Teşekkülleri, kamu iktisadi kuruluşları, sermayesinin tamamı bu kamu
teşebbüslerine ait müesseseler, sermayesinin yüzdeellisinden fazlası iktisadi devlet
teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarına ait olan bağlı ortaklıklar ile özel kanunların verdiği
yetkiyedayanılarak kurulan bankaların, eşyalı olarak tahsis edilecek görev tahsisli konutlarına
alınacak demirbaş eşya ve mefruşatın neler olacağı ve diğer hususlar ise bu kuruluşların en
yüksek karar organlarınca belirlenir.

Yurt dışında büyükelçilere, daimi delegelere, maslahatgüzarlara, askeri temsil heyetleri
başkanlarına ve başkonsoloslara tahsis edilecek özel tahsisli konutların demirbaş eşya ve

8 14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle değiştirilmeden önceki şekli: “ Kalorifer, hidrofor gibi
ortak tesislerin işetme giderleri,”

9


mefruşatı, ülkenin temsil ihtiyaçları da göz önünde tutularak, Millî Savunma ve Dışişleri
Bakanlarınca düzenlenir.

Konut Tahsis Edilenler Tarafından Karşılanacak Giderler

Madde 28-a) Kalorifersiz konutlar ile 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa tabi olan
kaloriferli konutların ısınma giderleri,

b) Küçük bakım ve onarım giderleri (Kiracı tarafından kırılan camların takılması,
bozulan muslukların değiştirilmesi veya tamir edilmesi ve benzeri işler gibi) ile kötü
kullanımdan dolayı meydana gelen zarar ve ziyan giderleri,
c) Ortak kullanım alanları dahil, konutun aydınlatma, elektrik, su, gaz, otomat ve
benzeri giderleri,
d) Konutlarda istihdam edilen kapıcı, bahçıvan, kaloriferci, elektrikçi ve benzerleri ile
çeşitli ihtiyaçların karşılanması için gerekli olan giderler,
e) Yönetmeliğin 29’uncu maddesine göre, tesbit edilen yakıt ihtiyacından fazla
kullanılan yakıt giderleri,
Konut tahsis edilenler tarafından karşılanır.

(e) bendinde bahsedilen giderlerin, kurum ve kuruluşlarınca karşılandığı konut blok
veya gruplarında, bu giderlerin brüt yüzölçümü oranına göre, her bağımsız bölüme isabet eden
kısmının, ait olduğu ayı takibeden ayın ilk 15 günü içinde personelin aylık veya ücretinin
ödendiği saymanlığa bildirilerek, Yönetmeliğin 23’üncü maddesi esaslarına göre, tahsil
edilmesi sağlanır.
ALTINCI BÖLÜM
Yakıt İhtiyacının Tesbiti, Yakıt Ödeneği Talebi ve Yakıtın Temin, Tedarik ve
Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar

Yakıt İhtiyacının Tesbit Usülü

Madde 29-(16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile değişik) Tamamı kamu kurum ve kuruluşlarının (634 sayılı Kat Mülkiyeti
Kanununa tabi olan konutları hariç) mülkiyetinde bulunan veya tamamı kiralanan konutların,
2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu uyarınca karşılanması zorunlu yakıt miktarı, bu
Yönetmeliğe ekli (9) ve (10) sayılı cetvellerde gösterilen esaslara göre, her konut blok veya
grupları için ayrı ayrı olmak üzere, her yıl Mayıs ayının ilk onbeş günü içinde tesbit edilir.

Kamu konutlarının gereğinden fazla yakılmasından dolayı, kamu kurum ve
kuruluşlarınca karşılanması zorunlu yakıt miktarından fazla ihtiyaç duyulan yakıt, konutlarda
oturanlar tarafından karşılanır.9’10

Yakıt Ödeneği Talebi

Madde 30-Konut blok veya gruplarının bulunduğu yöre ve her birinin bağımsız
bölüm sayısı, son üç yılda sarfedilen yakıt miktarı ile 29’uncu maddeye göre tesbit edilen
yıllık yakıt ihtiyacı, yakıtın ton olarak mahalli fiyatı (taşıma, depolama ve benzeri giderler
dahil) ve yıllık yakıt ihtiyacının karşılanması için her konut blok veyagruplarına göre ayrı ayrı
hesaplanan ödenek ihtiyacı kamu kurum ve kuruluşlarına ait konutları yönetmekle görevli

9 16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile değiştirilmeden önceki şekli:”634 sayılı Kat Mülkiyeti
Kanununa tabi olmayan konutların yıllık yakıt ihtiyacı, Yönetmeliğe ekli (9) sayılı cetvelde gösterilen “İç sıcaklık dereceleri tablosu” ile
“Dış sıcaklık dereceleri tablosu” esas alınmak suretiyle, eki 1, 2 ve 3 no.lu tablolardan yararlanarak, her konut blok veya grupları için
ayrı ayrı olmak üzere, her yıl Mayıs ayının ilk onbeş günü içinde tesbit edilir.”
10,16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile bu madde ile bağlantılı olan (9) sayılı cetvel değiştirilmiş
ve Yönetmeliğe (10) sayılı cetvel eklenmiştir.

10


birim tarafından onaylı bir cetvel halinde her yıl Mayıs ayının son gününe kadar bağlı
bulundukları kurum ve kuruluşa gönderilir.

İlgili kurum ve kuruluşça gerekli tetkik ve değerlendirmeden sonra konutlar için
gerekli görülen yeteri kadar ödeneğin bütçelerine konulması ve ihtiyaca göre dağıtımı
sağlanır.

Yakıtı Temin Tedarik ve Dağıtımı

Madde 31-Kaloriferli kamu konutlarının yakıt ihtiyacının temin, tedarik ve dağıtımı,
aşağıda belirtilen usul ve esaslara göre yürütülür.

a) Genel bütçeyedahil daireler, katma bütçeli kurumlar, il özel idareleri, belediyeler, il
özel idareleri ve belediyelerin kurdukları birlikler konutlarının yakıt ihtiyacını, 2886 sayılı
Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre sağlarlar.
b)Yukarıdaki bentte belirtilenler dışında kalan kamu kurum kuruluşları, kaloriferli
konutlarında kullanılan yakıtın temin, tedarik ve dağıtımında tabi oldukları satın alma
yönetmelikleri hükümlerini uygularlar.

YakıtİhtiyacınınTemin, Tedarik veDağıtımıİşleriniYürütenPersonelinGörev ve
Sorumluluğu

Madde 32-Yakıtın temin, tedarik ve dağıtımıyla görevlendirilenler, bu işleri tabi
oldukları mevzuat hükümlerine göre yürütmekle yükümlüdürler.

Yapılan tetkik sonucundan bu işlerin yürütülmesi sırasında ihmal ve kusurları anlaşılan
ilgililere, tabi oldukları mevzuat hükümlerine göre disiplin cezası verilir. Ayrıca gerektiğinde
haklarında ceza kovuşturması da yapılır ve varsa meydana gelen zarar bunlara ödettirilir.

YEDİNCİ BÖLÜM
Konuttan Çıkma, Konuttan Çıkarılma ve Konutların Yönetimi

Konuttan Çıkma

Madde 33- Bu Yönetmelik kapsamına giren;

a) (14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
değişik) Özel tahsisli, görev tahsisli veya hizmet tahsisli konutlarda oturanlar; tahsise esas
görevin son bulduğu tarihten itibaren iki ay; başka kurumda aynı veya eşdeğer bir göreve
nakledilenler en geç altı ay içerisinde konutları boşaltmak zorundadırlar.11
b) Sıra tahsisli konutlarda oturanlar, beş yıllık oturma süresinin bitiminden onbeş gün
veya yaralanacak personel olmaması nedeniyle oturmaya devam edenler ise çıkması için ilgili
idarece yapılan tebligat tarihinden itibaren bir ay içinde; emeklilik, istifa, başka bir yere nakil
ve her ne şekilde olursa olsun, memuriyet veya işçi sıfatı kalkanlar, ilişkilerinin kesildiği
tarihten itibaren iki ay içinde,
c) Konutlarda oturmakta iken ölenlerin aileleri, ölüm tarihinden itibaren iki ay içinde,
d) Konutta oturmakta iken bulunduğu il veya ilçe dışındaki bir sıkıyönetim savcılık
veya mahkemesine veya adli müşavirliğine veya sıkıyönetim komutanlıkları emrindeki
kadrolu askeri ceza ve tutukevi Müdürlüklerine atananlar veya bu görevlerden başka bir
yerdeki aynı veya değişik bir göreve atananlar, ilişkilerinin kesildiği tarihten ve sıkıyönetimin
kalkması halinde, görevleri nedeniyle konut tahsis edilenler, sıkıyönetimle ilgili görevlerin
bittiği tarihten itibaren altı ay içinde,
11 14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle değiştirilmeden önceki şekli:”Özel tahsisli, görev tahsisli
ve hizmet tahsisli konutlarda oturanlar tahsise esas görevin son bulduğu tarihten itibaren iki ay içinde,”

11


e) Tahsis yapıldıktan sonra konutta oturma şartlarını haiz olmadıkları
anlaşılanlar, kendilerine yapılan tebligat tarihinden itibaren iki ay içinde,

f) Staj, kurs, tedavi amacıyla görevlerinden geçici olarak ayrılanların aileleri, normal
oturma süresini tamamladıkları tarihte,
g) Geçici veya sürekli olarak yurt içi veya yurt dışı göreve atananlardan, ailesini
beraberlerinde götürmesinde siyasi, askeri veya emniyet mülahazası ile sakınca
görülenlerin aileleri, görevlinin bu görevi sona erdiği tarihte,
Konutları boşaltmak veya anahtarlarını, yetkili birime vermek zorundadır.

Konutta oturanlarda yukarıdaki fıkralara göre, konutun boşaltılmasını gerektiren bir
değişiklik olduğunda, durum, personelin bağlı bulunduğu en yakın ve yetkili amirince,
değişiklik tarihinden itibaren en geç on gün içinde bir yazı ile ilgili kamu kurum ve
kuruluşuna bildirilir.

Konutları boşaltanlar, konutu ve anahtarını bir örneği ek (8) de gösterilen “Kamu
Konutlarını Geri Alma Tutanağı “ düzenlemek suretiyle ilgili birime teslim etmek zorundadır.
Teslim sırasında konutta bulunan eşya ve mefruşat listesi idarece kontrol edilir ve noksansız
teslim alınır.

Konuttan Çıkarılma

Madde 34-Konutlar, 33’üncü maddede belirtilen süreler sonunda boşaltılamaz ise
tahsise yetkili makam tarafından ilgili mülki veya askeri makamlara başvurulur. Bu başvuru
üzerine konut, başka bir bildirime gerek kalmaksızın, kolluk kuvveti kullanılarak, bir hafta
içinde zorla boşalttırılır. Zorla boşalttırmaya karşı, idareye ve yargı mercilerine yapılacak
başvuru, boşalttırma işleminin icra ve infazını durdurmaz.

Konutun tahsisine yetkili makam tarafından kendilerine tahsis yapılmadan konutları
işgal edenler veya tahsis yapıldıktan sonra gerçeğe aykırı beyanda bulunduğu anlaşılanlar ile
konut blok veya gruplarındaki diğer konut sakinlerinin huzur ve sükununu bozucu, genel
ahlak değerlerini zedeleyici tutum ve davranışlarda bulunan ve kendisine yapılan yazılı
uyarılara rağmen bu davranışlarında ısrar ettiği tesbit edilenler hakkında da yukarıdaki fıkra
hükmü uygulanır.

Konutların Yönetimine Dair Esaslar

Madde 35-Devletçe yaptırılan memur konutları, 178 sayılı Maliye Bakanlığının
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 13’üncü maddesinin (e)
bendi uyarınca, Millî Emlâk Genel Müdürlüğünce yönetilir.

Ancak, kanunlar gereğince ve bu Yönetmelik hükümlerine göre, Millî Emlâk Genel
Müdürlüğünce yürütülmesi gerekli görevler dışında, genel bütçeye bağlı dairelere tahsisli
konutların yönetimi, konut tahsisine dair usül ve esasların uygulanması, işletme, bakım,
onarım ve benzeri işlerinin yapılması ve bunlara ait giderlerin ödenmesi gibi işler, konutların
tahsis edildiği Bakanlıklara aittir.

(2.7.2004 tarihli ve 25510 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile ek) 634
sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa tabi olmayan bir ana taşınmaz mal ya da ana yapı üzerinde
bulunan ve birden çok kamu kurumu veya kuruluşuna tahsisli kamu konutlarının ve bunlarla
ilgili ortak yerlerin, idarelerince yapılması gereken bakım ve onarımları; bağımsız bölümlerin
arsa payları toplamının, arsa payları bilinemiyor ise, kira bedeline esas konut alanları
toplamının en fazlasına sahip kamu kurumu veya kuruluşunca yaptırılır. Diğer kamu kurumu
veya kuruluşları da kendilerine tahsisli bağımsız bölümlerin payına düşen onarım ödeneği
tutarını, onarımı üstlenen kamu kurumu veya kuruluşunun bütçesine aktarırlar veya öderler.
Bu kapsamda yapılan işlerin ita amirliği, ihale komisyonu, tahakkuk memurluğu ve saymanlık

12


hizmetleri, onarımı yaptırmakla görevli kamu kurumu veya kuruluşunca yerine getirilir. Milli
Emlak Genel Müdürlüğü, maliye hazinesi mülkiyetinde olan ve kendisine tahsisli bağımsız
bölümü bulunan yapıların idarelere ait bakım ve onarımlarının tamamını, gerekli görmesi
durumunda yaptırabilir.

Genel bütçe dışındaki kurum ve kuruluşların kontlarının yönetimi, bu idarelere aittir.

Kamu kurum ve kuruluşlarının 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa tabi yapılardaki
konutların müşterek hizmet ve giderleriyle ilgili işleri, mezkur Kanun hükümleri ile bu
Yönetmelikle tesbit edilen esaslara göre yürütülür.

Konut Blok veya Gruplarının Müşterek Hizmet ve İhtiyaçlarının Karşılanması

Madde 36-Kamu kurum ve kuruluşlarının 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa tabi
olmayan konut blok veya gruplarının; yakıt ihtiyacının temin, tedarik ve dağıtımı dışındaki
müşterek hizmet ve ihtiyaçların konutlarda oturanların kendi aralarından birer yıl süreyle ve
yeteri kadar seçeceği yöneticiler aracılığı ile aşağıda belirtildiği şekilde karşılanır.

a) Konutların kapıcı, bahçıvan, kaloriferci, elektrikçi gibi hizmet personeli ile ortak
kullanım alanlarının aydınlatma, elektrik, su, gaz, otomat ve benzeri giderlerini brüt
yüzölçümleri oranına göre konutta oturanlardan tahsil etmek,
b) Konutların işletme, bakım ve onarım işleri için yıllık programlar hazırlamak ve
idareye teklifte bulunmak,
c) Bahçe, otopark düzenlemesi ve konutların korunması hususlarında ilgili idareye
teklifte bulunmak,
d) İlgili idare ile koordine ederek, yılda en az iki defa, konutların iç kısmının bakım,
onarımı ve tesisatların durumunu kontrol ettirmek,
Bu konuda, yönetici tarafından hazırlanan raporun aslı, yönetim işleri ile ilgili dosyada
bir örneği de konut tahsis dosyasında saklanır.

e) Müşterek kullanıma ve yaralanmaya tahsis edilen bahçe ve yeşil sahaların kiracılar
tarafından özel amaçları için kullanılmasını önlemek,
Tamamı ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının mülkiyetinde bulunan konut blok veya
gruplarında, (a) bendinde belirtilen müşterek hizmet ve ihtiyaçların konut tahsis edilenler
tarafından karşılanması esastır. Ancak, bu hizmet ve ihtiyaçların kurum ve kuruluşlarınca
karşılandığı konutlar için yapılan giderler, kira birim bedellerinin tesbitinde dikkate alınır.

Kendilerine konut tahsis edilenler, 29’uncu madde uyarınca tespit edilen yakıt
ihtiyacından fazla sarfedilen yakıt giderlerine, konutların brüt yüzölçümleri oranında katılırlar.

Konut blok veya gruplarının müşterek hizmet ve giderlerinin karşılanması ile ilgili
olarak bu Yönetmelikte belirtilmeyen hususlarda 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu hükümleri
uygulanır.

Ankara Namık Kemal Mahallesindeki Konutların Yönetimi

Madde 37-Ankara Namık Kemal Mahallesinde çeşitli Bakanlıklara tahsis edilen
konutlar, Millî Emlâk Genel Müdürlüğü tarafından yönetilir.

Merkezi sistemle ısıtılan bu konutların yıllık yakacak ihtiyacının temin, tedarik ve
dağıtımı ile müşterek hizmet ve diğer işleri, Millî Emlâk Genel Müdürlüğünce yürütülür.

Konutların Nitelikleri

Madde 38-Bu Yönetmelik kapsamına giren kurum ve kuruluşların inşa edecekleri
veya satın alacakları konutların brüt inşaat alanı, sosyal konut için belirtilen azami alanı
geçemez.

13


Ancak, özel tahsisli konutlar ile görev tahsisli konutlar hakkında yukarıdaki fıkra
hükmü uygulanmaz.

Yasak Hükümler

Madde 39-Bu Yönetmeliğe aykırı olarak; toplu iş sözleşmeleri ile özel sözleşmelere
hüküm konulamaz, idari yetki kullanımı yoluyla farklı işlem yapılamaz.

SEKİZİNCİ BÖLÜM
Çeşitli Hükümler

Konutlarda Oturanların Uyması Gerekli Esaslar

Madde 40-Kendisine konut tahsis edilen kiracılar, konutta oturdukları süre içinde
aşağıda belirtilen esaslara uymak zorundadırlar.

a) Konut sakinlerinin huzur ve sükununu bozucu genel ahlak ve değerlerini zedeleyici
tutum ve davranışlarda bulunamazlar,
b) Yönetici tarafından tespit edilen, konutların iyi kullanılması, korunması ve
tahribatının önlenmesi ile ilgili önlemlere titizlikle uyarlar,
c) Konutların tamamını veya bir bölümünü, başkalarına devredemezler veya kiraya
veremezler,
d) Konutların mimari durumunda ve iç tesisatlarda, kendiliklerinden değişiklik
yapamazlar,
e) Konutun bir bölümünde veya bahçede kümes yapamazlar ve ahır hayvanları ile
köpek besleyemezler.
Yukarıda belirtilen esaslara uymayanlar, yönetici veya kiracılar tarafından ilgili
kuruma bildirilir. İdarece bir yazı ile uyarılan ilgilinin aykırı tutum ve davranışını
değiştirmemekte ısrar ettiği tutanakla tesbit edilmesi halinde konut tahsis kararı iptal edilerek
konuttan çıkartılırlar.

Kira Birim Bedelini Tespit Komisyonunun Çalışma Usul ve Esasları

Madde 41-Kamu konutlarının aylık kira bedelinin tesbitine esas olacak kira birim
bedellerini belirlemek üzere, 2946 sayılı Kanunun 5’inci maddesi uyarınca ilgili bakanlık
temsilcilerinden oluşan komisyon, Maliye Bakanlığının (Millî Emlâk Genel Müdürlüğü)
daveti üzerine, her yıl Eylül ayının ilk 10 günü içinde toplanır. Komisyonun sekreterya
hizmetleri Millî Emlâk Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür. Komisyon üye tam sayısı ile
toplanır ve kararlarını ekseriyetle alır.

Ek Madde -(24.10.1987 tarihli ve 19614 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile eklenmiştir.) Kurumlarından aylıksız veya aylıklı izinli olarak başka
kurumlarda görevlendirilen personelin, izinli oldukları kamu kurumu konutundan görev
tahsisli veya sıra tahsisli olarak yararlanmaları halinde, görevlendirildikleri kurumlarda görev
yaptıkları süre içerisinde puanları dondurulmak ve süre kaydı aranmaksızın bu konutlarda
oturmalarına devam olunur.

Geçici Madde 1-(14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile değişik) Kamu konutlarında oturanlardan durumu bu Yönetmelikle belirlenen
esaslara uymayanlar; (2) sayılı cetvelde görev unvanı yer almayanlar veya görevleri kurum ve
kuruluşların yetkili makamlarınca (2) sayılı cetvele dahil edilecek unvanlar arasında
sayılmayanlardan, konutta beş yıllık oturma süresini dolduranlar ile bu süreyi doldurmaya en
çok iki ayı kalanlar, bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren üç ay içerisinde; beş yılı
doldurmayanlar ise bu sürenin sona ermesinden itibaren iki ay içerisinde; kendilerine özel

14


görev veya hizmet tahsisli konut tahsis edilenlerden; başka kurumda aynı veya eşdeğer bir
göreve nakledilmiş olanlarda en geç altı ay içerisinde konutları boşaltmak zorundadırlar.

Ancak, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte Türk Silahlı Kuvvetleri konutunda
oturanlardan Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Teşkilatında görevli olanların 23/9/1984
tarihinden geçerli olmak üzere bu görevlerinin devamı süresince puanları dondurulur ve beş
yıllık süreye bakılmaksızın bu konutlarda oturmaya devam ederler.

Bu süreler sonunda konutu boşaltmayanlar hakkında 34’üncü madde hükmü
uygulanır.12

Geçici Madde 2 -Cumhurbaşkanlığı Konseyi Üyeleri ile Millî Güvenlik Konseyi
yönetimi dönemindeki Başbakan’a özel nitelikli konut tahsis edilir. Bu konutlar hakkında da
25’inci madde hükmü uygulanır.

Geçici Madde 3 -(14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile yürürlükten kaldırılmıştır.)13

Geçici Madde 4 -1/1/1985 tarihine kadar boşalan sıra tahsisli konutlar, bu
Yönetmelik hükümlerine göre konut tahsis talebinde bulunanlar arasından puan sırası esas
alınmak suretiyle hak sahiplerine tahsis edilir.

Geçici Madde 5 -Bu Yönetmeliğin yürürlük tarihinden önce hizmete giren konutlar
hakkında Yönetmeliğin 6’ncı maddesinin ikinci fıkrası hükmü uygulanmaz.

Geçici Madde 6 -1985 yılına ait yakıt ihtiyacı Yönetmeliğin 29’uncu maddesine göre
tesbit edilerek, gerekli ödenek en geç 1/10/1984 tarihine kadar talep edilir.

Geçici Madde 7 -(14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile eklenen geçici madde) Bu Yönetmeliğin 7’nci maddesine göre Bakanlara tahsis
edilen “özel tahsisli” konutlar için 1984 yılında Başbakanlıkça alınmış bulunan demirbaş eşya
ve mefruşat giderleri Başbakanlık bütçe tertibinden ödenir.

Geçici Madde 8 -(14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile eklenen geçici madde) Bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden önce kamu kurum
ve kuruluşlarınca kiralanan konutların, konut sağlanıncaya kadar kiralanmasına devam
edilmesine yetkili makamcakarar verilebilir.

Geçici Madde 9 -(28.10.1992 tarihli ve 21389 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile eklenen geçici madde) Görevleri gereği hizmet veya görev tahsisli konut tahsis
edilenlerden, 25/7/1992 tarihinden önce bu görevlerinden ayrılanlar hakkında da 20’nci
maddenin ikinci fıkrasının ( c ) bendi hükmü uygulanır.

Yürürlük

Madde 42 -Bu Yönetmeliğin 23, 26, 27 ve 28’nci maddeleri hükümleri 1/7/1984
tasrihinde, diğer hükümleri yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

Madde 43 - Bu Yönetmelik hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.

12 14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle değiştirilmeden önceki şekli: “ Kamu konutları Kanununun
5’inci maddesinin altıncı fıkrası hükmü ile 6’ncı maddesi hükümleri hariç, Kanunun yürürlüğe girdiği 11/11/1983 tarihinden önce kamu
konutlarına girmiş olanlardan durumu bu Yönetmelikte belirlenen esaslara uymayanlar Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden itibaren iki
ay içinde konutu boşaltırlar.

Bu süre içinde konutu boşaltmayanlar hakkında da Yönetmeliğin 34’üncü maddesi hükmü uyarınca işlem yapılır.”
13 14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle yürürlükten kaldırılan geçici 3^üncü madde: “Bu
Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce kendisine konut tahsis edilenlerden (2) sayılı cetvelde görev ünvanları yer almayanlardan
konutta 5 yıllık oturma süresini dolduranlar Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren iki ay içinde oturdukları konutları boşaltmak
zorundadırlar.

Birinci fıkrada belirtilen süreyi doldurmakla beraber konuttan çıkmadan kendilerine aynı konut yeniden tahsis edilmiş olanlar
beş yıllık süreyi doldurmamış olanlar dahi birinci fıkra hükmüne tabidirler.”

15


1 Sayılı Cetvel
ÖZEL TAHSİSLİ KONUTLARLAR

Kamu Konutları kanunu gereğince “Özel Tahsisli” Konutların;

a) Isınma giderleri,
b) Demirbaş eşya ve mefruşat giderleri,
c) Aydınlatma, elektrik, su, gaz, temizlik, telefon, kapıcı, ahçı, kaloriferci, bahçıvan ve
benzeri giderleri ile her türlü işletme, bakım ve onarım giderleri,
İlgili kurum ve kuruluşlarınca karşılanır.
“Özel tahsisli” konutların tahsis edileceği temsil özelliği olan makam ve rütbe
sahipleri aşağıda gösterilmiştir.
A - Temsil özelliği olup kira bedeli alınmayacak olanlar,
1-Cumhurbaşkanı, (....)14, Başbakan,
2-Yurt dışındaki büyükelçiler, daimi delegeler, maslahatgüzarlar, askeri temsil
heyetleri başkanları ve başkonsoloslar.
B - Kamu Konutları Kanunu’na göre, kira bedeli alınacak makam sahipleri:
1 -Bakanlar,
2 - Yüksek Yargı Organları

a) Anayasa Mahkemesi Başkanı,
b) Yargıtay Başkanı,
c) Danıştay Başkanı,
d) Uyuşmazlık Mahkemesi Başkanı,
e) Sayıştay Başkanı,
f) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı ile Danıştay Başsavcısı.
g) (08.12.2002 tarihli ve 24957 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile mülga)
3 -Yüksek Öğretim Kurulu Başkanı,

4-(14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile değişik) (...)15 Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri,

5-(03.07.1998 tarihli ve 23391 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile değişik)

a)Müsteşarlar

b) (08.12.2002 tarihli ve 24957 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile mülga)
14 Bu arada yer alan “Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı” ünvanı, 16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile cetvelden çıkarılmıştır.
15 Bu arada yer alan “Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreteri” ünvanı, 16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile cetvelden çıkarılmıştır.

16


6-(14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile değişik) Diyanet İşleri Başkanı, Merkez Bankası Başkanı
7 -İl Valileri, Emniyet Genel Müdürü (Vali),
8 - Kaymakamlar
C -Kamu Konutları Kanunu’na göre kira bedeli alınacak rütbe sahipleri,
1 -Genelkurmay Başkanı,
2 -Kuvvet Komutanları, Jandarma Genel Komutanı,
3 -Genelkurmay 2. Başkanı,
4 - Ordu Komutanları (Deniz ve Havada eşidi),

5 -Kolordu Komutanları (Deniz ve Havada eşidi),
6-(14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile eklenen bend) Orgeneral ve Oramiraller,

7-(14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile eklenen bend) Kuvvet Komutanları Kurmay Başkanları,
Jandarma Genel Komutan Yardımcısı, Jandarma Genel Komutanı Kurmay
Başkanı,

8-(14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile eklenen bend) Tümen ve Tugay Komutanları (Deniz ve Havada
eşidi).

17


2Sayılı Cetvel

(14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
değişik)

GÖREV TAHSİSLİ KONUTLAR

Bu Yönetmeliğin (3) Sayılı Cetvelinde gösterilen eşyalı görev tahsisli konut tahsis
edilenler hariç, Kamu Konutları Kanununun 3’üncü maddesine aykırı olmaması şartıyla
kurum ve kuruluşların yetkili makamlarınca personelin görevinin önemi, idareye yararlılığı,
yetki ve sorumluluğu ile kilit görevde olması gibi özellikler göz önünde bulundurularak bu
Cetvelde sayılan görev ünvanlarına eş değerde ve en altta belirtilen görev ünvanından aşağı
inilmemek üzere görev tahsisli konut tahsis edilecek ek görev ünvanları tespit edilebilir.
Kurum ve kuruluşların yetkili makamlarınca, bu Cetveldeki görev ünvanları sırası hiyerarşi ve
görevin önem derecesi esas alınarak görev tahsisli konut tahsis edilecek görev ünvanları, her
kurum ve kuruluş için bir cetvel halinde ayrıca düzenlenir ve genelge ile teşkilata duyurulur.

Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden sonra, “Yurt dışında sürekli görevde bulunan
personele konut temini projesi” kapsamında sağlanacak kamu konutları, yurt dışında sürekli
görevli kamu personeline, bu cetveldeki Dışişleri Bakanlığına ait yurtdışı teşkilatı tahsis listesi
ve cari protokol sırası göz önünde bulundurularak tahsis edilir. Tahsis, konutun bulunduğu
yerdeki diplomatik misyon şefi başkanlığında, bu Yönetmelik esaslarına göre kurulacak
komisyon tarafından yapılır.

Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliğinde görevli personelden hangilerine “görev
tahsisli” konut tahsis edileceği Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri tarafından tesbit edilir.

Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliğinde görevli Silahlı Kuvvetler mensubu
personel, Türk Silahlı Kuvvetleri konutları için belirlenen usul ve esaslara göre mensup
oldukları kuvvet komutanlıkları konutlarından yararlanmaya devam ederler.

Türk Silahlı Kuvvetlerinde “görev tahsisli” konutların tahsis edileceği rütbe ve
makamlar, Genelkurmay Başkanlığının uygun görüşü alınarak Millî Savunma ve İçişleri
Bakanlıklarınca müştereken düzenlenir.

Bütçe Dairesi Başkanı ile Saymanlık Müdürü nezdinde görev yaptıkları idarelerce
“görev tahsisli” konut tahsis edilebilir.

Görev tahsisli konutların tahsis edileceği temsil özelliği olan kişi, makam ve rütbe
sahipleri aşağıda gösterilmiştir.

I’inci Grup

1 -Yasama :

(...)16

2 -Yargı:

A -Anayasa Mahkemesi :

Başkan Vekili, Asıl Üye, Yedek Üye,

B - Yargıtay :

Başkan Vekili, Daire Başkanı, Üye, Cumhuriyet Başsavcı Vekili,

C - Danıştay :

16 Bu arada yer alan “Milletvekili” ünvanı, 16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle cetvelden
çıkarılmıştır.

18


Başkan Vekili, Daire Başkanı, Üye, Savcı,Tetkik Hakimi,

D -Sayıştay :

Daire Başkanı, Üye, Savcı, Birinci Sınıfa Ayrılmış Uzman Denetçi.17

3 - Başbakanlık :

Teftiş Kurulu Başkanı, Müsteşar Yardımcısı, Başbakan Müşaviri, Başbakanlık
Müşaviri, Bakanlar Kurulu Sekreteri, Genel Müdür, Başkan, Basın Müşaviri, 1’inci Hukuk
Müşaviri, Genel Müdür Yardımcısı, Daire Başkanı, Savunma Sekreteri, Özel Kalem Müdürü,
Hukuk Müşaviri, Basımevi Döner Sermaye İşletmesi Müdürü, Müfettiş, Başbakanlık Uzmanı,
Şube Müdürü, 1,2 ve 3’üncü derece şahsa bağlı kadrolarda bulunanlar.

4 - Başbakanlık Bağlı Kuruluşları :

A - Merkez Teşkilatı :

Müsteşar Yardımcısı, Genel Sekreter, Başkan, Başkan Yardımcısı, Teftiş Kurulu
Başkanı, Genel Müdür, Yönetim Kurulu Üyesi, Genel Müdür Yardımcısı, Diyanet İşleri
Yüksek Kurulu Üyesi, Daire Başkanı, Mushafları İnceleme Kurulu Üyesi, Hukuk Müşaviri,
Müşavir, Müfettiş, Yeminli Murakıp,

B - Taşra Teşkilatı :

Bölge ve İl Müdürü, Bölge Müdür Yardımcısı, Müftü, Müftü Yardımcısı, Baştabip,

İşletme Müdürü, Okul Müdürü, Müdür.

5 - Başbakanlık İlgili Kuruluşları :

A -Merkez Teşkilatı :

Başkan, Başkan Yardımcısı, Genel Müdür, Yönetim Kurulu Üyesi, Teftiş Kurulu
Başkanı, Kontrol Kurulu Başkanı, Kurul Üyesi, Savunma Sekreteri, Genel Müdür Yardımcısı,
Daire Başkanı, Daire Başkan Yardımcısı, Grup Başkanı, Genel Sekreter, Kurul Başkan
Yardımcısı (Daimi olanlar), Seksiyon Müdürü, 1’inci Hukuk Müşaviri, Hukuk Müşaviri, Fenve Tetkik Kurulu Başkanı, Müşavir, Müfettiş, Özel Kalem Müdürü,

B - Taşra Teşkilatı :

Bölge Müdürü, Bölge Müdür Yardımcısı, Şube Müdürü,

C -Müessese, İşletme, Kompleks ve Fabrikalar :

Müessese, İşletme, Kompleks ve Fabrika Müdürü; Müessese, İşletme, Kompleks ve

Fabrika Müdür Yardımcısı; Grup Başkanı; Grup Başkan Yardımcısı; Hukuk Müşaviri;
Müdür; Şube Müdürü; Baş Mühendis; Mühendis;

D -Bağlı Ortaklıklar :

Genel Müdür, Genel Müdür Yardımcısı, Servis Müdürü.

II’nci Grup

6 -Bakanlıklar :

A -Merkez Teşkilatı :

Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu Üyesi, Bakanlıkta Birinci Sınıf Hakimler ve

Savcılar, Müsteşar Yardımcısı, Kurul Başkanı, Genel Müdür, Genel Müdür Yardımcısı, Daire

17 “Birinci Sınıfa Ayrılmış Uzman Denetçi” ünvanı, 16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle
eklenmiştir.

19


Başkanı, Kurul Üyesi, Hukuk Müşaviri, Merkez Valisi, Adalet Bakanlığında Görevli Hakim
ve Savcılar, Özel Kalem Müdürü, Bakanlık Müşaviri, Müfettiş, Hesap Uzmanları, Kontrolör.

B -Taşra Teşkilatı :

Adli ve İdari Yargıda Hâkim, Cumhuriyet Savcısı-Yardımcısı, Yargıtay Tetkik
Hâkimi ve Cumhuriyet Başsavcı Yardımcısı, Devlet Güvenlik Mahkemesi Başkanı-Üyesi,
Devlet Güvenlik Mahkemesi Cumhuriyet Savcısı-Yardımcısı, Vali Yardımcısı, Bölge
Müdürü, Başmüdür, Bölge Müdür Yardımcısı, Baş Müdür Yardımcısı, Defterdar, Defterdar
Yardımcısı, Liman Başkanı, Gemi Sörvey Kurulu Başkanı, İl Müdürü, Müdür, Defterdarlık
Muhakemat Müdürü, Okul Müdürü, Baştabip, İl Şube Müdürü, İlçe Müdürü, Mal Müdürü,
Vergi Dairesi Müdürü, İlçe Şube Müdürü, Hastane Müdürü, Müdür Yardımcısı.

7 - Bakanlıklar Bağlı ve İlgili Kuruluşları :18

A-(13.12.1988 tarihli ve 20018 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
değişik) Merkez Teşkilatı :

Kurum Başkanı, Üye, Genel Müdür, Yönetim Kurulu Üyesi, Genel Müdür Yardımcısı,
Kurul Başkanı-Kurul Üyesi, Başrejisör, Genel Sekreter, Daire Başkanı, Kurul Başkan
Yardımcısı, Daire Başkan Yardımcısı, Birim Müdürü, Grup Başkanı, Grup Müdürü, Hukuk
Müşaviri, Savunma Sekreteri, Tiyatro, Opera ve Balede Görevli Şef ve Sanatçı, Savunma
Uzmanı, Müşavir, Özel Kalem Müdürü, Avukat, Müfettiş.

B-(18.05.2000 tarihli ve 24053 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
değişik) Taşra Teşkilatı (Bölge, İl, İlçe, Müessese, Fabrika, Ünite, Şube v.b.):

Bölge Müdürü, Baş Müdür, Bölge Müdür Yardımcısı, Bölge Birim Müdürü, Baş
Müdür Yardımcısı, İl Müdürü, Müessese-Fabrika-İşletme Müdürü ve Yardımcısı, Fabrika-
Grup Müdürü, İl Müdür Yardımcısı, Şube Müdürü, Müdür, Hukuk Müşaviri, Tiyatro, Opera
ve Balede Görevli Şef ve Sanatçı, Baştabip, müstakil birim amiri olan Baş Mühendis,
Mühendis, Uzman, İlçe Şube Başkan ve Müdürleri, Şef (KİT’lerde), İlçe Emniyet Amiri veya
Emniyet Komiseri, Çevik Kuvvet Grup Amiri, Grup Başkanı, Adli Tabip, Savunma Sekreteri,
Avukat, Müfettiş.19

8 - Mahalli İdareler :

A - Belediyeler:

Belediye Başkanı, Genel Sekreter, Belediye Başkan Yardımcısı, Bağlı Kuruluş ve
İşletmelerde Genel Müdür-Başkan-Müdür ve Yardımcıları, Daire Başkanı, Daire Başkan
Yardımcısı, Müessese Müdürü, Savunma Sekreteri, Özel Kalem Müdürü, Baştabip, Belediye
Müfettişi, Şube Müdürü, Kadrolu Avukat.

9 - Özel İdareler :

Özel İdare Müdürü, Özel İdare Müdür Yardımcısı, Birim Başkanı-Müdürü, İlçe Özel
İdare Memuru, Kadrolu Avukat.20

10 -Dışişleri Bakanlığı Yurt Dışı Teşkilâtı :

18 Bu maddenin (A) ve (B) bentleri Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulunun 6/5/1988 tarih ve

E. 1988/14, K. 1988/35 sayılı kararıyla iptal edilmiş; daha sonra 13.12.1988 tarihli ve 20018 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelikle yenide.
19 16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle, 7’nci maddenin (A) ve (B) bendlerinde sayılan ünvanlar
arasına , “Müfettiş” ünvanı eklenmiştir.
20 16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle, 8 ve 9’uncu maddelerinde sayılan ünvanlar arasına
“Kadrolu Avukat” ünvanı eklenmiştir.
20


Elçi Müsteşar, Daimi Temsilci Yardımcısı, 1’inci Müsteşar, Müsteşar, Başkonsolos
Yardımcısı, Başkâtip, Konsolos, 2’nci Kâtip, Muavin Konsolos, 3’üncü Kâtip, Ateşe, Hukuk
Müşaviri, Uzman Müşavir, İdari Ateşe, Bölge Uzmanı, Haberleşme Teknisyeni,

11 -Bağlı ve İlgili Kuruluşlar Yurt Dışı Teşkilatı :

Müşavir, Ateşe, Temsilci, Temsilci Yardımcısı.

III’üncü Grup

12 - Yüksek Öğretim Kurumları :

A - Genel :

Rektör, Rektör Yardımcısı, Dekan, Dekan Yardımcısı, Bölüm Başkanı, Ana Bilim
Dalı Başkanı, Yüksek Okul Müdürü, Enstitü Müdürü, Yüksek Okul Müdür Yardımcısı,
Enstitü Müdür Yardımcısı, Profesör, Doçent, Yardımcı Doçent, Öğretim Görevlisi, Genel
Sekreter, Genel Sekreter Yardımcısı, Fakülte Sekreteri, Daire Başkanı, Hukuk Müşaviri,
Hastane Baştabibi, Hastane Müdürü, Şube Müdürü, Hastane Müdür Yardımcısı,

B -Yüksek Öğretim Kurulu :

Başkan Vekili, Raportör Üye, Üye, Genel Sekreter, Genel Sekreter Yardımcısı, Daire

Başkanı, Hukuk Müşaviri,

C -Üniversiteler Arası Kurul :

Genel Sekreter, Genel Sekreter Yardımcısı,

D - Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi :

Genel Sekreter, Müdür.

21


(3) Sayılı Cetvel
EŞYALI GÖREV TAHSİSLİ KONUTLAR
Kamu Konutları Kanunu uyarınca, eşyalı olarak tahsis edilecek görev tahsisli
konutların;

a) Isınma, demirbaş eşya ve mefruşat giderleri,
b) Aydınlatma, elektrik, su, gaz ve benzeri giderlerin, konutun yüzyirmi metrekaresine
isabet eden kısmından fazlası,
c) Yönetmeliğin 26’ıncı maddesinin (a) fıkrasının 2, 3 ve 4 numaralı bendlerinde
belirtilen asansör, kalorifer, ana duvarlar, çatı, koridor gibi ortak yerlerin bakım, korunması ve
onarımı ile kalorifer, hidrofor gibi ortak tesislerin işletme ve konutun beş yılda bir boya ve üç
yılda bir badana giderleri, ilgili kurum ve kuruluşça karşılanır.
Bu tür konutta oturanlardan, Yönetmeliğin 23’üncü maddesine göre kira bedeli alınır.
Eşyalı görev tahsisli konut tahsis edilecek makam ve rütbe sahipleri aşağıda
gösterilmiştir.

A -Makam Sahipleri
1 - (.....) 21
2 -Üniversite Rektörleri,
3 -Müsteşar Yardımcıları,
4-(14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile

değişik) Toplu Konut ve Kamu Ortaklığı İdaresi Başkanı, Savunma Sanayii Geliştirme
ve Desteleme İdaresi Başkanı,22
5 -Genel Müdürler,
6 -Bağlı ve ilgili kuruluşların en üst amiri,
7-Özel kanunlarla veya özel kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan
bankaların ve kamu kurum ve kuruluşlarının en üst amiri,
8-Yurt dışında elçi müsteşarlar, daimi delege yardımcıları ve büyük elçilik
müsteşarları,
9 - Büyük şehir belediye başkanları,
10 -(14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile

eklenen bend) Merkez Bankası Başkan Yardımcıları, Başbakanlık ve Bakanlıklar
Teftiş Kurulu Başkanları, Bakanlar Kurulu Sekreteri, Hesap Uzmanları Kurulu
Başkanı, Bankalar Yeminli Murakıplar Kurulu Başkanı.

B - Rütbe Sahipleri

General ve Amiraller.

21 Bu maddede yer alan “Milletvekilleri” unvanı,16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle cetvelden
çıkarılmıştır.
22 14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle değiştirilmeden önceki şekli: “Toplu Konut ve Kamu
Ortaklığı İdaresi Başkanı,”

 



Asansör Yönetmeliği

Sanayi ve Ticaret Bakanlığından:

ASANSÖR YÖNETMELİĞİ

(95/16/AT)

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Amaç

MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı; insanların, insan ve yüklerin veya sadece yüklerin taşınmasında kullanılan

asansörler ve bunlara ait güvenlik aksamlarının piyasaya arz edilmeden önce karşılamaları gereken temel sağlık ve güvenlik

gereklerini belirlemektir.

Kapsam

MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik;

  1. a) Binalarda ve inşaatlarda sürekli olarak kullanılan asansörleri ve bu asansörlerde kullanılacak, bu Yönetmeliğin

ekinde yer alan (Ek IV)’te listelenmiş olan güvenlik aksamlarını,

  1. b) Makaslı asansörler gibi sabit raylar boyunca hareket etmese dahi, sabit bir mesafe boyunca hareket eden

asansörleri,

kapsar.

(2) Bu Yönetmelik;

  1. a) Asansörler için bu Yönetmelikte belirtilen risklerin tamamı veya bir bölümü başka yönetmeliklerin kapsamına

giriyorsa, söz konusu yönetmeliklerin yürürlüğe giriş tarihinden önceki asansörleri,

  1. b) Kamu veya özel sektör tarafından insan taşımacılığına yönelik olarak, demir yolu hattında halatla çekilen vagonlar

dahil, kablolu taşıma sistemlerini,

  1. c) Askeri veya polisiye amaçlar için özel olarak tasarlanmış ve imal edilmiş asansörleri,

ç) Maden ocağı vinçlerini,

  1. d) Sahne asansörlerini,
  2. e) Taşıt araçlarına monte edilmiş asansörleri,
  3. f) Makinelere bağlı ve sadece çalışma yerine giriş amaçlı asansörleri,
  4. g) Dişli rayda çalışan trenleri,

ğ) İnsan veya insan ve yüklerin taşınması amaçlı inşaat şantiyelerinde kullanılan asansörleri,

kapsamaz.

Dayanak

MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik;

  1. a) 29/6/2001 tarihli ve 4703 sayılı Ürünlere İlişkin Teknik Mevzuatın Hazırlanması ve Uygulanmasına Dair Kanuna

dayanılarak,

  1. b) Avrupa Birliğinin 95/16/EC sayılı direktifine paralel olarak,

hazırlanmıştır.

Tanımlar

MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;

  1. a) Asansör: Belirli seviyelerde hizmet veren, sabit ve yataya 15 dereceden fazla bir açı oluşturan raylar boyunca

hareket eden bir kabine sahip olup;

1) İnsanların,

2) İnsan ve yüklerin,

3) Kabine ulaşılabiliyorsa, yani bir kişi kabine zorlanmadan girebiliyorsa ve kabinin içinde bulunan veya kabin

içindeki kişinin erişim mesafesinde yer alan kumandalarla teçhiz edilmiş ise, sadece yüklerin,

taşınmasına yönelik bir tertibatı,

  1. b) Asansör monte eden: Asansörlerin tasarım, imalat, montaj ve piyasaya arzından sorumlu olan, asansöre CE

uygunluk işaretini iliştiren ve AT uygunluk beyanı düzenleyen özel veya tüzel kişiyi,

  1. c) Asansörün piyasaya arzı: Asansör monte edenin, asansörü kullanıcıya ilk olarak hazır hale getirmesini,

ç) Bakanlık: Sanayi ve Ticaret Bakanlığını,

  1. d) Güvenlik aksamı: Bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek IV)’te listelenmiş olan aksamları,
  2. e) Güvenlik aksamı imalatçısı: Güvenlik aksamının tasarım ve imalatından sorumlu olan, güvenlik aksamına CE

uygunluk işaretini iliştiren ve AT uygunluk beyanı düzenleyen özel veya tüzel kişiyi,

  1. f) Komisyon: Avrupa Komisyonunu,
  2. g) Model asansör: Teknik dosyasında, objektif değerler ile tanımlanan ve benzer güvenlik aksamını kullanan model

asansöre uygun olarak imal edilen asansörlerin temel güvenlik gereklerinin nasıl karşılanacağının gösterildiği; model asansör

ile model asansörün tipleri olan asansörlerin parçalarını oluşturan asansörler arasında izin verilen tüm varyasyonların,

maksimum ve minimum değerleri ile birlikte teknik dosyada açıkça gösterildiği; temel güvenlik gereklerini sağlamak

bakımından muhtelif ekipmanın benzerliğinin hesaplama ve/veya tasarım planları ile gösterilebildiği numune asansörü,

ğ) Müsteşarlık: Dış Ticaret Müsteşarlığını,

ifade eder.

İKİNCİ BÖLÜM

Temel Güvenlik Gerekleri ve Standartlar

Temel güvenlik gerekleri

MADDE 5 – (1) Bu Yönetmelik kapsamına giren asansörler, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek I)’de belirtilen

temel sağlık ve güvenlik gereklerini yerine getirmek zorundadır.

(2) Bu Yönetmelik kapsamındaki güvenlik aksamları, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek I)’de belirtilen temel

sağlık ve güvenlik gereklerini karşılamaları veya monte edildikleri asansörün bu gereklilikleri karşılamalarını sağlamalıdır.

Standartlar

MADDE 6 – (1) Uyumlaştırılmış bir Avrupa standardının bir veya daha fazla sağlık ve güvenlik gereğini kapsaması

31 Ocak 2007 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 26420

YÖNETMELİK

durumunda,

  1. a) Bu standarda uygun monte edilmiş asansörlerin bu Yönetmeliğin 5 inci maddesindeki ilgili temel gereklere uygun

olduğu,

  1. b) Bu standarda uygun olarak imal edilmiş güvenlik aksamlarının, gerektiği şekilde monte edilmeleri bakımından

asansörlerle ilgili temel gereklere uygunluğu sağladıkları,

kabul edilir.

(2) Bakanlık, uyumlaştırılmış ulusal standartların isim ve numaralarını Resmî Gazete’de yayımlatır ve bu bilgileri

Müsteşarlık aracılığı ile Komisyona bildirir.

(3) Uyumlaştırılmış standartların bulunmadığı durumda Bakanlık, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek I)’deki temel

sağlık ve güvenlik gereklerinin doğru uygulanması için önemli ya da ilgili mevcut ulusal standartlar ve teknik özellikler

hakkında, ilgili tarafların bilgilendirilmesi için gerekli önlemleri alır.

(4) Uyumlaştırılmış standartların 5 inci maddede belirtilen ilgili gerekleri tamamen sağlamadığının Bakanlıkça tespit

edilmesi durumunda, konu Müsteşarlık aracılığı ile derhal Komisyona bildirilir. Komisyonun konuyu değerlendirilmesi

sonucunda Bakanlıkça yapılan tespitin doğru olduğuna karar verilerek bu durumun Avrupa Birliği Resmî Gazetesi’nde ilan

edilmesi halinde Bakanlık, uyumlaştırılmış Avrupa standardına karşılık geldiği kabul edilen uyumlaştırılmış ulusal standardı

yürürlükten kaldırır.

(5) Uyumlaştırılmış ulusal standartları hazırlama ve izleme sürecinde sosyal taraflara ulusal seviyede etkin olma

imkânı vermek için Bakanlıkça gereken önlemler alınır.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Uygunluk Değerlendirme İşlemleri ve CE Uygunluk İşareti

Uygunluk değerlendirme işlemleri

MADDE 7 – (1) Güvenlik aksamları ve asansörler için uygunluk değerlendirme işlemlerinde aşağıdaki hususlar

yerine getirilir.

  1. a) Güvenlik aksamı imalatçısının veya Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisinin, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek

IV)’te belirtilen güvenlik aksamlarının piyasaya arzından önce;

1) Güvenlik aksamı modelinin bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek V)’e uygun olarak AT tip incelemesine ve bu

Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek XI)’e uygun olarak onaylanmış kuruluş tarafından yapılacak imalat denetimine sunulması,

2) Güvenlik aksamı modelinin bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek V)’e uygun olarak AT tip incelemesine

sunulması ve bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek VIII)’e uygun olarak imalat denetimine yönelik bir kalite güvence sistemi

işletilmesi,

3) Bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek IX)’a uygun olarak tam kalite güvence sistemi işletilmesi,

usullerinden birisini seçerek uygunluk değerlendirmesine tabi tutması,

4) Seçilen uygunluk değerlendirmesi usulüne göre bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek VIII), (Ek IX) veya (Ek

XI)’den ilgili olanda verilen şartları dikkate alarak, her güvenlik aksamına CE uygunluk işaretini iliştirmesi ve her aksam için

bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek II)’de listelenen bilgiyi içeren AT Uygunluk Beyanını düzenlemesi,

gerekmektedir.

5) Güvenlik aksamı imalatçısı veya Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisi, AT Uygunluk Beyanının bir kopyasını

güvenlik aksamının son imalat tarihinden itibaren 10 yıl süreyle muhafaza etmelidir.

  1. b) Bir asansörün piyasaya arzından önce, aşağıdaki alt bentlerde belirtilen işlemlerden birinden geçmesi

gerekmektedir.

1) Asansör, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek V)’te belirtilen AT tip incelemesinden geçen bir asansöre uygun

olarak tasarımlanmışsa; bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek VI)’da belirtilen son muayene ya da bu Yönetmeliğin ekinde

yer alan (Ek XII) veya (Ek XIV)’te belirtilen kalite güvence sistemi uygulanarak, imal ve monte edilir ve deneyleri yapılır;

bununla birlikte, aynı asansör üzerinde bir yandan tasarım ve imal aşamaları yapılırken diğer yandan montaj ve deney

aşamalarına yönelik işlemler de yapılabilir.

2) Asansör, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek V)’te belirtilen AT tip incelemesinden geçen bir model asansöre

uygun olarak tasarımlanmışsa; bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek VI)’da belirtilen son muayene ya da bu Yönetmeliğin

ekinde yer alan (Ek XII) veya (Ek XIV)’te belirtilen kalite güvence sistemi uygulanarak imal ve monte edilir ve deneyleri

yapılır.

3) Asansör, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek XIII)’e uygun bir kalite güvence sistemi uygulanan ve

uyumlaştırılmış standartlara tam olarak uygun olmayan ve bu nedenle beraberinde bir tasarım incelemesi yer alan bir asansöre

göre tasarımlanmış ise, buna ek olarak bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek VI)’da belirtilen son muayene ya da (Ek XII)

veya (Ek XIV)’te belirtilen kalite güvence sistemi uygulanarak imal ve monte edilir ve deneyleri yapılır.

4) Asansöre bir onaylanmış kuruluş tarafından bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek X)’da belirtilen birim doğrulama

işlemi uygulanır.

5) Asansör, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek XIII)’e göre kalite güvence sistemine tabi olmakla birlikte, tasarım,

ilgili uyumlaştırılmış standartlara tamamen uygun değilse, ek olarak tasarım incelemesi yapılır.

(2) Bu maddenin birinci fıkrasının (b) bendinin (1), (2) ve (3) numaralı alt bentlerinde düzenlenen durumlarda

tasarımdan sorumlu kişi, imalat işleminden, montajdan ve deneyden sorumlu kişiye mutlak güvenlikle çalışabilmesi için

gereken tüm belge ve bilgiyi sağlamak zorundadır.

(3) Asansör monte eden, bu maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde sözü edilen bütün durumlarda, seçilen uygunluk

değerlendirmesi usulüne göre bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek VI), (Ek X), (Ek XII), (Ek XIII) veya (Ek XIV)’ten ilgili

olanda verilen şartları dikkate alarak, asansöre CE uygunluk işaretini iliştirir, asansör için (Ek II)’de listelenen bilgiyi içeren

bir AT uygunluk beyanı düzenler ve asansörün piyasaya arz tarihinden itibaren 10 yıl süreyle AT uygunluk beyanının bir

kopyasını muhafaza eder.

(4) Komisyonun, Avrupa Birliği üyesi ülkelerin ve diğer onaylanmış kuruluşlarca istenmesi halinde, Bakanlık

uygunluk beyanının ve son muayeneye ilişkin deney raporlarının bir kopyasını asansör monte eden firmadan talep

edebilir.

(5) Asansör veya güvenlik aksamlarının CE uygunluk işaretinin iliştirilmesi ve sair hususlarda başka yönetmeliklerin

de kapsamına girmesi durumunda, CE uygunluk işareti iliştirilmesi asansörün ve güvenlik aksamının söz konusu başka

yönetmeliklere de uygun olduğunu gösterir.

(6) Bununla birlikte, bu maddenin beşinci fıkrasında bahsedilen yönetmeliklerden bir veya birden fazlasının monte

edene veya imalatçıya geçiş dönemi boyunca hangi düzenlemeyi uygulayacağını seçme izni vermesi durumunda, CE

uygunluk işareti, sadece asansörü monte eden veya güvenlik aksamı imalatçısı tarafından uygulanacak yönetmeliklere

uygunluğu gösterir. Bu durumda uygulanan yönetmeliklerin Resmî Gazete’de yayımlandığı şekliyle yönetmeliklerce talep

edilen ve asansör veya güvenlik aksamının beraberinde bulunan belge, tebliğ veya talimatnamelerde yer almalıdır.

CE uygunluk işareti

MADDE 8 – (1) CE uygunluk işaretinin şekli bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek III)’te gösterilmiştir. CE

uygunluk işaretinin iliştirilmesinde ve kullanılmasında 15/11/2001 tarihli ve 2001/3530 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile

yürürlüğe konulan "CE" Uygunluk İşaretinin Ürüne İliştirilmesine ve Kullanılmasına Dair Yönetmeliğin 5 inci maddesi

hükümleri uygulanır.

(2) CE uygunluk işareti,

  1. a) Bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek I)’deki 5 inci paragraftaki düzenlemelere uygun olarak, her asansör kabinine

açıkça ve görülebilir şekilde,

  1. b) Bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek IV)’te listelenen güvenlik aksamlarının her birine, eğer bu mümkün değilse

güvenlik aksamına ayrılmayacak biçimde takılan bir etiketin üzerine,

iliştirilir.

(3) Üçüncü kişileri CE uygunluk işaretinin anlamı ve şekli açısından yanıltacak işaretlerin asansörlere veya güvenlik

aksamlarına iliştirilmesi yasaktır. CE uygunluk işaretinin görünebilirliğini ve okunabilirliğini azaltmaması şartıyla, başka bir

işaret de asansörlere veya güvenlik aksamlarına iliştirilebilir.

(4) Asansör monte edenin veya güvenlik aksamı imalatçısının veya bunların Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisinin,

bu Yönetmeliğin getirdiği yükümlülüklere uymaması durumunda, asansörü veya güvenlik aksamını piyasaya arz eden kişi, bu

yükümlülüklerden sorumludur. Aynı yükümlülükler, asansör ya da güvenlik aksamını kendi kullanımı için imal edenler için

de geçerlidir.

CE uygunluk işaretinin usulsüz kullanımı

MADDE 9 – (1) Bu Yönetmeliğin 13 üncü maddesinin hükümleri saklı kalmak kaydıyla;

  1. a) Bakanlığın CE uygunluk işaretinin uygun olmayan bir şekilde iliştirildiğini tespit etmesi durumunda, asansörü

monte eden asansör firması veya güvenlik aksamının imalatçısı veya Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisi, asansörün veya

güvenlik aksamının CE uygunluk işaretiyle ilgili hükümlere uygun olmasını sağlamakla ve yapılan bu ihlali sona erdirmekle

yükümlüdür.

  1. b) Uygunsuzluk devam ediyorsa, Bakanlık kanunlarla kendisine verilen yetkiler çerçevesinde, söz konusu güvenlik

aksamının piyasaya arzının kısıtlanmasına veya yasaklanmasına veya piyasadan çekilmesine ve asansörün kullanımının

yasaklanmasına ilişkin tüm önlemleri alır.

(2) Bakanlık, bu durumu ve yapılan işlemleri Müsteşarlık aracılığı ile Komisyona ve Avrupa Birliği üyesi ülkelere

bildirir.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Piyasaya Arz, Piyasa Gözetimi ve Denetimi

Piyasaya arz

MADDE 10 – (1) Bakanlık;

  1. a) Bu Yönetmelik kapsamındaki asansörlerin ancak gerektiği şekilde monte edilip bakımı yapıldığında ve amacına

uygun olarak kullanıldıklarında, kişilerin sağlık ve güvenliğini ya da uygun olduğunda malların güvenliğini tehlikeye

düşürmemeleri halinde,

  1. b) Bu Yönetmelik kapsamındaki güvenlik aksamlarının ise ancak, takılacak oldukları asansörlere gerektiği şekilde

monte edilip bakımı yapıldığında ve amacına uygun olarak kullanıldıklarında, kişilerin sağlık ve güvenliğini ya da uygun

olduğunda malların güvenliğini tehlikeye düşürmemeleri halinde,

piyasaya arz edilmelerini ve hizmete sunulmalarını sağlayacak gerekli bütün tedbirleri alır.

(2) Diğer mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla, bu Yönetmeliğe uygun asansörlerin ve/veya güvenlik

aksamlarının piyasaya arz edilmeleri veya hizmete konulmaları yasaklanmaz, sınırlanmaz veya engellenmez.

(3) Diğer mevzuat hükümleri saklı kalmak kaydıyla, imalatçısının veya Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisinin

beyanına dayanarak bu Yönetmelik kapsamındaki asansörlere takılması düşünülen aksamların piyasaya arzı yasaklanmaz,

sınırlanmaz veya engellenmez.

(4) CE uygunluk işaretini taşıyan ve beraberinde bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek II)’de belirtilen AT Uygunluk

Beyanı bulunan asansörlerin ve güvenlik aksamlarının bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinde belirtilen uygunluk değerlendirme

işlemleri de dahil olmak üzere, bu Yönetmeliğin tüm hükümlerine uyduğu kabul edilir.

(5) Bu Yönetmelik hükümlerine uygun olmayan asansörlerin veya güvenlik aksamlarının, asansörü monte eden firma

veya güvenlik aksamlarının imalatçısı veya bunların Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcileri tarafından uygun hale getirilene

kadar satışa sunulmayacağının kolaylıkla görünür bir işaretle açıkça belirtilmesi kaydıyla, ticaret fuarlarında, sergilerde,

gösterilerde ve benzeri durumlarda sergilenmesi engellenmez. Gösteriler sırasında, kişilerin korunması için yeterli güvenlik

tedbirleri alınmalıdır.

Piyasa gözetimi ve denetimi

MADDE 11 – (1) Bu Yönetmelik kapsamına giren asansörler ve güvenlik aksamlarının piyasa gözetimi ve denetimi,

13/11/2001 tarihli ve 2001/3529 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Ürünlerin Piyasa Gözetimi ve

Denetimine Dair Yönetmelik ile 9/5/2003 tarihli ve 25103 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sanayi ve Ticaret Bakanlığı

Tarafından Gerçekleştirilecek Piyasa Gözetimi ve Denetimine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümlerine göre

Bakanlık tarafından yapılır.

BEŞİNCİ BÖLÜM

Onaylanmış Kuruluş

Onaylanmış kuruluş

MADDE 12 – (1) Bakanlık, bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinde belirtilen uygunluk değerlendirme işlemlerinde

faaliyet gösterecek onaylanmış kuruluşların tespitini, tayinini, bildirimini ve statülerinin kaldırılmasını 13/11/2001 tarihli ve

2001/3531 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Uygunluk Değerlendirme Kuruluşları ile Onaylanmış

Kuruluşlara Dair Yönetmelik ve 21/5/2003 tarihli ve 25114 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Asansör Yönetmeliği

Uygulamaları İçin Onaylanmış Kuruluş Görevlendirilmesinde Esas Alınan Temel Kriterlere Dair Tebliğde belirtilen

hükümler ve bu Yönetmeliğin ekinde yer alan (Ek VII)’de belirtilen asgari ölçütlere göre gerçekleştirir. İlgili uyumlaştırılmış

ulusal standartların düzenlediği temel ölçütlere uyan bir onaylanmış kuruluşun (Ek VII)’nin gereklerine de uyduğu kabul

edilir.

ALTINCI BÖLÜM

Tedbirler

Tedbirler

MADDE 13 – (1) Asansörler ve güvenlik aksamlarının temel sağlık ve güvenlik gereklerini yerine getirmelerine

ilişkin tedbirler ile usulsüz işaret kullanımına karşı alınan tedbirler aşağıda belirtilmiştir.

  1. a) Bakanlık, bu Yönetmeliğe uygun olarak imal edilip CE uygunluk işareti taşıyan ve amacına uygun olarak

kullanılan bir asansörün veya güvenlik aksamının kişilerin ve yerine göre malların güvenliğini tehlikeye atabileceğini tespit

ederse, asansörün veya güvenlik aksamının piyasadan toplanması veya toplatılması, piyasaya arzının veya hizmete

konulmasının engellenmesi veya serbest dolaşımının kısıtlanması için kanunlarca kendisine verilen yetkiler dahilinde, bütün

tedbirleri alır. Bakanlık bu tip bir tedbir kararının gerekçesiyle birlikte, özellikle bu durumun;

1) Bu Yönetmeliğin 5 inci maddesinde belirtilen temel güvenlik gereklerinin karşılanmaması,

2) Bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde bahsedilen standartların yanlış uygulanması,

3) Bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde bahsedilen standartlardaki eksiklikler,

nedeniyle ortaya çıkıp çıkmadığını Müsteşarlık aracılığı ile Komisyona derhal bildirir.

  1. b) Uygun olmadığı halde CE uygunluk işareti taşıyan bir asansör veya güvenlik aksamı için Bakanlık, işareti iliştirene

karşı gerekli tedbirleri alır ve konu hakkında Müsteşarlık aracılığı ile Komisyona bilgi verir.

  1. c) Asansörü monte eden ile binanın veya inşaatın sorumlusu kişi birbirleri ile sürekli irtibat halinde olarak gerekli

bilgi alış verişini sağlamalı ve asansörün iyi çalışmasını ve güvenlikli kullanımını sağlamak için gerekli tedbirleri almalıdır.

ç) Asansörü monte eden, asansörün çalışması ve güvenliği için asansör boşluğunda gerekenin dışında boru tesisatı,

elektrik tesisatı veya başka bir donanımın olmamasını sağlayacak tüm gerekli tedbirleri almalıdır.

  1. d) Bu Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin birinci fıkrası ve bu maddenin (c) ve (ç) bentleri hükümleri saklı kalmak

üzere, asansörlerin bu Yönetmelikte belirtilmeyen bir şekilde değiştirilmesi niteliğinde olmamak kaydıyla, bu Yönetmelik

hükümleri, söz konusu asansörler hizmete girdiğinde veya kullanıldığında kişilerin korunmasını sağlamak için Bakanlığın

gerekli gördüğü şartları bu Yönetmeliğe uygun olarak koyma yetkilerini etkilemez.

YEDİNCİ BÖLÜM

Çeşitli ve Son Hükümler

Bildirimler

MADDE 14 – (1) Bu Yönetmelik hükümleri gereğince, herhangi bir asansöre veya güvenlik aksamına 9 uncu ve 13

üncü maddelerle getirilen her türlü sınırlama, yasaklama ve tedbirler, bunların alınmasını gerektiren sebepler belirtilerek,

Bakanlıkça en kısa süre içinde ilgili taraflara ve Müsteşarlık aracılığı ile Komisyona ve Avrupa Birliği üyesi ülkelere

bildirilir.

Gizlilik

MADDE 15 – (1) Bakanlık, onaylanmış kuruluş ve bu Yönetmeliğin uygulanmasına katılan bütün taraflar,

görevlerini yerine getirmeleri sırasında temin ettikleri bütün bilgilerin gizliliğini sağlar.

Aykırı davranışlarda uygulanacak hükümler

MADDE 16 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerine aykırı davranışta bulunanlara 4703 sayılı Kanun hükümleri uygulanır.

4703 sayılı Kanunda üretici tanımına dahil olanlara ürünlerin güvenliği için getirilen yükümlülükler saklı olup bu Yönetmelik

sözü geçen yükümlülüklere istisna getirmez.

Ulusal daimi komite

MADDE 17 – (1) Gerektiğinde bu Yönetmeliğin kendine mahsus uygulama ve yürütmesi için, Bakanlık

eşgüdümünde ilgili kamu ve özel sektör temsilcilerinden oluşan bir Ulusal Daimi Komite oluşturulur.

Düzenlemeler

MADDE 18 – (1) Bakanlık, bu Yönetmeliğin uygulanması ile ilgili olarak gerekli alt düzenlemeleri yapmaya

yetkilidir.

Yürürlükten kaldırılan mevzuat

MADDE 19 – (1) 15/2/2003 tarihli ve 25021 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Asansör Yönetmeliğinin

(95/16/AT) 1 ila 13 üncü maddeleri (13 üncü madde dahil), 27 ila 32 nci maddeleri (32 nci madde dahil), geçici 1 inci

maddesi ve ekleri yürürlükten kaldırılmıştır.

(2) 15/2/2003 tarihli ve 25021 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Asansör Yönetmeliğinin (95/16/AT) yürürlükten

kaldırılan hükümlerine diğer düzenlemelerde yapılan atıflar, bu Yönetmeliğin ilgili hükümlerine yapılmış sayılır.

Yürürlük

MADDE 20 – (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 21 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Sanayi ve Ticaret Bakanı yürütür.

Ek I

ASANSÖR VE GÜVENLİK AKSAMININ TASARIMI VE YAPIMI İLE İLGİLİ

TEMEL SAĞLIK VE GÜVENLİK GEREKLERİ

  1. Temel sağlık ve güvenlik gerekleri altındaki zorunluluklar, ancak asansörü monte eden veya güvenlik aksamı imal

eden tarafından planlanan şekilde kullanıldığı takdirde, asansör veya güvenlik aksamının söz konusu tehlikeye maruz kalacağı

durumlarda uygulanır.

  1. Bu Yönetmeliğin ihtiva ettiği temel sağlık ve güvenlik gerekleri zorunludur. Ancak, hali hazırda tekniğin mevcut

durumuyla, bunların ortaya koyduğu hedeflere ulaşılamayabilir. Bu gibi durumlarda, mümkün olduğu kadar geniş ölçüde,

asansör veya güvenlik aksamı bu hedeflere yakın bir şekilde tasarlanmalı ve yapılmalıdır.

  1. Güvenlik aksamı imalatçısı ve asansörü monte eden, kendi asansörlerine uygulanan bütün her şeyi belirlemek ve

monte amacıyla tehlikeleri değerlendirme zorunluluğu altındadır. Bu değerlendirmeyi dikkate alarak bunlar tasarlanmalı ve

yapılmalıdır.

  1. Bu Yönetmelik kapsamında yer almayan ve 8/9/2002 tarihli ve 24870 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Yapı

Malzemeleri Yönetmeliği (89/106/AT) kapsamındaki temel gerekler asansörler için geçerlidir.

  1. GENEL

1.1. Bu ek kapsamında olmayan muhtemel bir tehlike durumunda 30/12/2006 tarihli ve 26392 sayılı Resmî Gazete'de

yayımlanan Makina Emniyeti Yönetmeliğinin (98/37/AT) Ek I’indeki 1.1.2 numaralı paragrafında belirtilen temel sağlık ve

güvenlik gerekleri uygulanır.

1.2. Kabin

Kabin, azami kişi sayısı ve monte eden tarafından tespit edilen asansörün beyan yüküne karşı gelen yer ve

mukavemeti sağlayacak şekilde tasarlanmalı ve monte edilmelidir.

İnsan taşınması amaçlanan asansörlerde, boyutları elverdiği takdirde, kabin kendi yapısal özelliklerinin engelli

insanların ulaşım ve kullanımını engellemeyeceği veya kısıtlamayacağı şekilde ve bunların kullanımını sağlayacak şekilde

planlanan değişikliklere izin verecek şekilde tasarlanmalı ve monte edilmelidir.

1.3. Asılma şekilleri ve destek şekilleri

Kabinin asılma ve/veya destek şekilleri, bunların bağlantıları ve diğer uç parçaları, kullanım şartlarını, kullanılan

malzemeyi ve imalat şartlarını dikkate almak suretiyle, yeterli bir seviyede toplam güvenliği temin etmek ve kabinin düşme

riskini asgariye indirmek üzere tasarlanmalı ve monte edilmelidir.

Kabini asmak için halatlar veya zincirler kullanıldığı takdirde, her birinin ayrı tutturma noktası olan en azından iki

bağımsız halat veya zincir bulunmalıdır. Bu gibi halat veya zincirlerin, sabitlemek veya çevrim oluşturmak için gerekli

olmadığı sürece, hiçbir bağlantı veya ek yerlerinin olmaması gerekir.

1.4. Yüklemenin kontrolü (aşırı hız dahil)

1.4.1. Asansörler, hesaplanan yük aşıldığında normal çalışmasını önleyecek şekilde tasarlanmalı, imal edilmeli ve

montajı yapılmalıdır.

1.4.2. Asansörler bir aşırı hız sınırlayıcı cihaz ile teçhiz edilmelidir.

Bu gerekler, aşırı hız önleyici hareket sistemli olarak tasarlanan asansörlere uygulanmaz.

1.4.3. Hızlı asansörler hız izleyici ve hız sınırlayıcı gereç ile teçhiz edilmelidir.

1.4.4. Sürtünmeli makaralarla çalışan asansörler, çekme halatlarının makaralar üzerinde dengesini temin edecek

şekilde tasarlanmalıdır.

  1. 5. Makine

1.5.1. Bütün insan asansörlerinin kendi bağımsız asansör makinesinin bulunması gerekir. Bu gerek, karşı ağırlık

yerine ikinci bir kabin kullanılan asansörler için uygulanmaz.

1.5.2. Asansörü monte eden, asansör makinelerinin ve asansörün diğer ilgili tertibatların bulunduğu yerlere, acil

durum ve bakım halleri dışında girilememesini sağlamalıdır.

1.6. Kontroller

1.6.1. Yanında refakatçisi olmayan engelli insanların kullanımı için planlanan asansörlerin kumanda cihazları buna

göre tasarlanmalı ve yapılmalıdır.

1.6.2. Kumandaların işlevleri açıkça belirtilmelidir.

1.6.3. Bir asansör grubunun çağırma devreleri, paylaşılmış veya birbirlerine bağlı olabilirler.

1.6.4. Elektrikli teçhizat aşağıdaki şartları yerine getirecek şekilde monte edilmeli ve bağlanmalıdır:

- Doğrudan asansöre bağlantısı olmayan devreler ile karıştırılma ihtimali olmamalıdır.

- Elektrik enerjisi yük altında kesilebilmelidir.

- Asansörün hareketleri ayrı bir elektrik güvenlik devresinde bulunan elektrik güvenlik cihazına bağlanmalıdır.

- Elektrik tesisatındaki bir hata tehlikeli bir duruma sebebiyet vermemelidir.

  1. KABİN DIŞINDAKİ KİŞİLERE YÖNELİK TEHLİKELER

2.1. Asansör, kabinin hareket ettiği asansör kuyusuna, acil durum ve bakım halleri dışında, ulaşılamamasını temin

edecek güvenlik önlemleri tasarlanmalı ve yapılmalıdır. Bir kişi bu boşluğa girmeden önce asansörün normal kullanımı

imkânsız hale getirilmelidir.

2.2. Asansör, kabin uç pozisyonlarından birindeyken ezilme riskini önleyecek şekilde tasarlanmalı ve yapılmalıdır.

Uç pozisyonların ötesinde serbest boşluk veya sığınak ile bu amaç sağlanmalıdır.

Ancak, belirli durumlarda, özellikle mevcut binalarda, bu çeşit bir çözümün uygulanmasının imkansız olduğu

durumlarda bu riski önlemek amacıyla Bakanlıkça gerekli ulusal düzenlemeler yapılır. Bu ulusal düzenlemeler Müsteşarlık

aracılığı ile Komisyona bildirilir.

2.3. Kabinin katlardan giriş ve çıkışları, tasarlanmış kullanım şartları için yeterli mekanik dayanıma sahip asansör

kapıları ile donatılmış olmalıdır.

Kilitleme sistemi normal çalışma esnasında;

- Bütün durak kapıları kapalı ve kilit tertibatı kilitli olmadığı takdirde, kasıtlı veya kasıtsız olarak çalıştırılsa dahi,

kabinin hareketine başlamasını,

- Kabin hâlâ hareket halindeyken ve önceden belirlenmiş kat seviyesi dışında iken durak kapılarının açılmasını

önlemelidir.

Ancak, kapılar açıkken bütün seviyeleşme hareketlerine belirli bölgelerde, seviyeleşme hızının denetlenmesi

şartlarıyla izin verilebilir.

  1. KABİN İÇİNDEKİ KİŞİLERE YÖNELİK TEHLİKELER

3.1. Asansör kabinleri, havalandırma açıklıkları haricinde sabit tavan ve taban dahil olmak üzere tam boy duvarlarla

tamamen kapalı olmalı ve tam boy kapıları olmalıdır. Bu kapılar kapalı olmadığı sürece, bu Ekin 2.3 numaralı paragrafın

ikinci fıkrasının ikinci satırında bahsi geçen seviyeleşme hareketleri dışında, kabinin hareket etmemesini ve eğer kapılar

açıksa durma konumuna gelmesini temin edecek şekilde tasarlanmalı ve monte edilmelidir.

Kabin ile asansör kuyusu arasına düşme riski varsa veya kat seviyesinde kabin yoksa asansör iki durak seviyesi

arasında durduğunda, kabin kapıları kapalı ve kilitli olmalıdır.

3.2. Asansör kabini, elektrik kesintisi veya aksamın arızalanması hallerinde, kabinin serbest düşmesini veya kumanda

edilemeyen yukarı doğru hareketi engelleyen tertibata sahip olmalıdır.

Kabinin serbest düşmesini önleyen tertibat, kabin askı tertibatından bağımsız olmalıdır. Bu tertibat, kabini asansör

monte eden tarafından öngörülen azami süratte ve hesaplanan yükü ile durdurulabilmelidir. Bu tertibat yardımıyla oluşacak

durdurma işlemi, yük şartları ne olursa olsun içindekilere zarar verecek bir ters ivmeye sebebiyet vermemelidir.

3.3. Tamponlar asansör boşluğunun dibi ile kabinin tabanı arasına monte edilmelidir.

Bu durumda, bu Ekin 2.2 numaralı paragrafında bahsi geçen serbest boşluk, tamponlar tam kapalı durumdayken

ölçülmelidir.

Bu gerek, hareket sistemlerinin tasarımı sebebiyle bu Ekin 2.2 numaralı paragrafında bahsi geçen serbest boşluk içine

kabinin giremediği asansörlerde uygulanmaz.

3.4. Asansörler, bu Ekin 3.2 numaralı paragrafında bahsi geçen tertibat işletme konumunda değilse, harekete geçme

imkanı olmayacak şekilde tasarlanmalı ve yapılmalıdır.

  1. DİĞER TEHLİKELER

4.1. "Durak kapıları" ve "kabin kapıları" veya her iki kapı beraberce, motorla çalıştırılıyorsa, hareket ederlerken

olabilecek ezilme riskini önleyici bir cihazla donatılmalıdır.

4.2. "Durak kapıları", binayı yangından korumaya katkıda bulundukları takdirde, camlı kısımları olanlar da dahil

olmak üzere, bütünlük açısından ve yalıtım (alevi kontrol altında tutması) açısından ve ısı iletimi (termal radyasyon) açısından

yangına karşı uygun bir şekilde dirençli olmalıdır.

4.3. Karşı ağırlıklar, kabinin üstüne düşme veya kabinle çarpışma risklerini ortadan kaldıracak şekilde monte

edilmelidir.

4.4. Asansörler, kabinin içinde kalmış olan kişilerin kurtarılması ve tahliyesine imkân sağlayacak şekilde olmalıdır.

4.5. Kabin, kurtarma hizmeti ile kalıcı irtibatı sağlayan çift-yollu haberleşme tertibatı ve sesli alarm ile donatılmalıdır.

4.6. Asansörler, asansör makine dairesi içerisindeki sıcaklık, asansörü monte eden tarafından belirlenen azami

seviyeyi geçtiği durumda, hareketini tamamlayabilmesini sağlayacak ancak yeni komutları kabul etmeyecek şekilde

tasarlanmalı ve yapılmalıdır.

4.7. Kabinler, uzun süreli durma halinde bile, yolcular için yeterli havalandırmayı temin edecek şekilde tasarlanmalı

ve yapılmadır.

4.8. Kabin kullanım halinde veya bir kapısı açıldığında yeterli şekilde aydınlatılmalıdır; bir acil durum aydınlatması

da ayrıca olmalıdır.

4.9. Bu Ekin 4.5 numaralı paragrafında bahsi geçen haberleşme tertibatı ve bu Ekin 4.8 numaralı paragrafında bahsi

geçen acil durum aydınlatması, normal elektrik gücü olmadan da çalışacak şekilde tasarlanmalı ve kurulmalıdır. Bunların

çalışma periyodu, kurtarma işleminin normal işleyişine izin verecek kadar uzun olmalıdır.

4.10. Yangın halinde kullanılabilecek olan asansörün kumanda devreleri, asansörün belirli seviyelerde durmasını

önleyecek ve asansörün kurtarma ekipleri tarafından öncelikli kumandasına izin verebilecek şekilde tasarlanmalı ve imal

edilmelidir.

  1. İŞARETLEME

5.1. Makina Emniyeti Yönetmeliği (98/37/AT) Ek I’inin 1.7.3 numaralı paragrafına uyan herhangi bir makine için

gerekli görülen asgari hususlara ek olarak, her kabin taşınabilecek azami yolcu sayısı ile beyan yükünün kilogram değerini

açıkça gösteren kolayca görülebilen bir plaka taşımalıdır.

5.2. Eğer asansör, kabin içinde kalmış olan kişilerin dış yardım olmadan çıkmalarına izin verecek şekilde

tasarlanmışsa, ilgili talimat kabin içinde açık ve görülebilir olmalıdır.

  1. KULLANMA TALİMATI

6.1. Ek IV’te bahsedilen güvenlik aksamıyla birlikte;

- Montaj,

- Bağlantı,

- Ayar,

- Bakımın ,

etkin ve tehlikesiz olarak yapılmasını mümkün kılan Türkçe yazılmış bir el kitabı bulunmalıdır.

6.2. Her bir asansörle birlikte Türkçe yazılmış belgeleri bulunmalıdır.

Bu doküman en az aşağıdakileri içermelidir:

- Normal kullanım için gerekli olan plan ve şemaları içeren ve bakım, muayene, tamir, periyodik kontroller ve bu

Ekin 4.4 numaralı paragrafında bahsi geçen kurtarma operasyonları ile ilgili bir el kitapçığı,

- Tamirlerin ve uygun görüldüğünde periyodik kontrollerin not edildiği bir kayıt defteri.

Ek II

  1. Güvenlik aksamına yönelik AT Uygunluk Beyanının içeriği (1)

AT uygunluk beyanı aşağıdaki bilgileri içermelidir;

- Güvenlik aksamının imalatçısının adı ve adresi(2 ),

- Uygun olduğu durumda, Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisinin isim, kimlik numarası ve adresi(2),

- Güvenlik aksamının açıklaması, tip veya seri detayları ve varsa seri numarası,

- Açıklamadan anlaşılmıyorsa, güvenlik aksamının güvenlik işlevi,

- Güvenlik aksamının imal tarihi,

- Güvenlik aksamın uyduğu bütün ilgili hükümler,

- Uygun olduğu durumda, kullanılan uyumlaştırılmış standartlara atıf,

- Uygun olduğu durumda, bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (1) ve (2) numaralı alt

bentlerine uygun olarak, AT tip incelemesini yapan onaylanmış kuruluşun isim, adres ve kimlik numarası,

- Uygun olduğu durumda, bu Onaylanmış Kuruluşun verdiği AT tip inceleme belgesine atıf,

- Uygun olduğu durumda, bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (2) numaralı alt bendine

uygun olarak imalat kontrollerini yapan Onaylanmış Kuruluşun isim, adres ve kimlik numarası,

- Uygun olduğu durumda, imalatçı tarafından uygulanmış olan kalite güvencesi sistemini, bu Yönetmeliğin 7 nci

maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinin (3) numaralı alt bendine uygun olarak kontrol eden onaylanmış kuruluşun isim

adres ve kimlik numarası,

- Güvenlik aksamı imalatçısının adına hareket etmekle yetkilendirilmiş imza sahibinin veya yetkili temsilcisinin

kimliği.

  1. Monte edilen asansörlere yönelik AT Uygunluk Beyanının içeriği(3)

AT uygunluk beyanı aşağıdaki bilgileri içermelidir;

- Asansörü monte edenin adı ve adresi(4)

- Asansörün tanımı, tip veya seri detayları, seri numarası ve asansörün montaj yapıldığı adresi,

- Asansörün montaj yılı,

- Asansörün uyduğu bütün ilgili hükümler,

- Uygun olduğu durumda, kullanılan uyumlaştırılmış standartlara atıf,

- Uygun olduğu durumda, bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (1) ve (2) numaralı alt

bentlerine uygun olarak asansörün modelinin AT tip incelemesini yapan onaylanmış kuruluşun isim, adres ve kimlik

numarası,

- Uygun olduğu durumda, AT tip inceleme belgesine atıf,

- Uygun olduğu durumda, bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (4) numaralı alt bendine

uygun olarak asansörün doğrulanmasını yapan onaylanmış kuruluşun isim, adres ve kimlik numarası,

- Uygun olduğu durumda, bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (1), (2) ve (3) numaralı alt

bentlerine göre asansörün son muayenesini yapan onaylanmış kuruluşun isim, adres ve kimlik numarası,

- Uygun olduğu durumda, monte eden tarafından uygulanan kalite güvencesi sistemini bu Yönetmeliğin 7 nci

maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (1), (2), (3) ve (5) numaralı alt bentlerine uygun olarak kontrol eden onaylanmış

kuruluşun isim, adres ve kimlik numarası,

- Asansörü monte eden adına hareket etmekle yetkilendirilmiş imza sahibinin kimliği.

—————————

(1) Beyan, Ek I’in 6.1 numaralı paragrafında bahsi geçen el kitabı ile aynı dilde hazırlanmalı ve daktilo ile yazılmış ya da

basılmış olmalıdır.

(2) Yetkili temsilci olma durumunda firma adı, açık adresi ayrıca güvenlik aksamı imalatçısının da firma adı ve adresi

belirtilir.

(3) Beyan, Ek I’in 6.2 numaralı paragrafında bahsi geçen el kitabı ile aynı dilde hazırlanmalı ve daktilo ile yazılmış ya da

basılmış olmalıdır.

(4) Firma adı, açık adresi

CE uygunluk işareti aşağıdaki şekle sahip olan "CE" baş harflerinden oluşur:

CE uygunluk işaretinin küçültülmesi ya da büyütülmesi halinde, yukarıdaki çizimde verilen oranlara uyulmalıdır.

CE uygunluk işaretinin değişken biçimleri de aynı tarz ve dikey boyutlarda olmalıdır. Dikey boyut, 5 milimetreden

küçük olamaz. Bu asgari boyut, küçük boyutlu güvenlik aksamları için göz ardı edilebilir.

"CE" uygunluk işaretini müteakip, aşağıdaki işlemleri yapan onaylanmış kuruluşun kimlik numarası yer almalıdır:

- Bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, (2) veya (3) numaralı alt bendinde bahsi geçen

işlemler,

- Bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde bahsi geçen işlemler.

Ek IV

BU YÖNETMELİĞİN 2 NCİ VE 7 NCİ MADDELERİNİN BİRİNCİ FIKRALARININ (a) BENTLERİNDE BAHSİ

GEÇEN GÜVENLİK AKSAMININ LİSTESİ

  1. Durak kapılarını kilitleme tertibatları.
  2. Ek I’in 3.2 numaralı paragrafında bahsi geçen düşmeleri engelleyen ve kabinin düşme veya kontrolsüz yukarı

doğru hareketlerini önleyen tertibatlar.

  1. Aşırı hız sınırlayıcı tertibatlar.
  2. (a) Enerji depolayan tamponlar:

- Doğrusal olmayanlar,

- Veya geri dönme hareketi tamponlanmış olanlar.

(b) Enerji harcayan tamponlar.

  1. Düşmeleri önleyen düzenek olarak kullanıldığı durumlarda, hidrolik güç devrelerinin kaldırıcılarına bağlanan

güvenlik cihazları.

  1. Elektronik aksamları içeren güvenlik şalterleri şeklindeki elektrikli güvenlik ekipmanları.

Ek V

AT TİP İNCELEMESİ (Modül B)

  1. Güvenlik aksamının AT tip incelemesi
  2. AT tip incelemesi, bir onaylanmış kuruluşun bir güvenlik aksamının temsil eden numunesinin doğru olarak

takıldığı asansörün bu Yönetmeliğin ilgili gereklerini sağlamasına imkân vereceğini doğrulaması ve belgelemesi işlemidir.

  1. AT tip incelemesi için başvurular, güvenlik aksamın imalatçısı veya Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisi

tarafından, kendi seçtiği bir onaylanmış kuruluşa yapılmalıdır.

Başvuru aşağıdakileri kapsamalıdır:

- Güvenlik aksamı imalatçısının ismi ve adresi ve eğer başvuru Türkiye’de yerleşik yetkili temsilci tarafından

yapılıyorsa,

bunun ismi ve adresi ve güvenlik aksamının imal yeri,

- Aynı başvurunun herhangi bir başka onaylanmış kuruluşa yapılmadığına dair yazılı beyan,

- Bir teknik dosya,

- Güvenlik aksamını temsil eden bir numunesi veya bunun nerede incelenebileceğine dair ayrıntılar. Onaylanmış

Kuruluş başka numuneler için gerekçeli talepte bulunabilir.

  1. Teknik dosya güvenlik aksamının uygunluğunun ve doğru şekilde takıldığı asansörün bu Yönetmeliğin

hükümlerine uygun olacağını mümkün kılmaya yeterli olduğunu değerlendirmeye imkân vermelidir.

Uygunluk değerlendirmesi amacıyla gerekli olduğunda, teknik dosya aşağıdakileri içermelidir:

- Kullanım alanı (özellikle hız, yük ve güç için olası sınırlar) ve koşulları (özellikle tehlikeli çevre koşulları ve

elemanlara maruz kalma) da dahil olmak üzere, güvenlik aksamının genel açıklaması,

- Tasarım ve imalat çizimleri veya şemaları,

- Dikkate alınan temel gerekler ve bunları sağlamak için kullanılan gerekler (örneğin bir uyumlaştırılmış standart),

- Güvenlik aksamı imalatçısı tarafından yapılan veya yaptırılan her türlü deney ve hesap sonuçları,

- Güvenlik aksamına ait olan montaj talimatının bir kopyası,

- Seri imal edilen güvenlik aksamının, incelenen güvenlik aksamına uygun olmasını temin etmek için imalat

aşamasında alınan tedbirler.

  1. Onaylanmış Kuruluş

- İstenen hedeflerin ne ölçüde karşılandığını değerlendirmek için teknik dosyayı incelemeli,

- Teknik dosya bazında, güvenlik aksamının yeterliliğini incelemeli,

- Güvenlik aksamı imalatçısı tarafından uygulanan çözümlerin, güvenlik aksamının, asansöre doğru bir şekilde

takıldığı zaman, işlevlerini yerine getirmesine izin verecek şekilde bu Yönetmeliğin gereklerini sağladığını kontrol etmek için

gereken uygun kontrolleri ve deneyleri yapmalı veya yaptırmalıdır.

  1. Eğer güvenlik aksamını temsil eden bir numunesi kendisine uygulanabilen yönetmeliğin hükümlerini sağlıyorsa,

Onaylanmış Kuruluş, başvurana bir AT tip inceleme belgesi verir. Bu belge, güvenlik aksamı imalatçısının adı ve adresini,

kontrol sonuçlarını, belgenin geçerliliğinin her şartını ve onaylanmış tipin tanımlanması için gerekli olan özellikleri

içermelidir.

Bakanlık, Komisyon ve diğer onaylanmış kuruluşlar bu belgenin bir kopyasını ve gerekçeli bir talep üzerine, teknik

dosyanın bir kopyasını, gerçekleştirilen incelemelerin, hesaplamaların ve deneylerin raporlarını alabilirler. Eğer Onaylanmış

Kuruluş imalatçıya bir AT tip inceleme belgesi vermeyi reddederse, bu reddin detaylı sebeplerini belirtmelidir. Bir temyiz

işlemi için hüküm verilmelidir.

  1. Güvenlik aksamı imalatçısı, orijinal teknik dosyada (bu Ekin 3 numaralı paragrafın ikinci fıkrasının ilk satırına

bakınız) belirtilmeyen yeni ekleme ve çeşitlendirmeler de dahil olmak üzere, çok küçük olsalar bile, onaylanmış güvenlik

aksamında yapmış olduğu veya yapmayı planladığı değişiklikleri onaylanmış kuruluşa bildirmelidir. Onaylanmış Kuruluş

değişiklikleri incelemeli ve AT tip inceleme belgesinin hala geçerli olup olmadığını başvurana bildirmelidir.(1)

  1. Her Onaylanmış Kuruluş Bakanlığa aşağıdakiler hakkındaki ilgili bilgileri iletmelidir:

- Verilen AT tip inceleme belgeleri,

- İptal edilen AT tip inceleme belgeleri.

Her bir Onaylanmış Kuruluş, diğer onaylanmış kuruluşlara da, iptal etmiş olduğu AT tip inceleme belgeleri

hakkındaki ilgili bilgileri iletmelidir.

  1. AT tip inceleme belgeleri ve dosyalar ile AT tip inceleme işlemleri ilgili bilgiler Türkçe veya yetkili otoriteler

tarafından anlaşılabilecek AB resmi dillerinden biri ile yazılmış olarak düzenlenmelidir.

  1. Güvenlik aksamı imalatçısı veya Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisi AT tip inceleme belgelerinin teknik

dokümantasyon kopyalarını ve bunların eklerini en son güvenlik aksamın imal edildiği tarihten itibaren 10 yıl süreyle

muhafaza etmelidir.

Ne güvenlik aksamı imalatçısın ne de yetkili temsilcisinin Türkiye’de yerleşik olmadığı durumda, teknik

dokümantasyonu hazır bulundurma zorunluluğu, bu güvenlik aksamını ülke piyasasına arz eden kişiye aittir.

  1. Asansörler için AT tip incelemesi
  2. AT tip incelemesi, bir Onaylanmış Kuruluşun ekleme veya çeşitlendirme yapılmasına ilişkin hiç bir hüküm

bulunmayan bir asansör veya asansör modelinin, bu Yönetmeliğin gereklerini sağladığını doğrulaması ve belgelemesi

işlemleridir.

  1. AT tip incelemesi için başvuru, asansörü monte eden tarafından, kendi seçtiği bir onaylanmış kuruluşa

yapılmalıdır.

Başvuru aşağıdakileri kapsamalıdır:

- Asansörü monte edenin adı ve adresi,

- Aynı başvurunun herhangi bir başka onaylanmış kuruluşa yapılmadığına dair yazılı bir beyan,

- Bir teknik dosya,

- Asansör modelinin nerede inceleneceğine dair detaylar. İncelenecek asansör modeli terminal parçalara sahip olmalı

ve en azından üç kademede (üst, orta ve alt) hizmet edebilecek şekilde olmalıdır.

  1. Teknik dosya, asansörün yönetmeliğin hükümlerine uygun olduğunun değerlendirmesine ve asansörün tasarım ve

çalışmasının anlaşılmasına imkân vermelidir.

Uygunluk değerlendirmesi amacıyla gerekli olduğu derecede teknik dosya aşağıdakileri içermelidir:

- Asansörün temsili modelinin genel bir açıklaması. Teknik dosya, incelemede olan asansörün temsili modeline

olabilecek bütün eklemeleri açıkça belirtmelidir (bu Yönetmeliğin 4 üncü maddesine bakınız).

———————————————

(1) Eğer onaylanmış kuruluş gerekli görürse, ya orijinal AT tip inceleme belgesine bir ek yayınlar ya da yeni bir başvuru

yapılmasını ister.

- Tasarım ve imalat çizimleri veya şemaları,

- Dikkate alınan temel gerekler ve bunları sağlamak için kabul edilen araçlar (örneğin bir uyumlaştırılmış standart),

- Asansörün imalatında kullanılan güvenlik aksamlarının AT uygunluk beyanlarının bir kopyası,

- İmalatçı tarafından yapılan veya yaptırılan her bir deneyin veya hesapların sonuçları,

- Asansörün el kitapçığının bir kopyası,

- Seri imal edilen asansörlerin, bu Yönetmeliğin hükümlerine uygun olmasını temin etmek için imalat aşamasında

alınan tedbirler.

  1. Onaylanmış Kuruluş:

- İstenen hedeflerin ne ölçüde karşılandığını değerlendirmek üzere teknik dosyayı incelemeli,

- Teknik dosyaya uygun olarak imal edilmiş olduğunun kontrolü amacıyla, asansörün temsili modelini incelemeli,

- Asansörü monte eden tarafından uygulanan çözümlerin yönetmeliğin gereklerini sağladığını ve asansörün bunlara

uygun olduğunu kontrol etmek için gerekli olan uygun kontroller ve deneyleri yapmalı veya yaptırmalıdır.

  1. Eğer model asansör kendisine uygulanabilen yönetmeliğin hükümlerini sağlıyorsa, onaylanmış kuruluş başvurana

bir AT tip inceleme belgesini verir. Belge, asansörü monte edenin adı ve adresini, kontrollerin sonuçlarını, belgenin geçerlilik

koşullarını ve onaylanmış tipi tanımlamak için gerekli özellikleri içermelidir.

Bakanlık, Komisyon ve diğer onaylanmış kuruluşlar bu belgenin bir kopyasını ve gerekçeli bir talep üzerine teknik

dosyanın bir kopyasını, gerçekleştirilen incelemelerin, hesaplamaların ve deneylerin raporlarını alabilirler.

Eğer Onaylanmış Kuruluş imalatçıya bir AT tip inceleme belgesi vermeyi reddederse, bu reddin detaylı sebeplerini

belirtmelidir. Bir temyiz işlemi için hüküm verilmelidir.

  1. Asansörü monte eden, orijinal teknik dosyada (bu Ekin 3 numaralı paragrafın ikinci fıkrasının ilk satırına bakınız)

belirlenmeyen yeni ekleme ve çeşitlendirmeler de dahil olmak üzere, çok küçük olsalar bile, onaylanmış asansör üzerinde

yapmış olduğu veya yapmayı planladığı değişiklikleri, onaylanmış kuruluşa bildirmelidir.

Onaylanmış kuruluş değişiklikleri incelemeli ve AT tip inceleme belgesinin hala geçerli olup olmadığını başvurana

bildirmelidir (1).

  1. Her bir onaylanmış kuruluş Bakanlığa, Bakanlık da aynı şekilde aşağıdakiler hakkındaki ilgili bilgileri Müsteşarlık

aracılığı ile Komisyonu bildirmelidir.

- Verilen AT tip inceleme belgeleri,

- İptal edilen AT tip inceleme belgeleri.

Her bir onaylanmış kuruluş, diğer onaylanmış kuruluşlara da iptal etmiş olduğu AT tip inceleme işlemleri ile ilgili

bilgileri iletmelidir.

  1. AT tip inceleme belgeleri ve dosyalar ile AT tip inceleme işlemleri ilgili bilgiler Türkçe veya yetkili otoriteler

tarafından anlaşılabilecek AB resmi dillerinden biri ile yazılmış olarak düzenlenmelidir.

  1. Asansörü monte eden, AT tip inceleme belgelerinin teknik dokümantasyon kopyalarını ve bunların eklerini en son

asansörün, temsili modeline uygun olarak imal edildiği tarihten itibaren en az 10 yıl süreyle muhafaza etmelidir.

————————

(1) Eğer Onaylanmış Kuruluş gerekli görürse, ya orijinal AT tip inceleme belgesine bir ek yayınlar ya da yeni bir başvuru

yapılmasını ister.

Ek VI

ASANSÖRÜN SON MUAYENESİ

  1. Son muayene, asansörü monte edenin bu Ekin 2 numaralı paragrafında yer alan yükümlülüklerini yerine getirmesi

ve yönetmeliğin gereklerini karşılaması işlemidir. Monte eden, her asansör kabinine CE uygunluk işaretini iliştirmeli ve AT

uygunluk beyanı düzenlemelidir.

  1. Monte eden, piyasaya arz edilen asansörün AT tip inceleme belgesinde tarifi yapılan model asansöre uymasını ve

uygulanması gereken tüm sağlık ve güvenlik gereklerini sağlayacak tüm tedbirleri alacaktır.

  1. Monte eden, AT uygunluk beyanının bir kopyası ile bu Ekin 6 numaralı paragrafında da atıfta bulunulan son

muayene belgesini asansörün piyasaya arz edildiği tarihten itibaren 10 yıl süreyle muhafaza edecektir.

  1. Piyasaya arz edilmek üzere olan asansörün son muayenesi monte edenin seçtiği onaylanmış kuruluş tarafından

yerine getirilecek veya getirtilecektir. Bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde atıfta bulunulan uygulanabilir standartlarda

tanımlanan uygun deney ve kontroller veya eşdeğer deneyler, asansörün bu Yönetmeliğin ilgili gereklerini karşılamasını

sağlamak amacıyla yerine getirilecektir.

Bu kontrol ve deneyler özellikle;

  1. a) Asansörün Ek V’in (B) Bölümüne göre onaylanan asansörü temsil eden modele uygun asansör olup olmadığını

kontrol etmek amacıyla dokümanların incelenmesini,

  1. b) Asansör hem boş ve hem de maksimum yüklü iken çalıştırılarak güvenlik cihazlarının çalışmasının ve montajının

doğru yapıldığını sağlamayı (son durdurucular, kilitleme tertibatı gibi),

- Asansör hem boş ve hem de maksimum yüklü iken çalıştırılarak güvenlik cihazlarının güç kaybı olduğu takdirde

düzgün işlevini yerine getirip getirmediğinin kontrolünü sağlamayı,

- Nominal yükün 1,25 katına eşit miktardaki yük ile yapılan statik deneyini kapsar.

Nominal yük, Ek I’ in 5 numaralı paragrafında atıfta bulunulduğu gibi olacaktır.

Bu deneylerden sonra, Onaylanmış Kuruluş asansörün kullanımı nedeniyle zarar verebilecek herhangi bir değişim ve

bozulma olup olmadığını kontrol edecektir.

  1. Onaylanmış Kuruluş aşağıda yer alan belgeleri almalıdır:

- Asansörün tam planı,

- Son muayene için gerekli olan plan ve şemalar, özellikle kontrol devre şemaları,

- Ek I’in 6.2 numaralı paragrafında atıfta bulunulan kullanma el kitabının bir nüshası. Onaylanmış Kuruluş, piyasaya

arz edilmek üzere olan asansörün AT tip incelemesi beyanında tarifi yapılan model asansör ile uygunluğunu doğrulamak için

gerekli olmayan ayrıntılı planları veya tam bilgileri talep etmeyebilir.

  1. Asansör, bu Yönetmelik hükümlerini karşılıyorsa, Onaylanmış Kuruluş Ek III gereğince CE uygunluk işaretinin

yanına kendi ayırt edici numarasını iliştirecek veya iliştirtecektir. Kontrol ve deneylerin yapıldığını ifade eden son muayene

belgesini düzenleyecektir. Onaylanmış kuruluş, bunu Ek I’in 6.2 numaralı paragrafında atıfta bulunulduğu gibi kayıt

defterinin ilgili sayfasına işleyecektir.

Onaylanmış Kuruluş, son muayene belgesi düzenlemeyi reddederse ret nedenlerini ayrıntıları ile belirtmesi ve kabul

işleminin yaptırılacağı araçları göstermesi gereklidir. Asansörü monte eden son muayene için tekrar başvurduğunda aynı

onaylanmış kuruluşa başvurmalıdır.

  1. Son muayene belgesi, dosyalar ve kabul işlemlerine ilişkin bilgiler Türkçe veya yetkili otoriteler tarafından

anlaşılabilecek AB resmi dillerinden biri ile yazılmış olarak düzenlenmelidir.

Ek VII

ONAYLANMIŞ KURULUŞLARIN ATANMASINDA

DİKKATE ALINACAK ASGARİ KRİTERLER

  1. Doğrulama işlemlerini yürütmekle sorumlu kuruluş, yönetici ve personeli; güvenlik aksamı tasarımcısı, tesisçisi,

tedarikçisi veya imalatçısı veya muayene edecekleri asansörün montajcısı veya bu taraflardan herhangi birinin yetkili

temsilcisi olamazlar.

Benzer şekilde, bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinde atıfta bulunulan kalite güvence sistemlerinin denetiminden

sorumlu kuruluş, yöneticisi ve personeli, güvenlik aksamın tasarımcısı, tesisçisi, tedarikçisi veya imalatçısı veya muayene

ettikleri asansörün montajcısı veya bunların yetkili temsilcileri olamazlar.

Güvenlik aksamlarının tasarım, yapım, pazarlama ve bakımı veya asansörlerin montajı ile doğrudan veya yetkili

temsilcisi olarak iştigal edemezler. Bu, güvenlik aksamı imalatçıları ve asansör montajcıları ile kuruluş arasındaki teknik bilgi

alışverişine engel olmaz.

  1. Kuruluş ve personeli muayene veya denetim işlemlerini en üst derecede profesyonel bütünlük ve teknik yeterlilikte

yürütmeli ve muayenenin sonucunu ve kararlarını etkileyici tüm baskı ve özellikle muayene ve denetim sonuçlarından yarar

elde edecek olan kişi ve grupların mali teşviklerinden bağımsız olmalıdırlar.

  1. Kuruluş muayene ve denetim işleri ile ilgili teknik ve idari işlerin düzenli yürütülebilmesini sağlayacak gerekli

personel ve teknik donanıma sahip olmalı, aynı zamanda özel doğrulama için gerekli donanıma da sahip olmalıdır.

  1. Muayeneden sorumlu personel, aşağıdaki özelliklere sahip olmalıdır.

- Bu konuda mesleki ve teknik eğitim almış,

- Yaptıkları deneyler hakkında gerekli bilgiye sahip ve bu tür deneylerde yeterince deneyimli,

- Deneylerin performansını doğrulamak için gereken belge, evrak ve rapor düzenleme ehliyetine sahip olmalıdır.

  1. Personelin tarafsızlığı garanti edilmelidir. Personele ödenen ücret ise, yaptıkları deneylerin sayısına ve bu

deneylerin sonuçlarına bağlı olmamalıdır.

  1. Onaylanmış Kuruluş, kendi sorumluluğu ulusal yasaya göre Bakanlık tarafından verilmemiş ise veya Bakanlık

kendisi doğrudan deneylerin yapılmasından sorumlu değilse, Onaylanmış Kuruluş sorumluluk güvencesini üstlenmelidir.

  1. Kuruluş personeli bu Yönetmelik veya ulusal mevzuatın ilgili hükümleri gereği, yapılan işler sırasında elde edilen

bütün bilgiler hususunda profesyonel gizlilik ilkesine riayet edecektir (faaliyetlerin yürütüldüğü devletin uzman idari

yetkilileri ile yüz yüze görüş bildirme haricinde).

Ek VIII

ÜRÜN KALİTE GÜVENCESİ (Modül E)

  1. Ürün kalite güvencesi, bu Ekin 2 numaralı paragrafında yer alan gerekleri karşılayan güvenlik aksamı

imalatçısının, güvenlik aksamının AT tip inceleme belgesinde tarifi yapılan tip ile uygun olduğunu ve kendilerine uygulanan

yönetmelik gereklerini karşıladığını, güvenlik aksamının asansöre doğru bir şekilde yerleştirildiğinde asansörün bu

Yönetmeliğin gereklerini karşıladığını temin ve beyan etmesi işlemidir.

Güvenlik aksamının imalatçısı veya Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisi her güvenlik aksamına CE uygunluk

işaretini iliştirecek ve AT uygunluk beyanı düzenleyecektir. CE uygunluk işareti bu Ekin 4 numaralı paragrafında belirtildiği

gibi gözetim işleminden sorumlu Onaylanmış Kuruluşun kimlik numarası ile birlikte olacaktır.

  1. İmalatçı, güvenlik aksamının son muayenesi için onaylanmış kalite güvence sistemini ve bu Ekin 3 numaralı

paragrafında belirtildiği gibi deneyleri uygulamalı ve bu Ekin 4 numaralı paragrafında belirtildiği gibi gözetime tabi

olmalıdır.

  1. Kalite Güvence Sistemi

3.1. Güvenlik aksamı imalatçısı, kalite güvence sisteminin değerlendirilmesi için, güvenlik aksamları ile ilgili

kendisinin belirleyeceği bir onaylanmış kuruluşa başvuruda bulunur.

Başvuruda;

- İncelenecek güvenlik aksamı ile ilgili bütün bilgilerin,

- Kalite güvence sistemine ait dokümanların,

- Onaylanmış güvenlik aksamlarının teknik dokümanları ile AT tip inceleme belgelerinin bir kopyası bulunacaktır.

3.2. Kalite güvence sistemi altında her güvenlik aksamının incelenmesi ve bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde anılan

ilgili standartlarda belirlenen uygun deneylerin veya eşdeğer deneylerin yönetmeliğin bu konuya ilişkin gereklerine

uygunluğunun sağlanması için yapılması gereklidir.

Güvenlik aksamı imalatçısı tarafından kabul edilen bütün esaslar, gerekler ve hükümler, yazılı tedbirler, işlemler ve

talimatlar halinde sistematik olarak ve düzenli bir şekilde belge halinde sunulmalıdır. Bu kalite güvence sistem dokümanları,

kalite programlarında, planlarında, el kitaplarında ve kayıtlarında ortak bir anlayış sağlamalıdır.

Özellikle;

(a) Kalite amaçları,

(b) Güvenlik aksamı kalitesiyle ilgili kuruluş yapısı, sorumluluk ve yönetim gücü,

(c) İmalattan sonra yapılacak inceleme ve deneyler,

(d) Kalite güvencesinin verimli işlemesinin doğrulamasını yapan araçlar,

(e) Muayene raporları, deney ve kalibrasyon verileri ile bu işle ilgili personelin nitelikleri gibi kalite kayıtlarının

tariflerini içermelidir.

3.3. Onaylanmış Kuruluş bu Ekin 3.2 numaralı paragrafında anılan gerekleri karşılayıp karşılamadığını tespit etmek

için kalite güvence sistemini, değerlendirmelidir. Kuruluş, ilgili uyumlaştırılmış standardın(1) uygulandığı kalite güvence

sistemleri doğrultusunda bu gereklere uygunluğu kabul edecektir.

———————

(1) Bu uyumlaştırılmış standard EN 29003 olup, güvenlik aksamının belirli özelliklerinin dikkate alınması için gerektiği yerde

eklenecektir.

Denetleme ekibinde, ilgili asansör teknolojisini değerlendirme konusunda tecrübeli en az bir kişi bulunmalıdır.

Değerlendirme işleminde, güvenlik aksamı imalatçısı imalathanesinin denetimi de yer almalıdır.

Karar, güvenlik aksamının imalatçısına bildirilmelidir. Bildirimde inceleme sonuçları ve gerekçeli değerlendirme

kararı bulunacaktır.

3.4. Güvenlik aksamı imalatçısının kalite güvence sisteminden kaynaklanan yükümlülükleri onaylandığı gibi yerine

getirmeyi taahhüt etmesi ve bunu uygun ve verimli bir şekilde sürdürmeyi sağlaması gereklidir.

Güvenlik aksamları imalatçısı veya Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisi, kalite güvence sistemini onaylamış olan

Onaylanmış Kuruluşa kalite güvence sisteminde yapılması düşünülen her güncelleştirme hakkında bilgi verecektir.

Onaylanmış Kuruluş önerilen değişiklikleri değerlendirmeli ve değiştirilen kalite güvence sisteminin bu Ekin 3.2

numaralı paragrafında anılan gerekleri hala karşılayıp karşılamadığı veya tekrar değerlendirmenin gerekip gerekmediği

hakkında karar vermelidir.

Onaylanmış Kuruluş, kararını imalatçıya bildirmelidir. Bildirimde incelemenin sonuçları ile gerekçeli değerlendirme

kararı bulunmalıdır.

  1. Onaylanmış kuruluşun sorumluluğunda gözetim

4.1. Gözetim işleminin amacı güvenlik aksamı imalatçısının onaylanmış kalite güvence sistemi dışındaki

yükümlülükleri tam anlamıyla yerine getirip getirmediği konusunda emin olabilmektir.

4.2. İmalatçı, Onaylanmış Kuruluşa muayene amacıyla muayene, deney ve depolama yerlerine girebilmesine izin

verecek ve kuruluşa özellikle aşağıda belirtilenler olmak üzere gereken her türlü bilgiyi verecektir:

- Kalite güvence sistemi dokümanları,

- Teknik dokümantasyon,

- Muayene raporları ve deney verileri, kalibrasyon verileri ile bu işle ilgili personelin nitelikleri hakkındaki raporlar

gibi kalite kayıtları.

4.3. Onaylanmış Kuruluş güvenlik aksamı imalatçısının kalite güvence sistemini muhafaza ettiği ve uyguladığından

emin olmak amacıyla denetimlerini belirli aralıklarla sürdürmeli ve güvenlik aksamı imalatçısına bir denetim raporu

vermelidir.

4.4. Ayrıca, Onaylanmış Kuruluş, güvenlik aksamı imalatçısına habersiz denetimde bulunabilir. Bu denetimler

esnasında Onaylanmış Kuruluş, gerekirse, kalite güvence sisteminin işlevini doğru olarak yerine getirip getirmediğini kontrol

etmek amacıyla deneyler yapar veya yaptırır. Kuruluş güvenlik aksamı imalatçısına denetim raporunu ve eğer deney

yapılmışsa deney raporunu vermelidir.

  1. İmalatçı, imal edilen son güvenlik aksamının imal tarihinden sonra 10 yılda biten bir zaman aralığı için;

- Bu Ekin 3.1 numaralı paragrafın ikinci fıkrasının üçüncü satırında anılan dokümanları,

- Bu Ekin 3.4 numaralı paragrafın ikinci fıkrasında anılan güncelleştirmeleri,

- Bu Ekin 3.4 numaralı paragrafının son fıkrası ile bu Ekin 4.3 ve 4.4 numaralı paragraflarında atıfta bulunulan

Onaylanmış Kuruluştan alınan karar ve raporları Bakanlığın incelemesi için muhafaza etmelidir.

  1. Her onaylanmış kuruluş, bir diğer onaylanmış kuruluşa, düzenlenen ve iptal edilen kalite güvence sistem onayları

konularında ilgili bilgiyi vermelidir.

Ek IX

TAM KALİTE GÜVENCESİ (Modül H)

  1. Tam kalite güvencesi, bu Ekin 2 numaralı paragrafındaki yükümlülükleri karşılayan güvenlik aksamı imalatçısının,

güvenlik aksamının kendisine uygulanan yönetmelik gereklerini karşıladığını ve güvenlik aksamının asansöre doğru bir

şekilde yerleştirildiğinde asansörün bu Yönetmeliğin gereklerini karşıladığını temin ve beyan etmesi işlemidir.

İmalatçı veya Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisi her güvenlik aksamına CE uygunluk işaretini iliştirmeli ve AT

uygunluk beyanı düzenlemelidir. CE uygunluk işareti bu Ekin 4 numaralı paragrafında izah edilen gözetim işleminden

sorumlu Onaylanmış Kuruluşun kimlik numarası ile birlikte kullanılmalıdır.

  1. İmalatçı, güvenlik aksamının tasarım, imalat ve son muayenesi için onaylanmış kalite güvence sistemini ve bu Ekin

3 numaralı paragrafında izah edildiği gibi deneyleri uygulamalı ve bu Ekin 4 numaralı paragrafında belirtildiği gibi gözetime

tabi olmalıdır.

  1. Kalite Güvence Sistemi

3.1. İmalatçının, kalite güvence sisteminin değerlendirilmesi için bir Onaylanmış Kuruluşa başvuruda bulunması

gerekir.

Başvuruda:

- Güvenlik aksamı ile ilgili bütün bilgiler,

- Kalite güvence sistemine ait dokümanların bulunması gereklidir.

3.2. Kalite güvence sistemi, güvenlik aksamının kendisine uygulanan yönetmelik gereklerini karşıladığını ve güvenlik

aksamının asansöre doğru bir şekilde yerleştirildiğinde asansörün bu Yönetmeliğin gereklerini karşıladığını temin etmelidir.

İmalatçı tarafından kabul edilen bütün esaslar, gerekler ve hükümler, yazılı tedbirler, işlemler ve talimatlar halinde

sistematik olarak ve düzenli bir şekilde belgelenmelidir. Bu kalite güvence sistem dokümanları; kalite programları, planları, el

kitapları ve kayıtları gibi kalite politikalarında ve işlemlerinde ortak bir anlayış sağlamalıdır.

Belgeler aşağıdakilerin yeterli tanımlarını içermelidir;

- Kalite amaçları ve güvenlik aksamı tasarımı ve kalitesi ile ilgili kuruluş yapısı, sorumluluk ve yönetim gücü;

- Standartlar dahil olmak üzere uygulanacak teknik tasarım özellikleri ve bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde anılan

standartlar uygulanmadığında güvenlik aksamlarına uygulanan yönetmeliğin temel gereklerini karşılamak üzere kullanılacak

araçlar,

- Güvenlik aksamlarının tasarımında kullanılacak olan tasarım kontrol ve tasarım doğrulama teknikleri, işlemler ve

sistematik uygulamalar,

- Kullanılacak olan benzer imalat, kalite kontrol ve kalite güvence teknikleri, işlemler ve sistematik uygulamalar,

- İmalat öncesi, sırası ve sonrasında yapılacak muayene ve deneyler ile bunların yapılma sıklığı,

- Muayene raporları, deney ve kalibrasyon verileri ile bu işle ilgili personelin nitelikleri gibi kalite kayıtları,

- Gereken tasarım ve asansör kalitesine ulaşılmasını ve kalite güvence sisteminin verimli çalışmasını gözetleyecek

araçlar.

3.3. Onaylanmış Kuruluş, kalite güvence sisteminin bu Ekin 3.2 numaralı paragrafında belirtilen gerekleri sağlayıp

sağlamadığını değerlendirmelidir. Kuruluş, ilgili uyumlaştırılmış standardın(1) uygulandığı kalite güvence sistemleri

doğrultusunda bu gereklere uygunluğu kabul edecektir.

————————

(1) Bu uyumlaştırılmış standard EN 29001 olup, güvenlik aksamının belirli özelliklerinin dikkate alınması için gerektiği yerde

eklenecektir.

Denetleme ekibinde, ilgili asansör teknolojisini değerlendirme konusunda tecrübeli en az bir kişi bulunmalıdır.

Değerlendirme işlemlerinde, imalatçının imalathanesine denetimlerin de yer alması gereklidir.

Karar, güvenlik aksamının imalatçısına bildirilecektir. Bildirimde inceleme sonuçları ve gerekçeli değerlendirme

kararı bulunacaktır.

3.4. Güvenlik aksamı imalatçısının kalite güvence sisteminden kaynaklanan yükümlülükleri onaylandığı gibi yerine

getirmeyi taahhüt etmesi ve bunu uygun ve verimli bir şekilde sürdürmeyi sağlaması gereklidir.

İmalatçı veya Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisi, kalite güvence sistemini onaylamış olan Onaylanmış Kuruluşa

kalite güvence sisteminde yapılması düşünülen her güncelleştirme hakkında bilgi verecektir.

Onaylanmış Kuruluşun önerilen değişiklikleri değerlendirmeli ve değiştirilen kalite güvence sisteminin bu Ekin 3.2

numaralı paragrafında anılan gerekleri hala karşılayıp karşılamadığı veya tekrar değerlendirmenin gerekip gerekmediği

hakkında karar vermelidir.

Kuruluş, kararını imalatçıya bildirmelidir. Bildirimde incelemenin sonuçları ile gerekçeli değerlendirme kararı

bulunmalıdır.

  1. Onaylanmış Kuruluşun sorumluluğunda gözetim;

4.1. Gözetim işleminin amacı güvenlik aksamı imalatçısının onaylanmış kalite güvence sisteminin gereği olan

yükümlülüğünü usulüne uygun şekilde yerine getirmesinin sağlanmasıdır.

4.2. Güvenlik aksamın imalatçısı onaylanmış kuruluşun muayene amacıyla tasarım, imalat, muayene ve deney yapma

ve depolama yerlerine girebilmesine izin verilmeli ve kuruluşa özellikle aşağıda belirtilenler olmak üzere gereken her türlü

bilgiyi vermelidir.

- Kalite güvence sistemi dokümanları,

- Analiz sonuçları, hesaplamalar ve deneyler gibi kalite güvence sisteminin tasarım ile ilgili bölümünde verilen kalite

kayıtları,

- Muayene raporları, ve deney verileri, kalibrasyon verileri ile bu işle ilgili personelin nitelikleri hakkındaki raporlar

gibi kalite güvence sisteminin imalat ile ilgili bölümünde verilen kalite kayıtları.

4.3. Onaylanmış Kuruluş güvenlik aksamı imalatçısının kalite güvence sistemini muhafaza ettiği ve uyguladığından

emin olmak amacıyla denetimlerini belirli aralıklarla sürdürmeli ve güvenlik aksamı imalatçısına bir denetim raporu

vermelidir.

4.4. Ayrıca, Onaylanmış Kuruluş, güvenlik aksamı imalatçısına habersiz denetimde bulunabilir. Bu denetimler

esnasında Onaylanmış Kuruluş, gerekirse, kalite güvence sisteminin işlevini doğru olarak yerine getirip getirmediğini kontrol

etmek amacıyla deneyler yapar veya yaptırır. Kuruluş güvenlik aksamı imalatçısına denetim raporunu ve eğer deney

yapılmışsa deney raporunu vermelidir.

  1. Güvenlik aksamı imalatçısı veya Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisi, imal edilen son güvenlik aksamının imal

tarihinden itibaren 10 yıl süreyle:

- Bu Ekin 3.1 numaralı paragrafında ikinci fıkrasının ikinci satırında anılan dokümanları,

- Bu Ekin 3.4 numaralı paragrafın ikinci fıkrasında anılan güncelleştirmeleri,

- Bu Ekin 3.4 numaralı paragrafının son fıkrası ile bu Ekin 4.3 ve 4.4 numaralı paragraflarına atıfta bulunulan

onaylanmış kuruluştan alınan karar ve raporları Bakanlığın incelemesi için muhafaza etmelidir.

Güvenlik aksamının imalatçısı veya yetkili temsilcisinin Türkiye içinde yerleşik olmadığı durumlarda hazırdaki

teknik dokümanları elinde tutma yükümlülüğü, güvenlik aksamını ülke piyasasına arz eden kişiye aittir.

  1. Her onaylanmış kuruluş bir diğer onaylanmış kuruluşa, düzenlenen ve iptal edilen kalite güvence sistem onayları

konularında ilgili bilgiyi vermelidir.

  1. Tam kalite güvencesi işlemlerine ilişkin bilgiler ve dosyalar Türkçe veya yetkili otoriteler tarafından

anlaşılabilecek AB resmi dillerinden biri ile yazılmış olarak düzenlenmelidir.

Ek X

BİRİM DOĞRULAMASI (Modül G)

  1. Birim doğrulaması asansör firmasının, piyasaya sürülen ve bu Ekin 4 numaralı paragrafında anılan uygunluk

belgesine haiz asansörün Yönetmeliğin gereklerini karşıladığını temin ve beyan etmesi işlemidir. Asansör monte eden

asansörün kabinine CE uygunluk işaretini iliştirmeli ve AT uygunluk beyanı düzenlemelidir.

  1. Asansör monte eden birim doğrulaması için kendi seçtiği bir onaylanmış kuruluşa başvuruda bulunacaktır.

Başvuruda;

- Asansör monte edenin adı ve adresi ile asansörün monte edildiği yer,

- Benzer bir başvurunun bir başka onaylanmış kuruluşa yapılmadığının yazılı olarak beyanı,

- Bir teknik dosya bulunacaktır.

  1. Teknik dosyanın amacı; asansörün bu Yönetmeliğin gereklerine uygunluğunun değerlendirilmesine ve tasarım,

montaj ve işletmesinin anlaşılabilmesine imkân vermektir.

Uygunluk değerlendirilmesinde olduğu gibi, teknik dosyada;

- Asansörün genel olarak tarifi,

- Tasarım ve imalat çizim ile şemaları,

- Söz konusu temel gerekler ve bunları karşılamak için benimsenen çözümler (örneğin; uyumlaştırılmış standart),

- Asansör monte eden tarafından yapılan veya yaptırılan her türlü deney ve hesaplama sonuçları,

- Asansörü kullanma talimatının bir kopyası,

- Kullanılan güvenlik aksamının AT tip inceleme belgesinin bir kopyası

bulunmalıdır.

  1. Onaylanmış Kuruluş teknik dosyayı ve asansörü incelemeli ve asansörün bu Yönetmeliğin ilgili hükümlerini

karşılamasını temin amacıyla, bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde anılan ilgili standartta/standartlarda belirtildiği üzere uygun

deneyleri veya eşdeğer deneyleri yapmalıdır.

Eğer asansör bu Yönetmeliğin gereklerini karşılıyorsa, Onaylanmış Kuruluş, Ek III’e göre kendi kimlik numarasını

CE uygunluk işaretinin yanına iliştirecek veya iliştirilmesini sağlayacak ve yapılan deneyler ile ilgili olarak uygunluk belgesi

düzenleyecektir.

Onaylanmış Kuruluş, Ek I’in 6.2 numaralı paragrafında anılan kayıt defterinin ilgili sayfalarını dolduracaktır.

Onaylanmış Kuruluş, uygunluk belgesi düzenlemeyi reddederse bunun nedenlerini ayrıntıları ile belirtmeli ve

uygunluğun nasıl sağlanabileceğini vermelidir. Asansörün firması doğrulama için tekrar başvurulduğunda aynı Onaylanmış

Kuruluşa başvurmalıdır.

  1. Uygunluk belgesi, dosya ve birim doğrulama işlemlerine ilişkin bilgiler, Onaylanmış Kuruluşun yerleşik olduğu

üye ülkenin resmi dili veya kabul edilen dil ile yazılmış olarak düzenlenmelidir.

  1. Asansör monte eden teknik dosya ile birlikte uygunluk belgesinin bir kopyasını asansörün piyasaya arz tarihinden

itibaren 10 yıl süreyle muhafaza edecektir.

Ek XI

RASTGELE KONTROL İLE TİPE UYGUNLUK (Modül C)

  1. Tip uygunluğu, güvenlik aksamı imalatçısı veya Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisinin güvenlik aksamlarının AT

tip inceleme belgesinde tarif edilen tip ile uyum içinde olduğunu ve güvenlik aksamının, güvenlik aksamlarına uygulanan

yönetmeliğin gereklerini karşıladığını ve güvenlik aksamlarının doğru olarak monte edildiği takdirde asansörün yönetmeliğin

temel sağlık ve güvenlik gereklerini karşıladığını temin ve beyan etmesi işlemidir.

Güvenlik aksamı imalatçısı veya Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisi, her güvenlik aksamına CE uygunluk işaretini

iliştirecek ve bir AT uygunluk beyanı düzenleyecektir.

  1. Güvenlik aksamı imalatçısı, imalat işlemleri için imal edilen güvenlik aksamlarının AT tip inceleme belgesine

uyduğu ve onlara uygulanan yönetmeliğin gereklerini karşıladığı güvencesini vereceğini temin için gereken tüm tedbirleri

almalıdır.

  1. Güvenlik aksamı imalatçısı veya Türkiye’de yerleşik yetkili temsilcisi AT uygunluk beyanının bir kopyasını imal

edilen son güvenlik aksamının imal tarihinden itibaren 10 yıl süreyle muhafaza etmelidir.

Güvenlik aksamı imalatçısı veya yetkili temsilcisinin Türkiye içinde bulunmadığı durumlarda teknik dokümanları

elinde tutma yükümlülüğü güvenlik aksamını piyasaya arz eden kişide olacaktır.

  1. İmalatçı tarafından seçilen onaylanmış kuruluş, güvenlik aksamlarının düzenli olmayan aralıklarla kontrolünü

yapmalı veya yaptırmalıdır. İmalatı tamamlanmış güvenlik aksamlarından, Onaylanmış Kuruluş tarafından alınan yeterli

miktarda numuneler incelenmeli ve imalatın yönetmeliğin ilgili gereklerini karşılayıp karşılamadığını kontrol etmek için, bu

Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde anılan ilgili standartta/standartlarda belirtilen uygun deneyler veya eşdeğer deneyler

yapılmalıdır. Kontrol edilen güvenlik aksamlarından birinin veya daha fazlasının uygun olmadığı durumlarda, Onaylanmış

Kuruluş gereken önlemleri almalıdır.

Güvenlik aksamının kontrolü esnasında dikkate alınacak noktalar, Ek IV’te anılan güvenlik aksamlarının temel

özellikleri göz önünde bulundurularak, bu işlemden sorumlu tüm Onaylanmış Kuruluşlar arasındaki ortak bir anlaşma ile

tanımlanacaktır.

Onaylanmış Kuruluşun sorumluluğunda imalatçı imalat işlemleri sırasında bu kuruluşun kimlik numarasını

iliştirecektir.

  1. Dosya ve bu Ekin 4 numaralı paragrafında anılan düzenli olmayan aralıklarla yapılan kontrol işlemlerine ilişkin

bilgiler Türkçe veya yetkili otoriteler tarafından anlaşılabilecek AB resmi dillerinden biri ile yazılmış olarak düzenlenmelidir.

Ek XII

ASANSÖRLER İÇİN ÜRÜN KALİTE GÜVENCESİ (Modül E)

  1. Ürün Kalite Güvencesi, bu Ekin 2 numaralı paragrafındaki koşulları sağlayan asansör firmasınca monte edilen

asansörlerin uygulanan yönetmeliğin gereklerini karşıladığını ve AT tip İnceleme Belgesinde tanımlanan tipe uygun olduğunu

temin ve beyan etmesi işlemidir.

Asansör monte eden CE uygunluk işaretini her asansöre iliştirmeli ve AT uygunluk beyanı düzenlemelidir. CE

uygunluk işareti, bu Ekin 4 numaralı paragrafında tanımlanan gözetimden sorumlu Onaylanmış Kuruluşun kimlik numarası

ile birlikte kullanılmalıdır.

  1. Asansör monte eden, asansörün son muayenesi için onaylanmış bir kalite güvence sistemini ve bu Ekin 3 numaralı

paragrafında tanımlanan deneyleri uygulamalı ve bu Ekin 4 numaralı paragrafında tanımlanan gözetime tabi olmalıdır.

  1. Kalite Güvence Sistemi

3.1.Asansör monte eden kendi seçtiği bir Onaylanmış Kuruluşa ilgili asansörler hakkında, kalite güvence sisteminin

değerlendirilmesi için başvurmalıdır.

Bu başvuru aşağıdakileri içermelidir;

- Asansörle ilgili bütün bilgiler,

- Kalite güvence sistemi hakkındaki doküman,

- Onaylanmış asansörler hakkındaki teknik doküman ve AT tip İnceleme Belgesinin bir kopyası.

3.2. Kalite Güvence Sistemi altında, her asansörün incelenmesi ve yönetmeliğin ilgili gereklerine uygunluğun

sağlanması için bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde belirtilen ilgili standartlara uygun deneylerin veya eşdeğer deneylerin

yürütülmesi gerekmektedir.

Asansör monte eden tarafından kabul edilen bütün unsurlar, gerekler ve hükümler yazılı tedbirler, işlemler ve

talimatlar şeklinde sistematik ve düzenli olarak belgelenmelidir. Söz konusu kalite güvence sistemi belgesi kalite programları,

planları, kullanım kitapları ve kalite kayıtlarında ortak bir anlayış sağlanmalıdır.

Belge özellikle aşağıdakilerin yeterli tanımlarını içermelidir;

(a) Kalite amaçları,

(b) Asansör kalitesi ile ilgili kuruluş yapısı, sorumluluk ve yönetim gücü,

(c) En azından Ek VI’nın 4 numaralı paragrafının (b) bendinde belirtilen deneyleri de içeren, piyasaya sunulmadan

önce yürütülecek olan inceleme ve deneyler,

(ç) Kalite güvencesinin verimli işlemesinin doğrulanmasını yapan araçlar.

(d) Muayene raporları, deney verileri ve kalibrasyon verileri ile bu işle ilgili personelin nitelikleri gibi kalite kayıtları.

3.3. Onaylanmış Kuruluş, kalite güvence sisteminin bu Ekin 3.2 numaralı paragrafında belirtilen gerekleri sağlayıp

sağlamadığını değerlendirmelidir. İlgili uyumlaştırılmış standardı(1) uygulayan kalite güvence sistemleri doğrultusunda bu

gereklere uygunluğu kabul edecektir.

Deneti ekibinde, ilgili asansör teknolojilerinde değerlendirme tecrübesine sahip en azından bir kişi bulunmalıdır.

—————————

(1) Bu uyumlaştırılmış standard EN 29003 olacaktır ve asansörlerin ayırt edici özelliklerinin dikkate alınmasının mümkün

olduğu durumlarda eklenmelidir.

Değerlendirme süreci montaj alanına ve montajcının çalışma merkezine bir denetimi de içermelidir.

Karar asansör monte edene bildirilmelidir. Bildirim, incelemenin sonuçlarını ve gerekçeli değerlendirme kararını

içermelidir.

3.4. Asansör monte eden, onaylanan kalite güvence sisteminden doğan yükümlülüklerini yerine getirmeli ve bu

durumun etkin ve uygun bir biçimde sürdürüleceğini temin etmelidir.

Asansör monte eden, kalite güvence sistemini onaylayan onaylanmış kuruluşa, kalite güvence sisteminde yapılması

düşünülen güncelleştirmeler hakkında bilgi vermelidir.

Onaylanmış Kuruluş önerilen güncelleştirmeleri değerlendirmeli ve güncelleştirilmiş kalite güvence sisteminin bu

Ekin 3.2 numaralı paragrafındaki gerekleri hala sağlayıp sağlamadığı veya yeni bir değerlendirmenin gerekli olup olmadığı

konusunda karar vermelidir.

Onaylanmış Kuruluş kararını asansör monte edene bildirmelidir. Bildirim incelemenin sonuçlarını ve gerekçeli

değerlendirme kararını içermelidir.

4.Onaylanmış Kuruluş sorumluluğunda gözetim

4.1. Gözetimin amacı, asansör monte edenin, onaylanmış kalite güvence sistemi dışındaki yükümlülüklerini tam

anlamıyla yerine getirip getirmediği konusunda emin olabilmektir.

4.2. Asansör monte eden, onaylanmış kuruluşun muayene ve deney alanlarına, muayene amacıyla girebilmesine izin

vermeli ve bu izin ile birlikte özellikle aşağıda belirtilen hususlar hakkında mevcut tüm bilgileri sağlamalıdır:

- Kalite güvence sistemi dokümanı,

-Teknik doküman,

- Muayene raporları, deney ve kalibrasyon verileri ile bu işle ilgili personelin nitelikleri gibi kalite kayıtları.

4.3. Onaylanmış Kuruluş, asansör monte edenin kalite güvence sistemini sürdürmekte olduğunu ve uyguladığını

garanti etmek amacıyla belirli aralıklarla denetlemeler yapmalı ve asansör monte edene bir denetim raporu vermelidir.

4.4. Ayrıca, Onaylanmış Kuruluş asansör montaj alanına beklenmedik denetimler yapabilir. Böylesi denetimler

esnasında Onaylanmış Kuruluş, gerektiği takdirde kalite güvence sisteminin ve asansörün uygun işleyişini kontrol için

deneyler yapabilir veya yaptırabilir. Asansör monte edene denetim raporunu ve eğer deney yapılmışsa deney raporunu

vermelidir.

  1. Asansör monte eden, son asansörün imal tarihinden itibaren 10 yıl süreyle aşağıdaki belgeleri Bakanlığın

incelemesi için muhafaza etmelidir.

- Bu Ekin 3.1 numaralı paragrafında ikinci fıkrasının üçüncü satırında belirtilen doküman,

- Bu Ekin 3.4 numaralı paragrafın ikinci fıkrasında belirtilen güncelleştirmeler,

- Bu Ekin 3.4 numaralı paragrafın son fıkrası ile bu Ekin 4.3 ve 4.4 numaralı paragraflarında atıfta bulunulan

Onaylanmış Kuruluştan alınan karar ve raporları Bakanlığın incelemesi için muhafaza etmelidir.

  1. Her onaylanmış kuruluş, geri çekilen ve yayımlanan kalite güvence sistemi onaylarına ilişkin her türlü bilgiyi diğer

Onaylanmış Kuruluşlara iletmelidir.

Ek XIII

ASANSÖRLER İÇİN TAM KALİTE GÜVENCESİ (Modül H)

  1. Tam Kalite güvencesi, bu Ekin 2 numaralı paragrafında belirtilen yükümlülükleri yerine getiren bir asansör monte

edenin, asansörlerin, uygulanan yönetmeliğin gereklerini sağladığını temin ve beyan etmesi işlemidir.

Asansör monte eden, CE uygunluk işaretini her asansöre iliştirmeli ve AT uygunluk beyanı düzenlemelidir. CE

uygunluk işareti, bu Ekin 4 numaralı paragrafında tanımlanan gözetimden sorumlu Onaylanmış Kuruluşun kimlik numarası

ile birlikte kullanılmalıdır.

  1. Asansör monte eden, asansörlerin tasarım, imalat, birleştirme, montaj ve son muayenelerinde onaylanmış kalite

güvence sistemini işletmeli ve bu Ekin 3 numaralı paragrafında belirtilen deneyleri uygulamalı ve bu Ekin 4 numaralı

paragrafında belirtilen gözetime tabi olmalıdır.

  1. Kalite Güvence Sistemi

3.1. Asansör monte eden, bir Onaylanmış Kuruluşa kendi kalite güvence sisteminin değerlendirmesi için

başvurmalıdır.

Bu başvuru aşağıdakileri içermelidir;

- Asansörlere ilişkin tüm bilgiler, özelliklerin ve asansörün işleyişi arasında ilişkinin anlaşılabilir olmasına yönelik

olan ve uygulanacak olan Yönetmeliğin gerekleri ile uygunluk içerisinde olmasını sağlayan bilgiler,

- Kalite güvence sistemi hakkında doküman.

3.2. Kalite güvence sistemi, asansörlerin uygulanan Yönetmeliğin gereklerine uygunluğunu temin etmelidir.

Asansör monte eden tarafından benimsenen tüm unsurlar, gerekler ve hükümler, yazılı önlemler, talimatlar ve

işlemler şeklinde sistematik ve düzenli olarak belgelenmelidir. Bu kalite güvence sistemi dokümanları programlar, planlar, el

kitapları ve kalite raporları gibi işlemlerin ortak bir anlayışını sağlamalıdır.

Doküman özellikle aşağıdakilerin yeterli tanımlarını içermelidir;

- Kalite amaçları ve asansörlerin kalite ve tasarımları hakkında kuruluş yapısı, sorumlulukları ve yönetim gücü,

- Uygulanacak standartları da içeren teknik tasarım özellikleri ve bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde belirtilen

standartların tam olarak uygulanamaması halinde asansörlere uygulanan yönetmelik gereklerinin karşılanması için

kullanılacak araçlar,

- Asansörlerin tasarımı esnasında kullanılacak olan tasarım kontrol ve tasarım doğrulama teknikleri işlemleri ve

sistematik uygulamalar,

- Temin edilen malzemelerin, aksamın ve monte edilmiş alt grupların kabulünde uygulanacak olan inceleme ve

deneyler,

- Kullanılacak olan ilgili birleştirme, montaj ve kalite kontrol teknikleri, süreçleri ve sistematik uygulamalar,

- Montaj öncesinde (montaj koşullarının muayenesi: Asansör boşluğu (şaft), makine dairesi, vb.) esnasında ve

sonrasında yürütülecek deneyler ve incelemeler [en azından Ek VI’nın 4 numaralı paragrafın (b) bendinde belirtilen deneyleri

içermesi],

- Muayene raporları, deney ve kalibrasyon verileri ile bu işle ilgili personelin nitelikleri gibi kalite kayıtları.

- Gerekli tasarım ve montaj kalitesine ulaşılmasını ve kalite güvence sisteminin etkin işleyişini izleme araçları.

3.3. Tasarım İncelemesi

Tasarımın uyumlaştırılmış standartlara tam olarak uyumlu olmadığı durumlarda Onaylanmış Kuruluş, tasarımın

yönetmeliğin hükümlerine uyup uymadığını incelemeli ve eğer uyuyorsa asansör monte eden için onaylanmış tasarımın ayırt

edilmesi için gerekli detayları içeren ve belgenin geçerlik sınırlarını belirten bir "AT Tasarım İnceleme Belgesi" vermelidir.

3.4. Kalite Güvence Sisteminin değerlendirilmesi

Onaylanmış Kuruluş, kalite güvence sisteminin bu Ekin 3.2 numaralı paragrafında belirtilen gerekleri sağlayıp

sağlamadığını değerlendirmelidir. İlgili uyumlaştırılmış standardı(1) uygulayan kalite güvence sistemi doğrultusunda bu

gereklere uygunluğu kabul edecektir.

Denetleme ekibinde, ilgili asansör teknolojilerinde değerlendirme tecrübesine sahip en azından bir kişi bulunmalıdır.

Değerlendirme süreci montaj alanına ve asansör monte edenin çalışma merkezine bir denetimi de içermelidir.

Karar, asansör monte edene bildirilmelidir. Bildirim, incelemenin sonuçlarını ve gerekçeli değerlendirme kararını

içermelidir.

3.5. Asansör monte eden, onaylanan kalite güvence sisteminden doğan yükümlülüklerini yerine getirmeli ve bu

durumun etkin ve uygun bir biçimde sürdürüleceğini temin etmelidir.

Asansör monte eden, kalite güvence sistemini onaylayan Onaylanmış Kuruluşa, kalite güvence sisteminde yapılması

düşünülen güncelleştirmeler hakkında bilgi vermelidir.

Onaylanmış Kuruluş önerilen güncelleştirmeleri değerlendirmeli ve güncelleştirilmiş kalite güvence sisteminin bu

Ekin 3.2 numaralı paragrafındaki gerekleri hala sağlayıp sağlamadığı veya yeni bir değerlendirmenin gerekli olup olmadığı

konusunda karar vermelidir.

———————

(1) Bu uyumlaştırılmış standard EN 29001 olacaktır ve asansörlerin ayırt edici özelliklerinin dikkate alınmasının mümkün

olduğu durumlarda eklenmelidir.

Kararını asansör monte edene bildirmelidir. Bildirim incelemenin sonuçlarını ve gerekçeli değerlendirme kararını

içermelidir.

  1. Onaylanmış Kuruluş sorumluluğunda gözetim

4.1. Gözetimin amacı, asansör monte edenin, onaylanmış kalite güvence sistemi dışındaki yükümlülükleri tam

anlamıyla yerine getirip getirmediği konusunda emin olabilmektir.

4.2. Asansör monte eden, Onaylanmış Kuruluşa muayene amacıyla tasarım, imalat, birleştirme, montaj, muayene ve

deney ve depolama alanlarına girmesine izin vermeli ve özellikle aşağıdakileri içeren, tüm mevcut bilgi ile sağlamalıdır:

- Kalite güvence sistemi dokümanları,

- Analiz, hesaplama, deney sonuçları gibi kalite güvence sisteminin tasarım aşamasında hazırlanan kalite kayıtları,

- Muayene raporları ve deney verileri, kalibrasyon verileri, ilgili personelin niteliklerine ilişkin raporlar, gibi montaj

ve stokların kabulü ile ilgili kalite güvence sistemi bölümü için hazırlanan kalite kayıtları.

4.3. Onaylanmış Kuruluş, asansör monte edenin kalite güvence sistemini bulundurduğunu ve uyguladığını temin

etmek amacıyla belirli aralıklarla denetlemeler yapmalı ve asansör monte eden için bir denetim raporu hazırlamalıdır.

4.4. Ayrıca, Onaylanmış Kuruluş asansörün birleştirme alanına veya asansör monte edenin binasına beklenmedik

denetimler gerçekleştirebilir. Bu denetimler sırasında Onaylanmış Kuruluş, gerekirse kalite güvence sisteminin ve asansörün

uygun işleyişini kontrol için deneyler yapabilir veya yapılmasını isteyebilir; asansör monte edene denetim raporunu ve eğer

deney yapılmışsa deney raporlarını vermelidir.

  1. Asansör monte eden, asansörün piyasaya arz edildiği tarihten itibaren 10 yıl süreyle aşağıdaki belgeleri Bakanlığın

incelemesi için muhafaza etmelidir.

- Bu Ekin 3.1 numaralı paragrafında ikinci fıkrasının ikinci satırında belirtilen doküman,

- Bu Ekin 3. 5 numaralı paragrafında ikinci fıkrasında belirtilen güncelleştirmeler,

- Bu Ekin 3.5 numaralı paragrafın son fıkrasında ve 4. 3 ve 4.4 numaralı paragraflarında belirtilen Onaylanmış

Kuruluş rapor ve kayıtları.

Asansör monte edenin Türkiye’de yerleşik olmadığı durumlarda bu yükümlülük Onaylanmış Kuruluşa kalır.

  1. Her Onaylanmış Kuruluş, geri çekilen ve yayımlanan kalite güvence sistemi onaylarına ilişkin her türlü bilgiyi

diğer Onaylanmış Kuruluşlara iletmelidir.

  1. Tam Kalite güvencesi işlemlerine ilişkin dosya ve bilgiler, Türkçe veya yetkili otoriteler tarafından anlaşılabilecek

AB resmi dillerinden biri ile yazılmış olarak düzenlenmelidir.

Ek XIV

İMALAT KALİTE GÜVENCESİ (Modül D)

  1. İmalat Kalite Güvencesi, bu Ekin 2 numaralı paragrafındaki yükümlülükleri yerine getiren asansör monte edenin,

asansörlere uygulanan yönetmeliğin koşullarını sağlamakta olduğunu temin ve beyan etmesi işlemleridir. Asansör monte eden

CE uygunluk işaretini her asansöre iliştirmeli ve yazılı bir uygunluk beyanı düzenlemelidir. CE uygunluk işareti, bu Ekin 4

numaralı paragrafında belirtilen gözetimden sorumlu Onaylanmış Kuruluşun kimlik numarası ile birlikte kullanılmalıdır.

  1. Asansör monte eden, asansörün imalat, montaj, son muayenesi için onaylanmış kalite güvence sistemini işletmeli

ve bu Ekin 3 numaralı paragrafında tanımlanan deneyleri uygulamalıdır ve bu Ekin 4 numaralı paragrafında belirtilen

gözetime tabi olmalıdır.

  1. Kalite Güvence Sistemi

3.1. Asansör monte eden, seçtiği bir Onaylanmış Kuruluşa kendi kalite güvence sisteminin değerlendirilmesi için

başvurmalıdır.

Bu başvuru aşağıdakileri içermelidir:

- Asansörlere ilişkin tüm bilgiler,

- Kalite güvence sistemine ilişkin doküman,

- Onaylanmış tipin teknik dokümanı ve AT tip inceleme belgesinin bir kopyası.

3.2. Kalite güvence sistemi, asansörlerin, uygulanan yönetmeliğin gerekleri ile uygunluğunu temin etmelidir.

Asansör monte eden tarafından kabul edilen bütün unsurlar, gerekler ve hükümler yazılı politikalar, işlemler ve

talimatlar şeklinde sistematik ve düzenli olarak belgelenmelidir. Kalite güvence sistemi dokümanı kalite programlarının,

planlarının, el kitaplarının ve kalite kayıtlarının tutarlı yorumlarına izin vermelidir.

Doküman, özellikle aşağıdakilerin yeterli tanımlarını içermelidir;

- Kalite amaçları ve asansörlerin kalitesine bağlı olarak kuruluş yapısı, sorumluluklar ve yönetim gücü,

- Kullanılacak olan imalat, kalite kontrol ve kalite güvence teknikleri, süreçleri ve sistematik faaliyetler,

- Montaj öncesinde, montaj sonrasında ve esnasında yürütülecek olan deney ve incelemeler(1),

- Muayene raporları ve deney verileri, kalibrasyon verileri, ilgili personelin niteliklerine ilişkin raporlar gibi kalite

kayıtları,

- Gerekli asansör montaj kalitesini, kalite güvence sisteminin etkin işleyişini sağlayacak araçları,

3.3. Onaylanmış Kuruluş, kalite güvence sisteminin bu Ekin 3.2 numaralı paragrafındaki gerekleri sağlayıp

sağlamadığını belirleyebilmek amacıyla değerlendirmelidir. İlgili uyumlaştırılmış standardı(2) uygulayan kalite güvence

sisteminin söz konusu gerekleri karşıladığı kabul edilmelidir.

Denetleme ekibinde, ilgili asansör teknolojilerinde değerlendirme tecrübesine sahip en az bir kişi bulunmalıdır.

Değerlendirme işlemleri asansör monte edenin işyerine bir denetimi de içermelidir.

Karar asansör monte edene bildirilmelidir. Bildirim incelemenin sonuçlarını ve gerekçeli değerlendirme kararını

içermelidir.

(1) Bu deneyler en azından Ek VI’nın, 4 numaralı paragrafının (b) bendinde belirtilen deneyleri içermelidir.

(2) Bu uyumlaştırılmış standard EN 29002 olacaktır ve asansörlerin ayırt edici özelliklerinin dikkate alınmasının mümkün

olduğu durumlarda eklenmelidir.

3.4. Asansör monte eden, onaylanan kalite güvence sisteminden doğan yükümlülüklerini yerine getirmeli ve bu

durumun etkin ve uygun bir biçimde sürdürüleceğini temin etmelidir.

Asansör monte eden, kalite güvence sistemini onaylayan Onaylanmış Kuruluşa, kalite güvence sisteminde yapılması

düşünülen güncelleştirmeleri bildirmelidir.

Onaylanmış Kuruluş öngörülen güncelleştirmeleri değerlendirmeli ve güncelleştirilmiş kalite güvence sisteminin bu

Ekin 3.2 numaralı paragrafındaki gerekleri hala sağlayıp sağlamadığı veya yeni bir değerlendirmenin gerekli olup olmadığı

konusunda karar vermelidir.

Kararını asansör monte edene bildirmelidir. Bildirim incelemenin sonuçlarını ve gerekçeli değerlendirme kararını

içermelidir.

  1. Onaylanmış Kuruluş sorumluluğunda gözetim

4.1. Gözetimin amacı, asansör monte edenin, onaylanmış kalite güvence sistemi dışındaki yükümlülükleri tam

anlamıyla yerine getirip getirmediği konusunda emin olabilmektir.

4.2. Asansör monte eden, Onaylanmış Kuruluşa muayene amacıyla imalat, muayene, birleştirme, montaj, deney ve

depolama bölgelerine girmesine izin vermeli ve özellikle aşağıdakileri içeren konular hakkında mevcut tüm bilgileri

sağlamalıdır:

- Kalite güvence sistemi dokümanı,

- Muayene raporları ve deney verileri, kalibrasyon verileri, ilgili personelin niteliklerine ilişkin raporlar gibi kalite

kayıtları.

4.3. Onaylanmış Kuruluş, asansör monte edenin kalite güvence sistemini sürdürmekte olduğunu ve uyguladığından

emin olabilmek amacıyla belirli aralıklarla denetimler yapmalı ve asansör monte edene bir denetim raporunu vermelidir.

4.4. Ayrıca, Onaylanmış Kuruluş asansör monte edene beklenmedik denetimler gerçekleştirebilir. Böylesi denetimler

esnasında Onaylanmış Kuruluş, gerektiği takdirde, kalite güvence sisteminin uygun işleyip işlemediğini doğrulamak amacıyla

deneyler yapabilir veya yapılmasını isteyebilir. Onaylanmış Kuruluş asansör monte edene bir denetim raporu ve eğer deney

yapılmışsa deney raporlarını vermelidir.

  1. Asansör monte eden, asansörün son imalat tarihinden itibaren 10 yıl süreyle aşağıdaki belgeleri Bakanlığın

incelemesi için muhafaza etmelidir:

- Bu Ekin 3.1 numaralı paragrafın ikinci fıkrasının ikinci satırında belirtilen doküman,

- Bu Ekin 3.4 numaralı paragrafın ikinci fıkrasında belirtilen güncelleştirmeler,

- Bu Ekin 3.4 numaralı paragrafın son fıkrasında ve 4.3 ve 4.4 numaralı paragraflarında belirtilen Onaylanmış

Kuruluş rapor ve kayıtları.

  1. Her Onaylanmış Kuruluş, geri çekilen ve yayımlanan kalite güvence sistemi onaylarına ilişkin her türlü bilgiyi

diğer onaylanmış kuruluşlara iletmelidir.

  1. Asansör kalite güvencesi işlemlerine ilişkin belgeler ve bilgiler, Türkçe veya yetkili kuruluşlar tarafından

anlaşılabilecek AB resmi dillerinden biri ile yazılmış olarak düzenlenmelidir.

Asgari Ücret Yönetmeliği

1
Resmi Gazete Tarihi : 01.08.2004
Resmi Gazete No : 25540
Asgari Ücret Yönetmeliği
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı, asgari ücretin tespiti sırasında uygulanacak esaslar,
Komisyonun toplanma ve çalışma şekli ile komisyonun başkan, üye ve raportörlerine
verilecek huzur hakkına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
Kapsam
Madde 2- Bu Yönetmelik hükümleri, iş sözleşmesi ile çalışan ve 4857 sayılı İş Kanununun
kapsamında olan veya olmayan, her türlü işçinin çalıştığı bütün işkollarını kapsar.
Dayanak
Madde 3- Bu Yönetmelik, 22/05/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 39 uncu
maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
Madde 4- Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bakanlık: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığını,
b) Bakan: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanını,
c) Komisyon: Asgari Ücret Tespit Komisyonunu,
d) Asgari ücret: İşçilere normal bir çalışma günü karşılığı ödenen ve işçinin gıda, konut,
giyim, sağlık, ulaşım ve kültür gibi zorunlu ihtiyaçlarını günün fiyatları üzerinden asgari
düzeyde karşılamaya yetecek ücreti,
e) Ücret: Asgari ücreti,
f) İşkolu: 2821 sayılı Sendikalar Kanununun 60 ıncı maddesi gereğince çıkarılan İşkolları
Tüzüğünde belirtilen işkollarını,
g) Başkan: Bakan tarafından tespit edilen komisyon üyelerinden herhangi bir üyeyi,
h) Üye: Asgari Ücret Tespit Komisyonunda görevlendirilen veya seçilen temsilcileri,
i) Raportör: Bakanlık tarafından altı kişiyi geçmemek üzere Çalışma Genel Müdürlüğü
bünyesinden görevlendirilen personeli,
ifade eder.
2
İKİNCİ BÖLÜM
Ücretin Belirlenmesine İlişkin İlke ve Esaslar
Ücrette Eşitlik İlkesi
Madde 5- Bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinin birinci fıkrası hükmü saklı kalmak şartıyla,
asgari ücretin belirlenmesinde dil, ırk, cinsiyet, siyasal düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve
benzeri sebeplere dayalı herhangi bir ayrım yapılamaz.
Ücretin Belirlenmesi
Madde 6- Komisyon, asgari ücreti bütün işkollarını kapsayacak şekilde belirler.
Ücretin, bir günlük olarak belirlenmesi esastır. Aylık, haftalık, saat başına, parça başına veya
yapılan iş tutarına göre ücret ödenen durumlarda gerekli ayarlamalar buna göre yapılır.
Ücretin Belirlenmesindeki Esaslar
Madde 7- Ücret en geç iki yılda bir olmak üzere işçilerin 16 yaşını doldurmuş olup
olmadıklarına göre ayrı ayrı belirlenir.
Komisyon, ücretin belirlenmesinde; ülkenin içinde bulunduğu sosyal ve ekonomik durumu,
ücretliler geçinme indekslerini, bu indeksler yoksa geçinme indekslerini, fiilen ödenmekte olan
ücretlerin genel durumunu ve geçim şartlarını göz önünde bulundurur.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Komisyonun Kuruluşu, Görev,Yetki ve Sorumluluğu
Komisyonun Kuruluşu ve Toplantı Esasları
Madde 8- Komisyon; Bakanlığın tespit edeceği üyelerden birinin başkanlığında;
a) Bakanlık Çalışma Genel Müdürü veya yardımcısı,
b) Bakanlık İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü veya yardımcısı,
c) Devlet İstatistik Enstitüsü Ekonomik İstatistikler Dairesi Başkanı veya yardımcısı, (İşgücü,
Hizmetler, Fiyat İstatistikleri ve İndeksler Dairesi Başkanlığı)
d) Hazine Müsteşarlığı temsilcisi,
e) Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığından konu ile ilgili dairenin başkanı veya yetki
vereceği bir görevli,
f) Bünyesinde en çok işçiyi bulunduran en üst işçi kuruluşunun değişik işkolları için seçeceği
beş temsilci,
g) Bünyesinde en çok işvereni bulunduran işveren kuruluşunun değişik işkolları için seçeceği
beş temsilciden,
kurulur.
Komisyon, Bakanlığın çağrısı üzerine toplanır ve Bakanlıkça hazırlanan gündeme göre çalışır.
Komisyon, en az on üyenin katılımı ile toplanır ve oylarının çoğunluğu ile karar verir. Karara
katılmayan üye, isterse katılmama gerekçesini belirtir. Oyların eşitliği halinde, Başkanın
bulunduğu taraf çoğunluğu sağlamış sayılır. Komisyonun her toplantıda aldığı kararlar karar
defterine yazılır ve başkan ve üyelerce imzalanır.
Komisyonun ücretin belirlenmesine ilişkin kararı kesindir. Bu kararın, toplanan bilgi ve
belgelere göre hazırlanacak bir gerekçeye dayandırılması zorunludur.
3
Komisyonun Görev, Yetki ve Sorumluluğu
Madde 9- Komisyon, ücretin belirlenmesinde konuyla ilgili bütün kamu kurum ve kuruluşları
ve üniversiteler ile işbirliği yapabilir, işçi ve işveren kuruluşlarının bu konudaki öneri ve
görüşlerini alabilir. Ayrıca Komisyon, gerektiğinde uzman kişilerin bilgisine başvurabilir.
Komisyondaki görüşmeler ve komisyonun çalışmaları gizlidir. Başkan, üyeler ve raportörler ile
bu maddenin kapsamına giren kişi ve kuruluşlar bu görevleri dolayısıyla öğrendikleri her türlü
bilgi ve belgeleri gizlemekle yükümlüdür.
Alınan kararlar Başkan tarafından kamuoyuna duyurulur.
Sekreterya ve Raportörlük Hizmetleri
Madde 10- Komisyonun sekreterya ve raportörlük hizmetleri Bakanlık Çalışma Genel
Müdürlüğü tarafından yerine getirilir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Ücretin Yürürlüğü, İşverenin Sorumluluğu, İşçi ve İşveren
Temsilcilerinde Aranan Nitelikler
Ücretin Yürürlüğü
Madde 11- Komisyonca belirlenen ücretler Resmi Gazete'de yayımlanır ve yayımlandığı tarihi
izleyen ayın ilk gününden itibaren yürürlüğe girer.
İşverenin Sorumluluğu
Madde 12- İşçilere, Komisyonca belirlenen ücretlerden düşük ücret ödenemez. İş
sözleşmelerine ve toplu iş sözleşmelerine bunun aksine hükümler konulamaz.
İşverenler tarafından, işçilere sağlanan sosyal yardımlar sebebiyle asgari ücretten herhangi
bir indirim yapılamaz.
İşverenler yayımlanan asgari ücretleri işyerlerinde işçilerin kolayca görebilecekleri bir yerde
ilan etmek zorundadır.
İşçi ve İşveren Temsilcilerinde Aranan Nitelikler
Madde 13- Komisyona seçilecek işçi ve işveren temsilcilerinin:
a) Asgari ilkoğretim mezunu olması,
b) 21 yaşını doldurmuş bulunması,
c) Yüz kızartıcı bir suçtan dolayı hüküm giymemiş olması
gerekir.
İşçi ve İşveren Temsilcilerinin Yedekleri
Madde 14- Bünyesinde en çok işçi ve işvereni bulunduran en üst derecedeki işçi ve işveren
kuruluşlarının değişik işkollarından seçecekleri her temsilci için birer yedek temsilci seçilir. Asıl
temsilcilerin toplantıya katılması asıldır. Ancak, asıl temsilcilerin görevlerini yapmalarına geçici
veya sürekli bir engelin ortaya çıkması halinde, komisyona yedekleri katılır.
4
İşçi Temsilcilerinin Güvencesi
Madde 15- Komisyonun işçi temsilcisi üyelerinden işçi olanların, komisyondaki görevleri
süresince, iş sözleşmesinden ve toplu iş sözleşmesinden doğan hakları devam eder.
Huzur Hakkı
Madde 16- Her toplantı günü için komisyon başkanına 1100, üyelerine 1000, raportörlere
ise 800 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucunda bulunan miktarda
huzur hakkı ödenir. Ancak, her asgari ücret tespitinde on toplantı gününden fazla huzur hakkı
ödenmez.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Son Hükümler
Yürürlükten Kaldırılan Hükümler
Madde 17- 12/02/1972 tarihli ve 14097 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan "Asgari Ücret
Yönetmeliği" değişiklikleriyle birlikte yürürlükten kaldırılmıştır.
Yürürlük
Madde 18- Sayıştay görüşü alınan bu Yönetmelik, yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 19- Bu Yönetmelik hükümlerini Maliye Bakanı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı
birlikte yürütür.

Deprem Yönetmeliği

1
EK
DEPREM BÖLGELERİNDE YAPILACAK BİNALAR
HAKKINDA ESASLAR
BÖLÜM 1 – GENEL HÜKÜMLER
1.1. KAPSAM
1.1.1 – Bu Yönetmelik hükümleri, deprem bölgelerinde yeni yapılacak binalar ile daha
önce yapılmış mevcut binalara uygulanır.
1.1.2 – Kullanım amacı ve/veya taşıyıcı sistemi değiştirilecek, deprem öncesi veya
sonrasında performansı değerlendirilecek ve güçlendirilecek olan mevcut binalar için
uygulanacak hükümler Bölüm 7’de verilmiştir.
1.1.3 – Bu Yönetmelik hükümleri, betonarme (yerinde dökülmüş ve öngerilmeli veya
öngerilmesiz prefabrike), çelik ve yığma binalar ile bina türü yapılar için geçerlidir.
1.1.4 – Ahşap bina ve bina türü yapılara uygulanacak minimum koşul ve kurallar, ilgili
yönetmelik hükümleri yürürlüğe konuluncaya dek, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı
tarafından saptanacak ve projeleri bu esaslara göre düzenlenecektir.
1.1.5 – Binalar ve bina türü yapılar dışında, tasarımının bu yönetmelik hükümlerine
göre yapılmasına izin verilen bina türü olmayan diğer yapılar, Bölüm 2’de, 2.12 ile
tanımlanan yapılarla sınırlıdır. Bu bağlamda; köprüler, barajlar, kıyı ve liman yapıları,
tüneller, boru hatları, enerji nakil hatları, nükleer santrallar, doğal gaz depolama tesisleri
gibi yapılar, tamamı yer altında bulunan yapılar ve binalardan farklı hesap ve güvenlik
esaslarına göre projelendirilen diğer yapılar bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır.
1.1.6 – Bina taşıyıcı sistemini deprem hareketinden yalıtmak amacı ile, bina taşıyıcı
sistemi ile temelleri arasında özel sistem ve gereçlerle donatılan veya diğer aktif ve
pasif kontrol sistemlerini içeren binalar, bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır.
1.1.7 – Bu Yönetmeliğin kapsamı dışındaki yapılara uygulanacak koşul ve kurallar,
kendi özel yönetmelikleri yapılıncaya dek, ilgili Bakanlıklar tarafından çağdaş
uluslararası standartlar gözönünde tutularak saptanacak ve projeleri bu esaslara göre
düzenlenecektir.
1.2. GENEL İLKELER
1.2.1 – Bu Yönetmeliğe göre yeni yapılacak binaların depreme dayanıklı tasarımının
ana ilkesi; hafif şiddetteki depremlerde binalardaki yapısal ve yapısal olmayan sistem
elemanlarının herhangi bir hasar görmemesi, orta şiddetteki depremlerde yapısal ve
yapısal olmayan elemanlarda oluşabilecek hasarın sınırlı ve onarılabilir düzeyde
kalması, şiddetli depremlerde ise can güvenliğinin sağlanması amacı ile kalıcı yapısal
hasar oluşumunun sınırlanmasıdır. Mevcut binaların değerlendirmesi ve
güçlendirilmesinde esas alınan performans kriterleri Bölüm 7’de tanımlanmıştır.
2
1.2.2 – Bu Yönetmeliğe göre yeni binaların tasarımında esas alınacak tasarım depremi,
1.2.1’de tanımlanan şiddetli depreme karşı gelmektedir. Bölüm 2, Tablo 2.3’te
tanımlanan Bina Önem Katsayısı I = 1 olan binalar için, tasarım depreminin 50 yıllık
bir süre içinde aşılma olasılığı %10’dur. Farklı aşılma olasılıklı depremler, mevcut
binaların değerlendirmesi ve güçlendirilmesinde gözönüne alınmak üzere Bölüm 7’de
tanımlanmıştır.
1.2.3 – Bu Yönetmelikte belirtilen deprem bölgeleri, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nca
hazırlanan ve 18/04/1996 tarihli ve 96/8109 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe
konulan Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası’ndaki birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü
derece deprem bölgeleridir.
1.2.4 – Bu Yönetmeliğe göre deprem bölgelerinde yapılacak binalar, malzeme ve işçilik
koşulları bakımından Türk Standartları’na ve Bayındırlık ve İskan Bakanlığı “Genel
Teknik Şartnamesi” kurallarına uygun olacaktır.
3
BÖLÜM 2 - DEPREME DAYANIKLI BİNALAR İÇİN HESAP KURALLARI
2.0. SİMGELER
A(T) = Spektral İvme Katsayısı
Ao = Etkin Yer İvmesi Katsayısı
Ba = Taşıyıcı sistem elemanının a asal ekseni doğrultusunda tasarıma esas iç
kuvvet büyüklüğü
Bax = Taşıyıcı sistem elemanının a asal ekseni doğrultusunda, x doğrultusundaki
depremden oluşan iç kuvvet büyüklüğü
Bay = Taşıyıcı sistem elemanının a asal ekseni doğrultusunda, x’e dik y
doğrultusundaki depremden oluşan iç kuvvet büyüklüğü
Bb = Taşıyıcı sistem elemanının b asal ekseni doğrultusunda tasarıma esas iç
kuvvet büyüklüğü
Bbx = Taşıyıcı sistem elemanının b asal ekseni doğrultusunda, x doğrultusundaki
depremden oluşan iç kuvvet büyüklüğü
Bby = Taşıyıcı sistem elemanının b asal ekseni doğrultusunda, x’e dik y
doğrultusundaki depremden oluşan iç kuvvet büyüklüğü
BB = Mod Birleştirme Yöntemi’nde mod katkılarının birleştirilmesi ile bulunan
herhangi bir büyüklük
BD = BB büyüklüğüne ait büyütülmüş değer
Di = Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nde burulma düzensizliği olan binalar için
i’inci katta ± %5 ek dışmerkezliğe uygulanan büyütme katsayısı
dfi = Binanın i’inci katında Ffi fiktif yüklerine göre hesaplanan yerdeğiştirme
di = Binanın i’inci katında azaltılmış deprem yüklerine göre hesaplanan
yerdeğiştirme
Ffi = Birinci doğal titreşim periyodunun hesabında i’inci kata etkiyen fiktif yük
Fi = Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nde i’inci kata etkiyen eşdeğer deprem yükü
fe = Yapısal çıkıntının, mimari elemanın, mekanik ve elektrik donanımın ağırlık
merkezine etkiyen eşdeğer deprem yükü
g = Yerçekimi ivmesi (9.81 m/s2
)
gi = Binanın i’inci katındaki toplam sabit yük
Hi = Binanın i’inci katının temel üstünden itibaren ölçülen yüksekliği (Bodrum
katlarında rijit çevre perdelerinin bulunduğu binalarda i’inci katın zemin kat
döşemesi üstünden itibaren ölçülen yüksekliği)
HN = Binanın temel üstünden itibaren ölçülen toplam yüksekliği (Bodrum
katlarında rijit çevre perdelerinin bulunduğu binalarda zemin kat döşemesi
üstünden itibaren ölçülen toplam yükseklik)
Hw = Temel üstünden veya zemin kat döşemesinden itibaren ölçülen toplam perde
yüksekliği
hi = Binanın i’inci katının kat yüksekliği
I = Bina Önem Katsayısı
ℓw = Perdenin veya bağ kirişli perde parçasının plandaki uzunluğu
Mn = n’inci doğal titreşim moduna ait modal kütle
Mxn = Gözönüne alınan x deprem doğrultusunda binanın n’inci doğal titreşim
modundaki etkin kütle
Myn = Gözönüne alınan y deprem doğrultusunda binanın n’inci doğal titreşim
modundaki etkin kütle
mi = Binanın i’inci katının kütlesi (mi = wi / g)
mθi = Kat döşemelerinin rijit diyafram olarak çalışması durumunda, binanın i’inci
katının kaydırılmamış kütle merkezinden geçen düşey eksene göre kütle
eylemsizlik momenti
N = Binanın temel üstünden itibaren toplam kat sayısı (Bodrum katlarında rijit
çevre perdelerinin bulunduğu binalarda zemin kat döşemesi üstünden itibaren
4
toplam kat sayısı)
n = Hareketli Yük Katılım Katsayısı
qi = Binanın i’inci katındaki toplam hareketli yük
R = Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı
Ralt,Rüst= Kolonları üstten mafsallı tek katlı çerçevelerin, yerinde dökme betonarme,
prefabrike veya çelik binaların en üst (çatı) katı olarak kullanılması
durumunda, sırası ile, alttaki katlar ve en üst kat için tanımlanan R katsayıları
RNÇ = Tablo 2.5’te deprem yüklerinin tamamının süneklik düzeyi normal çerçeveler
tarafından taşındığı durum için tanımlanan Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı
RYP = Tablo 2.5’te deprem yüklerinin tamamının süneklik düzeyi yüksek perdeler
tarafından taşındığı durum için tanımlanan Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı
Ra(T) = Deprem Yükü Azaltma Katsayısı
S(T) = Spektrum Katsayısı
Sae(T) = Elastik spektral ivme [m /s2
]
SaR(Tr) = r’inci doğal titreşim modu için azaltılmış spektral ivme [m /s2
]
T = Bina doğal titreşim periyodu [s]
T1 = Binanın birinci doğal titreşim periyodu [s]
TA ,TB = Spektrum Karakteristik Periyotları [s]
Tm , Tn = Binanın m’inci ve n’inci doğal titreşim periyotları [s]
Vi = Gözönüne alınan deprem doğrultusunda binanın i’inci katına etki eden kat
kesme kuvveti
Vt = Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nde gözönüne alınan deprem doğrultusunda
binaya etkiyen toplam eşdeğer deprem yükü (taban kesme kuvveti)
VtB = Mod Birleştirme Yöntemi’nde, gözönüne alınan deprem doğrultusunda
modlara ait katkıların birleştirilmesi ile bulunan bina toplam deprem yükü
(taban kesme kuvveti)
W = Binanın, hareketli yük katılım katsayısı kullanılarak bulunan toplam ağırlığı
we = Yapısal çıkıntının, mimari elemanın, mekanik veya elektrik donanımın ağırlığı
wi = Binanın i’inci katının, hareketli yük katılım katsayısı kullanılarak hesaplanan
ağırlığı
Y = Mod Birleştirme Yöntemi’nde hesaba katılan yeterli doğal titreşim modu
sayısı
α = Deprem derzi boşluklarının hesabında kullanılan katsayı
αS = Süneklik düzeyi yüksek perdelerin tabanında elde edilen kesme kuvvetleri
toplamının, binanın tümü için tabanda meydana gelen toplam kesme
kuvvetine oranı
β = Mod Birleştirme Yöntemi ile hesaplanan büyüklüklerin alt sınırlarının
belirlenmesi için kullanılan katsayı
Δi = Binanın i’inci katındaki azaltılmış göreli kat ötelemesi
(Δi)ort = Binanın i’inci katındaki ortalama azaltılmış göreli kat ötelemesi
ΔFN = Binanın N’inci katına (tepesine) etkiyen ek eşdeğer deprem yükü
δi = Binanın i’inci katındaki etkin göreli kat ötelemesi
(δi)max = Binanın i’inci katındaki maksimum etkin göreli kat ötelemesi
ηbi = i’inci katta tanımlanan Burulma Düzensizliği Katsayısı
ηci = i’inci katta tanımlanan Dayanım Düzensizliği Katsayısı
ηki = i’inci katta tanımlanan Rijitlik Düzensizliği Katsayısı
Φxin = Kat döşemelerinin rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, n’inci mod şeklinin
i’inci katta x ekseni doğrultusundaki yatay bileşeni
Φyin = Kat döşemelerinin rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, n’inci mod şeklinin
i’inci katta y ekseni doğrultusundaki yatay bileşeni
Φθin = Kat döşemelerinin rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, n’inci mod şeklinin
i’inci katta düşey eksen etrafındaki dönme bileşeni
θi = i’inci katta tanımlanan İkinci Mertebe Gösterge Değeri
5
2.1. KAPSAM
2.1.1 – 1.2.3’de tanımlanan deprem bölgelerinde yeni yapılacak tüm yerinde dökme ve
prefabrike betonarme binalar ile çelik binalar ve bina türü yapıların depreme dayanıklı
olarak hesaplanmasında esas alınacak deprem yükleri ve uygulanacak hesap kuralları bu
bölümde tanımlanmıştır. Yığma binalara ilişkin kurallar ise Bölüm 5’de verilmiştir.
2.1.2 – Bina temellerinin ve zemin dayanma (istinat) yapılarının hesabına ilişkin
kurallar Bölüm 6’da verilmiştir.
2.1.3 – Bina türünde olmayan, ancak bu bölümde verilen kurallara göre hesaplanmasına
izin verilen yapılar, 2.12’de belirtilenlerle sınırlıdır.
2.1.4 – Mevcut binaların deprem performanslarının değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi
için uygulanacak hesap kuralları Bölüm 7’de verilmiştir.
2.2. GENEL İLKE VE KURALLAR
2.2.1. Bina Taşıyıcı Sistemlerine İlişkin Genel İlkeler
2.2.1.1 – Bir bütün olarak deprem yüklerini taşıyan bina taşıyıcı sisteminde ve aynı
zamanda taşıyıcı sistemi oluşturan elemanların her birinde, deprem yüklerinin temel
zeminine kadar sürekli bir şekilde ve güvenli olarak aktarılmasını sağlayacak yeterlikte
rijitlik, kararlılık ve dayanım bulunmalıdır.
2.2.1.2 – Döşeme sistemleri, deprem kuvvetlerinin taşıyıcı sistem elemanları arasında
güvenle aktarılmasını sağlayacak düzeyde rijitlik ve dayanıma sahip olmalıdır. Yeterli
olmayan durumlarda, döşemelerde uygun aktarma elemanları düzenlenmelidir.
2.2.1.3 – Binaya aktarılan deprem enerjisinin önemli bir bölümünün taşıyıcı sistemin
sünek davranışı ile tüketilmesi için, bu Yönetmelikte Bölüm 3 ve Bölüm 4’de belirtilen
sünek tasarım ilkelerine titizlikle uyulmalıdır.
2.2.1.4 – 2.3.1’de tanımlanan düzensiz binaların tasarımından ve yapımından
kaçınılmalıdır. Taşıyıcı sistem planda simetrik veya simetriğe yakın düzenlenmeli ve
Tablo 2.1’de A1 başlığı ile tanımlanan burulma düzensizliğine olabildiğince yer
verilmemelidir. Bu bağlamda, perde vb rijit taşıyıcı sistem elemanlarının binanın
burulma rijitliğini arttıracak biçimde yerleştirilmesine özen gösterilmelidir. Düşey
doğrultuda ise özellikle Tablo 2.1’de B1 ve B2 başlıkları ile tanımlanan ve herhangi bir
katta zayıf kat veya yumuşak kat durumu oluşturan düzensizliklerden kaçınılmalıdır.
2.2.1.5 – Bölüm 6, Tablo 6.1’de tanımlanan (C) ve (D) gruplarına giren zeminlere
oturan kolon ve özellikle perde temellerindeki dönmelerin taşıyıcı sistem hesabına
etkileri, uygun idealleştirme yöntemleri ile gözönüne alınmalıdır.
2.2.2. Deprem Yüklerine İlişkin Genel Kurallar
2.2.2.1 – Binalara etkiyen deprem yüklerinin belirlenmesi için, bu bölümde aksi
belirtilmedikçe, 2.4’te tanımlanan Spektral İvme Katsayısı ve 2.5’te tanımlanan Deprem
Yükü Azaltma Katsayısı esas alınacaktır.
6
2.2.2.2 – Bu Yönetmelikte aksi belirtilmedikçe, deprem yüklerinin sadece yatay
düzlemde ve birbirine dik iki eksen doğrultusunda etkidikleri varsayılacaktır. Gözönüne
alınan doğrultulardaki depremlerin ortak etkisine ilişkin hükümler 2.7.5’te verilmiştir.
2.2.2.3 – Deprem yükleri ile diğer yüklerin ortak etkisi altında binanın taşıyıcı sistem
elemanlarında oluşacak tasarım iç kuvvetlerinin taşıma gücü ilkesine göre hesabında
kullanılacak yük katsayıları, bu Yönetmelikte aksi belirtilmedikçe, ilgili yapı
yönetmeliklerinden alınacaktır.
2.2.2.4 – Deprem yükleri ile rüzgar yüklerinin binaya aynı zamanda etkimediği
varsayılacak ve her bir yapı elemanının boyutlandırılmasında, deprem ya da rüzgar
etkisi için hesaplanan büyüklüklerin elverişsiz olanı gözönüne alınacaktır. Ancak,
rüzgardan oluşan büyüklüklerin daha elverişsiz olması durumunda bile; elemanların
boyutlandırılması, detaylandırılması ve birleşim noktalarının düzenlenmesinde, bu
Yönetmelikte belirtilen koşullara uyulması zorunludur.
2.3. DÜZENSİZ BİNALAR
2.3.1. Düzensiz Binaların Tanımı
Depreme karşı davranışlarındaki olumsuzluklar nedeni ile tasarımından ve yapımından
kaçınılması gereken düzensiz binalar’ın tanımlanması ile ilgili olarak, planda ve düşey
doğrultuda düzensizlik meydana getiren durumlar Tablo 2.1’de, bunlarla ilgili koşullar
ise 2.3.2’de verilmiştir.
2.3.2. Düzensiz Binalara İlişkin Koşullar
Tablo 2.1’de tanımlanan düzensizlik durumlarına ilişkin koşullar aşağıda belirtilmiştir:
2.3.2.1 – A1 ve B2 türü düzensizlikler, 2.6’da belirtildiği üzere, deprem hesap
yönteminin seçiminde etken olan düzensizliklerdir.
2.3.2.2 – A2 ve A3 türü düzensizliklerin bulunduğu binalarda, birinci ve ikinci derece
deprem bölgelerinde, kat döşemelerinin kendi düzlemleri içinde deprem kuvvetlerini
düşey taşıyıcı sistem elemanları arasında güvenle aktarabildiği hesapla doğrulanacaktır.
2.3.2.3 – B1 türü düzensizliğinin bulunduğu binalarda, gözönüne alınan i’inci kattaki
dolgu duvarı alanlarının toplamı bir üst kattakine göre fazla ise, ηci’nin hesabında dolgu
duvarları gözönüne alınmayacaktır. 0.60 ≤ (ηci)min < 0.80 aralığında Tablo 2.5’te verilen
taşıyıcı sistem davranış katsayısı, 1.25 (ηci)min değeri ile çarpılarak her iki deprem
doğrultusunda da binanın tümüne uygulanacaktır. Ancak hiçbir zaman ηci < 0.60
olmayacaktır. Aksi durumda, zayıf katın dayanımı ve rijitliği arttırılarak deprem hesabı
tekrarlanacaktır.
2.3.2.4 – B3 türü düzensizliğin bulunduğu binalara ilişkin koşullar, bütün deprem
bölgelerinde uygulanmak üzere, aşağıda belirtilmiştir:
(a) Kolonların binanın herhangi bir katında konsol kirişlerin veya alttaki kolonlarda
oluşturulan guselerin üstüne veya ucuna oturtulmasına hiçbir zaman izin verilmez.
7
TABLO 2.1 – DÜZENSİZ BİNALAR
A – PLANDA DÜZENSİZLİK DURUMLARI İlgili
Maddeler
A1 – Burulma Düzensizliği :
Birbirine dik iki deprem doğrultusunun herhangi biri için,
herhangi bir katta en büyük göreli kat ötelemesinin o katta aynı
doğrultudaki ortalama göreli ötelemeye oranını ifade eden
Burulma Düzensizliği Katsayısı ηbi’nin 1.2’den büyük olması
durumu (Şekil 2.1). [ηbi = (Δi)max / (Δi)ort > 1.2]
Göreli kat ötelemelerinin hesabı, ± %5 ek dışmerkezlik etkileri de
gözönüne alınarak, 2.7’ye göre yapılacaktır.

2.3.2.1
A2 – Döşeme Süreksizlikleri :
Herhangi bir kattaki döşemede (Şekil 2.2);
I – Merdiven ve asansör boşlukları dahil, boşluk alanları
toplamının kat brüt alanının 1/3’ünden fazla olması durumu,
II – Deprem yüklerinin düşey taşıyıcı sistem elemanlarına güvenle
aktarılabilmesini güçleştiren yerel döşeme boşluklarının
bulunması durumu,
III – Döşemenin düzlem içi rijitlik ve dayanımında ani
azalmaların olması durumu
2.3.2.2
A3 – Planda Çıkıntılar Bulunması :
Bina kat planlarında çıkıntı yapan kısımların birbirine dik iki
doğrultudaki boyutlarının her ikisinin de, binanın o katının aynı
doğrultulardaki toplam plan boyutlarının %20'sinden daha büyük
olması durumu (Şekil 2.3).
2.3.2.2
B – DÜŞEY DOĞRULTUDA DÜZENSİZLİK DURUMLARI İlgili
Maddeler
B1 – Komşu Katlar Arası Dayanım Düzensizliği (Zayıf Kat) :
Betonarme binalarda, birbirine dik iki deprem doğrultusunun
herhangi birinde, herhangi bir kattaki etkili kesme alanı’nın, bir
üst kattaki etkili kesme alanı’na oranı olarak tanımlanan
Dayanım Düzensizliği Katsayısı ηci’nin 0.80’den küçük olması
durumu. [ηci = (∑Ae)i / (∑Ae)i+1 < 0.80]
Herhangi bir katta etkili kesme alanının tanımı:
∑Ae = ∑Aw + ∑Ag + 0.15 ∑Ak (Simgeler için Bkz. 3.0)
2.3.2.3
B2 – Komşu Katlar Arası Rijitlik Düzensizliği (Yumuşak Kat) :
Birbirine dik iki deprem doğrultusunun herhangi biri için,
herhangi bir i’inci kattaki ortalama göreli kat ötelemesi oranının
bir üst veya bir alt kattaki ortalama göreli kat ötelemesi oranına
bölünmesi ile tanımlanan Rijitlik Düzensizliği Katsayısı ηki’nin
2.0’den fazla olması durumu. [ηki = (Δi /hi)ort / (Δi+1 /hi+1)ort > 2.0
veya ηki = (Δi /hi)ort / (Δi−1/hi−1)ort > 2.0]
Göreli kat ötelemelerinin hesabı, ± %5 ek dışmerkezlik etkileri de
gözönüne alınarak 2.7’ye göre yapılacaktır.
2.3.2.1
B3 – Taşıyıcı Sistemin Düşey Elemanlarının Süreksizliği :
Taşıyıcı sistemin düşey elemanlarının (kolon veya perdelerin) bazı
katlarda kaldırılarak kirişlerin veya guseli kolonların üstüne veya
ucuna oturtulması, ya da üst kattaki perdelerin altta kolonlara
oturtulması durumu (Şekil 2.4).
2.3.2.4
8

Şekil 2.1
Şekil 2.2
A A
Ab Ab1 Ab2
A2 türü düzensizlik durumu – I
Ab / A > 1/3
Ab : Boşluk alanları toplamı
A : Brüt kat alanı
Ab = Ab1 + Ab2
A2 türü düzensizlik durumu – II
Kesit A-A
A2 türü düzensizlik durumu – II ve III
i +1’ inci kat
döşemesi
Döşemelerin kendi düzlemleri içinde rijit diyafram olarak çalışmaları durumunda
(Δi)ort = 1/2 [(Δi)max + (Δi)min]
Burulma düzensizliği katsayısı :
ηbi = (Δi)max / (Δi)ort
Burulma düzensizliği durumu : ηbi > 1.2
i’ inci kat
döşemesi
Deprem
doğrultusu
(Δi)max (Δi)min
9
Şekil 2.3
Şekil 2.4
(b) Kolonun iki ucundan mesnetli bir kirişe oturması durumunda, kirişin bütün
kesitlerinde ve ayrıca gözönüne alınan deprem doğrultusunda bu kirişin bağlandığı
düğüm noktalarına birleşen diğer kiriş ve kolonların bütün kesitlerinde, düşey yükler ve
depremin ortak etkisinden oluşan tüm iç kuvvet değerleri %50 oranında arttırılacaktır.
(c) Üst katlardaki perdenin altta kolonlara oturtulmasına hiçbir zaman izin verilmez.
(d) Perdelerin binanın herhangi bir katında, kendi düzlemleri içinde kirişlerin üstüne
açıklık ortasında oturtulmasına hiçbir zaman izin verilmez.
Bkz. 2.3.2.4 (a) Bkz. 2.3.2.4 (b)
Bkz. 2.3.2.4 (c) Bkz. 2.3.2.4 (d)
ay
Lx Lx
ax ax ax ax
ay
ay
Ly Ly Ly
ay
ax
Lx
A3 türü düzensizlik durumu:
ax > 0.2 Lx ve aynı zamanda ay > 0.2 Ly
10
2.4. ELASTİK DEPREM YÜKLERİNİN TANIMLANMASI : SPEKTRAL
İVME KATSAYISI
Deprem yüklerinin belirlenmesi için esas alınacak olan Spektral İvme Katsayısı, A(T),
Denk.(2.1) ile verilmiştir. %5 sönüm oranı için tanımlanan Elastik İvme Spektrumu’nun
ordinatı olan Elastik Spektral İvme, Sae(T), Spektral İvme Katsayısı ile yerçekimi ivmesi
g’nin çarpımına karşı gelmektedir.
o
ae
( ) = ( )
( ) = ( )
AT A IST
S T AT g (2.1)
2.4.1. Etkin Yer İvmesi Katsayısı
Denk.(2.1)’de yer alan Etkin Yer İvmesi Katsayısı, Ao , Tablo 2.2’de tanımlanmıştır.
TABLO 2.2 – ETKİN YER İVMESİ KATSAYISI (Ao)
Deprem Bölgesi Ao
1 0.40
2 0.30
3 0.20
4 0.10
2.4.2. Bina Önem Katsayısı
Denk.(2.1)’de yer alan Bina Önem Katsayısı, I , Tablo 2.3’te tanımlanmıştır.
TABLO 2.3 – BİNA ÖNEM KATSAYISI (I)
Binanın Kullanım Amacı
veya Türü
Bina Önem
Katsayısı (I)
1. Deprem sonrası kullanımı gereken binalar ve tehlikeli madde
içeren binalar
a) Deprem sonrasında hemen kullanılması gerekli binalar
(Hastaneler, dispanserler, sağlık ocakları, itfaiye bina ve tesisleri,
PTT ve diğer haberleşme tesisleri, ulaşım istasyonları ve terminalleri,
enerji üretim ve dağıtım tesisleri; vilayet, kaymakamlık ve belediye
yönetim binaları, ilk yardım ve afet planlama istasyonları)
b) Toksik, patlayıcı, parlayıcı, vb özellikleri olan maddelerin
bulunduğu veya depolandığı binalar
1.5
2. İnsanların uzun süreli ve yoğun olarak bulunduğu ve değerli
eşyanın saklandığı binalar
a) Okullar, diğer eğitim bina ve tesisleri, yurt ve yatakhaneler, askeri
kışlalar, cezaevleri, vb.
b) Müzeler
1.4
3. İnsanların kısa süreli ve yoğun olarak bulunduğu binalar
Spor tesisleri, sinema, tiyatro ve konser salonları, vb. 1.2
4. Diğer binalar
Yukarıdaki tanımlara girmeyen diğer binalar
(Konutlar, işyerleri, oteller, bina türü endüstri yapıları, vb)
1.0
11
2.4.3. Spektrum Katsayısı
2.4.3.1 – Denk.(2.1)’de yer alan Spektrum Katsayısı, S(T), yerel zemin koşullarına ve
bina doğal periyodu T’ye bağlı olarak Denk.(2.2) ile hesaplanacaktır (Şekil 2.5).
A
A
A B
0.8
B
B
( ) = 1 + 1.5 (0 )
( ) = 2.5 ( )
( ) = 2.5 ( )
T ST T T
T
ST T T T
T ST T T
T
≤ ≤
< ≤
⎛ ⎞ < ⎜ ⎟ ⎝ ⎠
(2.2)
Denk.(2.2)’deki Spektrum Karakteristik Periyotları, TA ve TB , Bölüm 6’da Tablo 6.2
ile tanımlanan Yerel Zemin Sınıfları’na bağlı olarak Tablo 2.4’te verilmiştir.
TABLO 2.4 – SPEKTRUM KARAKTERİSTİK PERİYOTLARI (TA , TB)
Tablo 6.2'ye göre
Yerel Zemin Sınıfı
TA
(saniye)
TB
(saniye)
Z1 0.10 0.30
Z2 0.15 0.40
Z3 0.15 0.60
Z4 0.20 0.90
2.4.3.2 – Bölüm 6’da 6.2.1.2 ve 6.2.1.3’te belirtilen koşulların yerine getirilmemesi
durumunda, Tablo 2.4’te Z4 yerel zemin sınıfı için tanımlanan spektrum karakteristik
periyotları kullanılacaktır.
2.4.4. Özel Tasarım İvme Spektrumları
Gerekli durumlarda elastik tasarım ivme spektrumu, yerel deprem ve zemin koşulları
gözönüne alınarak yapılacak özel araştırmalarla da belirlenebilir. Ancak, bu şekilde
belirlenecek ivme spektrumu ordinatlarına karşı gelen spektral ivme katsayıları, tüm
periyotlar için, Tablo 2.4’teki ilgili karakteristik periyotlar gözönüne alınarak Denk.
(2.1)’den bulunacak değerlerden hiçbir zaman daha küçük olmayacaktır.
Şekil 2.5
T TA TB
2.5
1.0
S(T) = 2.5 (TB / T )0.8
S(T)
12
2.5. ELASTİK DEPREM YÜKLERİNİN AZALTILMASI: DEPREM YÜKÜ
AZALTMA KATSAYISI
Depremde taşıyıcı sistemin kendine özgü doğrusal elastik olmayan davranışını
gözönüne almak üzere, 2.4’te verilen spektral ivme katsayısına göre bulunacak elastik
deprem yükleri, aşağıda tanımlanan Deprem Yükü Azaltma Katsayısı’na bölünecektir.
Deprem Yükü Azaltma Katsayısı, çeşitli taşıyıcı sistemler için Tablo 2.5’te tanımlanan
Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı, R’ye ve doğal titreşim periyodu, T’ye bağlı olarak
Denk.(2.3) ile belirlenecektir.
a A
A
a A
( ) = 1.5 + ( 1.5) (0 )
( ) = ( )
T R T R TT
T
R TR TT
− ≤≤
<
(2.3)
2.5.1. Taşıyıcı Sistemlerin Süneklik Düzeylerine İlişkin Genel Koşullar
2.5.1.1 – Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayıları Tablo 2.5’te verilen süneklik düzeyi
yüksek taşıyıcı sistemler ve süneklik düzeyi normal taşıyıcı sistemler’e ilişkin tanımlar
ve uyulması gerekli koşullar, betonarme binalar için Bölüm 3’te, çelik binalar için ise
Bölüm 4’te verilmiştir.
2.5.1.2 – Tablo 2.5’te süneklik düzeyi yüksek olarak gözönüne alınacak taşıyıcı
sistemlerde, süneklik düzeyinin her iki yatay deprem doğrultusunda da yüksek olması
zorunludur. Süneklik düzeyi bir deprem doğrultusunda yüksek veya karma, buna dik
diğer deprem doğrultusunda ise normal olan sistemler, her iki doğrultuda da süneklik
düzeyi normal sistemler olarak sayılacaktır.
2.5.1.3 – Süneklik düzeyleri her iki doğrultuda aynı olan veya bir doğrultuda yüksek,
diğer doğrultuda karma olan sistemlerde, farklı doğrultularda birbirinden farklı R
katsayıları kullanılabilir.
2.5.1.4 – Perde içermeyen kirişsiz döşemeli betonarme sistemler ile, kolon ve kirişleri
3.3, 3.4 ve 3.5’te verilen koşullardan herhangi birini sağlamayan dolgulu veya dolgusuz
dişli ve kaset döşemeli betonarme sistemler, süneklik düzeyi normal sistemler olarak
gözönüne alınacaktır.
2.5.1.5 – Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde;
(a) Aşağıdaki (b) paragrafı dışında, taşıyıcı sistemi sadece çerçevelerden oluşan
binalarda süneklik düzeyi yüksek taşıyıcı sistemler’in kullanılması zorunludur.
(b) Tablo 2.3’e göre Bina Önem Katsayısı I = 1.2 ve I = 1.0 olan çelik binalarda,
HN ≤ 16 m olmak koşulu ile, sadece süneklik düzeyi normal çerçevelerden oluşan
taşıyıcı sistemler kullanılabilir.
(c) Tablo 2.3’e göre Bina Önem Katsayısı I = 1.5 ve I = 1.4 olan tüm binalarda süneklik
düzeyi yüksek taşıyıcı sistemler veya 2.5.4.1’de tanımlanan süneklik düzeyi bakımından
karma taşıyıcı sistemler kullanılacaktır.
2.5.1.6 – Perde içermeyen süneklik düzeyi normal taşıyıcı sistemler’e, sadece üçüncü ve
dördüncü derece deprem bölgelerinde, aşağıdaki koşullarla izin verilebilir:
(a) 2.5.1.4’te tanımlanan betonarme binalar, HN ≤ 13 m olmak koşulu ile yapılabilir.
13
(b) 2.5.1.4’te tanımlananların dışında, taşıyıcı sistemi sadece süneklik düzeyi normal
çerçevelerden oluşan betonarme ve çelik binalar, HN ≤ 25 m olmak koşulu ile
yapılabilir.
TABLO 2.5 – TAŞIYICI SİSTEM DAVRANIŞ KATSAYISI (R)
BİNA TAŞIYICI SİSTEMİ
Süneklik
Düzeyi
Normal
Sistemler
Süneklik
Düzeyi
Yüksek
Sistemler
(1) YERİNDE DÖKME BETONARME BİNALAR
(1.1) Deprem yüklerinin tamamının çerçevelerle taşındığı
binalar ..................................................................................….
(1.2) Deprem yüklerinin tamamının bağ kirişli (boşluklu)
perdelerle taşındığı binalar..................................................…..
(1.3) Deprem yüklerinin tamamının boşluksuz perdelerle
taşındığı binalar....................................................................….
(1.4) Deprem yüklerinin çerçeveler ile boşluksuz ve/veya bağ
kirişli (boşluklu) perdeler tarafından birlikte taşındığı binalar..
4
4
4
4
8
7
6
7
(2) PREFABRİKE BETONARME BİNALAR
(2.1) Deprem yüklerinin tamamının bağlantıları tersinir
momentleri aktarabilen çerçevelerle taşındığı binalar .......…..
(2.2) Deprem yüklerinin tamamının, üstteki bağlantıları
mafsallı olan kolonlar tarafından taşındığı tek katlı binalar.....
(2.3) Deprem yüklerinin tamamının prefabrike veya yerinde
dökme boşluksuz ve/veya bağ kirişli (boşluklu) perdelerle
taşındığı, çerçeve bağlantıları mafsallı olan prefabrike binalar..
(2.4) Deprem yüklerinin, bağlantıları tersinir momentleri
aktarabilen prefabrike çerçeveler ile yerinde dökme boşluksuz
ve/veya bağ kirişli (boşluklu) perdeler tarafından birlikte
taşındığı binalar………………………………………………
3
──
──
3
7
3
5
6
(3) ÇELİK BİNALAR
(3.1) Deprem yüklerinin tamamının çerçevelerle taşındığı
binalar..................................................................................….
(3.2) Deprem yüklerinin tamamının, üstteki bağlantıları
mafsallı olan kolonlar tarafından taşındığı tek katlı binalar.....
(3.3) Deprem yüklerinin tamamının çaprazlı perdeler veya
yerinde dökme betonarme perdeler tarafından taşındığı binalar
(a) Çaprazların merkezi olması durumu...............................…
(b) Çaprazların dışmerkez olması durumu..........................….
(c) Betonarme perdelerin kullanılması durumu........................
(3.4) Deprem yüklerinin çerçeveler ile birlikte çaprazlı çelik
perdeler veya yerinde dökme betonarme perdeler tarafından
birlikte taşındığı binalar
(a) Çaprazların merkezi olması durumu...............................…
(b) Çaprazların dışmerkez olması durumu...........................…
(c) Betonarme perdelerin kullanılması durumu........................
5
──
4
──
4
5
──
4
8
4
5
7
6
6
8
7
14
2.5.2. Süneklik Düzeyi Yüksek Betonarme Boşluksuz Perdeli-Çerçeveli Sistemlere
İlişkin Koşullar
Deprem yüklerinin süneklik düzeyi yüksek boşluksuz (bağ kirişsiz) betonarme perdeler
ile süneklik düzeyi yüksek betonarme veya çelik çerçeveler tarafından birlikte taşındığı
binalara ilişkin koşullar aşağıda verilmiştir:
2.5.2.1 – Bu tür sistemlerde, Tablo 2.5’te yerinde dökme betonarme ve çelik çerçeve
durumu için verilen R = 7’nin veya prefabrike betonarme çerçeve durumu için verilen
R = 6’nın kullanılabilmesi için, boşluksuz perdelerin tabanında deprem yüklerinden
meydana gelen kesme kuvvetlerinin toplamı, binanın tümü için tabanda meydana
gelen toplam kesme kuvvetinin %75’inden daha fazla olmayacaktır (αS ≤ 0.75).
2.5.2.2 – 2.5.2.1’deki koşulun sağlanamaması durumunda, 0.75 < αS ≤ 1.0 aralığında
kullanılacak R katsayısı, yerinde dökme betonarme ve çelik çerçeve durumu için
R = 10 − 4 αS bağıntısı ile, prefabrike betonarme çerçeve durumu için ise R = 9 − 4 αS
bağıntısı ile belirlenecektir.
2.5.2.3 – Hw / ℓw ≤ 2.0 olan perdelerde, yukarıda tanımlanan R katsayılarına göre
hesaplanan iç kuvvetler, [3 / (1 + Hw / ℓw)] katsayısı ile çarpılarak büyültülecektir.
Ancak bu katsayı, 2’den büyük alınmayacaktır.
2.5.3. Süneklik Düzeyi Normal Bazı Sistemlerde Perde Kullanım Zorunluluğuna
İlişkin Koşullar
2.5.1.6’nın (a) ve (b) paragraflarında tanımlanan süneklik düzeyi normal sistemler,
bütün deprem bölgelerinde ve aynı paragraflarda tanımlanan yükseklik sınırlarının
üzerinde de yapılabilir. Ancak bu durumda, betonarme binalarda tüm yükseklik boyunca
devam eden ve aşağıdaki koşulları sağlayan süneklik düzeyi normal veya yüksek
betonarme boşluksuz ya da bağ kirişli (boşluklu) perdelerin, çelik binalarda ise süneklik
düzeyi normal veya yüksek merkezi veya dışmerkez çaprazlı perdelerin kullanılması
zorunludur.
2.5.3.1 – Taşıyıcı sistemde süneklik düzeyi normal perdelerin kullanılması durumunda,
her bir deprem doğrultusunda, deprem yüklerine göre perdelerin tabanında elde edilen
kesme kuvvetlerinin toplamı, binanın tümü için tabanda meydana gelen toplam kesme
kuvvetinin %75’inden daha fazla olacaktır.
2.5.3.2 – Taşıyıcı sistemde süneklik düzeyi yüksek perdelerin kullanılması durumunda,
aşağıda karma taşıyıcı sistemler için verilen 2.5.4.1 uygulanacaktır.
2.5.4. Süneklik Düzeyi Bakımından Karma Taşıyıcı Sistemlere İlişkin Koşullar
2.5.4.1 – 2.5.1.6’nın (a) ve (b) paragraflarında tanımlanan süneklik düzeyi normal
sistemlerin, süneklik düzeyi yüksek perdelerle birarada kullanılması mümkündür. Bu
şekilde oluşturulan süneklik düzeyi bakımından karma sistemler’de, aşağıda belirtilen
koşullara uyulmak kaydı ile, süneklik düzeyi yüksek boşluksuz, bağ kirişli (boşluklu)
betonarme perdeler veya çelik binalar için merkezi veya dışmerkez çaprazlı çelik
perdeler kullanılabilir.
15
(a) Bu tür karma sistemlerin deprem hesabında çerçeveler ve perdeler birarada
gözönüne alınacak, ancak her bir deprem doğrultusunda mutlaka αS ≥ 0.40 olacaktır.
(b) Her iki deprem doğrultusunda da αS ≥ 2/3 olması durumunda, Tablo 2.5’de deprem
yüklerinin tamamının süneklik düzeyi yüksek perde tarafından taşındığı durum için
verilen R katsayısı (R = RYP), taşıyıcı sistemin tümü için kullanılabilir.
(c) 0.40 < αS < 2/3 aralığında ise, her iki deprem doğrultusunda da taşıyıcı sistemin
tümü için R = RNÇ + 1.5 αS (RYP − RNÇ) bağıntısı uygulanacaktır.
2.5.4.2 – Binaların bodrum katlarının çevresinde kullanılan rijit betonarme perde
duvarları, Tablo 2.5’te yer alan perdeli veya perdeli-çerçeveli sistemlerin bir parçası
olarak gözönüne alınmayacaktır. Bu tür binaların hesabında izlenecek kurallar 2.7.2.4
ve 2.8.3.2’de verilmiştir.
2.5.5. Kolonları Üstten Mafsallı Binalara İlişkin Koşullar
2.5.5.1 – Kolonları üstten mafsallı tek katlı çerçevelerden oluşan betonarme binalarda;
(a) Yerinde dökme betonarme kolonların kullanılması durumunda, prefabrike binalar
için Tablo 2.5’te (2.2)’de tanımlanan R katsayısı kullanılacaktır.
(b) R katsayıları Tablo 2.5’te (2.2) ve (3.2)’de verilen betonarme prefabrike ve çelik
binalara ilişkin koşullar 2.5.5.2’de verilmiştir. Bu tür çerçevelerin, yerinde dökme
betonarme, prefabrike veya çelik binalarda en üst kat (çatı katı) olarak kullanılması
durumuna ilişkin koşullar ise 2.5.5.3’de tanımlanmıştır.
2.5.5.2 – Bu tür tek katlı binaların içinde planda, binanın oturma alanının %25’inden
fazla olmamak kaydı ile, kısmi tek bir ara kat yapılabilir. Deprem hesabında ara katın
taşıyıcı sistemi, ana taşıyıcı çerçevelerle birlikte gözönüne alınabilir. Bu durumda, ortak
sistem betonarme prefabrike binalarda süneklik düzeyi yüksek sistem olarak
düzenlenecektir. Ortak sistemde, Tablo 2.1’de tanımlanan burulma düzensizliğinin
bulunup bulunmadığı mutlaka kontrol edilecek ve varsa hesapta gözönüne alınacaktır.
Ara katın ana taşıyıcı çerçevelere bağlantıları mafsallı veya monolitik olabilir.
2.5.5.3 – Kolonları üstten mafsallı tek katlı çerçevelerin, yerinde dökme betonarme,
prefabrike veya çelik binalarda en üst kat (çatı katı) olarak kullanılması durumunda, en
üst kat için Tablo 2.5’te (2.2) veya (3.2)’de tanımlanan R katsayısı (Rüst) ile alttaki
katlar için farklı olarak tanımlanabilen R katsayısı (Ralt), aşağıdaki koşullara uyulmak
kaydı ile, birarada kullanılabilir.
(a) Başlangıçta deprem hesabı, binanın tümü için R = Ralt alınarak 2.7 veya 2.8’e göre
yapılacaktır. 2.10.1’de tanımlanan azaltılmış ve etkin göreli kat ötelemeleri, binanın
tümü için bu hesaptan elde edilecektir.
(b) En üst katın iç kuvvetleri, (a)’da hesaplanan iç kuvvetlerin (Ralt / Rüst) oranı ile
çarpımından elde edilecektir.
(c) Alttaki katların iç kuvvetleri ise iki kısmın toplamından oluşacaktır. Birinci kısım,
(a)’da hesaplanan iç kuvvetlerdir. İkinci kısım ise, (b)’de en üst kat kolonlarının mesnet
reaksiyonları olarak hesaplanan kuvvetlerin (1 – Rüst / Ralt) ile çarpılarak alttaki katların
taşıyıcı sistemine etki ettirilmesi ile ayrıca hesaplanacaktır.
16
2.6. HESAP YÖNTEMİNİN SEÇİLMESİ
2.6.1. Hesap Yöntemleri
Binaların ve bina türü yapıların deprem hesabında kullanılacak yöntemler; 2.7’de
verilen Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi, 2.8’de verilen Mod Birleştirme Yöntemi ve
2.9’da verilen Zaman Tanım Alanında Hesap Yöntemleri’dir. 2.8 ve 2.9’da verilen
yöntemler, tüm binaların ve bina türü yapıların deprem hesabında kullanılabilir.
2.6.2. Eşdeğer Deprem Yükü Yönteminin Uygulama Sınırları
2.7’de verilen Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin uygulanabileceği binalar Tablo
2.6’da özetlenmiştir. Tablo 2.6’nın kapsamına girmeyen binaların deprem hesabında,
2.8 veya 2.9’da verilen yöntemler kullanılacaktır.
TABLO 2.6 – EŞDEĞER DEPREM YÜKÜ YÖNTEMİ’NİN
UYGULANABİLECEĞİ BİNALAR
Deprem
Bölgesi Bina Türü Toplam Yükseklik
Sınırı
1, 2 Her bir katta burulma düzensizliği katsayısının
ηbi ≤ 2.0 koşulunu sağladığı binalar HN ≤ 25 m
1, 2
Her bir katta burulma düzensizliği katsayısının
ηbi ≤ 2.0 koşulunu sağladığı ve ayrıca B2 türü
düzensizliğinin olmadığı binalar
HN ≤ 40 m
3, 4 Tüm binalar HN ≤ 40 m
2.7. EŞDEĞER DEPREM YÜKÜ YÖNTEMİ
2.7.1. Toplam Eşdeğer Deprem Yükünün Belirlenmesi
2.7.1.1 – Gözönüne alınan deprem doğrultusunda, binanın tümüne etkiyen Toplam
Eşdeğer Deprem Yükü (taban kesme kuvveti), Vt , Denk.(2.4) ile belirlenecektir.
1
t o
a 1
( ) = 0.10
( )
WA T V AIW
R T
≥ (2.4)
Binanın birinci doğal titreşim periyodu T1 , 2.7.4’e göre hesaplanacaktır.
2.7.1.2 – Denk.(2.4)’te yer alan ve binanın deprem yüklerinin hesaplanmasında
kullanılacak toplam ağırlığı, W, Denk.(2.5) ile belirlenecektir.
N
i
i=1
W w = ∑ (2.5)
Denk.(2.5)’deki wi kat ağırlıkları ise Denk.(2.6) ile hesaplanacaktır.
wi = gi + n qi (2.6)
Denk.(2.6)’da yer alan Hareketli Yük Katılım Katsayısı, n , Tablo 2.7’de verilmiştir.
Endüstri binalarında sabit ekipman ağırlıkları için n = 1 alınacak, ancak vinç kaldırma
yükleri kat ağırlıklarının hesabında gözönüne alınmayacaktır. Deprem yüklerinin
belirlenmesinde kullanılacak çatı katı ağırlığının hesabında kar yüklerinin %30’u
gözönüne alınacaktır.
17
TABLO 2.7 – HAREKETLİ YÜK KATILIM KATSAYISI (n)
Binanın Kullanım Amacı n
Depo, antrepo, vb. 0.80
Okul, öğrenci yurdu, spor tesisi, sinema, tiyatro, konser salonu, garaj,
lokanta, mağaza, vb. 0.60
Konut, işyeri, otel, hastane, vb. 0.30
2.7.2. Katlara Etkiyen Eşdeğer Deprem Yüklerinin Belirlenmesi
2.7.2.1 – Denk.(2.4) ile hesaplanan toplam eşdeğer deprem yükü, bina katlarına etkiyen
eşdeğer deprem yüklerinin toplamı olarak Denk.(2.7) ile ifade edilir (Şekil 2.6a):
N
tN i
i=1
VF F = + Δ ∑ (2.7)
2.7.2.2 – Binanın N’inci katına (tepesine) etkiyen ek eşdeğer deprem yükü ΔFN’in
değeri Denk.(2.8) ile belirlenecektir.
N t ΔF NV = 0.0075 (2.8)
2.7.2.3 – Toplam eşdeğer deprem yükünün ΔFN dışında geri kalan kısmı, N’inci kat
dahil olmak üzere, bina katlarına Denk.(2.9) ile dağıtılacaktır.
i i
itN N
j j j=1
= ( ) w H FV F
w H
− Δ

(2.9)
2.7.2.4 – Bodrum katlarında rijitliği üst katlara oranla çok büyük olan betonarme çevre
perdelerinin bulunduğu ve bodrum kat döşemelerinin yatay düzlemde rijit diyafram
olarak çalıştığı binalarda, bodrum katlarına ve üstteki katlara etkiyen eşdeğer deprem
yükleri, aşağıda belirtildiği üzere, ayrı ayrı hesaplanacaktır. Bu yükler, üst ve alt katların
birleşiminden oluşan taşıyıcı sisteme birlikte uygulanacaktır.
(a) Üstteki katlara etkiyen toplam eşdeğer deprem yükünün ve eşdeğer kat deprem
yüklerinin 2.7.1.1, 2.7.2.2 ve 2.7.2.3’e göre belirlenmesinde, bodrumdaki rijit çevre
perdeleri gözönüne alınmaksızın Tablo 2.5’ten seçilen R katsayısı kullanılacak ve
sadece üstteki katların ağırlıkları hesaba katılacaktır. Bu durumda ilgili bütün tanım ve
bağıntılarda temel üst kotu yerine zemin katın kotu gözönüne alınacaktır. 2.7.4.1’e göre
birinci doğal titreşim periyodunun hesabında da, fiktif yüklerin belirlenmesi için sadece
üstteki katların ağırlıkları kullanılacaktır (Şekil 2.6b).
(b) Rijit bodrum katlarına etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin hesabında, sadece bodrum
kat ağırlıkları gözönüne alınacak ve Spektrum Katsayısı olarak S(T) = 1 alınacaktır. Her
bir bodrum katına etkiyen eşdeğer deprem yükünün hesabında, Denk.(2.1)’den bulunan
spektral ivme değeri ile bu katın ağırlığı doğrudan çarpılacak ve elde edilen elastik
yükler, Ra(T) = 1.5 katsayısına bölünerek azaltılacaktır (Şekil 2.6c).
(c) Üstteki katlardan bodrum katlarına geçişte yer alan ve çok rijit bodrum perdeleri ile
çevrelenen zemin kat döşeme sisteminin kendi düzlemi içindeki dayanımı, bu hesapta
elde edilen iç kuvvetlere göre kontrol edilecektir.
18
Şekil 2.6
2.7.3. Gözönüne Alınacak Yerdeğiştirme Bileşenleri ve Deprem Yüklerinin
Etkime Noktaları
2.7.3.1 – Döşemelerin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, her katta
iki yatay yerdeğiştirme bileşeni ile düşey eksen etrafındaki dönme, bağımsız
yerdeğiştirme bileşenleri olarak gözönüne alınacaktır. Her katta 2.7.2’ye göre belirlenen
eşdeğer deprem yükleri, ek dışmerkezlik etkisi’nin hesaba katılabilmesi amacı ile,
gözönüne alınan deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat boyutunun +%5’i ve −%5’i
kadar kaydırılması ile belirlenen noktalara ve ayrıca kat kütle merkezine uygulanacaktır
(Şekil 2.7).
2.7.3.2 – Tablo 2.1’de tanımlanan A2 türü düzensizliğin bulunduğu ve döşemelerin
yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalışmadığı binalarda, döşemelerin yatay
düzlemdeki şekildeğiştirmelerinin gözönüne alınmasını sağlayacak yeterlikte bağımsız
statik yerdeğiştirme bileşeni hesapta gözönüne alınacaktır. Ek dışmerkezlik etkisinin
hesaba katılabilmesi için, her katta çeşitli noktalarda dağılı bulunan tekil kütlelere
etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin her biri, deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat
boyutunun +%5’i ve −%5’i kadar kaydırılacaktır (Şekil 2.8).
2.7.3.3 – Binanın herhangi bir i’inci katında Tablo 2.1’de tanımlanan A1 türü
düzensizliğin bulunması durumunda, 1.2 < ηbi ≤ 2.0 olmak koşulu ile, 2.7.3.1 ve/veya
2.7.3.2’ye göre bu katta uygulanan ±%5 ek dışmerkezlik, her iki deprem doğrultusu için
Denk.(2.10)’da verilen Di katsayısı ile çarpılarak büyütülecektir.
2
bi
i =
1.2
D ⎛ ⎞ η
⎜ ⎟ ⎝ ⎠ (2.10)
FN + ΔFN wN FN + ΔFN wN
wbk
Fbk = Ao I wbk / 1.5
Fbk
Vt
Vt
w1
w2
HN
Hi
wi
Fi
HN
Hi
w1
w2
wi
Fi
(a) (b) (c)
19
Şekil 2.7
Şekil 2.8
2.7.4. Binanın Birinci Doğal Titreşim Periyodunun Belirlenmesi
2.7.4.1 – Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin uygulanması durumunda, binanın deprem
doğrultusundaki hakim doğal periyodu, Denk.(2.11) ile hesaplanan değerden daha
büyük alınmayacaktır.
1 2 N 2
i fi
i=1
1 N
fi fi
i=1
= 2
/
m d
T
F d
⎛ ⎞ ⎜ ⎟ ∑
π ⎜ ⎟
⎜ ⎟ ∑
⎝ ⎠
(2.11)
i’inci kata etkiyen fiktif yükü gösteren Ffi , Denk.(2.9)’da (Vt − ΔFN) yerine herhangi bir
değer (örneğin birim değer) konularak elde edilecektir (Şekil 2.9).
2.7.4.2 – Denk.(2.11) ile hesaplanan değerden bağımsız olarak, bodrum kat(lar) hariç
kat sayısı N > 13 olan binalarda doğal periyod, 0.1N’den daha büyük alınmayacaktır.
ey = 0.05By ex = 0.05Bx
ex ex
ey
ey
y deprem
doğrultusu
x deprem
doğrultusu
By
Bx
ejx = 0.05Bx
ejx ejx
Bx
20
Şekil 2.9
2.7.5. Eleman Asal Eksen Doğrultularındaki İç Kuvvetler
Taşıyıcı sisteme ayrı ayrı etki ettirilen x ve y doğrultularındaki depremlerin ortak etkisi
altında, taşıyıcı sistem elemanlarının a ve b asal eksen doğrultularındaki iç kuvvetler, en
elverişsiz sonucu verecek şekilde Denk.(2.12) ile elde edilecektir (Şekil 2.10).
a ax ay a ax ay
b bx by b bx by
= ± ± 0.30 veya = ± 0.30 ±
= ± ± 0.30 veya = ± 0.30 ±
B B B B BB
B B B B BB (2.12)
Şekil 2.10
2.8. MOD BİRLEŞTİRME YÖNTEMİ
Bu yöntemde maksimum iç kuvvetler ve yerdeğiştirmeler, binada yeterli sayıda doğal
titreşim modunun her biri için hesaplanan maksimum katkıların istatistiksel olarak
birleştirilmesi ile elde edilir.
2.8.1. İvme Spektrumu
Herhangi bir n’inci titreşim modunda gözönüne alınacak azaltılmış ivme spektrumu
ordinatı Denk.(2.13) ile belirlenecektir.
Hi
dfi
wi
wN
i i
fi N
j j j=1
=
w H F
∑ w H Ffi
b
a b
b
a
a
a
a
b
b
b
a
a
a b
b
y deprem
doğrultusu
x deprem
doğrultusu
x
y
21
ae n aR n
a n
( ) ( ) = ( )
S T S T
R T (2.13)
Elastik tasarım ivme spektrumunun 2.4.4’e göre özel olarak belirlenmesi durumunda,
Denk.(2.13)’te Sae(Tn) yerine, ilgili özel spektrum ordinatı gözönüne alınacaktır.
2.8.2. Gözönüne Alınacak Dinamik Serbestlik Dereceleri
2.8.2.1 – Döşemelerin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, her bir
katta, birbirine dik doğrultularda iki yatay serbestlik derecesi ile kütle merkezinden
geçen düşey eksen etrafındaki dönme serbestlik derecesi gözönüne alınacaktır. Her katta
modal deprem yükleri bu serbestlik dereceleri için hesaplanacak, ancak ek dışmerkezlik
etkisi’nin hesaba katılabilmesi amacı ile, deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat
boyutunun +%5’i ve −%5’i kadar kaydırılması ile belirlenen noktalara ve ek bir
yükleme olarak kat kütle merkezine uygulanacaktır (Şekil 2.7).
2.8.2.2 – Tablo 2.1’de A2 başlığı altında tanımlanan döşeme süreksizliğinin bulunduğu
ve döşemelerin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalışmadığı binalarda, döşemelerin
kendi düzlemleri içindeki şekildeğiştirmelerinin gözönüne alınmasını sağlayacak
yeterlikte dinamik serbestlik derecesi gözönüne alınacaktır. Ek dışmerkezlik etkisinin
hesaba katılabilmesi için, her katta çeşitli noktalarda dağılı bulunan tekil kütlelere
etkiyen modal deprem yüklerinin her biri, deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat
boyutunun +%5’i ve −%5’i kadar kaydırılacaktır (Şekil 2.8). Bu tür binalarda, sadece ek
dışmerkezlik etkilerinden oluşan iç kuvvet ve yerdeğiştirme büyüklükleri 2.7’ye göre de
hesaplanabilir. Bu büyüklükler, ek dışmerkezlik etkisi gözönüne alınmaksızın her bir
titreşim modu için hesaplanarak 2.8.4’e göre birleştirilen büyüklüklere doğrudan
eklenecektir.
2.8.3. Hesaba Katılacak Yeterli Titreşim Modu Sayısı
2.8.3.1 – Hesaba katılması gereken yeterli titreşim modu sayısı, Y, gözönüne alınan
birbirine dik x ve y yatay deprem doğrultularının her birinde, her bir mod için
hesaplanan etkin kütle’lerin toplamının hiçbir zaman bina toplam kütlesinin %90’ından
daha az olmaması kuralına göre belirlenecektir:
2 YY N xn xn i
n=1 n=1 i=1 n
2 YY N yn
yn i n=1 n=1 i=1 n
= 0.90
= 0.90
L M m
M
L
M m
M
∑∑ ∑ ≥
∑∑ ∑ ≥
(2.14)
Denk.(2.14)’te yer alan Lxn ve Lyn ile modal kütle Mn’nin ifadeleri, kat döşemelerinin
rijit diyafram olarak çalıştığı binalar için aşağıda verilmiştir:
N N
xn i xin yn i yin i=1 i=1
N 22 2
n i xin i yin i in i=1
= Φ ; = Φ
= ( Φ + Φ + Φ )
Lm Lm
M mmmθ θ
∑ ∑

(2.15)
22
2.8.3.2 – Bodrum katlarında rijitliği üst katlara oranla çok büyük olan betonarme çevre
perdelerinin bulunduğu ve bodrum kat döşemelerinin yatay düzlemde rijit diyafram
olarak çalıştığı binaların hesabında, sadece bodrum katların üstündeki katlarda etkin
olan titreşim modlarının gözönüne alınması ile yetinilebilir. Bu durumda, Eşdeğer
Deprem Yükü Yöntemi için verilen 2.7.2.4’ün (a) paragrafının karşılığı olarak Mod
Birleştirme Yöntemi ile yapılacak hesapta, bodrumdaki rijit çevre perdeleri gözönüne
alınmaksızın Tablo 2.5’ten seçilen R katsayısı kullanılacak ve sadece üstteki katların
kütleleri gözönüne alınacaktır. 2.7.2.4’ün (b) ve (c) paragrafları ise aynen
uygulanacaktır.
2.8.4. Mod Katkılarının Birleştirilmesi
Binaya etkiyen toplam deprem yükü, kat kesme kuvveti, iç kuvvet bileşenleri,
yerdeğiştirme ve göreli kat ötelemesi gibi büyüklüklerin her biri için ayrı ayrı
uygulanmak üzere, her titreşim modu için hesaplanan ve eşzamanlı olmayan maksimum
katkıların istatistiksel olarak birleştirilmesi için uygulanacak kurallar aşağıda
verilmiştir:
2.8.4.1 – Tm < Tn olmak üzere, gözönüne alınan herhangi iki titreşim moduna ait doğal
periyotların daima Tm / Tn < 0.80 koşulunu sağlaması durumunda, maksimum mod
katkılarının birleştirilmesi için Karelerin Toplamının Kare Kökü Kuralı uygulanabilir.
2.8.4.2 – Yukarıda belirtilen koşulun sağlanamaması durumunda, maksimum mod
katkılarının birleştirilmesi için Tam Karesel Birleştirme (CQC) Kuralı uygulanacaktır.
Bu kuralın uygulanmasında kullanılacak çapraz korelasyon katsayıları’nın hesabında,
modal sönüm oranları bütün titreşim modları için %5 olarak alınacaktır.
2.8.5. Hesaplanan Büyüklüklere İlişkin Altsınır Değerleri
Gözönüne alınan deprem doğrultusunda, 2.8.4’e göre birleştirilerek elde edilen bina
toplam deprem yükü VtB’nin, Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nde Denk.2.4’ten
hesaplanan bina toplam deprem yükü Vt’ye oranının aşağıda tanımlanan β değerinden
küçük olması durumunda (VtB < βVt), Mod Birleştirme Yöntemi’ne göre bulunan tüm iç
kuvvet ve yerdeğiştirme büyüklükleri, Denk.(2.16)’ya göre büyütülecektir.
t
D B
tB
=
V B B
V
β (2.16)
Tablo 2.1’de tanımlanan A1, B2 veya B3 türü düzensizliklerden en az birinin binada
bulunması durumunda Denk.(2.16)’da β=0.90, bu düzensizliklerden hiçbirinin
bulunmaması durumunda ise β=0.80 alınacaktır.
2.8.6. Eleman Asal Eksen Doğrultularındaki İç Kuvvetler
Taşıyıcı sisteme ayrı ayrı etki ettirilen x ve y doğrultularındaki depremlerin ortak etkisi
altında, taşıyıcı sistem elemanlarının a ve b asal eksen doğrultularında 2.8.4’e göre
birleştirilerek elde edilen iç kuvvetler için 2.7.5’te verilen birleştirme kuralı ayrıca
uygulanacaktır (Şekil 2.10).
23
2.9. ZAMAN TANIM ALANINDA HESAP YÖNTEMLERİ
Bina ve bina türü yapıların zaman tanım alanında doğrusal elastik ya da doğrusal elastik
olmayan deprem hesabı için, yapay yollarla üretilen, daha önce kaydedilmiş veya
benzeştirilmiş deprem yer hareketleri kullanılabilir.
2.9.1. Yapay Deprem Yer Hareketleri
Yapay yer hareketlerinin kullanılması durumunda, aşağıdaki özellikleri taşıyan en az üç
deprem yer hareketi üretilecektir.
(a) Kuvvetli yer hareketi kısmının süresi, binanın birinci doğal titreşim periyodunun 5
katından ve 15 saniyeden daha kısa olmayacaktır.
(b) Üretilen deprem yer hareketinin sıfır periyoda karşı gelen spektral ivme değerlerinin
ortalaması Aog’den daha küçük olmayacaktır.
(c) Yapay olarak üretilen her bir ivme kaydına göre %5 sönüm oranı için yeniden
bulunacak spektral ivme değerlerinin ortalaması, gözönüne alınan deprem
doğrultusundaki birinci (hakim) periyod T1’e göre 0.2T1 ile 2T1 arasındaki periyodlar
için, 2.4’te tanımlanan Sae(T) elastik spektral ivmelerinin %90’ından daha az
olmayacaktır. Zaman tanım alanında doğrusal elastik analiz yapılması durumunda,
azaltılmış deprem yer hareketinin elde edilmesi için esas alınacak spektral ivme
değerleri Denk.(2.13) ile hesaplanacaktır.
2.9.2. Kaydedilmiş veya Benzeştirilmiş Deprem Yer Hareketleri
Zaman tanım alanında yapılacak deprem hesabı için kaydedilmiş depremler veya
kaynak ve dalga yayılımı özellikleri fiziksel olarak benzeştirilmiş yer hareketleri
kullanılabilir. Bu tür yer hareketleri üretilirken yerel zemin koşulları da uygun biçimde
gözönüne alınmalıdır. Kaydedilmiş veya benzeştirilmiş yer hareketlerinin kullanılması
durumunda en az üç deprem yer hareketi üretilecek ve bunlar 2.9.1’de verilen tüm
koşulları sağlayacaktır.
2.9.3. Zaman Tanım Alanında Hesap
Zaman tanım alanında doğrusal elastik olmayan hesap yapılması durumunda, taşıyıcı
sistem elemanlarının tekrarlı yükler altındaki dinamik davranışını temsil eden iç kuvvetşekildeğiştirme bağıntıları, teorik ve deneysel geçerlilikleri kanıtlanmış olmak kaydı ile,
ilgili literatürden yararlanılarak tanımlanacaktır. Doğrusal veya doğrusal olmayan
hesapta, üç yer hareketi kullanılması durumunda sonuçların maksimumu, en az yedi yer
hareketi kullanılması durumunda ise sonuçların ortalaması tasarım için esas alınacaktır.
2.10. GÖRELİ KAT ÖTELEMELERİNİN SINIRLANDIRILMASI, İKİNCİ
MERTEBE ETKİLERİ VE DEPREM DERZLERİ
2.10.1. Etkin Göreli Kat Ötelemelerinin Hesaplanması ve Sınırlandırılması
2.10.1.1 – Herhangi bir kolon veya perde için, ardışık iki kat arasındaki yerdeğiştirme
farkını ifade eden azaltılmış göreli kat ötelemesi, Δi , Denk.(2.17) ile elde edilecektir.
i i i1 = d d Δ − − (2.17)
24
Denk.(2.17)’de di ve di−1 , her bir deprem doğrultusu için binanın i’inci ve (i–1)’inci
katlarında herhangi bir kolon veya perdenin uçlarında azaltılmış deprem yüklerine göre
hesaplanan yatay yerdeğiştirmeleri göstermektedir. Ancak 2.7.4.2’deki koşul ve ayrıca
Denk.(2.4)’te tanımlanan minimum eşdeğer deprem yükü koşulu di’nin ve Δi’nin
hesabında gözönüne alınmayabilir.
2.10.1.2 – Her bir deprem doğrultusu için, binanın i’inci katındaki kolon veya perdeler
için etkin göreli kat ötelemesi, δi , Denk.(2.18) ile elde edilecektir.
δi i = R Δ (2.18)
2.10.1.3 – Her bir deprem doğrultusu için, binanın herhangi bir i’inci katındaki kolon
veya perdelerde, Denk.(2.18) ile hesaplanan δi etkin göreli kat ötelemelerinin kat
içindeki en büyük değeri (δi)max, Denk.(2.19)’da verilen koşulu sağlayacaktır:
i max
i
( ) 0 02
h
δ
≤ . (2.19)
Deprem yüklerinin tamamının bağlantıları tersinir momentleri aktarabilen çelik
çerçevelerle taşındığı tek katlı binalarda bu sınır en çok %50 arttırılabilir.

2.10.1.4 – Denk.(2.19)’de verilen koşulun binanın herhani bir katında sağlanamaması
durumunda, taşıyıcı sistemin rijitliği arttırılarak deprem hesabı tekrarlanacaktır. Ancak
verilen koşul sağlansa bile, yapısal olmayan gevrek elemanların (cephe elemanları vb)
etkin göreli kat ötelemeleri altında kullanılabilirliği hesapla doğrulanacaktır.
2.10.2. İkinci Mertebe Etkileri
Taşıyıcı sistem elemanlarının doğrusal elastik olmayan davranışını esas alan daha kesin
bir hesap yapılmadıkça, ikinci mertebe etkileri yaklaşık olarak aşağıdaki şekilde
gözönüne alınabilir:
2.10.2.1 – Gözönüne alınan deprem doğrultusunda her bir katta, İkinci Mertebe
Gösterge Değeri, θi’nin Denk.(2.20) ile verilen koşulu sağlaması durumunda, ikinci
mertebe etkileri yürürlükteki betonarme ve çelik yapı yönetmeliklerine göre
değerlendirilecektir.
N
i ort j j=i
i
i i
( )
= 0.12
w
V h
Δ ∑
θ ≤ (2.20)
Burada (Δi)ort , i’inci kattaki kolon ve perdelerde hesaplanan azaltılmış göreli kat
ötelemelerinin kat içindeki ortalama değeri olarak 2.10.1.1’e göre bulunacaktır.
2.10.2.2 - Denk.(2.20)’deki koşulun herhangi bir katta sağlanamaması durumunda,
taşıyıcı sistemin rijitliği yeterli ölçüde arttırılarak deprem hesabı tekrarlanacaktır.
2.10.3. Deprem Derzleri
Farklı zemin oturmalarına bağlı temel öteleme ve dönmeleri ile sıcaklık değişmelerinin
etkisi dışında, bina blokları veya mevcut eski binalarla yeni yapılacak binalar arasında,
sadece deprem etkisi için bırakılacak derz boşluklarına ilişkin koşullar aşağıda
belirtilmiştir:
25
2.10.3.1 – 2.10.3.2’ye göre daha elverişsiz bir sonuç elde edilmedikçe derz boşlukları,
her bir kat için komşu blok veya binalarda elde edilen yerdeğiştirmelerin karelerinin
toplamının karekökü ile aşağıda tanımlanan α katsayısının çarpımı sonucunda bulunan
değerden az olmayacaktır. Gözönüne alınacak kat yerdeğiştirmeleri, kolon veya
perdelerin bağlandığı düğüm noktalarında hesaplanan azaltılmış di yerdeğiştirmelerinin
kat içindeki ortalamaları olacaktır. Mevcut eski bina için hesap yapılmasının mümkün
olmaması durumunda eski binanın yerdeğiştirmeleri, yeni bina için aynı katlarda
hesaplanan değerlerden daha küçük alınmayacaktır.
(a) Komşu binaların veya bina bloklarının kat döşemelerinin bütün katlarda aynı
seviyede olmaları durumunda α = R / 4 alınacaktır.
(b) Komşu binaların veya bina bloklarının kat döşemelerinin, bazı katlarda olsa bile,
farklı seviyelerde olmaları durumunda, tüm bina için α = R / 2 alınacaktır.
2.10.3.2 – Bırakılacak minimum derz boşluğu, 6 m yüksekliğe kadar en az 30 mm
olacak ve bu değere 6 m’den sonraki her 3 m’lik yükseklik için en az 10 mm
eklenecektir.
2.10.3.3 – Bina blokları arasındaki derzler, depremde blokların bütün doğrultularda
birbirlerinden bağımsız olarak çalışmasına olanak verecek şekilde düzenlenecektir.
2.11. YAPISAL ÇIKINTILARA, MİMARİ ELEMANLARA, MEKANİK VE
ELEKTRİK DONANIMA ETKİYEN DEPREM YÜKLERİ
2.11.1 – Binalarda balkon, parapet, baca, vb konsol olarak binanın taşıyıcı sistemine
bağlı, ancak bağımsız çalışan yapısal çıkıntılar ile cephe, ara bölme panoları, vb yapısal
olmayan tüm mimari elemanlara uygulanacak; mekanik ve elektrik donanımlar ile
bunların bina taşıyıcı sistem elemanlarına bağlantılarının hesabında kullanılacak eşdeğer
deprem yükleri Denk.(2.21) ile verilmiştir.
i e o e
N
= 0.5 1 + 2 H f AIw H
⎛ ⎞ ⎜ ⎟ ⎝ ⎠
(2.21)
Hesaplanan deprem yükü, yatay doğrultuda en elverişsiz iç kuvvetleri verecek yönde
ilgili elemanın ağırlık merkezine etki ettirilecektir. Düşey konumda olmayan
elemanlara, Denk.(2.21) ile hesaplanan eşdeğer deprem yükünün yarısı düşey
doğrultuda etki ettirilecektir.
2.11.2 – Denk.(2.21)’de we ile gösterilen mekanik veya elektrik donanım ağırlıklarının
binanın herhangi bir i’inci katındaki toplamının 0.2wi’den büyük olması durumunda,
donanımların ağırlıklarının ve binaya bağlantılarının rijitlik özellikleri, bina taşıyıcı
sisteminin deprem hesabında gözönüne alınacaktır.
2.11.3 – Mekanik veya elektrik donanımın bulunduğu kattaki en büyük ivmeyi
tanımlayan kat ivme spektrumu’nun uygun yöntemlerle belirlenmesi durumunda,
Denk.(2.21) uygulanmayabilir.
2.11.4 – Yangın söndürme sistemleri ve acil yedek elektrik sistemleri ile dolgu
duvarlarına bağlanan donanımlar ve bunların bağlantılarında Denk.(2.21) ile hesaplanan
veya 2.11.3’e göre elde edilen deprem yükünün iki katı alınacaktır.
26
2.12. BİNA TÜRÜ OLMAYAN YAPILAR
Bina türü olmadığı halde, deprem hesabının bu bölümde verilen kurallara göre
yapılmasına izin verilen yapılar ve bu yapılara uygulanacak Taşıyıcı Sistem Davranış
Katsayıları (R), Tablo 2.8’de tanımlanmıştır. Deprem yükü azaltma katsayıları ise
Denk.(2.3)’e göre belirlenecektir. Gerekli durumlarda, Tablo 2.3’de verilen Bina Önem
Katsayıları bu yapılar için de kullanılacaktır. Ancak Tablo 2.7’de verilen Hareketli Yük
Katılım Katsayıları geçerli değildir. Kar yükleri ve vinç kaldırma yükleri dışında,
depolanan her türlü katı ve sıvı maddeler ile mekanik gereçlerin ağırlıklarının
azaltılmamış değerleri kullanılacaktır.
TABLO 2.8 – BİNA TÜRÜ OLMAYAN YAPILAR İÇİN
TAŞIYICI SİSTEM DAVRANIŞ KATSAYILARI
YAPI TÜRÜ R
Süneklik düzeyi yüksek çerçeveler veya dışmerkez çaprazlı çelik perdeler
tarafından taşınan yükseltilmiş sıvı tankları, basınçlı tanklar, bunkerler,
hazneler
4
Süneklik düzeyi normal çerçeveler veya merkezi çaprazlı çelik perdeler
tarafından taşınan yükseltilmiş sıvı tankları, basınçlı tanklar, bunkerler,
hazneler
2
Kütlesi yüksekliği boyunca yayılı, yerinde dökülmüş betonarme silo,
endüstri bacaları ve benzeri taşıyıcı sistemler (*) 3
Betonarme soğutma kuleleri (*) 3
Kütlesi yüksekliği boyunca yayılı uzay kafes kirişli çelik kuleler, çelik silo
ve endüstri bacaları (*) 4
Gergili yüksek çelik direk ve gergili çelik bacalar 2
Kütlesi tepede yığılı, bağımsız tek bir düşey taşıyıcı eleman tarafından
taşınan ters sarkaç türü yapılar 2
Endüstri tipi çelik depolama ve istif rafları 4
(*) Bu tür yapıların deprem hesabı, taşıyıcı sistemi yeterince tanımlayan ayrık dinamik
serbestlik dereceleri gözönüne alınarak, 2.8 veya 2.9’a göre yapılacaktır.
2.13. DEPREM HESAP RAPORLARINA İLİŞKİN KURALLAR
Binaların deprem hesaplarını içeren hesap raporlarının hazırlanmasında aşağıda
belirtilen kurallara uyulacaktır:
2.13.1 – Tasarımı yapılan bina için, Tablo 2.1’de tanımlanan düzensizlik türleri ayrıntılı
olarak irdelenecek, eğer varsa, binada hangi tür düzensizliklerin bulunduğu açık olarak
belirtilecektir.
2.13.2 – Seçilen süneklik düzeyi yüksek veya normal taşıyıcı sistemin Bölüm 3 veya
Bölüm 4’teki koşullara göre tanımı açık olarak yapılacak ve Tablo 2.5’ten R
katsayısının seçim nedeni belirtilecektir.
27
2.13.3 – Binanın bulunduğu deprem bölgesi, bina yüksekliği ve taşıyıcı sistem
düzensizlikleri gözönüne alınarak, 2.6’ya göre uygulanacak hesap yönteminin seçim
nedeni açık olarak belirtilecektir.
2.13.4 – Bilgisayarla hesap yapılması durumunda, aşağıdaki kurallar uygulanacaktır:
(a) Düğüm noktalarının ve elemanların numaralarını gösteren üç boyutlu taşıyıcı sistem
şeması hesap raporunda yer alacaktır.
(b) Tüm giriş bilgileri ile iç kuvvetleri ve yerdeğiştirmeleri de içeren çıkış bilgileri,
kolayca anlaşılır biçimde mutlaka hesap raporunda yer alacaktır. Proje kontrol
makamının talep etmesi durumunda, tüm bilgisayar dosyaları elektronik ortamda teslim
edilecektir.
(c) Hesapta kullanılan bilgisayar yazılımının adı, müellifi ve versiyonu hesap raporunda
açık olarak belirtilecektir.
(d) Proje kontrol makamının talep etmesi durumunda, bilgisayar yazılımının teorik
açıklama kılavuzu ve kullanma kılavuzu hesap raporuna eklenecektir.
2.14. BİNALARA İVME KAYITÇILARININ YERLEŞTİRİLMESİ
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından uygun görülmesi durumunda, bakanlık veya
üniversite kuruluşlarınca kuvvetli deprem hareketinin ölçülmesi amacı ile kamuya veya
özel ve tüzel kişilere ait binalara ve diğer yapılara ivme kayıtçılarının yerleştirilmesine
izin verilecek, bina veya yapı sahipleri ya da işletmecileri bunların korunmasından
sorumlu olacaktır.
28
BÖLÜM 3 – BETONARME BİNALAR İÇİN DEPREME DAYANIKLI
TASARIM KURALLARI
3.0. SİMGELER
Bu bölümde aşağıdaki simgelerin kullanıldığı boyutlu ifadelerde, kuvvetler Newton [N],
uzunluklar milimetre [mm] ve gerilmeler MegaPascal [MPa] = [N/mm2
] birimindedir.
Ac = Kolonun veya perde uç bölgesinin brüt enkesit alanı
Ach = Boşluksuz perdenin, bağ kirişli perdede her bir perde parçasının, döşemenin
veya boşluklu döşemede her bir döşeme parçasının brüt enkesit alanı
Ack = Sargı donatısının dışından dışına alınan ölçü içinde kalan çekirdek beton alanı
ΣAe = Herhangi bir katta, gözönüne alınan deprem doğrultusunda etkili kesme alanı
ΣAg = Herhangi bir katta, gözönüne alınan deprem doğrultusuna paralel doğrultuda
perde olarak çalışan taşıyıcı sistem elemanlarının enkesit alanlarının toplamı
ΣAk = Herhangi bir katta, gözönüne alınan deprem doğrultusuna paralel kargir
dolgu duvar alanlarının (kapı ve pencere boşlukları hariç) toplamı
Aos = Spiral donatının enkesit alanı
ΣAp = Binanın tüm katlarının plan alanlarının toplamı
As1 = Kolon-kiriş düğüm noktasının bir tarafında, kirişin negatif momentini
karşılamak için üste konulan çekme donatısının toplam alanı
As2 = Kolon-kiriş düğüm noktasının As1’e göre öbür tarafında, kirişin pozitif
momentini karşılamak için alta konulan çekme donatısının toplam alanı
Asd = Bağ kirişinde çapraz donatı demetinin her birinin toplam alanı
Ash = s enine donatı aralığına karşı gelen yükseklik boyunca, kolonda veya perde
uç bölgesindeki tüm etriye kollarının ve çirozların enkesit alanı değerlerinin
gözönüne alınan bk’ya dik doğrultudaki izdüşümlerinin toplamı
Aw = Kolon enkesiti etkin gövde alanı (depreme dik doğrultudaki kolon
çıkıntılarının alanı hariç)
ΣAw = Herhangi bir katta, kolon enkesiti etkin gövde alanları Aw’ların toplamı
a = Kolonda veya perde uç bölgesinde etriye kollarının ve/veya çirozların
arasındaki yatay uzaklık
bj = Gözönüne alınan deprem doğrultusunda, birleşim bölgesine saplanan kirişin
kolonla aynı genişlikte olması veya kolonun her iki yanından da taşması
durumunda kolon genişliği, aksi durumda kirişin düşey orta ekseninden
itibaren kolon kenarlarına olan uzaklıklardan küçük olanının iki katı (Kiriş
genişliği ile birleşimin derinliğinin toplamını aşamaz)
bk = Birbirine dik yatay doğrultuların her biri için, kolon veya perde uç bölgesi
çekirdeğinin enkesit boyutu (en dıştaki enine donatı eksenleri arasındaki
uzaklık)
bw = Kirişin gövde genişliği, perdenin gövde kalınlığı
D = Dairesel kolonun göbek çapı (spiral donatı eksenleri arasındaki uzaklık)
d = Kirişin faydalı yüksekliği
fcd = Betonun tasarım basınç dayanımı
fck = Betonun karakteristik silindir basınç dayanımı
fctd = Betonun tasarım çekme dayanımı
fyd = Boyuna donatının tasarım akma dayanımı
fyk = Boyuna donatının karakteristik akma dayanımı
fywd = Enine donatının tasarım akma dayanımı
fywk = Enine donatının karakteristik akma dayanımı
Hcr = Kritik perde yüksekliği
Hw = Temel üstünden veya zemin kat döşemesinden itibaren ölçülen toplam perde
yüksekliği
h = Kolonun gözönüne alınan deprem doğrultusundaki enkesit boyutu
hk = Kiriş yüksekliği
ℓb = TS-500’de çekme donatısı için verilen kenetlenme boyu
29
ℓn = Kolonun kirişler arasında arasında kalan serbest yüksekliği, kirişin kolon veya
perde yüzleri arasında kalan serbest açıklığı
ℓw = Perdenin veya bağ kirişli perde parçasının plandaki uzunluğu
Ma = Kolonun serbest yüksekliğinin alt ucunda, kolon kesme kuvvetinin
hesabında esas alınan moment
(Md)t = Perdenin taban kesitinde yük katsayıları ile çarpılmış düşey yükler ve deprem
yüklerinin ortak etkisi altında hesaplanan moment
Mpa = Kolonun serbest yüksekliğinin alt ucunda fck , fyk ve çeliğin pekleşmesi
gözönüne alınarak hesaplanan moment kapasitesi
Mpi = Kirişin sol ucu i’deki kolon yüzünde fck , fyk ve çeliğin pekleşmesi gözönüne
alınarak hesaplanan pozitif veya negatif moment kapasitesi
Mpj = Kirişin sağ ucu j’deki kolon yüzünde fck , fyk ve çeliğin pekleşmesi gözönüne
alınarak hesaplanan negatif veya pozitif moment kapasitesi
ΣMp = Düğüm noktasına birleşen kirişlerin moment kapasitelerinin toplamı
Mpü = Kolonun serbest yüksekliğinin üst ucunda fck , fyk ve çeliğin pekleşmesi
gözönüne alınarak hesaplanan moment kapasitesi
(Mp)t = Perdenin taban kesitinde fck , fyk ve çeliğin pekleşmesi gözönüne alınarak
hesaplanan moment kapasitesi
Mra = Kolonun veya perdenin serbest yüksekliğinin alt ucunda fcd ve fyd’ye göre
hesaplanan taşıma gücü momenti
Mri = Kirişin sol ucu i’deki kolon veya perde yüzünde fcd ve fyd’ye göre hesaplanan
pozitif veya negatif taşıma gücü momenti
Mrj = Kirişin sağ ucu j’deki kolon veya perde yüzünde fcd ve fyd’ye göre hesaplanan
negatif veya pozitif taşıma gücü momenti
(Mr)t = Perdenin taban kesitinde fcd ve fyd’ye göre hesaplanan taşıma gücü momenti
Mrü = Kolonun veya perdenin serbest yüksekliğinin üst ucunda fcd ve fyd’ye göre
hesaplanan taşıma gücü momenti
Mü = Kolonun serbest yüksekliğinin üst ucunda, kolon kesme kuvvetinin
hesabında esas alınan moment
Nd = Yük katsayıları ile çarpılmış düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak etkisi
altında hesaplanan eksenel kuvvet
Ndm = Düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak etkisi altında hesaplanan eksenel
basınç kuvvetlerinin en büyüğü
s = Enine donatı aralığı, spiral donatı adımı
Vc = Betonun kesme dayanımına katkısı
Vd = Yük katsayıları ile çarpılmış düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak etkisi
altında hesaplanan kesme kuvveti
Vdy = Kirişin herhangi bir kesitinde düşey yüklerden meydana gelen
basit kiriş kesme kuvveti
Ve = Kolon, kiriş ve perdede enine donatı hesabında esas alınan kesme kuvveti
Vik = Binanın i’inci katındaki tüm kolonlarda gözönüne alınan deprem
doğrultusunda Bölüm 2’ye göre hesaplanan kesme kuvvetlerinin toplamı
Vis = Binanın i’inci katında, Denk.3.3’ün hem alttaki hem de üstteki düğüm
noktalarında sağlandığı kolonlarda, gözönüne alınan deprem doğrultusunda
Bölüm 2’ye göre hesaplanan kesme kuvvetlerinin toplamı
Vkol = Düğüm noktasının üstünde ve altında Bölüm 2’ye göre hesaplanan kolon
kesme kuvvetlerinin küçük olanı
Vr = Kolon, kiriş veya perde kesitinin kesme dayanımı
Vt = Bölüm 2’ye göre binaya etkiyen toplam deprem yükü (taban kesme kuvveti)
αi = Herhangi bir i’inci katta hesaplanan Vis / Vik oranı
βv = Perdede kesme kuvveti dinamik büyütme katsayısı
Ø = Donatı çapı
γ = Bağ kirişinde kullanılan çapraz donatı demetinin yatayla yaptığı açı
ρ = Kiriş mesnedinde üstteki veya alttaki çekme donatısı oranı
ρs = Kolonda spiral donatının hacımsal oranı [ρs os = 4 ( ) A D s ]
ρsh = Perdede yatay gövde donatılarının hacımsal oranı [(ρsh)min = 0.0025]
30
3.1. KAPSAM
3.1.1 – Deprem bölgelerinde yapılacak tüm betonarme binaların taşıyıcı sistem
elemanlarının boyutlandırılması ve donatılması, bu konuda yürürlükte olan ilgili
standart ve yönetmeliklerle birlikte, öncelikle bu bölümde belirtilen kurallara göre
yapılacaktır. Betonarme bina temelleri ile ilgili kurallar Bölüm 6’da verilmiştir.
3.1.2 – Bu bölümde belirtilen kural ve koşullar, yerinde dökme monolitik betonarme
binalar ile, aksi belirtilmedikçe, taşıyıcı sistemi betonarme ve/veya öngerilmeli beton
elemanlardan oluşan prefabrike binalar için geçerlidir.
3.1.3 – Bu bölümün kapsamı içindeki betonarme binaların yatay yük taşıyıcı sistemleri;
sadece çerçevelerden, sadece perdelerden veya çerçeve ve perdelerin birleşiminden
oluşabilir.
3.1.4 – Beton dayanımının C50’den daha yüksek olduğu betonarme binalar ile taşıyıcı
sistem elemanlarında donatı olarak çelik profillerin kullanıldığı binalar bu bölümün
kapsamı dışındadır.
3.2. GENEL KURALLAR
3.2.1. Betonarme Taşıyıcı Sistemlerin Sınıflandırılması
Depreme karşı davranışları bakımından, betonarme binaların yatay yük taşıyıcı
sistemleri, aşağıda tanımlanan iki sınıfa ayrılmıştır. Bu iki sınıfa giren sistemlerin karma
olarak kullanılmasına ilişkin özel durum ve koşullar, Bölüm 2’deki 2.5.4’te verilmiştir.
3.2.1.1 – Aşağıda belirtilen betonarme taşıyıcı sistemler, Süneklik Düzeyi Yüksek
Sistemler olarak tanımlanmıştır:
(a) 3.3, 3.4 ve 3.5’te belirtilen kurallara göre boyutlandırılarak donatılan kolon ve
kirişlerin oluşturduğu çerçeve türü taşıyıcı sistemler,
(b) 3.6’ya göre boyutlandırılarak donatılmış boşluksuz veya boşluklu (bağ kirişli)
perdelerden oluşan taşıyıcı sistemler,
(c) Yukarıdaki iki tür sistemin birleşiminden oluşturulan perdeli-çerçeveli taşıyıcı
sistemler.
3.2.1.2 – Aşağıda belirtilen betonarme taşıyıcı sistemler, Süneklik Düzeyi Normal
Sistemler olarak tanımlanmıştır:
(a) 3.7, 3.8 ve 3.9’da belirtilen kurallara göre boyutlandırılarak donatılan kolon ve
kirişlerin oluşturduğu çerçeve türü taşıyıcı sistemler,
(b) 3.10’a göre boyutlandırılarak donatılmış boşluksuz veya boşluklu (bağ kirişli)
perdelerden oluşan taşıyıcı sistemler,
(c) Yukarıdaki iki tür sistemin birleşiminden oluşturulan perdeli-çerçeveli taşıyıcı
sistemler.
3.2.2. İlgili Standartlar
Yerinde dökme ve prefabrike betonarme taşıyıcı sistemler, bu bölümde belirtilen
kurallar ile birlikte, Bölüm 2’de verilen deprem yükleri ve hesap kuralları, TS-498 ve
31
TS-9967’de öngörülen diğer yükler, TS-500, TS-708, TS-3233 ve TS-9967’deki
kurallar ile malzeme ve yük katsayıları kullanılarak projelendirileceklerdir. İlgili
standartlarda verilen kuralların farklı olduğu özel durumlarda, bu bölümdeki kurallar
esas alınacaktır.
3.2.3. Taşıyıcı Sistem Hesabında Kullanılacak Kesit Rijitlikleri
Bölüm 2’de verilen yöntemlerle yapılacak taşıyıcı sistem hesabında çatlamamış kesite
ait kesit rijitlikleri kullanılacaktır. Ancak, kendi düzlemleri içindeki perdelere saplanan
kirişlerde ve bağ kirişli (boşluklu) perdelerin bağ kirişlerinde çatlamış kesite ait değerler
kullanılabilir.
3.2.4. Kesit Hesaplarında Kullanılacak Yöntem
Bütün deprem bölgelerinde, betonarme elemanların depreme dayanıklı olarak
boyutlandırılmasında ve donatı hesaplarında TS-500’de verilen Taşıma Gücü
Yöntemi’nin kullanılması zorunludur.
3.2.5. Malzeme
3.2.5.1 – Deprem bölgelerinde yapılacak tüm betonarme binalarda C20’den daha düşük
dayanımlı beton kullanılamaz.
3.2.5.2 – Tüm deprem bölgelerinde, TS-500’deki tanıma göre kalite denetimli, bakımı
yapılmış ve vibratörle yerleştirilmiş beton kullanılması zorunludur. Ancak, kendinden
yerleşen beton kullanıldığı durumlarda, vibratörle beton yerleştirilmesine gerek yoktur.
3.2.5.3 – Etriye ve çiroz donatısı ile döşeme donatısı dışında, nervürsüz donatı çeliği
kullanılamaz. Ayrıca, 3.2.5.4’te belirtilen elemanlar hariç olmak üzere, betonarme
taşıyıcı sistem elemanlarında S420’den daha yüksek dayanımlı donatı çeliği
kullanılmayacaktır. Kullanılan donatının kopma birim uzaması %10’dan az
olmayacaktır. Donatı çeliğinin deneysel olarak bulunan ortalama akma dayanımı, ilgili
çelik standardında öngörülen karakteristik akma dayanımının 1.3 katından daha fazla
olmayacaktır. Ayrıca, deneysel olarak bulunan ortalama kopma dayanımı, yine deneysel
olarak bulunan ortalama akma dayanımının 1.15 katından daha az olmayacaktır.
3.2.5.4 – Kirişli sistemlerin döşemelerinde, kirişsiz döşemelerde, dişli döşeme
tablalarında, etriyelerde, bodrum katların çevresindeki dış perde duvarlarının
gövdelerinde, deprem yüklerinin tümünün bina yüksekliği boyunca perdeler tarafından
taşındığı ve 3.6.1.2’de Denk.(3.14) ile verilen koşulların her ikisinin de sağlandığı
binaların perde gövdelerinde S420’den daha yüksek dayanımlı donatı çeliği
kullanılabilir.
3.2.6. Çekme Donatılarının Kenetlenme Boyu
Bu bölümde aksi belirtilmedikçe, kancalı ve kancasız çekme donatısı çubukları için
gerekli kenetlenme boyları TS-500’de verilen kurallara göre saptanacaktır.
32
3.2.7. Kaynaklı ve Manşonlu Ek ve Bağlantılar
3.2.7.1 – Boyuna donatıların bindirmeli kaynaklı eklerinin sertifikalı kaynakçılar
tarafından yapılması zorunludur. Küt kaynak ekleri yapılmayacaktır. Kaynak yapılacak
donatı çeliğinin karbon eşdeğeri TS-500’de verilen sınır değeri aşmayacaktır.
3.2.7.2 – Kaynaklı ve manşonlu boyuna donatı eklerinin en az %2’si için, 5 adetten az
olmamak üzere, çekme deneyi yapılacaktır. Ekin deneyle bulunan kopma dayanımı,
eklenen donatı çubuklarının TS-500’de verilen kopma dayanımından daha az
olmayacaktır.
3.2.7.3 – Enine donatıların boyuna donatılara kaynakla bağlanmasına izin verilmez.
3.2.7.4 – Çelik pencere ve kapı kasalarının, dübellerin, bağlantı plakalarının, tesisat
elemanlarının, makina ve teçhizatın boyuna ve enine donatılara kaynakla bağlanmasına
izin verilmez.
3.2.8. Özel Deprem Etriyeleri ve Çirozları
Bütün deprem bölgelerinde, süneklik düzeyi yüksek veya süneklik düzeyi normal olan
tüm betonarme sistemlerin kolonlarında, kolon-kiriş birleşim bölgelerinde, perde uç
bölgelerinde ve kiriş sarılma bölgelerinde kullanılan etriyeler özel deprem etriyesi,
çirozlar ise özel deprem çirozu olarak düzenlenecektir. Özel deprem etriye ve
çirozlarının sağlaması gerekli koşullar aşağıda verilmiştir (Şekil 3.1):
Şekil 3.1
3.2.8.1 – Özel deprem etriyelerinin her iki ucunda mutlaka 135 derece kıvrımlı kancalar
bulunacaktır. Özel deprem çirozlarında ise bir uçta 90 derece kıvrımlı kanca yapılabilir.
Bu durumda kolonun veya perdenin bir yüzünde, kanca kıvrımları 135 derece ve 90
derece olan çirozlar hem yatay hem de düşey doğrultuda şaşırtmalı olarak
düzenlenecektir. 135 derece kıvrımlı kancalar, ∅ enine donatı çapını göstermek üzere,
≥ 6φ(10φ)
≥ 80 mm (100 mm)
135°
Çap ≥ 5φetr
33
en az 5∅ çaplı daire etrafında bükülecektir. Kancaların boyu kıvrımdaki en son teğet
noktasından itibaren, düz yüzeyli çubuklarda 10∅ ve 100 mm’den, nervürlü çubuklarda
ise 6∅ ve 80 mm’den az olmayacaktır.
3.2.8.2 – Özel deprem etriyeleri boyuna donatıyı dıştan kavrayacak ve kancaları aynı
boyuna donatı etrafında kapanacaktır. Özel deprem çirozlarının çapı ve aralığı,
etriyelerin çap ve aralığı ile aynı olacaktır. Çirozlar, her iki uçlarında mutlaka boyuna
donatıları saracaktır. Etriyeler ve çirozlar beton dökülürken oynamayacak biçimde
sıkıca bağlanacaktır.
3.3. SÜNEKLİK DÜZEYİ YÜKSEK KOLONLAR
3.3.1. Enkesit Koşulları
3.3.1.1 – Dikdörtgen kesitli kolonların en küçük boyutu 250 mm’den ve enkesit alanı
75000 mm2 den daha az olmayacaktır. Dairesel kolonların çapı en az 300 mm olacaktır.
3.3.1.2 – Kolonun brüt enkesit alanı, Ndm düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak
etkisi altında hesaplanan eksenel basınç kuvvetlerinin en büyüğü olmak üzere,
Ac ≥ Ndm / (0.50 fck) koşulunu sağlayacaktır.
3.3.2. Boyuna Donatı Koşulları
3.3.2.1 – Kolonlarda boyuna donatı brüt alanı kesitin %1’inden az, %4’ünden fazla
olmayacaktır. En az donatı, dikdörtgen kesitli kolonlarda 4∅16 veya 6∅14, dairesel
kolonlarda ise 6∅14 olacaktır.
3.3.2.2 – Bindirmeli ek yapılan kesitlerde boyuna donatı oranı %6’yı geçmeyecektir.
3.3.3. Boyuna Donatının Düzenlenmesi
3.3.3.1 – Kolon boyuna donatılarının bindirmeli ekleri, mümkün olabildiğince
3.3.4.2’de tanımlanan kolon orta bölgesinde yapılmalıdır. Bu durumda bindirmeli
ek boyu, TS-500’de çekme donatısı için verilen kenetlenme boyu ℓb’ye eşit olacaktır.
3.3.3.2 – Boyuna donatıların bindirmeli eklerinin kolon alt ucunda yapılması
durumunda ise, aşağıdaki koşullara uyulacaktır:
(a) Boyuna donatıların %50’sinin veya daha azının kolon alt ucunda eklenmesi
durumunda bindirmeli ek boyu, ℓb’nin en az 1.25 katı olacaktır.
(b) Boyuna donatıların %50’den fazlasının kolon alt ucunda eklenmesi durumunda
bindirmeli ek boyu, ℓb’nin en az 1.5 katı olacaktır. Temelden çıkan kolon filizlerinde de
bu koşula uyulacaktır.
(c) Yukarıdaki her iki durumda da, bindirmeli ek boyunca 3.3.4.1’de tanımlanan
minimum enine donatı kullanılacaktır.
3.3.3.3 – Katlar arasında kolon kesitinin değişmesi durumunda, boyuna donatının
kolon-kiriş birleşim bölgesi içinde düşeye göre eğimi 1/6’dan daha fazla olmayacaktır.
Kesit değişiminin daha fazla olması durumunda veya en üst kat kolonlarında; alttaki
kolonun boyuna donatısının karşı taraftaki kirişin içindeki kenetlenme boyu, TS-500’de
çekme donatısı için verilen kenetlenme boyu ℓb’nin 1.5 katından ve 40∅’den daha az
34
olmayacaktır. Karşı tarafta kiriş bulunmadığı durumlarda kenetlenme, gerekirse kolonun
karşı yüzünde aşağıya doğru kıvrım yapılarak sağlanacaktır. 90 derecelik yatay
kancanın veya aşağıya kıvrılan düşey kancanın boyu en az 12∅ olacaktır (Şekil 3.2).
3.3.3.4 – Yanyana boyuna donatılarda yapılan manşonlu veya kaynaklı eklerin
arasındaki boyuna uzaklık 600 mm’den az olmayacaktır.
Şekil 3.2
3.3.4. Enine Donatı Koşulları
3.3.7.6’ya göre daha elverişsiz bir durum elde edilmedikçe, kolonlarda kullanılacak
minimum enine donatıya ilişkin koşullar, kolon sarılma bölgeleri için 3.3.4.1’de ve
kolon orta bölgesi için 3.3.4.2’de verilmiştir (Şekil 3.3). Tüm kolon boyunca, 3.2.8’de
tanımlanan özel deprem etriyeleri ve özel deprem çirozları kullanılacaktır.
3.3.4.1 – Her bir kolonun alt ve üst uçlarında özel sarılma bölgeleri oluşturulacaktır.
Sarılma bölgelerinin her birinin uzunluğu, döşeme üst kotundan yukarıya doğru veya
kolona bağlanan en derin kirişin alt yüzünden başlayarak aşağıya doğru ölçülmek üzere,
kolon kesitinin büyük boyutundan (dairesel kesitlerde kolon çapından), kolon serbest
yüksekliğinin 1/6’sından ve 500 mm’den az olmayacaktır. Konsol kolonlarda sarılma
bölgesi kolon alt ucunda oluşturulacak ve uzunluğu kolon büyük boyutunun 2 katından
az olmayacaktır. Sarılma bölgelerinde kullanılacak enine donatıya ilişkin koşullar
aşağıda verilmiştir. Bu donatılar temelin içinde de, 300 mm’ den ve en büyük
boyuna donatı çapının 25 katından az olmayan bir yükseklik boyunca devam
ettirilecektir. Ancak, çanak temellere mesnetlenen kolonlarda, sarılma bölgesindeki
enine donatı çanak yüksekliği boyunca devam ettirilecektir.
(a) Sarılma bölgelerinde ∅8’den küçük çaplı enine donatı kullanılmayacaktır. Bu
bölgede, boyuna doğrultudaki etriye ve çiroz aralığı en küçük enkesit boyutunun
1/3’ünden ve 100 mm’den daha fazla, 50 mm’den daha az olmayacaktır. Etriye
kollarının ve/veya çirozların arasındaki yatay uzaklık, a, etriye çapının 25 katından
e
a
c b
e
a
b
1
≥ 6
(a+b+c) ≥ 1.5 ℓb
(a+b+c) ≥ 40 φ
c ≥ 12 φ
(a+b) ≥ 1.5 ℓb
(a+b) ≥ 40 φ
b ≥ 12 φ
e ≥ 1.5 ℓb
e ≥ 40 φ
35
fazla olmayacaktır. Sürekli dairesel spirallerin adımı, göbek çapının 1/5’inden ve 80
mm’den fazla olmayacaktır.
(b) Etriyeli kolonlarda Nd > 0.20 Ac fck olması durumunda sarılma bölgelerindeki
minimum toplam enine donatı alanı, Denk.(3.1)’de verilen koşulların elverişsiz olanını
sağlayacak şekilde hesaplanacaktır. Bu hesapta kolonun çekirdek boyutu bk , her iki
doğrultu için ayrı ayrı gözönüne alınacaktır (Şekil 3.3).
sh k c ck ck ywk
sh k ck ywk
0.30 [( / ) 1]( / )
0.075 ( / )
A sb A A f f
A sb f f
≥ −
≥ (3.1)
(c) Spiral donatılı kolonlarda Nd > 0.20 Ac fck olması durumunda sarılma bölgelerindeki
enine donatının minimum hacımsal oranı, Denk.(3.2)’deki koşulların elverişsiz olanını
sağlayacak şekilde hesaplanacaktır.
s c ck ck ywk
s ck ywk
0.45 [( / ) 1]( / )
0.12( / )
AA f f
f f
ρ≥ −
ρ ≥ (3.2)
(d) Nd ≤ 0.20 Ac fck olması durumunda, kolon sarılma bölgelerinde Denk.(3.1) ve
Denk.(3.2) ile verilen enine donatıların en az 2/3’ü, minimum enine donatı olarak
kullanılacaktır.
3.3.4.2 – Kolon orta bölgesi, kolonun alt ve üst uçlarında tanımlanan sarılma bölgeleri
arasında kalan bölgedir (Şekil 3.3). Kolon orta bölgesinde ∅8’den küçük çaplı enine
donatı kullanılmayacaktır. Kolon boyunca etriye, çiroz veya spiral aralığı, en küçük
enkesit boyutunun yarısından ve 200 mm’den daha fazla olmayacaktır. Etriye
kollarının ve/veya çirozların arasındaki yatay uzaklık, a, etriye çapının 25 katından daha
fazla olmayacaktır.
3.3.5. Kolonların Kirişlerden Daha Güçlü Olması Koşulu
3.3.5.1 – Sadece çerçevelerden veya perde ve çerçevelerin birleşiminden oluşan taşıyıcı
sistemlerde, her bir kolon - kiriş düğüm noktasına birleşen kolonların taşıma gücü
momentlerinin toplamı, o düğüm noktasına birleşen kirişlerin kolon yüzündeki
kesitlerindeki taşıma gücü momentleri toplamından en az %20 daha büyük olacaktır
(Şekil 3.4):
ra rü ri rj ( + ) 1 2( + ) M M MM ≥ . (3.3)
3.3.5.2 – Denk.(3.3)’ün uygulanabilmesi için, düğüm noktasına birleşen kirişlerin
3.4.1.1’de verilen boyut koşullarını sağlaması zorunludur.
3.3.5.3 – Denk.(3.3), her bir deprem doğrultusunda ve depremin her iki yönü için
elverişsiz sonuç verecek şekilde ayrı ayrı uygulanacaktır (Şekil 3.4). Kolon taşıma gücü
momentlerinin hesabında, depremin yönü ile uyumlu olarak bu momentleri en küçük
yapan Nd eksenel kuvvetleri gözönüne alınacaktır.
36
Şekil 3.3
37
3.3.5.4 – Denk.(3.3)’ün uygulanmasına ilişkin özel durumlar aşağıda belirtilmiştir:
(a) Düğüm noktasına birleşen kolonların her ikisinde de Nd ≤ 0.10 Ac fck olması
durumunda, Denk.(3.3)’ün sağlanması zorunlu değildir.
(b) Tek katlı binalarda ve çok katlı binaların kolonları üst kata devam etmeyen düğüm
noktalarında Denk.(3.3)’ün sağlanıp sağlanmadığına bakılmayacaktır.
(c) Kirişlerin saplandığı perdenin zayıf doğrultuda kolon gibi çalışması durumunda,
Denk.(3.3)’ün sağlanıp sağlanmadığına bakılmayacaktır.
Şekil 3.4
3.3.6. Kolonların Kirişlerden Daha Güçlü Olması Koşulunun Bazı Kolonlarda
Sağlanamaması Durumu
3.3.6.1 – Sadece çerçevelerden veya perde ve çerçevelerin birleşiminden oluşan taşıyıcı
sistemlerde, gözönüne alınan deprem doğrultusunda binanın herhangi bir i’inci katında,
Denk.(3.4)’ün sağlanması koşulu ile, ilgili katın alt ve/veya üstündeki bazı düğüm
noktalarında Denk.(3.3)’ün sağlanamamış olmasına izin verilebilir.
i is ik α = ≥ V /V 0.70 (3.4)
Nd ≤ 0.10 Ac fck koşulunu sağlayan kolonlar, Denk. (3.3)’ü sağlamasalar bile, Vis’nin
hesabında gözönüne alınabilir.
3.3.6.2 – Denk.(3.4)’ün sağlanması durumunda, 0.70 ≤ αi ≤ 1.00 aralığında, Denk.
(3.3)’ün hem alttaki, hem de üstteki düğüm noktalarında sağlandığı kolonlara etkiyen
eğilme momentleri ve kesme kuvvetleri (1/αi) oranı ile çarpılarak arttırılacaktır.
Denk. (3.3)’ü sağlamayan kolonlar, kesitlerinde oluşan düşey yük ve deprem etkileri
altında donatılacaktır.
3.3.6.3 – Herhangi bir katta Denk.(3.4)’ün sağlanamaması durumunda, sadece
çerçevelerden veya perde ve çerçevelerin birleşiminden oluşan taşıyıcı sistemlerdeki
tüm çerçeveler süneklik düzeyi normal çerçeve olarak gözönüne alınacak ve Tablo 2.5’e
göre taşıyıcı sistem davranış katsayısı değiştirilerek hesap tekrarlanacaktır. Bölüm 2’
deki 2.5.4.1’de belirtildiği üzere süneklik düzeyi normal çerçevelerin, süneklik düzeyi
yüksek perdelerle birarada kullanılması da mümkündür.
Mrj
Mrü
Mri
Mra
Mri
Mra
Mrj
Mrü
Deprem
yönü
Deprem
yönü
38
3.3.7. Kolonların Kesme Güvenliği
3.3.7.1 – Kolonlarda enine donatı hesabına esas alınacak kesme kuvveti, Ve , Denk.
(3.5) ile hesaplanacaktır.
V M e a ü n =( +M )/ l (3.5)
Denk.(3.5)’teki Ma ve Mü’nün hesaplanması için, kolonun alt ve/veya üst uçlarında
Denk.(3.3)’ün sağlanması durumunda 3.3.7.2, sağlanamaması durumunda ise 3.3.7.3
uygulanacaktır (Şekil 3.5).
3.3.7.2 – Denk.(3.3)’ün sağlandığı düğüm noktasına birleşen kirişlerin uçlarındaki
moment kapasitelerinin toplamı olan ∑Mp momenti hesaplanacaktır:
∑ Mp pi pj = (3.6) M M+
Daha kesin hesap yapılmadığı durumlarda, Mpi ≅ 1.4 Mri ve Mpj ≅ 1.4 Mrj olarak
alınabilir. ∑Mp momenti, kolonların düğüm noktasına birleşen uçlarında Bölüm 2’ye
göre elde edilmiş bulunan momentler oranında kolonlara dağıtılacak ve dağıtım
sonucunda ilgili kolonun alt veya üst ucunda elde edilen moment, Denk.(3.5)’te Ma
veya Mü olarak gözönüne alınacaktır.Depremin her iki yönü için Denk.(3.6) ayrı ayrı
uygulanacak ve elde edilen en büyük ∑Mp değeri dağıtımda esas alınacaktır.
Denk.(3.3)’ün sağlanmış olmasına karşın Denk.(3.5)’teki Ma veya Mü’nün hesabı,
güvenli tarafta kalmak üzere, 3.3.7.3’e göre de yapılabilir.
3.3.7.3 – Denk.(3.3)’ün sağlanamadığı düğüm noktasına birleşen kolonların uçlarındaki
momentler, kolonların moment kapasiteleri olarak hesaplanacak ve Denk. (3.5)’te Ma
ve/veya Mü olarak kullanılacaktır. Moment kapasiteleri, daha kesin hesap yapılmadığı
durumlarda, Mpa ≅ 1.4 Mra ve Mpü ≅ 1.4 Mrü olarak alınabilir. Mpa ve Mpü momentlerinin
hesabında, depremin yönü ile uyumlu olarak bu momentleri en büyük yapan Nd eksenel
kuvvetleri gözönüne alınacaktır.
3.3.7.4 – Temele bağlanan kolonların alt ucundaki Ma momenti de, 3.3.7.3’e göre
moment kapasiteleri olarak hesaplanacaktır.
3.3.7.5 – Denk.(3.5) ile hesaplanan kesme kuvveti, Ve, yük katsayıları ile çarpılmış
düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak etkisi altında hesaplanan kesme kuvveti Vd’den
daha küçük olmayacak ve ayrıca Denk.(3.7) ile verilen koşulları sağlayacaktır.
Denk.(3.7)’deki ikinci koşulun sağlanamaması durumunda, kesit boyutları gereği kadar
büyültülerek deprem hesabı tekrarlanacaktır.
e r
e w cd 0.22
V V
V Af

≤ (3.7)
3.3.7.6 – Kolon enine donatısının Ve kesme kuvvetine göre hesabında, betonun kesme
dayanımına katkısı, Vc , TS-500’e göre belirlenecektir. Ancak, 3.3.4.1’de tanımlanan
kolon sarılma bölgelerindeki enine donatının hesabında, sadece deprem yüklerinden
oluşan kesme kuvvetinin depremli durumdaki toplam kesme kuvvetinin yarısından daha
büyük olması ve aynı zamanda Nd ≤ 0.05Ac fck koşulunun sağlanması halinde, betonun
kesme dayanımına katkısı Vc = 0 alınacaktır.
39
Şekil 3.5
3.3.8. Kısa Kolonlara İlişkin Koşullar
Kısa kolonlar, taşıyıcı sistem nedeni ile veya dolgu duvarlarında kolonlar arasında
bırakılan boşluklar nedeni ile oluşabilirler (Şekil 3.6). Kısa kolon oluşumunun
engellenemediği durumlarda, enine donatı hesabına esas alınacak kesme kuvveti
Denk.(3.5) ile hesaplanacaktır. Denk.(3.5)’teki momentler, kısa kolonun alt ve üst
uçlarında Ma ≅1.4 Mra ve Mü ≅1.4 Mrü olarak hesaplanacak, ℓn ise kısa kolonun boyu
olarak alınacaktır. Ancak hesaplanan kesme kuvveti Denk.(3.7)’de verilen koşulları
sağlayacaktır. Kısa kolon boyunca, 3.3.4.1’de kolonların sarılma bölgeleri için
tanımlanan minimum enine donatı ve yerleştirme koşulları uygulanacaktır. Dolgu
duvarları arasında kalarak kısa kolon durumuna dönüşen kolonlarda, enine donatılar
tüm kat yüksekliğince devam ettirilecektir (Şekil 3.6).
40
Şekil 3.6
3.4. SÜNEKLİK DÜZEYİ YÜKSEK KİRİŞLER
3.4.1. Enkesit Koşulları
3.4.1.1 – Kolonlarla birlikte çerçeve oluşturan veya perdelere kendi düzlemleri içinde
bağlanan kirişlerin enkesit boyutlarına ilişkin koşullar aşağıda verilmiştir:
(a) Kiriş gövde genişliği en az 250 mm olacaktır. Gövde genişliği, kiriş yüksekliği ile
kirişin birleştiği kolonun kirişe dik genişliğinin toplamını geçmeyecektir.
(b) Kiriş yüksekliği, döşeme kalınlığının 3 katından ve 300 mm’den daha az, kiriş
gövde genişliğinin 3.5 katından daha fazla olmayacaktır.
(c) Kiriş yüksekliği, serbest açıklığın 1/4’ünden daha fazla olmamalıdır. Aksi durumda
3.4.2.5 uygulanacaktır.
(d) Kiriş genişliği ve yüksekliği ile ilgili olarak yukarıda belirtilen sınırlamalar,
kolonlara mafsallı olarak bağlanan betonarme ya da öngerilmeli prefabrike kirişler, bağ
kirişli (boşluklu) perdelerin bağ kirişleri ve çerçeve kirişlerine kolon-kiriş düğüm
noktaları dışında saplanan ikincil kirişler için geçerli değildir.
3.4.1.2 – Kiriş olarak boyutlandırılıp donatılacak taşıyıcı sistem elemanlarında, tasarım
eksenel basınç kuvvetinin Nd ≤ 0.1Ac fck koşulunu sağlaması zorunludur. Aksi durumda,
bu elemanlar 3.3’e göre kolon olarak boyutlandırılıp donatılacaktır.
3.4.2. Boyuna Donatı Koşulları
3.4.2.1 – Kiriş mesnetlerinde çekme donatılarının minimum oranı için Denk.(3.8) ile
verilen koşula uyulacaktır.
ctd yd ρ ≥ 0 8. / (3.8) f f
Ve
Ve
1.4 Mra
1.4 Mrü
ℓn
Yüksek kiriş
veya
dolgu duvar
41
3.4.2.2 – Boyuna donatıların çapı 12 mm’den az olmayacaktır. Kirişin alt ve üstünde en
az iki donatı çubuğu, kiriş açıklığı boyunca sürekli olarak bulunacaktır.
3.4.2.3 – Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerindeki taşıyıcı sistemlerde, kiriş
mesnedindeki alt donatı, aynı mesnetteki üst donatının %50’sinden daha az olamaz.
Ancak, üçüncü ve dördüncü derece deprem bölgelerinde bu oran %30’a indirilebilir.
3.4.2.4 – Açıklık ve mesnetlerdeki çekme donatısı oranı TS-500’de verilen maksimum
değerden ve %2’den fazla olmayacaktır.
3.4.2.5 – 3.4.1.1’in (c) paragrafında tanımlanan koşulun sağlanamadığı özel
durumlarda, kiriş gövdesinin her iki yüzüne, kiriş yüksekliği boyunca gövde donatısı
konulacaktır. Toplam gövde donatısı alanı, sağ veya sol mesnet kesitlerinde üst ve alt
boyuna donatı alanları toplamının en büyüğünün %30’undan daha az olmayacaktır.
Gövde donatısı çapı 12 mm’den az, aralığı ise 300 mm’den fazla olmayacaktır. Boyuna
donatıların kenetlenmesine benzer biçimde, gövde donatılarının kenetlenmesi için de
3.4.3.1’in (b) ve (c) paragrafları uygulanacaktır.
3.4.3. Boyuna Donatının Düzenlenmesi
3.4.3.1 – Boyuna donatıların yerleştirilmesi ve kenetlenmesine ilişkin koşullar aşağıda
verilmiştir (Şekil 3.7):
(a) Kirişin iki ucundaki mesnet üst donatılarının büyük olanının en az 1/4’ü tüm kiriş
boyunca sürekli olarak devam ettirilecektir. Mesnet üst donatısının geri kalan kısmı,
TS-500’e göre düzenlenecektir.
(b) Kolona birleşen kirişlerin kolonun öbür yüzünde devam etmediği durumlarda
kirişlerdeki alt ve üst donatı, kolonun etriyelerle sarılmış çekirdeğinin karşı taraftaki
yüzeyine kadar uzatılıp etriyelerin iç tarafından 90 derece bükülecektir. Bu durumda
boyuna donatının kolon içinde kalan yatay kısmı ile 90 derece kıvrılan düşey kısmının
toplam uzunluğu, TS-500’de öngörülen düz kenetlenme boyu ℓb’den az olmayacaktır.
90 derecelik kancanın yatay kısmı 0.4ℓb’den, düşey kısmı ise 12∅’den az olmayacaktır.
Perdelerde ve a ölçüsünün düz kenetlenme boyu ℓb’den ve 50∅’den daha fazla olduğu
kolonlarda, boyuna donatının kenetlenmesi, 90 derecelik kanca yapılmaksızın düz
olarak sağlanabilir.
(c) Her iki taraftan kirişlerin kolonlara birleşmesi durumunda kiriş alt donatıları,
açıklığa komşu olan kolon yüzünden itibaren, 50∅’ den az olmamak üzere, en az
TS-500'de verilen kenetlenme boyu ℓb kadar uzatılacaktır. Kirişlerdeki derinlik farkı
gibi nedenlerle bu olanağın bulunmadığı durumlarda kenetlenme, yukarıdaki (b)
paragrafına göre kirişin kolonun öbür yüzünde devam etmediği durumlar için
tanımlanan biçimde yapılacaktır.
42
Şekil 3.7
3.4.3.2 – Boyuna donatıların eklenmesine ilişkin koşullar aşağıda verilmiştir:
(a) 3.4.4.’te tanımlanan kiriş sarılma bölgeleri, kolon-kiriş birleşim bölgeleri ve açıklık
ortasında alt donatı bölgeleri gibi, donatının akma durumuna ulaşma olasılığı bulunan
kritik bölgelerde bindirmeli ek yapılmayacaktır. Bu bölgeler dışında bindirmeli eklerin
yapılabileceği yerlerde, ek boyunca 3.2.8’de tanımlanan özel deprem etriyeleri
kullanılacaktır. Bu etriyelerin aralıkları kiriş derinliğinin 1/4’ünü ve 100 mm’yi
aşmayacaktır. Üst montaj donatısının açıklık ortasındaki eklerinde özel deprem
etriyeleri kullanılmasına gerek yoktur.
(b) Manşonlu ekler veya bindirmeli kaynak ekleri, bir kesitte ancak birer donatı
atlayarak uygulanacak ve birbirine komşu iki ekin merkezleri arasındaki boyuna uzaklık
600 mm’den daha az olmayacaktır.
3.4.4. Enine Donatı Koşulları
Kiriş mesnetlerinde kolon yüzünden itibaren kiriş derinliğinin iki katı kadar uzunluktaki
bölge, Sarılma Bölgesi olarak tanımlanacak ve bu bölge boyunca 3.2.8’de tanımlanan
özel deprem etriyeleri kullanılacaktır. Sarılma bölgesinde, ilk etriyenin kolon yüzüne
uzaklığı en çok 50 mm olacaktır. 3.4.5.3’e göre daha elverişsiz bir değer elde
edilmedikçe, etriye aralıkları kiriş yüksekliğinin 1/4’ünü, en küçük boyuna donatı
çapının 8 katını ve 150 mm’yi aşmayacaktır (Şekil 3.8). Sarılma bölgesi dışında,
TS-500’de verilen minimum enine donatı koşullarına uyulacaktır.
43
Şekil 3.8
3.4.5. Kirişlerin Kesme Güvenliği
3.4.5.1 – Kirişlerde enine donatı hesabına esas alınacak kesme kuvveti, Ve , depremin
soldan sağa veya sağdan sola etkimesi durumları için ayrı ayrı ve elverişsiz sonuç
verecek şekilde, Denk.(3.9) ile bulunacaktır (Şekil 3.9).
VV M M e dy pi pj n = ± ( + ) / l (3.9)
Kiriş uçlarındaki moment kapasiteleri, daha kesin hesap yapılmadığı durumlarda,
Mpi ≅ 1.4 Mri ve Mpj ≅ 1.4 Mrj olarak alınabilir.
3.4.5.2 – Denk.(3.9) ile hesaplanan kesme kuvveti, Ve, Denk.(3.10) ile verilen koşulları
sağlayacaktır. Denk.(3.10)’daki ikinci koşulun sağlanamaması durumunda, kesit
boyutları gereği kadar büyültülerek deprem hesabı tekrarlanacaktır.
e r
e w cd 0.22
V V
V b df

≤ (3.10)
Şekil 3.9
≤ 50 mm sk
sk ≤ hk / 4
sk ≤ 8φ (φ = en küçük boyuna donatı çapı)
sk ≤ 150 mm
Kiriş orta bölgesi
(minimum enine donatı
TS-500’ e göre)
Kiriş
sarılma
bölgesi
= 2 hk
Kiriş
sarılma
bölgesi
= 2 hk
hk
Vdyi Vdyj
i j
Mpi ≈1.4 Mri Mpj ≈1.4 Mrj
(Mpi + Mpj) / ℓn
ℓn
44
3.4.5.3 – Kiriş enine donatısının Ve kesme kuvvetine göre hesabında, betonun kesme
dayanımına katkısı, Vc, TS-500’e göre belirlenecektir. Ancak, 3.4.4’te tanımlanan kiriş
sarılma bölgelerindeki enine donatının hesabında, sadece deprem yüklerinden oluşan
kesme kuvvetinin depremli durumdaki toplam kesme kuvvetinin yarısından daha büyük
olması halinde, betonun kesme dayanımına katkısı Vc = 0 alınacaktır. Hiçbir durumda
pliyelerin kesme dayanımına katkıları gözönüne alınmayacaktır.
3.5. SÜNEKLİK DÜZEYİ YÜKSEK ÇERÇEVE SİSTEMLERİNDE
KOLON - KİRİŞ BİRLEŞİM BÖLGELERİ
3.5.1. Kuşatılmış ve Kuşatılmamış Birleşimler
Süneklik düzeyi yüksek kolon ve kirişlerin oluşturduğu çerçeve sistemlerinde kolonkiriş birleşimleri, aşağıda tanımlandığı üzere, iki sınıfa ayrılacaktır.
(a) Kirişlerin kolona dört taraftan birleşmesi ve her bir kirişin genişliğinin birleştiği
kolon genişliğinin 3/4’ünden daha az olmaması durumunda, kolon-kiriş birleşimi
kuşatılmış birleşim olarak tanımlanacaktır.
(b) Yukarıdaki koşulları sağlamayan tüm birleşimler, kuşatılmamış birleşim olarak
tanımlanacaktır.
3.5.2. Kolon-Kiriş Birleşim Bölgelerinin Kesme Güvenliği
3.5.2.1 – Gözönüne alınan deprem doğrultusunda kolon-kiriş birleşim bölgelerindeki
kesme kuvveti, Denk.(3.11) ile hesaplanacaktır (Şekil 3.10).
V fA A V e yk s1 s2 kol = 1.25 ( ) + − (3.11)
Kirişin kolona sadece bir taraftan saplandığı ve öbür tarafta devam etmediği durumlar
için As2 = 0 alınacaktır.
3.5.2.2 – Herhangi bir birleşim bölgesinde Denk.(3.11) ile hesaplanan kesme kuvveti,
gözönüne alınan deprem doğrultusunda hiçbir zaman aşağıda verilen sınırları
aşmayacaktır (Şekil 3.10). Bu sınırların aşılması durumunda, kolon ve/veya kiriş kesit
boyutları büyültülerek deprem hesabı tekrarlanacaktır.
(a) Kuşatılmış birleşimlerde: Ve ≤ 0.60 bj h fcd (3.12)
(b) Kuşatılmamış birleşimlerde: Ve ≤ 0.45 bj h fcd (3.13)
3.5.2.3 – Kolon-kiriş birleşim bölgesindeki minimum enine donatı koşulları aşağıda
verilmiştir (Şekil 3.3):
(a) Kuşatılmış birleşimlerde, alttaki kolonun sarılma bölgesi için bulunan enine donatı
miktarının en az %40’ı, birleşim bölgesi boyunca kullanılacaktır. Ancak, enine
donatının çapı 8 mm’den az olmayacak ve aralığı 150 mm’yi aşmayacaktır.
(b) Kuşatılmamış birleşimlerde, alttaki kolonun sarılma bölgesi için bulunan enine
donatı miktarının en az %60’ı, birleşim bölgesi boyunca kullanılacaktır. Ancak bu
durumda, enine donatının çapı 8 mm’den az olmayacak ve aralığı 100 mm’yi
aşmayacaktır.
45
Şekil 3.10
3.6. SÜNEKLİK DÜZEYİ YÜKSEK PERDELER
3.6.1. Enkesit Koşulları
3.6.1.1 – Perdeler, planda uzun kenarının kalınlığına oranı en az yedi olan düşey taşıyıcı
sistem elemanlarıdır. 3.6.1.2 ve 3.6.1.3’te belirtilen özel durumlar dışında, gövde
bölgesindeki perde kalınlığı kat yüksekliğinin 1/20’sinden ve 200 mm’den az
olmayacaktır. Bu perdelerde, uç bölgesindeki perde kalınlığı sınırları 3.6.2.1’de
verilmiştir.
3.6.1.2 – Taşıyıcı sistemi sadece perdelerden oluşan binalarda, Denk.(3.14) ile verilen
koşulların her ikisinin de sağlanması durumunda perde kalınlığı, binadaki en yüksek
katın yüksekliğinin 1/20’sinden ve 150 mm’den az olmayacaktır.
g p
t g ctd
/ 0.002
/ 0.5
A A
VA f
Σ Σ ≥
Σ ≤ (3.14)
Denk.(3.14), bodrum katlarının çevresinde çok rijit betonarme perdelerin bulunduğu
binalarda zemin kat düzeyinde, diğer binalarda ise temel üst kotu düzeyinde
uygulanacaktır.
3.6.1.3 – Kat yüksekliği 6 m’den daha büyük olan ve kat yüksekliğinin en az 1/5’ine
eşit uzunluktaki elemanlarla yanal doğrultuda tutulan perdelerde, gövde bölgesindeki
As1
As2
Va
Vkol = min (Va , Vü)
(Bkz. 3.5.2.1)

1.25As2fyk
1.25As1fyk
C1
C2
bw1 ve bw2 ≥ b olması durumunda bj = b
bw1 ve bw2 < b olması durumunda
bj = 2 min (b1, b2)
bj ≤ (bw1 + h) (bw1 < bw2 için)
bw1
b
bw2
bw3
bw4
h
b2
b1
Deprem
doğrultusu
Kuşatılmış birleşim koşulları
bw1 ve bw2 ≥ 3/4 b
bw3 ve bw4 ≥ 3/4 h
(Bkz. 3.5.1)
46
perde kalınlığı, yanal doğrultuda tutulduğu noktalar arasındaki yatay uzunluğun en az
1/20’sine eşit olabilir. Ancak bu kalınlık 300 mm’den az olamaz.
3.6.2. Perde Uç Bölgeleri ve Kritik Perde Yüksekliği
3.6.2.1 – Hw / ℓw > 2.0 olan perdelerin planda her iki ucunda perde uç bölgeleri
oluşturulacaktır (Şekil 3.11). 3.6.1.2’de tanımlanan binalar dışında, perde uç
bölgelerindeki perde kalınlığı kat yüksekliğinin 1/15’inden ve 200 mm’den az
olmayacaktır. Perde uç bölgelerinin, kat yüksekliğinin en az 1/5’ine eşit uzunluktaki
elemanlarla yanal doğrultuda tutulduğu durumlarda, uç bölgesindeki perde kalınlığı,
yanal doğrultuda tutulan noktalar arasındaki yatay uzunluğun en az 1/20’sine eşit
olabilir. Ancak, bu kalınlık kat yüksekliğinin 1/20’sinden veya 300 mm’den az olamaz.
Perde uç bölgeleri, perde uç bölgesinin kendi kalınlığı içinde oluşturulabileceği gibi,
perdeye birleşen diğer bir perdenin içinde de düzenlenebilir.
3.6.2.2 – Temel üstünden veya perdenin plandaki uzunluğunun %20 den daha fazla
küçüldüğü seviyeden itibaren kritik perde yüksekliği, 2ℓw değerini aşmamak üzere,
Denk.(3.15)’de verilen koşulların elverişsiz olanını sağlayacak biçimde belirlenecektir.
cr w
cr w / 6
H
H H


l
(3.15)
Burada Hw , temel üstünden veya perdenin plandaki uzunluğunun %20’den daha fazla
küçüldüğü seviyeden itibaren ölçülen perde yüksekliğidir. Bodrum katlarında rijitliği
üst katlara oranla çok büyük olan betonarme çevre perdelerinin bulunduğu ve bodrum
kat döşemelerinin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, Hw ve Hcr
büyüklükleri zemin kat döşemesinden itibaren yukarıya doğru gözönüne alınacaktır. Bu
tür binalarda kritik perde yüksekliği, en az zemin katın altındaki ilk bodrum katının
yüksekliği boyunca aşağıya doğru ayrıca uzatılacaktır.
3.6.2.3 – Dikdörtgen kesitli perdelerde, yukarıda tanımlanan kritik perde yüksekliği
boyunca uç bölgelerinin her birinin plandaki uzunluğu, perdenin plandaki toplam
uzunluğunun %20’sinden ve perde kalınlığının iki katından daha az olmayacaktır. Kritik
perde yüksekliğinin üstünde kalan perde kesimi boyunca ise, perde uç bölgelerinin her
birinin plandaki uzunluğu, perdenin plandaki toplam uzunluğunun %10’undan ve perde
kalınlığından az olmayacaktır (Şekil 3.11).
3.6.2.4 – Perde uç bölgelerinin, perdeye birleşen diğer bir perdenin veya perdenin
ucunda genişletilmiş bir kesitin içinde düzenlenmesi durumunda; her bir perde uç
bölgesinin enkesit alanı, en az dikdörtgen kesitli perdeler için 3.6.2.3’te tanımlanan
alana eşit olacaktır.
3.6.3. Gövde Donatısı Koşulları
3.6.3.1 – Perdenin her iki yüzündeki gövde donatılarının toplam enkesit alanı, düşey ve
yatay donatıların her biri için, perde uç bölgelerinin arasında kalan perde gövdesi brüt
enkesit alanının 0.0025’inden az olmayacaktır. Hw / ℓw ≤ 2.0 olması durumunda perde
gövdesi, perdenin tüm kesiti olarak gözönüne alınacaktır. Perde gövdesinde boyuna ve
enine donatı aralığı 250 mm’den fazla olmayacaktır (Şekil 3.11).
47
3.6.3.2 – 3.6.1.2’de Denk.(3.14) ile verilen koşulların her ikisinin de sağlandığı
binalarda, düşey ve yatay toplam gövde donatısı oranlarının herbiri 0.0015’e
indirilebilir. Ancak bu durumda donatı aralığı 300 mm’yi geçmeyecektir.
3.6.3.3 – Uç bölgeleri dışında, perde gövdelerinin her iki yüzündeki donatı ağları, beher
metrekare perde yüzünde en az 4 adet özel deprem çirozu ile karşılıklı olarak
bağlanacaktır. Ancak 3.6.2.2’de tanımlanan kritik perde yüksekliği boyunca, uç
bölgeleri dışındaki beher metrekare perde yüzünde en az 10 adet özel deprem çirozu
kullanılacaktır. Çirozların çapı, en az yatay donatının çapı kadar olacaktır.
3.6.4. Gövde Donatılarının Düzenlenmesi
Perdelerin yatay gövde donatıları, 3.6.4.1’de veya 3.6.4.2’de belirtildiği şekilde
düzenlenebilir (Şekil 3.11). Bu şekilde düzenlenen yatay gövde donatıları, kritik perde
yüksekliği boyunca 3.6.5.2’ye göre perde uç bölgelerine konulacak sargı donatısının
belirlenmesinde hesaba katılabilir.
3.6.4.1 – Yatay gövde donatıları etriyelerle sarılı perde uç bölgesinin sonunda 90 derece
kıvrılarak karşı yüzde köşedeki düşey donatıya 135 derecelik kanca ile bağlanacaktır.
3.6.4.2 – Yatay gövde donatılarının perde ucunda 90 derece kıvrım yapılmaksızın
bitirilmesi durumunda, perdenin her iki ucuna gövde donatısı ile aynı çapta olan ⊃
biçiminde yatay donatılar yerleştirilecektir. Bu donatılar, perde uç bölgesinin iç
sınırından itibaren perde gövdesine doğru en az kenetlenme boyu kadar uzatılacaklardır.
Ancak, gövde donatısının kenetlenme boyunun perde uç bölgesi uzunluğundan daha
küçük veya eşit olması durumunda ⊃ biçimindeki donatılar konmayabilir. Bu durumda
perde uç bölgelerindeki enine donatının birim boydaki toplam alanı, perde gövdesindeki
yatay donatının birim boydaki toplam alanından az olmayacaktır.
3.6.5. Perde Uç Bölgelerinde Donatı Koşulları
3.6.5.1 – Perde uç bölgelerinin her birinde, düşey donatı toplam alanının perde brüt
enkesit alanına oranı 0.001’den az olmayacaktır. Ancak, 3.6.2.2’de tanımlanan kritik
perde yüksekliği boyunca bu oran 0.002’ye çıkarılacaktır. Perde uç bölgelerinin her
birinde düşey donatı miktarı 4∅14’ten az olmayacaktır (Şekil 3.11).
3.6.5.2 – Perde uç bölgelerindeki düşey donatılar, aşağıdaki kurallara uyularak,
kolonlarda olduğu gibi etriyeler ve/veya çirozlardan oluşan enine donatılarla
sarılacaktır.
(a) Uç bölgelerinde kullanılacak enine donatının çapı 8 mm’den az olmayacaktır. Etriye
kollarının ve/veya çirozların arasındaki yatay uzaklık, a, etriye ve çiroz çapının 25
katından fazla olmayacaktır.
(b) 3.6.2.2’de tanımlanan kritik perde yüksekliği boyunca perde uç bölgelerine,
kolonların sarılma bölgeleri için 3.3.4.1’de Denk.(3.1)’in ikinci koşulu ile belirlenen
enine donatının en az 2/3’ü konulacaktır. Düşey doğrultuda etriye ve/veya çiroz aralığı
perde kalınlığının yarısından ve 100 mm’den daha fazla, 50 mm’den daha az
olmayacaktır (Şekil 3.11). Bu donatılar, temelin içinde de en az perde kalınlığının iki
katı kadar bir yükseklik boyunca devam ettirilecektir.
48
Şekil 3.11
(c) Kritik perde yüksekliğinin dışında kalan perde uç bölgelerinde düşey doğrultudaki
etriye ve/veya çiroz aralığı, perde duvar kalınlığından ve 200 mm’den daha fazla
olmayacaktır (Şekil 3.11).
3.6.6. Tasarım Eğilme Momentleri ve Kesme Kuvvetleri
3.6.6.1 – Hw / ℓw > 2.0 koşulunu sağlayan perdelerde tasarıma esas eğilme momentleri,
3.6.2.2’ye göre belirlenen kritik perde yüksekliği boyunca sabit bir değer olarak, perde
49
tabanında Bölüm 2’ye göre hesaplanan eğilme momentine eşit alınacaktır. Kritik perde
yüksekliğinin sona erdiği kesidin üstünde ise, Bölüm 2’ye göre perdenin tabanında ve
tepesinde hesaplanan momentleri birleştiren doğruya paralel olan doğrusal moment
diyagramı uygulanacaktır (Şekil 3.12). Çevresinde rijit perdeler bulunan bodrumlu
binalarda sabit perde momenti, 3.6.2.2’de tanımlanan kritik perde yüksekliği boyunca
gözönüne alınacaktır. Hw / ℓw ≤ 2.0 olan perdelerin bütün kesitlerinde tasarım eğilme
momentleri, Bölüm 2’ye göre hesaplanan eğilme momentlerine eşit alınacaktır.
Şekil 3.12
3.6.6.2 – Hw / ℓw > 2.0 olması durumunda, her bir katta perde kesitlerinin taşıma gücü
momentlerinin, perdenin güçlü doğrultusunda kolonlar için Denk.(3.3) ile verilen
koşulu sağlaması zorunludur. Aksi durumda perde boyutları ve/veya donatıları
arttırılarak deprem hesabı tekrarlanacaktır.
3.6.6.3 – Hw / ℓw > 2.0 koşulunu sağlayan perdelerde, gözönüne alınan herhangi bir
kesitte enine donatı hesabında esas alınacak tasarım kesme kuvveti, Ve , Denk.(3.16) ile
hesaplanacaktır.
p t
e v d
d t
( )
=
( )
M
V V
M β (3.16)
Bu bağıntıda yer alan kesme kuvveti dinamik büyütme katsayısı βv = 1.5 alınacaktır.
Daha kesin hesap yapılmadığı durumlarda, perde tabanındaki pekleşmeli moment
kapasitesi olarak (Mp)t ≅ 1.4 (Mr)t alınabilir. Hw / ℓw ≤ 2.0 olan perdelerin bütün
kesitlerinde tasarım kesme kuvvetleri, Bölüm 2’ye göre hesaplanan kesme kuvvetlerine
eşit alınacaktır.
3.6.7. Perdelerin Kesme Güvenliği
3.6.7.1 – Perde kesitlerinin kesme dayanımı, Vr , Denk.(3.17) ile hesaplanacaktır.
VA f f r ch ctd sh ywd = (0.65 + ) ρ (3.17)
3.6.6.3’te tanımlanan Ve tasarım kesme kuvveti aşağıdaki koşulları sağlayacaktır:
Hesap
eğilme
momenti
Tasarım
eğilme
momenti
Perdeli sistem Perdeli - çerçeveli sistem
Hw Hw
Hcr Hcr
Hesap
eğilme
momenti
Tasarım
eğilme
momenti
50
e r
e ch cd 0.22
V V
V Af

≤ (3.18)
Aksi durumda, perde enine donatısı ve/veya perde kesit boyutları bu koşullar sağlanmak
üzere arttırılacaktır.
3.6.7.2 – Temele bağlantı düzeyinde ve üst katlarda yapılacak yatay inşaat derzlerindeki
düşey donatı, o kesitte aktarılan kesme kuvveti gözönüne alınarak, TS-500’de
tanımlanan kesme sürtünmesi yöntemi ile kontrol edilecektir.
3.6.8. Bağ Kirişli (Boşluklu) Perdelere İlişkin Kural ve Koşullar
3.6.8.1 – Perdeler için yukarıda verilen tüm kural ve koşullar, bağ kirişli perdeleri
oluşturan perde parçalarının her biri için de geçerlidir.
3.6.8.2 – Gözönüne alınan deprem doğrultusunda, herhangi bir bağ kirişli perde
sistemini oluşturan perde parçalarında deprem yüklerinden oluşan taban momentlerinin
toplamı, bağ kirişli perde sisteminde deprem yüklerinden oluşan toplam devrilme
momentinin 2/3’ünden fazla olmayacaktır (Şekil 3.13). Bu koşulun sağlanamaması
durumunda, bağ kirişli perdeyi oluşturan perde parçalarının her biri boşluksuz perde
olarak sayılacak ve Bölüm 2, Tablo 2.5’ten alınan R katsayısı değiştirilecektir.
Şekil 3.13
T
Hi
T
Msol Msağ
Fwi
Fwi : i’ inci katta bağ kirişli
perde sistemine etkiyen
deprem yükü
(Msol + Msağ) ≤ 2/3 ∑ (Fwi Hi)
51
3.6.8.3 – Bağ kirişli perdeyi oluşturan perde parçalarının düşey donatı hesabında, düşey
yükler ve depremin ortak etkisinde çekmeye çalışan perde parçasındaki eğilme
momentinin en fazla %30’unun, basınca çalışan perde parçasına aktarılmasına (yeniden
dağılım) izin verilebilir.
3.6.8.4 – Bağ kirişlerinin kesme donatısına ilişkin kurallar aşağıda verilmiştir:
(a) Aşağıdaki koşulların herhangi birinin sağlanması durumunda, bağ kirişlerinin kesme
donatısı hesabı 3.4.5’e göre yapılacaktır.
n k
d w ctd
3
1.5
h
V b df
>

l
(3.19)
(b) Denk.(3.19) ile verilen koşulların her ikisinin de sağlanamaması durumunda, bağ
kirişine konulacak özel kesme donatısı, geçerliliği deneylerle kanıtlanmış yöntemlerle
belirlenecek veya bağ kirişindeki kesme kuvvetini ve onun oluşturduğu eğilme
momentini karşılamak üzere çapraz donatılar kullanılacaktır (Şekil 3.14). Her bir çapraz
donatı demetindeki toplam donatı alanı Denk.(3.20) ile belirlenecektir.
AV f sd d yd = / (2 sin ) γ (3.20)
Çapraz donatı demetlerinde en az dört adet donatı bulunacak ve bu donatılar perde
parçalarının içine doğru en az 1.5ℓb kadar uzatılacaktır. Donatı demetleri özel deprem
etriyeleri ile sarılacak ve kullanılacak etriyelerin çapı 8 mm’den, aralığı ise çapraz
donatı çapının 8 katından ve 100 mm’den daha fazla olmayacaktır. Çapraz donatılara
ek olarak, bağ kirişine TS-500’de öngörülen minimum miktarda etriye ve yatay donatı
konulacaktır (Şekil 3.14).
Şekil 3.14
3.7. SÜNEKLİK DÜZEYİ NORMAL KOLONLAR
3.7.1. Enkesit Koşulları
Enkesit boyutlarına ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kolonlar için 3.3.1’de
belirtilen koşullar, süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir.
52
3.7.2. Boyuna Donatı Koşulları
Boyuna donatıya ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kolonlar için 3.3.2’de belirtilen
koşullar, süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir.
3.7.3. Boyuna Donatının Düzenlenmesi
Boyuna donatının düzenlenmesine ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kolonlar için
3.3.3’te belirtilen koşullar süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir.
Boyuna donatı bindirmeli eklerinin kolon alt ucunda yapılması durumunda, ek boyunca
3.7.4.1’de tanımlanan minimum enine donatı kullanılacaktır.
3.7.4. Enine Donatı Koşulları
Kolonlarda kullanılacak minimum enine donatıya ilişkin koşullar, kolon sarılma
bölgeleri için 3.7.4.1’de ve kolon orta bölgesi için 3.7.4.2’de verilmiştir. Tüm kolon
bölgelerinde, 3.2.8’de tanımlanan özel deprem etriyeleri ve özel deprem çirozları
kullanılacaktır.
3.7.4.1 – Kolon sarılma bölgelerinin her birinin uzunluğu için 3.3.4.1’de verilen tanım,
süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir. Süneklik düzeyi normal olan
kolonlarda sarılma bölgesindeki enine donatı aralığı, en küçük enkesit boyutunun 1/3’
ünden, en küçük boyuna donatı çapının 8 katından ve 150 mm’den daha fazla
olmayacaktır.
3.7.4.2 – Kolon orta bölgesine ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kolonlar için
3.3.4.2’de verilen tanım ve minimum enine donatı koşulları ile 3.3.4.3’te verilen
koşullar, süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir. Kolon orta
bölgesindeki enine donatı, 3.7.5.3’e göre belirlenecektir.
3.7.5. Kolonların Kesme Güvenliği
3.7.5.1 – Süneklik düzeyi normal kolonlarda, düşey yükler ve Bölüm 2’de belirlenen
deprem yüklerinin ortak etkisi altında elde edilen kesme kuvveti, Vd, enine donatı
hesabında esas alınacaktır.
3.7.5.2 – Kesme kuvvetinin üst sınırına ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek
kolonlar için Denk.(3.7)’de verilen koşul, Ve yerine Vd alınmak üzere, süneklik düzeyi
normal olan kolonlar için de geçerlidir.
3.7.5.3 – Kolon enine donatısının 3.7.5.1’de tanımlanan kesme kuvvetine göre
hesabında betonun kesme dayanımına katkısı, Vc , düşey yükler ile birlikte deprem
yüklerine göre hesaplanan en küçük Nd eksenel kuvveti gözönüne alınarak TS-500’e
göre belirlenecektir.
3.7.6. Kısa Kolonlara İlişkin Koşullar
Kısa kolonlara ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kolonlar için 3.3.8’de belirtilen
koşullar, süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir.
53
3.8. SÜNEKLİK DÜZEYİ NORMAL KİRİŞLER
3.8.1. Enkesit Koşulları
Enkesit boyutlarına ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kirişler için 3.4.1.1’de
belirtilen koşullar, süneklik düzeyi normal olan kirişler için de geçerlidir.
3.8.2. Boyuna Donatı Koşulları
Boyuna donatıya ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kirişler için 3.4.2’de belirtilen
koşullar, süneklik düzeyi normal olan kirişler için de geçerlidir.
3.8.3. Boyuna Donatının Düzenlenmesi
Boyuna donatının düzenlenmesine ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kirişler için
3.4.3’te belirtilen koşullar, süneklik düzeyi normal olan kirişler için de geçerlidir.
3.8.4. Enine Donatı Koşulları
Kiriş mesnetlerinde kolon yüzünden itibaren kiriş derinliğinin iki katı kadar uzunluktaki
bölge, sarılma bölgesi olarak tanımlanacak ve bu bölge boyunca 3.2.8’de tanımlanan
özel deprem etriyeleri kullanılacaktır. Sarılma bölgesinde, ilk etriyenin kolon yüzüne
uzaklığı en çok 50 mm olacaktır. 3.8.5’e göre daha elverişsiz bir değer elde
edilmedikçe, etriye aralıkları kiriş yüksekliğinin 1/3’ünü, en küçük boyuna donatı
çapının 10 katını ve 200 mm’yi aşmayacaktır. Sarılma bölgesi dışında, TS-500’de
verilen enine donatı koşullarına uyulacaktır.
3.8.5. Kirişlerin Kesme Güvenliği
3.8.5.1 – Süneklik düzeyi normal kirişlerde, düşey yükler ve Bölüm 2’de belirlenen
deprem yüklerinin ortak etkisi altında elde edilen kesme kuvveti, Vd, enine donatı
hesabında esas alınacaktır.
3.8.5.2 – Kesme kuvvetinin üst sınırına ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kirişler
için Denk.(3.10)’da verilen koşul, Ve yerine Vd alınmak üzere, süneklik düzeyi normal
olan kirişler için de geçerlidir.
3.8.5.3 – Kiriş enine donatısının 3.8.5.1’de tanımlanan kesme kuvvetine göre hesabında
betonun kesme dayanımına katkısı, Vc , TS-500’e göre belirlenecektir. Hiçbir durumda
pliyelerin kesme dayanımına katkıları gözönüne alınmayacaktır.
3.9. SÜNEKLİK DÜZEYİ NORMAL ÇERÇEVE SİSTEMLERINDE
KOLON - KİRİŞ BİRLEŞİM BÖLGELERİ
Süneklik düzeyi yüksek kolon ve kirişlerin oluşturduğu çerçeve sistemlerinin kolonkiriş birleşimleri ilgili olarak 3.5’de verilen kural ve koşullar, 3.5.2.1 ve 3.5.2.2 hariç
olmak üzere, süneklik düzeyi normal olan sistemlerin kolon-kiriş birleşimleri için de
geçerlidir.
54
3.10. SÜNEKLİK DÜZEYİ NORMAL PERDELER
Süneklik düzeyi normal perdeler, düşey yükler ve depremin ortak etkisinden oluşan iç
kuvvetlere göre boyutlandırılarak donatılacaktır. Süneklik düzeyi yüksek perdeler için
3.6.6, 3.6.8.2 ve 3.6.8.3’de verilen kural ve koşullar hariç olmak üzere, 3.6’da verilen
diğer tüm kural ve koşullar, süneklik düzeyi normal olan perdeler için de geçerlidir.
Ancak 3.6.7.1’de Ve yerine 1.5Vd alınacaktır.
3.11. DÖŞEMELER
3.11.1 – Döşemeler, katlardaki kütlelere etkiyen deprem yüklerinin düşey taşıyıcı sistem
elemanlarına güvenle dağıtılmasını sağlayacak rijitlik ve dayanıma sahip olacaklardır.
3.11.2 – Bütün deprem bölgelerinde, dolgulu ya da dolgusuz yerinde dökme veya
prefabrike dişli döşemeli sistemlerde plak kalınlığı 50 mm’den az olmayacaktır. Ancak,
düşey yüklerden oluşan kesme kuvvetleri ile birlikte plak düzlemindeki deprem
kuvvetlerinin güvenle aktarılmasını sağlamak üzere, dişlerle plak arasında kesme kuvveti
bağlantılarının yapılması ve bu bağlantıların yeterli olduğunun hesapla gösterilmesi
zorunludur. Diğer döşeme plaklarının kalınlıkları için TS-500’de verilen koşullar
geçerlidir.
3.11.3 – Bütün döşeme sistemlerinin kesme dayanımlarına ilişkin olarak, 3.6.7’de
süneklik düzeyi yüksek perdelerin kesme dayanımları için verilen koşullara, 3.6.7.1
hariç olmak üzere, aynen uyulacaktır.
3.12. PREFABRİKE BİNALARA İLİŞKİN ÖZEL KOŞULLAR
Fabrika koşullarında üretilen taşıyıcı sistem elemanlarının şantiyede birleştirilmesi ile
oluşturulan prefabrike binalarda, bu Yönetmelikte verilen diğer koşullar ile birlikte
aşağıdaki özel koşullara da uyulacaktır.
3.12.1. Mafsallı Bağlantılar
Kaynaklı olarak yapılan mafsallı bağlantılar, Bölüm 2’ye göre depremden oluşacak
bağlantı kuvvetlerinin en az 2 katını, diğer mafsallı bağlantılar ise en az 1.5 katını
taşıyacak yeterli dayanıma sahip olacaklardır. Birleşim hesaplarında, emniyet
gerilmeleri en fazla %15 arttırılacaktır.
3.12.2. Moment Aktarabilen Çerçeveler
3.12.2.1 – Prefabrike bina çerçevelerinde moment aktarabilen tüm bağlantıların deprem
etkisi ile oluşan tersinir ve yinelenir yükler altında monolitik davranışa benzer dayanım
ve sünekliğe sahip oldukları, literatürden kaynak verilerek analitik yöntemlerle veya
deneylerle kanıtlanmış olacaktır.
3.12.2.2 – Bağlantılar, bağlanan elemanlardan aktarılan iç kuvvetleri, dayanım ve
süneklikte herhangi bir azalma olmaksızın aktarabilecek dayanıma sahip olacaktır.
Kaynaklı bağlantılarda Bölüm 2’ye göre depremden ötürü bağlantıya etkiyen iç
kuvvetlerin en az 2 katı, diğer tür bağlantılarda ise en az 1.5 katı gözönüne
alınacaktır. Birleşim hesaplarında, emniyet gerilmeleri en çok %15 arttırılacaktır.
55
3.12.2.3 – Bağlantılar, bağlanan elemanlarda plastik mafsal oluşma olasılığı yüksek
olan yerlerden olabildiğince uzakta düzenlenmelidir.
3.12.3. Öngerilmeli Elemanlar İle İlgili Koşullar
Döşeme elemanları ve kolonlara mafsallı olarak bağlanan kiriş türü elemanlar dışında,
deprem bölgelerinde kullanılacak prefabrike yapı elemanlarında tam öngerilme
uygulanmasına izin verilmez. Sınırlı öngerilme uygulaması, öngerme çeliğine ek olarak,
elemanlarda yeterli sünekliği sağlayabilecek düzeyde öngerilmesiz donatı kullanılması
veya öngerme çeliğinin düşük bir çekme kuvvetiyle gerilmesi suretiyle sağlanabilir.
Deprem etkileri altında öngerme çeliğinin gerilmesi, elastik sınırın malzeme güvenlik
katsayısına bölünmesi ile hesaplanan değeri aşmayacaktır.
3.13. BETONARME UYGULAMA PROJESİ ÇİZİMLERİNE İLİŞKİN
KURALLAR
3.13.1. Genel Kurallar
3.13.1.1 – Binada uygulanacak beton kalitesi ile donatı çeliği kalitesi, bütün çizim
paftalarında belirtilecektir.
3.13.1.2 – Tasarımda gözönüne alınan Etkin Yer İvmesi Katsayısı, Bina Önem Katsayısı,
Tablo 6.2’ye göre seçilen Yerel Zemin Sınıfı ve Tablo 2.5’e göre belirlenen Taşıyıcı
Sistem Davranış Katsayısı, bütün kalıp planı paftalarında belirtilecektir.
3.13.1.3 – 3.2.8’de tanımlanan özel deprem etriyelerine ve özel deprem çirozlarına ait
kanca kıvrım detayları (Şekil 3.1) kolon, perde ve kiriş detay paftalarının her birinde
gösterilecektir.
3.13.2. Kolon ve Perde Detayları
3.13.2.1 – Kolon yerleşim planlarında, düşey donatıların enkesit içindeki konum, çap ve
sayıları ayrıntılı olarak gösterilecektir. Ayrıca her bir kolon-kiriş düğüm noktasında,
alttaki kolondan yukarıya uzatılan donatıları ve kolona bağlanan tüm kirişlerin boyuna
donatılarını planda gösteren yatay kesitler alınacak, böylece kolon ve kiriş donatılarının
birleşim bölgesinde betonun uygun olarak yerleştirmesine engel olmayacak biçimde
düzenlendiği gösterilecektir. Temelden çıkan kolon ve perde filiz donatıları, bunlarla
ilişkili enine donatının sayı, çap ve aralıkları ile açılımları çizim üzerinde
gösterilecektir.
3.13.2.2 – Boyuna ve enine donatıları tümü ile aynı olan her bir kolon tipi için boyuna
kesitler alınarak donatıların düşey açılımları yapılacaktır. Kolonlarda boyuna kesit;
donatı ek bölgelerini, bindirme boylarını, kolonun üst ucundaki kolon-kiriş birleşim
bölgesini de içerecektir. Bu bağlamda, binadaki tüm kolon-kiriş birleşim bölgeleri için
geçerli standart detaylarla yetinilmesi kabul edilmeyecektir.
3.13.2.3 – Her bir kolon tipi için ayrı ayrı olmak üzere, sarılma bölgelerinin uzunlukları,
bu bölgelere, kolon orta bölgesine ve üstteki kolon-kiriş birleşim bölgesine konulan
enine donatıların çap, sayı ve aralıkları ile en kesitteki açılımları çizim üzerinde
gösterilecektir.
56
3.13.2.4 – Perde yerleşim planlarında düşey donatıların perde gövdesindeki ve perde uç
bölgelerindeki konum, çap ve sayılarının gösterilmesine ek olarak, her bir perde tipi için
boyuna kesitler alınarak donatıların düşey açılımları yapılacaktır. Perde boyuna
kesidinde kritik perde yüksekliği açık olarak belirtilecektir. Bu yükseklik boyunca ve
diğer perde kesimlerinde kullanılan enine donatıların çap, sayı ve aralıkları ile açılımları
çizim üzerinde gösterilecektir.
3.13.3. Kiriş Detayları
Kiriş detay çizimlerinde, her bir kiriş için ayrı ayrı olmak üzere, kiriş mesnetlerindeki
sarılma bölgelerinin uzunlukları, bu bölgelere ve kiriş orta bölgesine konulan enine
donatıların çap, sayı ve aralıkları ile açılımları çizim üzerinde gösterilecektir.
57
BÖLÜM 4 – ÇELİK BİNALAR İÇİN DEPREME DAYANIKLI TASARIM
KURALLARI
4.0. SİMGELER
Bu bölümde aşağıdaki simgelerin kullanıldığı boyutlu ifadelerde, kuvvetler Newton [N],
uzunluklar milimetre [mm], açılar radyan [rad] ve gerilmeler MegaPascal [MPa] =
[N/mm2
] birimindedir.
A = Enkesit alanı
Ak = Kesme alanı
An = Faydalı enkesit alanı
b = Genişlik
bcf = Kolon kesitinin başlık genişliği
bbf = Kiriş kesitinin başlık genişliği
D = Dairesel halka kesitlerde dış çap
Da = Akma gerilmesi arttırma katsayısı
db = Kiriş enkesit yüksekliği
dc = Kolon enkesit yüksekliği
E = Deprem yükü simgesi
Es = Yapı çeliği elastisite modülü
e = Bağ kirişi boyu
G = Sabit yük simgesi
Hort = Düğüm noktasının üstündeki ve altındaki kat yüksekliklerinin ortalaması
h = Gövde levhası yüksekliği
hi = Binanın i’inci katının kat yüksekliği
ℓb = Kirişin yanal doğrultuda mesnetlendiği noktalar arasındaki uzaklık
ℓn = Kiriş uçlarındaki olası plastik mafsal noktaları arasındaki uzaklık
Md = Düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak etkisi altında hesaplanan eğilme
momenti
Mp = Eğilme momenti kapasitesi
Mpa = Kolonun alt ucunda hesaplanan moment kapasitesi
Mpi = Kirişin sol ucu i’de hesaplanan pozitif veya negatif moment kapasitesi
Mpj = Kirişin sağ ucu j’de hesaplanan negatif veya pozitif moment kapasitesi
Mpn = İndirgenmiş moment kapasitesi
Mpü = Kolonun üst ucunda hesaplanan moment kapasitesi
Mvi = Kirişin sol ucu i’ deki olası plastik mafsaldaki kesme kuvvetinden dolayı
kolon yüzünde meydana gelen ek eğilme momenti
Mvj = Kirişin sağ ucu j’ deki olası plastik mafsaldaki kesme kuvvetinden dolayı
kolon yüzünde meydana gelen ek eğilme momenti
Nbp = Eksenel basınç kapasitesi
Nçp = Eksenel çekme kapasitesi
Nd = Düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak etkisi altında hesaplanan eksenel
kuvvet
Q = Hareketli yük simgesi
R = Taşıyıcı sistem davranış katsayısı
ry = Kiriş başlığının ve gövdenin basınç gerilmeleri etkisindeki bölümünün
1/3’ünün yanal doğrultudaki atalet yarıçapı
t = Kalınlık
tbf = Kiriş kesitinin başlık kalınlığı
tcf = Kolon kesitinin başlık kalınlığı
58
tmin = Kayma bölgesindeki en küçük levha kalınlığı
tp = Takviye levhaları dahil olmak üzere, kayma bölgesindeki toplam levha
kalınlığı
tt = Takviye levhası kalınlığı
tw = Gövde kalınlığı
u = Kayma bölgesi çevresinin uzunluğu
Vd = Düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak etkisi altında hesaplanan kesme
kuvveti
Vdy = Kirişin kolona birleşen yüzünde düşey yüklerden meydana gelen basit kiriş
kesme kuvveti
Ve = Kolon-kiriş birleşim bölgesinin gerekli kesme dayanımı
Vke = Kayma bölgesinin gerekli kesme dayanımı
Vik = Çerçeveli veya perdeli-çerçeveli sistemlerin çerçevelerinde, binanın i’inci
katındaki tüm kolonlarda, gözönüne alınan deprem doğrultusunda Bölüm 2’ye
göre hesaplanan kesme kuvvetlerinin toplamı
Vis = Çerçeveli veya perdeli-çerçeveli sistemlerin çerçevelerinde, binanın i’inci
katında Denk.4.3’ün hem alttaki hem de üstteki düğüm noktalarında
sağlandığı kolonlarda, gözönüne alınan deprem doğrultusunda Bölüm 2’ye
göre hesaplanan kesme kuvvetlerinin toplamı
Vp = Kesme kuvveti kapasitesi
Vpn = İndirgenmiş kesme kuvveti kapasitesi
Wp = Plastik mukavemet momenti
αi = Herhangi bir i’inci katta hesaplanan Vis / Vik oranı
Δi = Binanın i’inci katındaki göreli kat ötelemesi
γp = Bağ kirişi dönme açısı
Ωo = Büyütme katsayısı
σa = Yapı çeliğinin akma gerilmesi
σbem = Elemanın narinliğine bağlı olarak, TS-648’e göre hesaplanan basınç emniyet
gerilmesi
σem = Emniyet gerilmesi
p θ = Göreli kat ötelemesi açısı
59
4.1. KAPSAM
4.1.1 – Deprem bölgelerinde yapılacak tüm çelik binaların taşıyıcı sistem elemanlarının
boyutlandırılması ve birleşimlerinin düzenlenmesi, bu konuda yürürlükte olan ilgili
standart ve yönetmeliklerle birlikte, öncelikle bu bölümde belirtilen özel kurallara
uyularak yapılacaktır.
4.1.2 – Bu bölümün kapsamı içindeki çelik binaların yatay yük taşıyıcı sistemleri;
sadece çelik çerçevelerden, sadece merkezi veya dışmerkez çelik çaprazlı perdelerden
veya çerçevelerin, çelik çaprazlı perdeler ya da betonarme perdelerle birleşiminden
oluşabilir. Betonarme döşemelerin çelik kirişler ile kompozit olarak çalıştığı çelik
taşıyıcı sistemler de bu bölümün kapsamı içindedir.
4.1.3 – Çelik bina temelleri ile ilgili kurallar Bölüm 6’da verilmiştir.
4.2. GENEL KURALLAR
4.2.1. Çelik Taşıyıcı Sistemlerin Sınıflandırılması
Depreme karşı davranışları bakımından, çelik binaların yatay yük taşıyıcı sistemleri,
4.2.1.1 ve 4.2.1.2’de tanımlanan iki sınıfa ayrılmıştır. Bu iki sınıfa giren sistemlerin
karma olarak kullanılmasına ilişkin özel durum ve koşullar, 2.5.4’te ve aşağıda
4.2.1.3 ile 4.2.1.4’te verilmiştir. Taşıyıcı sistemde betonarme perdelerin kullanılması
durumunda 3.6 veya 3.10’da verilen kurallar uygulanacaktır.
4.2.1.1 – Aşağıda belirtilen çelik taşıyıcı sistemler, Süneklik Düzeyi Yüksek Sistemler
olarak tanımlanmıştır:
(a) 4.3’te belirtilen koşulları sağlayan çerçeve türü taşıyıcı sistemler.
(b) 4.6’da belirtilen koşulları sağlayan merkezi çaprazlı çelik perdelerden veya 4.8’de
belirtilen koşulları sağlayan dışmerkez çaprazlı çelik perdelerden meydana gelen yatay
yük taşıyıcı sistemler.
(c) (a) ve (b) paragraflarında belirtilen iki tür sistemin birleşiminden oluşan çaprazlı
çelik perdeli-çerçeveli sistemler.
4.2.1.2 – Aşağıda belirtilen çelik taşıyıcı sistemler, Süneklik Düzeyi Normal Sistemler
olarak tanımlanmıştır:
(a) 4.4’de belirtilen koşulları sağlayan çerçeve türü taşıyıcı sistemler.
(b) 4.7’de belirtilen koşulları sağlayan merkezi çaprazlı çelik perdelerden meydana
gelen yatay yük taşıyıcı sistemler.
(c) (a) ve (b) paragraflarında belirtilen iki tür sistemin birleşiminden oluşan çaprazlı
çelik perdeli-çerçeveli sistemler.
4.2.1.3 – Yukarıda belirtilen yatay yük taşıyıcı sistemlerin her iki yatay deprem
doğrultusunda birbirinden farklı olması durumunda uygulanacak R katsayılarına ilişkin
koşullar 2.5.1.2 ve 2.5.1.3’de, herhangi bir doğrultuda karma olarak kullanılması
durumunda uygulanacak R katsayılarına ilişkin koşullar ise 2.5.4’te verilmiştir.
60
4.2.1.4 – Düşey doğrultuda en çok iki farklı yatay yük taşıyıcı sistem içeren çelik veya
betonarme-çelik karma binalara ve bunlara uygulanacak R katsayılarına ilişkin koşullar
2.5.5.2’de verilmiştir.
4.2.2. İlgili Standartlar
4.2.2.1 – Bu bölümün kapsamı içinde bulunan çelik taşıyıcı sistemlerin tasarımı; bu
Yönetmelikte Bölüm 2’de verilen deprem yükleri ve hesap kuralları, TS-498’de
öngörülen diğer yükler, emniyet gerilmeleri yöntemine ilişkin olarak TS-648’de verilen
kurallara göre yapılacaktır. İlgili standartlarda verilen kuralların farklı olduğu özel
durumlarda, bu bölümdeki kurallar esas alınacaktır.
4.2.2.2 – Bu bölümde verilen kuralların dışında kalan diğer hususlar için TS-648 ve TS3357’deki kurallara uyulacaktır. Bu standartlarda ve Yönetmeliğin bu bölümünde yer
almayan hususlar için, uluslararası düzeyde kabul görmüş standart ve yönetmeliklerden
yararlanılabilir.
4.2.3. Malzeme Koşulları ve Emniyet Gerilmeleri
4.2.3.1 – Bu Yönetmelik kapsamında, TS-648’de veya uluslararası düzeyde kabul
görmüş diğer standartlarda tanımlanan ve kaynaklanabilme özelliğine sahip olan tüm
yapı çelikleri kullanılabilir. Başlıklarının et kalınlığı en az 40 mm olan hadde
profillerinde, kalınlığı en az 50 mm olan levhalar ve bu levhalar ile imal edilen yapma
profillerde, ASTM A673 veya eşdeğeri standartlar uyarınca yapılan testlerde minimum
Charpy-V-Notch (CVN) dayanımı (Çentik Dayanımı) değeri 218C’de 27 Nm (27 J)
olacaktır.
4.2.3.2 – Deprem yükleri etkisindeki elemanların birleşim ve eklerinde kullanılacak
bulonlar ISO 8.8, 10.9 veya daha yüksek kalitede olacaktır. Bu bulonlar, moment
aktaran birleşimlerde kendilerine uygulanabilecek öngerme kuvvetinin tümü ile, diğer
birleşimlerde ise en az yarısı ile öngerilecektir. Deprem yükleri etkisinde olmayan
elemanların birleşim ve ekleri ile temel bağlantı detaylarında ISO 4.6 ve 5.6 kalitesinde
bulonlar kullanılabilir.
4.2.3.3 – Kaynaklı birleşimlerde çelik malzemesine ve kaynaklama yöntemine uygun
elektrod kullanılacak ve elektrodun akma dayanımı birleştirilen malzemelerin akma
dayanımından daha az olmayacaktır. Moment aktaran çerçevelerin kaynaklı kolon-kiriş
birleşimlerinde tam penetrasyonlu küt kaynak veya köşe kaynağı dikişleri
kullanılacaktır. Bu kaynaklarda kullanılan elektrodun minimum Charpy-V-Notch
(CVN) dayanımı (Çentik Dayanımı) -298C’de 27 Nm (27 J) olacaktır.
4.2.3.4 – Deprem yükleri etkisindeki elemanlarda, aynı birleşim noktasında, kaynaklı ve
bulonlu birleşimler birarada kullanılamaz.
4.2.3.5 – Düşey yükler ve depremin ortak etkisi altında Emniyet Gerilmeleri Yöntemi’ne
göre yapılan kesit hesaplarında, emniyet gerilmeleri en fazla %33 arttırılacaktır.
Birleşim ve eklerin emniyet gerilmeleri esasına göre tasarımında ise, bu arttırım %15’i
aşmayacaktır. Birleşim ve ekler ayrıca, bu bölümün ilgili maddelerinde belirtildiği
şekilde, eleman kapasitelerine veya arttırılmış deprem etkilerine göre kontrol
edilecektir.
61
4.2.3.6 – Bu bölümün 4.3.2.1, 4.3.4.1, 4.8.6 ve 4.9.1 maddelerinde öngörüldüğü şekilde,
çelik yapı elemanlarının ve birleşim detaylarının gerekli kapasitelerinin hesabında, σa
akma gerilmesi yerine Daσa arttırılmış akma gerilmesi değerleri kullanılacaktır.
Arttırılmış akma gerilmesinin hesabında uygulanacak Da katsayıları, yapı çeliğinin
sınıfına ve eleman türüne bağlı olarak, Tablo 4.1’ de verilmiştir.
TABLO 4.1 – Da ARTTIRMA KATSAYILARI
Yapı Çeliği Sınıfı ve Eleman Türü Da
Fe 37 çeliğinden imal edilen hadde profilleri 1.2
Diğer yapı çeliklerinden imal edilen hadde profilleri 1.1
Tüm yapı çeliklerinden imal edilen levhalar 1.1
4.2.4. Arttırılmış Deprem Etkileri
Bu bölümün 4.3.1.2, 4.3.5.3, 4.4.2.1, 4.4.2.3, 4.6.3.1, 4.6.5.2, 4.7.2.1, 4.8.6.4 ve 4.9.1
maddelerinde gerekli görülen yerlerde, çelik yapı elemanlarının ve birleşim detaylarının
tasarımında, aşağıda verilen arttırılmış deprem etkileri gözönüne alınacaktır. Arttırılmış
deprem etkilerini veren yüklemeler
1.0 G + 1.0 Q ± Ωo E (4.1a)
veya daha elverişsiz sonuç vermesi halinde
0 0 9. G E ±Ω (4.1b)
şeklinde tanımlanmıştır. Bölüm 2’ye göre hesaplanan deprem yüklerinden oluşan iç
kuvvetlere uygulanacak Ωo Büyütme Katsayısı’nın değerleri, çelik taşıyıcı sistemlerin
türlerine bağlı olarak, Tablo 4.2’de verilmiştir.
TABLO 4.2 – BÜYÜTME KATSAYILARI
Taşıyıcı Sistem Türü Ωo
Süneklik düzeyi yüksek çerçeveler 2.5
Süneklik düzeyi normal çerçeveler 2.0
Merkezi çelik çaprazlı perdeler (süneklik düzeyi yüksek veya normal) 2.0
Dışmerkez çelik çaprazlı perdeler 2.5
4.2.5. İç Kuvvet Kapasiteleri ve Gerilme Sınır Değerleri
Gerekli durumlarda kullanılmak üzere, yapı elemanlarının iç kuvvet kapasiteleri ve
birleşim elemanlarının gerilme sınır değerleri aşağıda tanımlanmıştır.
Yapı elemanlarının iç kuvvet kapasiteleri:
Eğilme momenti kapasitesi : M W p pa = σ (4.2a)
Kesme kuvveti kapasitesi : p ak V A = 0 60 . (4.2b) σ
Eksenel basınç kapasitesi : bp bem N A = 1 7. σ (4.2c)
Eksenel çekme kapasitesi : N A çp a n = σ (4.2d)
62
Birleşim elemanlarının gerilme sınır değerleri:
Tam penetrasyonlu kaynak : σa
Kısmi penetrasyonlu küt kaynak
veya köşe kaynağı : 1.7 σem
Bulonlu birleşimler : 1.7 σem
Burada, σem ilgili birleşim elemanına ait emniyet gerilmelerini (normal gerilme, kayma
ve ezilme gerilmeleri) göstermektedir.
4.3. SÜNEKLİK DÜZEYİ YÜKSEK ÇERÇEVELER
Süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin boyutlandırılmasında uyulacak kurallar aşağıda
verilmiştir.
4.3.1. Enkesit Koşulları
4.3.1.1 – Süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin kiriş ve kolonlarında, başlık
genişliği/kalınlığı ve gövde yüksekliği/kalınlığı oranlarına ilişkin koşullar Tablo 4.3’te
verilmiştir.
4.3.1.2 – Kolonlar, düşey yükler ve depremin ortak etkisinden oluşan eksenel kuvvet ve
eğilme momentleri altında gerekli gerilme kontrollarını sağlamaları yanında, birinci ve
ikinci derece deprem bölgelerinde, Denk.(4.1a) ve Denk.(4.1b)’ye göre arttırılmış
yükleme durumlarından oluşan eksenel basınç ve çekme kuvvetleri altında da (eğilme
momentleri gözönüne alınmaksızın) yeterli dayanım kapasitesine sahip olacaktır. Kolon
enkesitlerinin eksenel basınç ve çekme kapasiteleri Denk.(4.2c) ve Denk.(4.2d) ile
hesaplanacaktır.
4.3.2. Kolonların Kirişlerden Daha Güçlü Olması Koşulu
4.3.2.1 – Çerçeve türü sistemlerde veya perdeli-çerçeveli sistemlerin çerçevelerinde,
gözönüne alınan deprem doğrultusunda her bir kolon - kiriş düğüm noktasına birleşen
kolonların eğilme momenti kapasitelerinin toplamı, o düğüm noktasına birleşen
kirişlerin kolon yüzündeki eğilme momenti kapasiteleri toplamının 1.1Da katından daha
büyük olacaktır (Şekil 4.1):
Şekil 4.1
Mpa
Mpi
Mpi
Mpj
Mpj
Mpü
Deprem
yönü
Deprem
yönü
Mpa
Mpü
63
TABLO 4.3 – ENKESİT KOŞULLARI
Sınır Değerler
Eleman Tanımı
Narinlik
Oranları Süneklik Düzeyi
Yüksek Sistem
Süneklik Düzeyi
Normal Sistem
Eğilme ve Eksenel
basınç etkisindeki
I Kesitlerinde
U Kesitlerinde
b/2t
b/t
s a 0.3 E σ 0.5 Es a σ
Eğilme etkisindeki
I Kesitleri
U Kesitleri
h/tw s a 3.2 E σ 5.0 Es a σ
Basınç etkisindeki
T Kesitleri
L Kesitleri
h/tw s a 0.3 E σ 0.5 Es a σ
N A d a σ ≤ 0.10 için
d
s a
a
3.2 1 1.7 N E
A
σ
σ
⎛ ⎞ ⎜ ⎟ −
⎝ ⎠
N A d a σ ≤ 0.10 için
5.0 d
s a
a
1 1.7 N E
A
σ
σ
⎛ ⎞ ⎜ ⎟ −
⎝ ⎠ Eğilme ve eksenel
basınç etkisindeki
I Kesitleri
U Kesitleri
h/tw
N A d a σ > 0.10 için
d
s a
a
1.33 2.1 N E
A
σ
σ
⎛ ⎞ ⎜ ⎟ −
⎝ ⎠
N A d a σ > 0.10 için
2.08 d
s a
a
2.1 N E
A
σ
σ
⎛ ⎞ ⎜ ⎟ −
⎝ ⎠
Eğilme veya eksenel
basınç etkisindeki
dairesel halka
kesitler (borular)
D/t s
a
0.05 E
σ
0.08 s
a
E
σ
Eğilme veya eksenel
basınç etkisindeki
dikdörtgen kutu
kesitler
b/t
veya
h/tw
s a 0.7 E σ 1.2 Es a σ
Tanımlar
b : I , U kesitleri ve dikdörtgen kutu kesitlerde başlık genişliği
h : I , U , T kesitleri ve dikdörtgen kutu kesitlerde gövde yüksekliği
L kesitlerinde büyük kenar uzunluğu
D : dairesel halka kesitlerde (borularda) dış çap
t : I , U , T kesitleri ve dikdörtgen kutu kesitlerde başlık kalınlığı
halka kesitlerde (borularda) kalınlık
tw : I , U , T, L kesitleri ve dikdörtgen kutu kesitlerde gövde kalınlığı

64
pa pü a pi vi pj vj ( ) 11 ( ) M M DM M M M + ≥ +++ . (4.3)
Bu denklemdeki Mvi ve Mvj terimleri, zayıflatılmış kiriş enkesitleri kullanılması veya
kiriş uçlarında guseler oluşturulması halinde, kiriş uçlarındaki olası plastik
mafsallardaki kesme kuvvetlerinden dolayı, kolon yüzünde meydana gelen ek eğilme
momentlerini göstermektedir. Plastik momentlerin kirişlerin kolon yüzündeki
kesitlerinde oluşması halinde, bu terimler sıfır değerini almaktadır.
4.3.2.2 – Denk.(4.3), depremin her iki yönü için elverişsiz sonuç verecek şekilde ayrı
ayrı uygulanacaktır. Kolon eğilme momenti kapasitelerinin hesabında, depremin yönü
ile uyumlu olarak bu moment kapasitelerini en küçük yapan tasarım eksenel kuvvetleri
gözönüne alınacaktır.
4.3.2.3 – Tek katlı binalarda ve çok katlı binaların kolonları üst kata devam etmeyen
düğüm noktalarında Denk.(4.3)’ün sağlanıp sağlanmadığına bakılmayacaktır.
4.3.3. Kolonların Kirişlerden Daha Güçlü Olması Koşulunun Bazı Kolonlarda
Sağlanamaması Durumu
4.3.3.1 – Sadece çerçevelerden veya perde ve çerçevelerin birleşiminden oluşan taşıyıcı
sistemlerde, gözönüne alınan deprem doğrultusunda binanın herhangi bir i’inci katında,
Denk.(4.4)’ün sağlanması koşulu ile, ilgili katın alt ve/veya üstündeki bazı düğüm
noktalarında Denk.(4.3)’ün sağlanamamış olmasına izin verilebilir.
i is ik α = ≥ V V/ . 0 70 (4.4)
4.3.3.2 – Denk.(4.4)’ün sağlanması durumunda, 0.70 < αi < 1.00 aralığında,
Denk.(4.3)’ün hem alttaki, hem de üstteki düğüm noktalarında sağlandığı kolonlara
etkiyen eğilme momentleri ve kesme kuvvetleri (1/αi) oranı ile çarpılarak arttırılacaktır.
Denk.(4.3)’ü sağlamayan kolonlar, kesitlerinde oluşan düşey yük ve deprem etkileri
altında hesaplanacaktır.
4.3.3.3 – Herhangi bir katta Denk.(4.4)’ün sağlanamaması durumunda, sadece
çerçevelerden veya perde ve çerçevelerin birleşiminden oluşan taşıyıcı sistemlerdeki
tüm çerçeveler Süneklik Düzeyi Normal Çerçeve olarak gözönüne alınacak ve
Tablo 2.5’e göre taşıyıcı sistem davranış katsayısı değiştirilerek hesap tekrarlanacaktır.
Ancak 2.5.4.1’de belirtildiği üzere, süneklik düzeyi normal çerçevelerin, süneklik
düzeyi yüksek perdelerle birarada kullanılması da mümkündür.
4.3.4. Kiriş - Kolon Birleşim Bölgeleri
4.3.4.1 – Süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin moment aktaran kiriş-kolon
birleşimlerinde aşağıdaki üç koşul birarada sağlanacaktır:
(a) Birleşim en az 0.04 radyan Göreli Kat Ötelemesi Açısı’nı (göreli kat ötelemesi/kat
yüksekliği) sağlayabilecek kapasitede olacaktır. Bunun için, deneysel ve/veya analitik
yöntemlerle geçerliliği kanıtlanmış olan detaylar kullanılacaktır. Geçerliliği kanıtlanmış
olan çeşitli bulonlu ve kaynaklı birleşim detayı örnekleri ve bunların uygulama sınırları
Bilgilendirme Eki 4A’da verilmiştir.
65
(b) Birleşimin kolon yüzündeki gerekli eğilme dayanımı, birleşen kirişin kolon
yüzündeki eğilme momenti kapasitesinin 0.80×1.1Da katından daha az olmayacaktır.
Ancak bu dayanımın üst limiti, düğüm noktasına birleşen kolonlar tarafından birleşime
aktarılan en büyük eğilme momenti ile uyumlu olacaktır. Ayrıca düşey yükler ve
deprem yükü azaltma katsayısının R = 1.5 değeri için hesaplanan deprem yüklerinin
ortak etkisi altında meydana gelen eğilme momentini aşmayacaktır. Zayıflatılmış kiriş
enkesitleri kullanılması veya kiriş uçlarında guseler oluşturulması halinde, kolon
yüzündeki eğilme momenti kapasitesi, kiriş plastik momenti ile kiriş ucundaki olası
plastik mafsaldaki kesme kuvvetinden dolayı kolon yüzünde meydana gelen ek eğilme
momenti toplanarak hesaplanacaktır.
(c) Birleşimin boyutlandırılmasında esas alınacak Ve kesme kuvveti Denk.(4.5) ile
hesaplanacaktır.
pi pj
e dy a
n
( ) 1 1
M M
VV D
+
= ± . l (4.5)
4.3.4.2 – Birleşimin taşıma kapasitesinin hesabında, 4.2.5’te verilen gerilme sınır
değerleri kullanılacaktır.
4.3.4.3 – Kiriş – kolon birleşim detayında, kolon ve kiriş başlıklarının sınırladığı kayma
bölgesi (Şekil 4.2) aşağıdaki koşulları sağlayacak şekilde boyutlandırılacaktır:
(a) Kayma bölgesinin gerekli Vke kesme kuvveti dayanımı, düğüm noktasına birleşen
kirişlerin kolon yüzündeki eğilme momenti kapasiteleri toplamının 0.80 katından
meydana gelen kesme kuvvetine eşit olarak alınacaktır.
ke p
b ort
1 1 V M 08 ( ) d H = − . (4.6) ∑
bf
c
ke
ke
cf
b
süreklilik levhaları
kayma bölgesi V
V
t
d
t
d
Şekil 4.2
66
(b) Kayma bölgesinin Vp kesme kuvveti kapasitesi
2
cf cf
p a cp
b c p
3 06 1 b t V dt
ddt
⎡ ⎤
=σ + ⎢ ⎥ ⎢⎣ ⎥⎦
. (4.7)
denklemi ile hesaplanacaktır. Kayma bölgesinin yeterli kesme dayanımına sahip olması
için
V V p ke ≥ (4.8)
koşulunun sağlanması gerekmektedir. Bu koşulun sağlanmaması halinde, gerekli
miktarda takviye levhası kullanılacak veya kayma bölgesine köşegen doğrultusunda
berkitme levhaları eklenecektir.
(c) Kolon gövde levhasının ve eğer kullanılmış ise takviye levhalarının her birinin en
küçük kalınlığı, tmin , (Şekil 4.3) aşağıdaki koşulu sağlayacaktır.
min t u ≥ / (4.9) 180
Bu koşulun sağlanmadığı durumlarda takviye levhaları ve kolon gövde levhası
birbirlerine kaynakla bağlanarak birlikte çalışmaları sağlanacak ve levha kalınlıkları
toplamının Denk.(4.9)’u sağladığı kontrol edilecektir.
(d) Kayma bölgesinde takviye levhaları kullanılması halinde, bu levhaların kolon başlık
levhalarına bağlanması için tam penetrasyonlu küt kaynak veya köşe kaynağı
kullanılacaktır, Şekil 4.3. Bu kaynaklar, takviye levhası tarafından karşılanan kesme
kuvvetini güvenle aktaracak şekilde kontrol edilecektir. Bu hesapta, (4.2.5)’te verilen
kaynak gerilme kapasiteleri kullanılacaktır.
min t
takviye levhaları
t
t t
t t
t
t
t
t
t
t = min ( t , t )
(a) (b)
Şekil 4.3
4.3.4.4 – Moment aktaran kiriş-kolon birleşim detaylarında, kolon gövdesinin her iki
tarafına, kiriş başlıkları seviyesinde süreklilik levhaları konularak kiriş başlıklarındaki
çekme ve basınç kuvvetlerinin kolona (ve iki taraflı kiriş-kolon birleşimlerinde komşu
kirişe) güvenle aktarılması sağlanacaktır.
(a) Süreklilik levhalarının kalınlıkları, tek taraflı kiriş birleşimlerinde birleşen kirişin
başlık kalınlığından, kolona iki taraftan kiriş birleşmesi durumunda ise birleşen
kirişlerin başlık kalınlıklarının büyüğünden daha az olmayacaktır.
(b) Süreklilik levhalarının kolon gövde ve başlıklarına bağlantısı için tam penetrasyonlu
küt kaynak kullanılacaktır. Süreklilik levhasının kolon gövdesine bağlantısı için köşe
67
kaynağı da kullanılabilir, (Şekil 4.2). Ancak bu kaynağın, süreklilik levhasının kendi
düzlemindeki kesme kapasitesine eşit bir kuvveti kolon gövdesine aktaracak boy ve
kalınlıkta olması gereklidir.
(c) Kolon başlık kalınlığının
cf bf bf t bt ≥ 0 54 . (4.10a)
ve
bf
cf 6
b
t ≥ (4.10b)
koşullarının her ikisini de sağlaması durumunda süreklilik levhasına gerek olmayabilir.
4.3.5. Kolon ve Kiriş Ekleri
4.3.5.1 – Tam penetrasyonlu küt kaynaklı veya bulonlu olarak yapılan kolon ekleri,
kolon-kiriş birleşim yerinden en az net kat yüksekliğinin 1/3’ü kadar uzakta olacaktır.
Köşe kaynağı ile veya tam penetrasyonlu olmayan küt kaynakla yapılan eklerde bu
uzaklık, ayrıca 1.20 m’ den az olmayacaktır.
4.3.5.2 – Kiriş ekleri, kolon-kiriş birleşim kesitinden en az kiriş yüksekliğinin iki katı
kadar uzakta yapılacaktır.
4.3.5.3 – Kolon ve kiriş eklerinin eğilme kapasitesi, eklenen elemanın eğilme
kapasitesinden, kesme kuvveti kapasitesi ise Denk.(4.5)’te verilen değerden az
olmayacaktır. Ayrıca, birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde, kolon eklerinin
eksenel kuvvet kapasiteleri Denk.(4.1a) ve Denk.(4.1b) ile hesaplanan eksenel basınç
ve çekme kuvvetleri altında da (eğilme momentleri gözönüne alınmaksızın) yeterli
olacaktır. Ek elemanlarının taşıma güçlerinin hesabında, (4.2.5)’te verilen kaynak ve
bulon gerilme sınır değerleri kullanılacaktır.
4.3.6. Kiriş Başlıklarının Yanal Doğrultuda Mesnetlenmesi
4.3.6.1 – Kirişlerin üst ve alt başlıkları yanal doğrultuda mesnetlenecektir. Kirişlerin
yanal doğrultuda mesnetlendiği noktalar arasındaki ℓb uzaklığı
ℓb
y s
a
0 086
r E

σ
. (4.11)
koşulunu sağlayacaktır. Ayrıca, tekil yüklerin etkidiği noktalar, kiriş enkesitinin ani
olarak değiştiği noktalar ve sistemin doğrusal olmayan şekildeğiştirmesi sırasında
plastik mafsal oluşabilecek noktalar da yanal doğrultuda mesnetlenecektir.
4.3.6.2 – Yanal doğrultudaki mesnetlerin gerekli basınç ve çekme dayanımı, kiriş
başlığının eksenel çekme kapasitesinin 0.02’sinden daha az olmayacaktır.
4.3.6.3 – Betonarme döşemelerin çelik kirişler ile kompozit olarak çalıştığı çelik taşıyıcı
sistemlerde, kirişlerin betonarme döşemeye bağlanan başlıklarında, yukarıdaki koşullara
uyulması zorunlu değildir.
68
4.4. SÜNEKLİK DÜZEYİ NORMAL ÇERÇEVELER
Süneklik düzeyi normal çerçevelerin boyutlandırılmasında uyulacak kurallar aşağıda
verilmiştir.
4.4.1. Enkesit Koşulları
4.4.1.1 – Süneklik düzeyi normal çerçevelerin kiriş ve kolonlarında, başlık
genişliği/kalınlığı ve gövde yüksekliği/kalınlığı oranlarına ilişkin koşullar Tablo 4.3’te
verilmiştir. Ancak en çok iki katlı binalarda, gerekli yerel burkulma kontrollarının
yapılması koşulu ile, bu sınırların aşılmasına izin verilebilir.
4.4.1.2 – Süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin kolonları için 4.3.1.2’de verilen koşullar
süneklik düzeyi normal çerçevelerin kolonları için de geçerlidir.
4.4.1.3 – Süneklik düzeyi normal çerçevelerde, süneklik düzeyi yüksek çerçeveler için
4.3.2 ve 4.3.3’te verilen koşullara uyulması zorunlu değildir.
4.4.2. Kiriş – Kolon Birleşim Bölgeleri
4.4.2.1 – Süneklik düzeyi normal çerçevelerin moment aktaran kiriş-kolon
birleşimlerinde, düşey yükler ve depremin ortak etkisinden oluşan iç kuvvetler altında
gerekli gerilme kontrolları yapılacaktır. Ayrıca, birleşimin taşıma kapasitesi aşağıda
tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanlarını da sağlayacaktır:
(a) Kolona birleşen kirişin 4.3.4.1(b)’de tanımlandığı şekilde hesaplanan eğilme
momenti kapasitesi ve Denk.(4.5) ile hesaplanan gerekli kesme kuvveti dayanımı.
(b) Denk.(4.1a) ve Denk.(4.1b)’de verilen arttırılmış yükleme durumlarından dolayı
kolon yüzünde meydana gelen eğilme momenti ve kesme kuvveti.
4.4.2.2 – Birleşimin taşıma kapasitesinin hesabında, 4.2.5’te verilen gerilme sınır
değerleri kullanılacaktır.
4.4.2.3 – Kiriş-kolon birleşim detayında, kolon ve kiriş başlıklarının sınırladığı kayma
bölgesi (Şekil 4.2) aşağıdaki koşulları sağlayacak şekilde boyutlandırılacaktır:
(a) Kayma bölgesinin Vke gerekli kesme kuvveti dayanımının hesabında, Denk.(4.1a)
ve Denk.(4.1b)’de verilen arttırılmış deprem yüklemesinden meydana gelen kesme
kuvveti ve Denk.(4.6) ile hesaplanan kesme kuvvetinden küçük olanı kullanılacaktır.
(b) Kayma bölgesinin Vp kesme kuvveti dayanımı Denk.(4.7) ile hesaplanacaktır.
Kayma bölgesinin yeterli kesme dayanımına sahip olması için Denk.(4.8)’in sağlanması
gerekmektedir.
(c) Süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin kayma bölgesi hesabı için 4.3.4.3(c) ve
4.3.4.3(d)’de verilen kurallar süneklik düzeyi normal çerçeveler için de aynen
geçerlidir.
4.4.2.4 – Süneklik düzeyi yüksek çerçevelerde süreklilik levhalarının hesabı için
4.3.4.4’ te verilen kurallar süneklik düzeyi normal çerçeveler için de aynen geçerlidir.
69
4.4.3. Kiriş ve Kolon Ekleri
Süneklik düzeyi yüksek çerçevelerde kolon ve kiriş ekleri için 4.3.5’te verilen kurallar
süneklik düzeyi normal çerçeveler için de aynen geçerlidir.
4.5. MERKEZİ VE DIŞMERKEZ ÇELİK ÇAPRAZLI PERDELER
Çelik çaprazlı perdeler, mafsallı birleşimli veya moment aktaran çerçeveler ile bunlara
merkezi ve dışmerkez olarak bağlanan çaprazlardan oluşan yatay yük taşıyıcı
sistemlerdir. Bu tür sistemlerin yatay yük taşıma kapasiteleri, eğilme dayanımlarının
yanında, daha çok veya tümüyle elemanların eksenel kuvvet dayanımları ile
sağlanmaktadır. Çelik çaprazlı perdeler, çaprazların düzenine bağlı olarak ikiye
ayrılırlar:
(a) Merkezi Çelik Çaprazlı Perdeler (Şekil 4.4)
(b) Dışmerkez Çelik Çaprazlı Perdeler (Şekil 4.5)
Çaprazların çerçeve düğüm noktalarına merkezi olarak bağlandığı Merkezi Çelik
Çaprazlı Perdeler süneklik düzeyi yüksek veya süneklik düzeyi normal sistem olarak
boyutlandırılabilirler. Buna karşılık, çaprazların çerçeve düğüm noktalarına dışmerkez
olarak bağlandığı Dışmerkez Çelik Çaprazlı Perdeler süneklik düzeyi yüksek sistem
olarak boyutlandırılacaklardır.
Diyagonal çapraz X çapraz çapraz Ters çapraz çapraz V V K
Şekil 4.4
kiriş bağ kirişi
kolon
çapraz
e e
e e
Şekil 4.5
70
4.6. SÜNEKLİK DÜZEYİ YÜKSEK MERKEZİ ÇELİK ÇAPRAZLI PERDELER
Süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdeler, basınç elemanlarının
bazılarının burkulması halinde dahi, sistemde önemli ölçüde dayanım kaybı meydana
gelmeyecek şekilde boyutlandırılırlar. Bu sistemlerin boyutlandırılmasında uygulanacak
kurallar aşağıda verilmiştir.
4.6.1. Enkesit Koşulları
4.6.1.1 – Süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdelerin kiriş, kolon ve
çaprazlarında, başlık genişliği/kalınlığı, gövde yüksekliği/kalınlığı ve çap/kalınlık
oranlarına ilişkin koşullar Tablo 4.3’te verilmiştir.
4.6.1.2 – Çatı ve düşey düzlem çapraz sistemlerinin tüm basınç elemanlarında narinlik
oranı (çubuk burkulma boyu/atalet yarıçapı) 4.0 s a E /σ sınır değerini aşmayacaktır.
4.6.1.3 – Çok parçalı çaprazlarda bağ levhalarının aralıkları, ardışık iki bağ levhası
arasındaki tek elemanın narinlik oranı tüm çubuğun narinlik oranının 0.40 katını
aşmayacak şekilde belirlenecektir. Çok parçalı çaprazın burkulmasının bağ levhasında
kesme etkisi oluşturmadığının gösterilmesi halinde, bağ levhalarının aralıkları, iki bağ
levhası arasındaki tek çubuğun narinlik oranı çok parçalı çubuğun etkin narinlik
oranının 0.75 katını aşmayacak şekilde belirlenebilir. Bağ levhalarının toplam kesme
kuvveti kapasitesi, her bir çubuk elemanının eksenel çekme kapasitesinden daha az
olmayacaktır. Her çubukta en az iki bağ levhası kullanılacak ve bağ levhaları eşit
aralıklı olarak yerleştirilecektir. Bulonlu bağ levhalarının, çubuğun temiz açıklığının
orta dörtte birine yerleştirilmesine izin verilmez.
4.6.2. Yatay Yüklerin Dağılımı
Binanın bir aksı üzerindeki düşey merkezi çapraz elemanlar, o aks doğrultusundaki
depremde ve her bir deprem yönünde etkiyen yatay kuvvetlerin en az %30’u ve en çok
%70’i basınca çalışan çaprazlar tarafından karşılanacak şekilde düzenlenecektir.
4.6.3. Çaprazların Birleşimleri
4.6.3.1 – Çaprazların birleşim detaylarında, düşey yükler ve depremin ortak etkisinden
oluşan iç kuvvetler altında gerekli gerilme kontrolları yapılacaktır. Ayrıca, birleşimin
taşıma kapasitesi aşağıda tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanını da sağlayacaktır:
(a) Çaprazın eksenel kuvvet (çekme veya basınç) kapasitesi.
(b) Düğüm noktasına birleşen diğer elemanların kapasitelerine bağlı olarak, söz konusu
çapraza aktarılabilecek en büyük eksenel kuvvet.
(c) Denk.(4.1a) ve Denk.(4.1b)’de verilen arttırılmış yükleme durumlarından meydana
gelen çapraz eksenel kuvveti.
4.6.3.2 – Birleşimin taşıma kapasitesinin hesabında, 4.2.5’te verilen gerilme sınır
değerleri kullanılacaktır.
4.6.3.3 – Çaprazları kolonlara ve/veya kirişlere bağlayan düğüm noktası levhaları
aşağıdaki iki koşulu da sağlayacaklardır:
71
(a) Düğüm noktası levhasının düzlemi içindeki eğilme kapasitesi, düğüm noktasına
birleşen çaprazın eğilme kapasitesinden daha az olmayacaktır.
(b) Düğüm noktası levhasının düzlem dışına burkulmasının önlenmesi amacıyla,
çaprazın ucunun kiriş veya kolon yüzüne uzaklığı düğüm levhası kalınlığının iki
katından daha fazla olmayacaktır. Buna uyulamadığı durumlarda, ilave berkitme
levhaları kullanarak, düğüm levhasının düzlem dışına burkulması önlenecektir.
4.6.4. Özel Çapraz Düzenleri İçin Ek Koşullar
4.6.4.1 – V veya ters V şeklindeki çapraz sistemlerinin sağlaması gereken ek koşullar
aşağıda verilmiştir:
(a) Çaprazların bağlandığı kirişler sürekli olacaktır.
(b) Çaprazlar düşey yüklerin ve deprem yüklerinin ortak etkisi altında
boyutlandırılacaktır. Ancak çaprazların bağlandığı kirişler ve uç bağlantıları, çaprazların
yok sayılması durumunda, kendi üzerindeki düşey yükleri güvenle taşıyacak şekilde
boyutlandırılacaktır.
(c) Süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin kirişleri için 4.3.6’da verilen koşullar
çaprazların bağlandığı kirişler için de aynen geçerlidir.
4.6.4.2 – Süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdelerde K şeklindeki
(çaprazların kolon orta noktasına bağlandığı) çapraz düzenine izin verilemez.
4.6.5. Kolon Ekleri
4.6.5.1 – Kolon ekleri kolon serbest yüksekliğinin ortadaki 1/3’lük bölgesinde
yapılacaktır.
4.6.5.2 – Kolon eklerinin eğilme dayanımı eklenen elemanlardan küçüğünün eğilme
kapasitesinin %50’sinden, kesme kuvveti dayanımı ise eklenen elemanlardan
küçüğünün kesme kapasitesinden daha az olmayacaktır. Ayrıca, birinci ve ikinci derece
deprem bölgelerinde, kolon eklerinin eksenel kuvvet taşıma güçleri Denk.(4.1a) ve
Denk.(4.1b)’de verilen arttırılmış deprem yüklemelerinden oluşan basınç ve çekme
kuvvetleri altında da (eğilme momentleri gözönüne alınmaksızın) yeterli olacaktır. Ek
elemanlarının hesabında, 4.2.5’te verilen kaynak ve bulon gerilme kapasiteleri
kullanılacaktır.
4.7. SÜNEKLİK DÜZEYİ NORMAL MERKEZİ ÇELİK ÇAPRAZLI
PERDELER
Süneklik düzeyi normal çelik çaprazlı perdelerin boyutlandırılmasında uygulanacak
kurallar aşağıda belirtilmiştir.
4.7.1. Enkesit Koşulları
4.7.1.1 – Süneklik düzeyi normal merkezi çelik çaprazlı perdelerin kiriş, kolon ve
çaprazlarında, başlık genişliği/kalınlığı, gövde yüksekliği/kalınlığı ve çap/kalınlık
oranlarına ilişkin koşullar Tablo 4.3’te verilmiştir. Ancak en çok iki katlı binalarda,
gerekli yerel burkulma kontrollarının yapılması koşulu ile, bu sınırların aşılmasına izin
verilebilir.
72
4.7.1.2 – Çatı ve düşey düzlem çapraz sistemlerinin tüm basınç elemanlarında narinlik
oranı (çubuk burkulma boyu/atalet yarıçapı) 4.0 s a E /σ sınır değerini aşmayacaktır.
4.7.1.3 – Çok parçalı çaprazlarda, TS648’in bağ levhalarına ilişkin kuralları geçerlidir.
Her çubukta en az iki bağ levhası kullanılacaktır.
4.7.1.4 – Sadece çekme kuvveti taşıyacak şekilde hesaplanan çaprazlarda narinlik oranı
250’yi aşmayacaktır. Ancak en çok iki katlı binalardaki çapraz elemanların, Bölüm
2’ye göre hesaplanan çekme kuvvetinin Tablo 4.2’deki Ωo katsayısı ile çarpımını
taşıyacak şekilde boyutlandırılmaları halinde bu kural uygulanmayabilir.
4.7.2. Çaprazların Birleşimleri
4.7.2.1 – Çaprazların birleşim detaylarında, düşey yükler ve depremin ortak etkisinden
oluşan iç kuvvetler altında gerekli gerilme kontrolları yapılacaktır. Ayrıca, birleşimin
taşıma kapasitesi aşağıda tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanını da sağlayacaktır:
(a) Çaprazın eksenel kuvvet (çekme veya basınç) kapasitesi.
(b) Denk.(4.1a) ve Denk.(4.1b)’de verilen arttırılmış yüklemelerden meydana gelen
çapraz eksenel kuvveti.
(c) Düğüm noktasına birleşen diğer elemanlar tarafından söz konusu çapraza
aktarılabilecek en büyük kuvvet.
4.7.2.2 – Birleşimin taşıma kapasitesinin hesabında, 4.2.5’te verilen gerilme sınır
değerleri kullanılacaktır.
4.7.2.3 – Süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdeler için 4.6.3.3’ te verilen
koşullar süneklik düzeyi normal merkezi çelik çaprazlı perdeler için de geçerlidir.
4.7.3. Özel Çapraz Düzenleri İçin Ek Koşullar
4.7.3.1 – Süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdeler için 4.6.4.1(a) ve
4.6.4.1(b)’ de verilen koşullar süneklik düzeyi normal merkezi çelik çaprazlı perdeler
için de geçerlidir.
4.7.3.2 – Süneklik düzeyi normal çerçevelerin kirişleri için 4.4.4’de verilen koşullar
çaprazların bağlandığı kirişler için de aynen geçerlidir.
4.8. SÜNEKLİK DÜZEYİ YÜKSEK DIŞMERKEZ ÇELİK ÇAPRAZLI
PERDELER
Süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdeler, deprem etkileri altında bağ
kirişlerinin önemli ölçüde doğrusal olmayan şekildeğiştirme yapabilme özelliğine sahip
olduğu yatay yük taşıyıcı sistemleridir. Bu sistemler, bağ kirişlerinin plastik
şekildeğiştirmesi sırasında, kolonların, çaprazların ve bağ kirişi dışındaki diğer kirişlerin
elastik bölgede kalması sağlanacak şekilde boyutlandırılırlar. Süneklik düzeyi yüksek
dışmerkez çelik çaprazlı perdelerin boyutlandırılmasında uygulanacak kurallar aşağıda
verilmiştir.
73
4.8.1. Enkesit Koşulları
4.8.1.1 – Süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdelerin bağ kirişleri, diğer
kirişleri, kolon ve çaprazlarında başlık genişliği/kalınlığı, gövde yüksekliği/kalınlığı ve
çap/kalınlık oranlarında Tablo 4.3’teki koşullara uyulacaktır. Bağ kirişlerine ilişkin ek
koşullar, 4.8.2’de verilmiştir.
4.8.1.2– Çaprazların narinlik oranı (çubuk burkulma boyu/atalet yarıçapı) 4.0 s a E /σ
sınır değerini aşmayacaktır.
4.8.1.3 – Çok parçalı çaprazlar için 4.6.1.3’te verilen koşullar dışmerkez çelik çaprazlı
perdeler için de aynen geçerlidir.
4.8.2. Bağ Kirişleri
4.8.2.1 – Süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdelerde, her çapraz
elemanın en az bir ucunda bağ kirişi bulunacaktır.
4.8.2.2 – Bağ kirişinin boyu, 4.8.8.1’deki özel durumun dışında, aşağıdaki şekilde
belirlenebilir.
pp pp 10 50 ./ ./ M V e MV ≤ ≤ (4.13)
Bu bağıntıdaki Mp eğilme momenti ve Vp kesme kuvveti kapasiteleri Denk.(4.2a) ve
Denk.(4.2b) ile hesaplanacaktır.
4.8.2.3 – Bağ kirişleri, düşey yükler ve Bölüm 2’ye göre hesaplanan deprem
etkilerinden oluşan tasarım iç kuvvetleri (kesme kuvveti, eğilme momenti ve eksenel
kuvvet) altında boyutlandırılacaktır.
4.8.2.4 – Bağ kirişinin Vd tasarım kesme kuvveti, aşağıdaki koşulların her ikisini de
sağlayacaktır.
V V d p ≤ (4.14)
d p V Me ≤ 2 / (4.15)
4.8.2.5 – Bağ kirişi tasarım eksenel kuvvetinin
d a N A / . σ > 0 15 (4.16)
olması halinde, Denk.(4.14) ve Denk.(4.15)’te Mp ve Vp yerine
d
pn p
a
1 18 1 N M M
A
⎡ ⎤ = − ⎢ ⎥ ⎣ σ ⎦
. (4.17)
2
pn p d a VV N A = −1( / ) σ (4.18)
değerleri kullanılacaktır.
4.8.2.6 – Bağ kirişinin gövde levhası tek parçalı olacak, gövde düzlemi içinde takviye
levhaları bulunmayacaktır. Gövde levhasında boşluk açılmayacaktır.
74
4.8.3. Bağ Kirişinin Yanal Doğrultuda Mesnetlenmesi
4.8.3.1 – Bağ kirişinin üst ve alt başlıkları kirişin iki ucunda, kolon kenarında
düzenlenen bağ kirişlerinde ise kirişin bir ucunda, yanal doğrultuda mesnetlenecektir.
Yanal doğrultudaki mesnetlerin gerekli dayanımı, kiriş başlığının eksenel çekme
kapasitesinin 0.06’sından daha az olmayacaktır.
4.8.3.2 – Ayrıca, bağ kirişi dışında kalan kiriş bölümü de, bf sa 0.45 / b E σ aralıklarla
yanal doğrultuda mesnetlenecektir. Bu mesnetlerin gerekli dayanımı, kiriş başlığının
eksenel çekme kapasitesinin 0.01’inden daha az olmayacaktır.
4.8.3.3 – Betonarme döşemelerin çelik kirişler ile kompozit olarak çalıştığı çelik taşıyıcı
sistemlerde yukarıdaki koşullara uyulması zorunlu değildir.
4.8.4. Bağ Kirişinin Dönme Açısı
Bağ kirişinin bulunduğu i’ inci katın Bölüm 2’ de tanımlanan Δi göreli kat ötelemesine
bağlı olarak
i
p
i
θ R
h
Δ = (4.19)
denklemi ile bulunan göreli kat ötelemesi açısından dolayı, bağ kirişi ile bu kirişin
uzantısındaki kat kirişi arasında meydana gelen p γ bağ kirişi dönme açısı aşağıda
verilen sınır değerleri aşmayacaktır (Şekil 4.6):
Δi
p p
γ p = θp p = θp γ
i
θp
Δi
γp
Δi
i
θp pγ
γ p = θp
θ γ
e
hi
R
h
L
e
L L
L
e
R e
e e
R
h
L
L
2e
Şekil 4.6
75
(a) Bağ kirişi uzunluğunun p p 1.6 / M V ’ ye eşit veya daha küçük olması halinde 0.10
radyan.
(b) Bağ kirişi uzunluğunun p p 2.6 / M V ’ ye eşit veya daha büyük olması halinde 0.03
radyan.
Bağ kirişi uzunluğunun bu iki sınır değer arasında olması halinde doğrusal
interpolasyon yapılacaktır.
4.8.5. Rijitlik (Berkitme) Levhaları
4.8.5.1 – Çapraz elemanların bağ kirişine ve uzantılarına doğrudan yük aktardığı
uçlarında rijitlik levhaları düzenlenecektir. Rijitlik levhaları, aksi belirtilmedikçe, bağ
kirişi gövde levhasının her iki tarafına konulacak, gövde levhası yüksekliğinde ve
bf w ( )/2 b t − genişliğinde olacaktır (Şekil 4.7). Rijitlik levhalarının kalınlığı, gövde
levhası kalınlığının 0.75’inden ve 10 mm’den az olmayacaktır. Rijitlik levhalarını bağ
kirişinin gövdesine bağlayan sürekli köşe kaynakları, rijitlik levhasının enkesit alanı ile
malzeme akma gerilmesinin çarpımından oluşan kuvvetleri aktaracak kapasitede
olacaktır.
(4.8.5.1)
(4.8.5.2)
çapraz ve bağ kirişi
eksenleri bağ kirişi
içinde kesişecektir.
rijitlik levhaları
sürekli
köşe
kaynağı ara rijitlik
levhaları
rijitlik
levhaları
e
a
a
a-a kesiti
Şekil 4.7
4.8.5.2 – Bağlantı kirişi uçlarındaki rijitlik levhalarına ek olarak, aşağıda tanımlanan
ara rijitlik levhaları konulacaktır:
(a) Boyu p p 1.6 / M V ’den daha kısa olan bağ kirişlerinde ara rijitlik levhalarının ara
uzaklıkları, bağ kirişi dönme açısının 0.10 radyan olması halinde (30 tw – db/5)’den,
bağ kirişi dönme açısının 0.03 radyandan daha küçük olması halinde ise
(52 tw – db/5)’den daha fazla olmayacaktır. Dönme açısının ara değerleri için doğrusal
interpolasyon yapılacaktır.
(b) Boyu p p 2.6 / M V ’den büyük ve p p 5 / M V ’den küçük olan bağ kirişlerinde, bağ kirişi
uçlarından bf 1.5b uzaklıkta birer rijitlik levhaları konulacaktır.
(c) Boyu p p 1.6 / M V ve p p 2.6 / M V arasında olan bağ kirişlerinde, (a) ve (b)’ de
belirtilen ara rijitlik levhaları birlikte kullanılacaktır.
76
4.8.6. Çaprazlar, Kat Kirişleri ve Kolonlar
4.8.6.1 – Bağ kirişinin plastikleşmesine neden olan yükleme, Bölüm 2’ye göre
hesaplanan deprem etkilerinden oluşan iç kuvvetlerin, bağ kirişinde kesit seçimi
sonucunda hesaplanan Mp/Md ve Vp/Vd Tasarım Büyütme Katsayıları’nın küçüğü ile
uyumlu olacak şekilde arttırılması suretiyle belirlenecektir.
4.8.6.2 – Çaprazlar, bağ kirişinin plastikleşmesine neden olan yüklemenin 1.25Da
katından oluşan iç kuvvetlere göre boyutlandırılacaktır.
4.8.6.3 – Kat kirişinin bağ kirişi dışında kalan bölümü, bağ kirişinin plastikleşmesine
neden olan yüklemenin 1.1Da katından oluşan iç kuvvetlere göre boyutlandırılacaktır.
4.8.6.4 – Kolonlarda, düşey yükler ve depremin ortak etkisinden oluşan iç kuvvetler
altında gerekli gerilme kontrolları yapılacaktır. Ayrıca, kolonun taşıma kapasitesi
aşağıda tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanlarını da sağlayacaktır:
(a) Bağ kirişinin plastikleşmesine neden olan yüklemenin 1.1Da katından oluşan iç
kuvvetler.
(b) Denk.(4.1a) ve Denk.(4.1b)’de verilen arttırılmış yüklemelerden meydana gelen iç
kuvvetler.
4.8.6.5 – Çapraz, kat kirişi ve kolon enkesitlerinin iç kuvvet kapasiteleri Denk.(4.2)’de
verilen bağıntılar ile hesaplanacaktır.
4.8.7. Çapraz – Bağ Kirişi Birleşimi
Çaprazların bağ kirişi ile birleşim detayı 4.8.6.2’de belirtilen şekilde hesaplanan
arttırılmış iç kuvvetlere göre boyutlandırılacaktır.
4.8.8. Bağ Kirişi – Kolon Birleşimi
4.8.8.1 – Kolona birleşen bağ kirişinin boyu
p p e MV ≤ 1.6 / (4.20)
koşulunu sağlayacaktır.
4.8.8.2 – Birleşimin kolon yüzündeki gerekli eğilme ve kesme dayanımları, sırasıyla
bağ kirişinin Mp eğilme momenti kapasitesinden ve Vp kesme kuvveti kapasitesinden
daha az olmayacaktır. Bağ kirişi başlıklarının kolona bağlantısı için tam penetrasyonlu
küt kaynak uygulanacaktır (Şekil 4.8).
77
tam penetrasyonlu
küt kaynak
rijitlik
levhaları
(4.8.5.2)
(4.8.5.1)
çapraz ve bağ kirişi
eksenleri bağ kirişi
içinde kesişecektir.
ara rijitlik
levhaları
rijitlik levhaları
sürekli
köşe
kaynağı
e
a
a-a kesiti
a
Şekil 4.8
4.8.9 Kiriş – Kolon Birleşimi
Kat kirişinin bağ kirişi dışında kalan bölümünün kolon ile birleşim detayı kiriş gövde
düzlemi içinde mafsallı olarak yapılabilir. Ancak bu bağlantı, kiriş başlıklarının eksenel
çekme kapasitesinin 0.01’ine eşit, enine doğrultuda ve ters yönlü kuvvetlerin
oluşturduğu burulma momentine göre boyutlandırılacaktır.
4.9. TEMEL BAĞLANTI DETAYLARI
4.9.1 – Çelik taşıyıcı sistem elemanlarının temel bağlantı detaylarında, düşey yükler ve
depremin ortak etkisinden oluşan mesnet tepkileri esas alınarak gerekli gerilmeleri
kontrolları yapılacaktır. Ayrıca, temel bağlantı detayının taşıma kapasitesi aşağıda
tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanlarını da sağlayacaktır:
(a) Temele birleşen kolonun eğilme momenti kapasitesinin 1.1Da katından oluşan
eğilme momenti ile temele birleşen kolon ve çaprazların eksenel yük kapasitelerinin
1.1Da katından oluşan toplam düşey ve yatay kuvvetler.
(b) Denk.(4.1a) ve Denk.(4.1b)’de verilen arttırılmış yüklemelerden meydana gelen iç
kuvvetler.
4.9.2 – Bağlantı detayının taşıma kapasitesinin hesabında, 4.2.5’te verilen gerilme sınır
değerleri kullanılacaktır.
78
4.10. PROJE HESAP RAPORU VE UYGULAMA PROJELERİNE İLİŞKİN
KURALLAR
4.10.1. Proje Hesap Raporu
4.10.1.1 – Proje hesap raporunda, deprem hesap raporuna ilişkin olarak, Bölüm 2’deki
2.13’te belirtilen bilgiler yer alacaktır.
4.10.1.2 – Proje hesap raporunda ayrıca, aşağıda sıralanan bilgiler bulunacaktır:
(a) Yapı taşıyıcı sistemini oluşturan profil ve sac levhalar ile ek ve birleşimlerde
kullanılan bulonların malzeme kaliteleri ve karakteristik dayanım değerleri, elektrot
cinsi.
(b) Tasarımda esas alınan yükleme kombinasyonları ve arttırılmış deprem etkilerini
veren yüklemeler.
4.10.1.3– Yapı elemanlarının boyutlandırma hesapları ve stabilite (kararlılık)
tahkiklerinin yanında, birleşim ve ek detaylarının hesapları ile bu detaylara ait kapasite
kontrol tahkikleri proje hesap raporu kapsamında ayrıntılı olarak verilecektir.
4.10.2. Çelik Uygulama Projesi Çizimlerine İlişkin Kurallar
4.10.2.1 – Çelik uygulama projesinde şu paftalar bulunacaktır:
(a) çatı döşemesi ve kat döşemelerine ait genel konstruksiyon planları
(b) kolon aplikasyon (yerleşim) planı
(c) ankraj planı ve detayları
(d) yeterli sayıda cephe görünüşleri ve kesitler
(e) yapı sistemini oluşturan kolonlar ve kirişler ile çatı, yatay düzlem ve düşey düzlem
çaprazlarının detay çizimleri
(f) tüm birleşim ve ek detayları
4.10.2.2 – Binada kullanılan profil ve çelik levhalar ile birleşimlerde kullanılan
bulonların cinsi ve malzeme kaliteleri ile kullanılacak elektrot cinsi bütün paftalarda
belirtilecektir.
4.10.2.3 – Tasarımda gözönüne alınan Etkin Yer İvmesi Katsayısı, Bina Önem Katsayısı,
Yerel Zemin Sınıfı ve Tablo 2.5’ e göre belirlenen Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı
bütün genel konstruksiyon paftalarında belirtilecektir.
4.10.2.4 – Bulonlu birleşim ve ek detaylarında, kullanılan bulon cinsi, bulon ve delik
çapları, rondela ve somun özellikleri ile bulonlara uygulanacak öngerme kuvveti
belirtilecektir.
4.10.2.5 – Kaynaklı birleşim ve ek detaylarında, uygulanacak kaynak türü, kaynak
kalınlığı ve uzunluğu ile, kaynak ağzı açılması gereken küt kaynaklarda, kaynak ağzının
geometrik boyutları verilecektir.
79
BİLGİLENDİRME EKİ 4A.
MOMENT AKTARAN ÇERÇEVELERDE KİRİŞ-KOLON BİRLEŞİM
DETAYLARI
4A.0. SİMGELER
bbf = Kiriş kesitinin başlık genişliği
db = Kiriş enkesit yüksekliği
4A.1. KAPSAM VE GENEL HUSUSLAR
4A.1.1 – Bu bölümde, 4.3.4.1 (a)’da öngörüldüğü şekilde, en az 0.04 radyan Göreli Kat
Ötelemesi Açısı’nı (göreli kat ötelemesi/kat yüksekliği) sağlayabilecek kapasitede
olduğu deneysel ve/veya analitik yöntemlerle kanıtlanmış olan çeşitli bulonlu ve
kaynaklı birleşim detayı örnekleri verilmiştir1
.
4A.1.2 – Bu detaylar, süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin moment aktaran kiriş-kolon
birleşimlerinde, kendilerine ait uygulama sınırları çerçevesinde kullanılabileceklerdir.
4A.1.3 – Süneklik düzeyi normal çerçevelerin moment aktaran kiriş-kolon
birleşimlerinde ise, söz konusu detaylar koşulsuz olarak kullanılabilirler.
4A.1.4 – Birleşim detaylarının dayanım hesapları ve kapasite kontrol tahkikleri,
süneklik düzeyi yüksek ve normal çerçeveler için, sırasıyla 4.3.4 ve 4.4.2’deki esaslara
uygun olarak yapılacaktır.
4A.2. KİRİŞ – KOLON BİRLEŞİM DETAYLARI
Aşağıda, bulonlu ve kaynaklı moment aktaran kiriş-kolon birleşim detayları ile bu
detayların süneklik düzeyi yüksek çerçevelerde kullanılma koşullarını içeren uygulama
sınırları verilmiştir.
4A.2.1. Alın Levhalı Bulonlu Birleşim Detayı
Alın levhalı, bulonlu kiriş-kolon birleşim detayı Şekil 4A.1’de verilmiştir. Detayda,
Fe 37 çeliğinden yapılan alın levhası kirişin başlık levhalarına tam penetrasyonlu küt
kaynak ile, gövde levhasına ise çift taraflı köşe kaynağı ile birleştirilmektedir. Alın
levhasının kolona bağlantısı için, en az ISO 8.8 kalitesinde tam öngermeli bulonlar
kullanılacaktır.
Bu detayın süneklik düzeyi yüksek çerçevelere uygulanabilmesi için, birleşim detayı
parametrelerinin Tablo 4A.1’de verilen uygulama sınırlarını sağlaması gerekmektedir.

1
FEMA – Federal Emergency Management Agency (2000), Recommended Seismic Design Criteria for
New Steel Moment-Frame Buildings, FEMA 350, FEMA, Washington, D.C.
80
takviye levhaları
(gerektiğinde)
tam penetrasyonlu küt kaynak
en az ISO 8.8 kalitesinde
tam öngermeli bulon
şim (gerektiğinde)
süreklilik levhaları
(gerektiğinde)
Fe 37 alın levhası
Şekil 4A.1
TABLO 4A.1 – ALIN LEVHALI BULONLU KİRİŞ-KOLON BİRLEŞİM
DETAYININ UYGULAMA SINIRLARI
Birleşim Detayı Parametreleri Uygulama Sınırları
Kiriş enkesit yüksekliği ≤ 750 mm
Kiriş açıklığı / enkesit yüksekliği oranı ≥ 7
Kiriş başlık kalınlığı ≤ 20 mm
Kolon enkesit yüksekliği ≤ 600 mm
Bulon sınıfı 8.8 veya 10.9
Bulon öngerme koşulları Tam öngerme
Alın levhası malzeme sınıfı Fe 37
Başlık levhası kaynağı Tam penetrasyonlu küt kaynak
4A.2.2. Takviyeli Alın Levhalı Bulonlu Birleşim Detayı
Rijitlik levhaları ile takviye edilmiş alın levhalı, bulonlu kiriş-kolon birleşim detayı
Şekil 4A.2’de verilmiştir. Detayda, Fe 37 çeliğinden yapılan alın levhası kirişin başlık
levhalarına küt kaynak ile, gövde levhasına ve rijitlik levhalarına ise çift taraflı köşe
kaynağı ile birleştirilmektedir. Alın levhasının kolona bağlantısı için, en az ISO 8.8
kalitesinde tam öngermeli bulonlar kullanılacaktır.
Bu detayın süneklik düzeyi yüksek çerçevelere uygulanabilmesi için, birleşim detayı
parametrelerinin Tablo 4A.2’de verilen uygulama sınırlarını sağlaması gerekmektedir.
81
takviye levhaları
(gerektiğinde)
süreklilik levhaları
(gerektiğinde)
şim (gerektiğinde)
en az ISO 8.8 kalitesinde
tam öngermeli bulon
tam penetrasyonlu küt kaynak
Fe 37 alın levhası
rijitlik levhası
25
25
30°
Şekil 4A.2
TABLO 4A.2 – TAKVİYELİ ALIN LEVHALI BULONLU KİRİŞ-KOLON
BİRLEŞİM DETAYININ UYGULAMA SINIRLARI
Birleşim Detayı Parametreleri Uygulama Sınırları
Kiriş enkesit yüksekliği ≤ 1000 mm
Kiriş açıklığı / enkesit yüksekliği oranı ≥ 7
Kiriş başlık kalınlığı ≤ 25 mm
Kolon enkesit yüksekliği ≤ 600 mm
Bulon sınıfı 8.8 veya 10.9
Bulon öngerme koşulları Tam öngerme
Alın levhası malzeme sınıfı Fe 37
Başlık levhası kaynağı Tam penetrasyonlu küt kaynak
4A.2.3. Alın Levhasız Bulonlu Birleşim Detayı
Alın levhasız, bulonlu kiriş-kolon birleşim detayı Şekil 4A.3’te verilmiştir. Detayda,
kirişin kolona bağlantısı ek başlık levhaları ve gövdedeki kayma levhası ile
sağlanmaktadır. Ek başlık levhaları kolona tam penetrasyonlu küt kaynak ile, kayma
levhası ise küt kaynak veya köşe kaynağı ile birleştirilmiştir. Kiriş başlık ve gövde
levhalarının ek başlık levhasına ve kayma levhasına bağlantısı için en az ISO 8.8
82
kalitesinde bulonlar kullanılacaktır. Ek başlık levhasının hadde doğrultusu, kiriş boyuna
ekseninin doğrultusunda olacaktır.
Bu detayın süneklik düzeyi yüksek çerçevelere uygulanabilmesi için, birleşim detayı
parametrelerinin Tablo 4A.3’te verilen uygulama sınırlarını sağlaması gerekmektedir.
tam penetrasyonlu
küt kaynak
en az ISO 8.8 kalitesinde
tam öngermeli bulon
şim
(gerektiğinde)
ek başlık levhası
süreklilik levhaları
(gerektiğinde)
takviye levhaları
(gerektiğinde)
en az ISO 8.8
kalitesinde bulon
kayma levhası
veya
veya
Şekil 4A.3
TABLO 4A.3 – ALIN LEVHASIZ BULONLU KİRİŞ-KOLON BİRLEŞİM
DETAYININ UYGULAMA SINIRLARI
Birleşim Detayı Parametreleri Uygulama Sınırları
Kiriş enkesit yüksekliği ≤ 800 mm
Kiriş açıklığı / enkesit yüksekliği oranı ≥ 8
Kiriş başlık kalınlığı ≤ 20 mm
Kolon enkesit yüksekliği ≤ 600 mm
Bulon sınıfı 8.8 veya 10.9
En büyük bulon boyutu M 30
Başlık levhası bulonlarının öngerme koşulları Tam öngerme
Ek başlık levhası malzeme sınıfı Fe 37, Fe 52
Ek başlık levhası kaynağı Tam penetrasyonlu küt kaynak
83
4A.2.4. Kaynaklı Birleşim Detayı
Kaynaklı birleşim detayı Şekil 4A.4’te verilmiştir. Detayda, kiriş başlık levhalarının
kolona birleşimi tam penetrasyonlu küt kaynak ile sağlanmaktadır. Kiriş gövde levhası
ise, kayma levhası kullanarak, küt kaynak veya köşe kaynağı ile kolona bağlanmaktadır.
Detayda gösterildiği gibi, kiriş başlıklarındaki küt kaynaklar için kaynak ulaşım
deliklerine gerek olmaktadır.
Bu detayın süneklik düzeyi yüksek çerçevelere uygulanabilmesi için, birleşim detayı
parametrelerinin Tablo 4A.4’te verilen uygulama sınırlarını sağlaması gerekmektedir.
kaynak ulaşım
deliği
süreklilik levhaları
(gerektiğinde)
takviye levhaları
(gerektiğinde)
25
50
montaj bulonu
kayma levhası
veya
tam penetrasyonlu küt kaynak

Şekil 4A.4
TABLO 4A.4 – KAYNAKLI KİRİŞ-KOLON BİRLEŞİM DETAYININ
UYGULAMA SINIRLARI
Birleşim Detayı Parametreleri Uygulama Sınırları
Kiriş enkesit yüksekliği ≤ 1000 mm
Kiriş açıklığı / enkesit yüksekliği oranı ≥ 7
Kiriş başlık kalınlığı ≤ 25 mm
Kolon enkesit yüksekliği ≤ 600 mm
Kaynak ulaşım deliği gerekli
Başlık levhası kaynağı Tam penetrasyonlu küt kaynak
84
4A.2.5. Ek Başlık Levhalı Kaynaklı Birleşim Detayı
Ek başlık levhalı kaynaklı birleşim detayı Şekil A4.5’te verilmiştir. Detayda, ek başlık
levhasının kolona birleşimi tam penetrasyonlu küt kaynak ile, kiriş başlığına birleşimi
çevresel köşe kaynağı ile sağlanmaktadır. Ek başlık levhasının hadde doğrultusu, kiriş
boyuna ekseninin doğrultusunda olacaktır. Kiriş gövde levhası ise, kayma levhası
kullanarak, küt kaynak veya köşe kaynağı ile kolona bağlanmaktadır. Bu detayda
kaynak ulaşım deliğine gerek olmamaktadır.
Bu detayın süneklik düzeyi yüksek çerçevelere uygulanabilmesi için, birleşim detayı
parametrelerinin Tablo 4A.5’te verilen uygulama sınırlarını sağlaması gerekmektedir.
takviye levhaları
(gerektiğinde)
süreklilik levhaları
(gerektiğinde)
montaj bulonu
veya
kayma levhası
ek başlık levhası
tam penetrasyonlu
küt kaynak veya
ek başlık levhası
Şekil 4A.5
TABLO 4A.5 – EK BAŞLIK LEVHALI KAYNAKLI KİRİŞ-KOLON BİRLEŞİM
DETAYININ UYGULAMA SINIRLARI
Birleşim Detayı Parametreleri Uygulama Sınırları
Kiriş enkesit yüksekliği ≤ 1000 mm
Kiriş açıklığı / enkesit yüksekliği oranı ≥ 7
Kiriş başlık kalınlığı ≤ 25 mm
Kolon enkesit yüksekliği ≤ 600 mm
Ek başlık levhası malzeme sınıfı Fe 52
Ek başlık levhası kaynağı Tam penetrasyonlu küt kaynak
85
4A.2.6. Zayıflatılmış Kiriş Enkesiti Kaynaklı Birleşim Detayı
Zayıflatılmış kiriş enkesiti, kaynaklı birleşim detayı Şekil 4A.6’da verilmiştir. Kaynaklı
birleşim detayı ile aynı özelliklere sahip olan bu detayda, ayrıca zayıflatılmış kiriş
enkesiti kullanılmaktadır. Zayıflatılmış kiriş enkesiti için öngörülen geometrik boyutlar
şekil üzerinde gösterilmiştir.
Bu detayın süneklik düzeyi yüksek çerçevelere uygulanabilmesi için, birleşim detayı
parametrelerinin Tablo 4A.6’da verilen uygulama sınırlarını sağlaması gerekmektedir.
montaj bulonu
kaynak ulaşım deliği
d b
kiriş enkesiti
bbf
0.20-0.25 bbf
0.5-0.75 bbf d b 0.65-0.85
yarıçap~= d b
veya
kayma levhası
takviye levhaları
(gerektiğinde)
süreklilik levhaları
(gerektiğinde)
zayıflatılmış
0.80
tam penetrasyonlu küt kaynak
(Şekil 4A.4 'e bakınız.)
Şekil 4A.6
TABLO 4A.6 – ZAYIFLATILMIŞ KİRİŞ ENKESİTİ KAYNAKLI
KİRİŞ-KOLON BİRLEŞİM DETAYININ UYGULAMA SINIRLARI
Birleşim Detayı Parametreleri Uygulama Sınırları
Kiriş enkesit yüksekliği ≤ 1000 mm
Kiriş birim boy ağırlığı ≤ 450 kg/m
Kiriş açıklığı / enkesit yüksekliği oranı ≥ 7
Kiriş başlık kalınlığı ≤ 45 mm
Kolon enkesit yüksekliği ≤ 600 mm
Kaynak ulaşım deliği gerekli
Ek başlık levhası kaynağı Tam penetrasyonlu küt kaynak
86
BÖLÜM 5 – YIĞMA BİNALAR İÇİN DEPREME DAYANIKLI TASARIM
KURALLARI
5.1. KAPSAM
Deprem bölgelerinde yapılacak olan, hem düşey hem yatay yükler için tüm taşıyıcı
sistemi doğal veya yapay malzemeli taşıyıcı duvarlar ile oluşturulan yığma binaların ve
bina türü yapıların boyutlandırılması ve donatılması bu konuda yürürlükte olan ilgili
standart ve yönetmeliklerle birlikte öncelikle bu bölümde belirtilen kurallara göre
yapılacaktır. Yığma binaların temellerine ilişkin kurallar Bölüm 6’da verilmiştir.
5.2. GENEL KURALLAR
5.2.1 – Bölüm 2’ye göre S(T1) = 2.5 ve Ra(T1) = 2.0 alınarak belirlenen deprem
yüklerinin bina duvarlarında oluşturduğu kayma gerilmeleri hesaplanacak ve izin
verilen sınır değerleri aşmaması sağlanacaktır. Bu tür hesap kerpiç binalarda
yapılmayacaktır.
5.2.2 – 5.6.2’de belirtilen durum dışında yığma binalar için yapımına izin verilen kat
sayıları deprem bölgelerine göre Tablo 5.1’de verilmiştir.
TABLO 5.1 – İZİN VERİLEN EN ÇOK KAT SAYISI
Deprem Bölgesi En Çok Kat Sayısı
1 2
2 , 3 3
4 4
5.2.3 – Tablo 5.1’de verilen en çok kat sayıları zemin kat ile üstündeki tam katların
toplamıdır. Bu katlara ek olarak yapılacak çatı katının alanı, temeldeki bina brüt
alanının %25’inden büyük olamaz. Kat alanı, bina brüt temel alanının %25’inden büyük
olan çatı katı tam kat sayılır. Ayrıca tek bir bodrum kat yapılabilir. Birden çok bodrum
katı yapılmışsa Tablo 5.1’de verilen en çok kat sayısı bir kat azaltılacaktır. Kerpiç
duvarlı yığma binalar bütün deprem bölgelerinde, bodrum katı sayılmaksızın, en çok bir
katlı yapılabilir.
5.2.4 – Yığma binalarda her bir katın yüksekliği döşeme üstünden döşeme üstüne en
çok 3.0 m olacaktır. Kerpiç duvarlı yığma binalarda tek katın yüksekliği 2.70 m’den,
eğer yapılmış ise bodrum kat yüksekliği 2.40 m’den daha çok olamaz
5.2.5 – Yığma binaların taşıyıcı duvarları planda olabildiğince düzenli ve ana eksenlere
göre simetrik ya da simetriğe yakın biçimde düzenlenecektir. Kısmi bodrum
yapılmasından kaçınılacaktır.
5.2.6 – Tüm taşıyıcı duvarlar planda kesinlikle üst üste gelecektir.
5.3. YIĞMA DUVAR GERİLMELERİNİN HESABI
Bu bölümde verilen yöntemle hesaplanacak düşey yükler ve deprem hesap yüklerinin
etkisi altında oluşacak basınç ve kayma gerilmelerinin, duvarda kullanılan yığma duvar
cinsine göre izin verilen basınç ve kayma gerilmelerini aşmadığı gösterilecektir.
87
Gerilmeler aşılırsa taşıyıcı dolu duvar alanları artırılarak yeniden hesap yapılacaktır.
Kerpiç duvarlı yığma binalarda gerilme hesabı yapılmayacaktır.
5.3.1. Düşey Gerilmelerin Hesabı
5.3.1.1 – Duvarların kesme dayanımı duvarlarda var olan düşey gerilmelere de bağlı
olduğu için yığma bina duvarlarının düşey yükler altında taşıdıkları gerilmelerin
hesaplanması gereklidir.
5.3.1.2 – Duvarlarda oluşan basınç gerilmelerinin yığma duvar cinsine göre izin verilen
gerilmelerle karşılaştırılması yapılacaktır. Bu hesapta duvarlarda ve döşemelerden gelen
yükler göz önüne alınacaktır. Duvardaki kapı ve pencere boşluk en kesitleri kadar
azaltılmış duvar en kesit alanına bölünerek bulunacak gerilme, duvar cinsine göre izin
verilen basınç gerilmesinden büyük olmayacaktır.
5.3.2. Duvarlarda Basınç Emniyet Gerilmesi
Bu gerilme aşağıda verilen çeşitli yöntemlerle hesaplanabilir:
(a) Duvar yapımında kullanılacak kargir birim ve harcın basınç dayanımına eşit
dayanımda yapılmış duvar parçacıklarının basınç dayanım deneylerinden hesaplanan
duvar dayanımının 0.25’i duvar basınç emniyet gerilmesidir.
(b) Duvarlarda kullanılan harç sınıfına ve duvar malzemesinin TS-2510’da verilen
ortalama serbest basınç dayanımına bağlı olarak, duvar emniyet gerilmesi Tablo
5.2’den alınabilir.
(c) Duvar parçası dayanım deneyi yapılmamışsa duvarda kullanılan bloğun deneysel
olarak elde edilen serbest basınç dayanımının 0.50’si fd duvar basınç dayanımı ve bu
dayanımın 0.25’i fem duvar basınç emniyet gerilmesidir.
(d) Duvarda kullanılan kargir birimin basınç dayanımı belli değilse veya duvar dayanım
deneyi yapılmamış ise duvarda kullanılan kargir birim basınç emniyet gerilmesi Tablo
5.3’den alınır:
5.3.2.1 – Kargir birimlerin ve duvarda kullanılan harcın basınç dayanımları, ilgili
standartlara göre yapılacak deneylerle belirlenecektir.
5.3.2.2 – Duvar basınç emniyet gerilmeleri duvarların narinlik oranlarına göre Tablo
5.4’de verilen miktarlarda azaltılır.
TABLO 5.2 – DUVAR MALZEMESİNİN SERBEST BASINÇ DAYANIMINA VE
HARÇ SINIFINA BAĞLI DUVAR BASINÇ EMNİYET GERİLMELERİ
Duvar Malzemesi Duvarda Kullanılan Harç Sınıfı (MPa)
Ortalama Serbest
Basınç Dayanımı
(MPa)
A
(15)
B
(11)
C
(5)
D
(2)
E
(0.5)
25 1.8 1.4 1.2 1.0 0.8
16 1.4 1.2 1.0 0.8 0.7
11 1.0 0.9 0.8 0.7 0.6
7 0.8 0.7 0.7 0.6 0.5
5 0.6 0.5 0.5 0.4 0.4
88
TABLO 5.3 – SERBEST BASINÇ DAYANIMI BİLİNMEYEN DUVARLARIN
BASINÇ EMNİYET GERİLMELERİ
Duvarda Kullanılan
Kargir Birim Cinsi ve Harç
Duvar Basınç Emniyet Gerilmesi
fem (MPa )
Düşey delikli blok tuğla (delik oranı %35’den
az, çimento takviyeli kireç harcı ile) 1.0
Düşey delikli blok tuğla (delik oranı %35- 45
arasında, çimento takviyeli kireç harcı ile) 0.8
Düşey delikli blok tuğla (delik oranı %45’den
fazla, çimento takviyeli kireç harcı ile) 0.5
Dolu blok tuğla veya harman tuğlası (çimento
takviyeli kireç harcı ile) 0.8
Taş duvar (çimento takviyeli kireç harcı ile) 0.3
Gazbeton (tutkal ile) 0.6
Dolu beton briket (çimento harcı ile) 0.8
TABLO 5.4 – NARİNLİK ORANINA GÖRE EMNİYET GERİLMELERİ İÇİN
AZALTMA KATSAYILARI
Narinlik oranı 6 8 10 12 14 16 18 20 22 24
Azaltma
katsayısı
1.0 0.95 0.89 0.84 0.78 0.73 0.67 0.62 0.56 0.51
5.3.3. Kayma Gerilmesinin Hesabı
Deprem hesap yükünün duvarların yatay derzlerine paralel olarak oluşturduğu kayma
gerilmelerinin hesabı bu bölümde anlatıldığı gibi yapılacaktır.
5.3.3.1 – Yığma binanın her duvar eksenindeki kapı veya pencere boşlukları arasında
kalan dolu duvar parçalarının göreli kayma rijitliği kA h ifadesinden hesaplanacaktır.
Burada A dolu duvar parçasının yatay en kesit alanı, h dolu duvar parçasının her iki
yanındaki boşlukların yüksekliğinin en küçük olanıdır. Duvarın en kesiti dikdörtgen ise
k =1.0, duvarın uç elemanı varsa veya duvarın ucunda duvara dik doğrultuda bir diş ya
da payanda duvar varsa k =1.2 alınacaktır.
5.3.3.2 – Bir duvar ekseninin kayma rijitliği, o eksendeki duvar parçalarının kayma
rijitliklerinin toplamıdır. Duvar eksenlerinin kayma rijitliğinden gidilerek binanın
kayma rijitlik merkezi hesaplanacaktır.
5.3.3.3 – Duvarlara gelen kesme kuvveti, kat kesme kuvveti yanında kat burulma
momenti de göz önüne alınarak binanın birbirine dik her iki ekseni doğrultusunda
hesaplanacaktır.
5.3.3.4 – Duvara gelen deprem kuvveti duvar yatay en kesit alanına bölünerek duvarda
oluşan kayma gerilmesi hesaplanacak ve Denk.(5.1)’den bulunacak duvar kayma
emniyet gerilmesi τem ile karşılaştırılacaktır.
τem o = τ μσ + (5.1)
89
Bu denklemde τem = duvar kayma emniyet gerilmesi (MPa), τo = duvar çatlama emniyet
gerilmesi (MPa), μ = sürtünme katsayısı (0.5 olarak alınabilir), σ ise 5.3.1 uyarınca
hesaplanmış duvar düşey gerilmesidir (MPa). Duvarda kullanılan kargir birim cinsine
göre duvar çatlama emniyet gerilmesi τo değeri Tablo 5.5’den alınacaktır.
TABLO 5.5 – DUVARLARIN ÇATLAMA EMNİYET GERİLMESİ (τo)
Duvarda Kullanılan Kargir Birim Cinsi ve Harç Duvar Çatlama
Emniyet Gerilmesi τo (MPa )
Düşey delikli blok tuğla (delik oranı %35’den az,
çimento takviyeli kireç harcı ile) 0.25
Düşey delikli blok tuğla (delik oranı %35’den fazla,
çimento takviyeli kireç harcı ile 0.12
Dolu blok tuğla veya harman tuğlası (çimento
takviyeli kireç harcı ile) 0.15
Taş duvar (çimento takviyeli kireç harcı ile) 0.10
Gazbeton (tutkal ile) 0.15
Dolu beton briket (çimento harcı ile) 0.20
5.3.4. Elastisite Modülü
Duvar yapımında kullanılan kargir birimlerin Elastisite Modülü (Ed) Denk.(5.2) ile
hesaplanacaktır.
d d E f = 200 (5.2)
5.4. TAŞIYICI DUVARLAR
5.4.1. Taşıyıcı Duvar Malzemesi
5.4.1.1 – Taşıyıcı duvarda yığma malzemesi olarak Türk Standartlarına uygun doğal taş,
dolu tuğla, TS-2510 ve TS EN 771-1’de taşıyıcı duvar malzemesi olarak izin verilen en
büyük boşluk oranlarını aşmayan boşluk oranları olan tuğlalar ve blok tuğlalar,
gazbeton yapı malzeme ve elemanları, kireç kumtaşı, dolu beton briket, kerpiç ya da
benzeri kargir birimler kullanılabilir.
5.4.1.2 – Boşluklu beton briket, hafif agregalı beton kargir birimler, TS-2510 ve TS–
705 (TS EN 771-1)’de taşıyıcı duvar malzemesi olarak izin verilen en büyük boşluk
oranlarının üzerinde boşluk oranları olan tuğlalar ve blok tuğlalar, TS–4377 (TS EN
771-1)’e göre dolgu duvarları için üretilmiş diğer tuğlalar ve benzeri biçim verilmiş
bloklar hiçbir zaman taşıyıcı duvar malzemesi olarak kullanılamaz.
5.4.1.3 – Doğal taş taşıyıcı duvarlar, yığma binaların yalnızca bodrum ve zemin
katlarında yapılabilir.
5.4.1.4 – Beton taşıyıcı duvarlar yığma binaların yalnızca bodrum katlarında yapılabilir.
5.4.2. Duvar Malzemesi Dayanımları
5.4.2.1 – Duvar yapımında kullanılan doğal ve yapay kargir birimlerin ve bunları
bağlayan harçların dayanım ve diğer özellikleri aşağıdaki gibi olacaktır. Bu koşullar
kerpiç için geçerli değildir. Kerpiç sadece kerpiç binalarda kullanılabilir.
90
5.4.2.2 – Taşıyıcı duvarlarda kullanılacak doğal ve yapay kargir birimlerin en düşük
basınç dayanımı, brüt basınç alanına göre, en az 5.0 MPa olacaktır. Bodrum katlarda
kullanılacak doğal taşların basınç dayanımı en az 10.0 MPa olacaktır. Bodrum katlarda
beton duvar yapılması durumunda, kullanılacak en düşük beton kalitesi C16 olacaktır.
5.4.2.3 – Taşıyıcı duvarlarda çimento takviyeli kireç harcı (çimento/kireç/kum hacımsal
oranı = 1/2/9) ya da çimento harcı (çimento/kum hacımsal oranı = 1/4) kullanılacaktır.
5.4.2.4 – Duvarların basınç emniyet gerilmesi (fem) 5.3.2’de verilen yöntemlerden biri
kullanılarak hesaplanacaktır.
5.4.2.5 – Duvarların kayma emniyet gerilmesi Denk.(5.1)’e göre hesaplanacaktır.
5.4.3. İzin Verilen En Küçük Taşıyıcı Duvar Kalınlıkları
Taşıyıcı duvarların, sıva kalınlığı sayılmaksızın, en küçük kalınlıkları yığma binanın
kat sayısına bağlı olarak Tablo 5.6’da verilmektedir. Bodrum kat yapılmamış ise zemin
kat ve üstündeki katlar için Tablo 5.6’da verilen en küçük duvar kalınlıkları geçerlidir.
5.2.3’e göre izin verilen ek çatı katında bir alttaki kat için verilen duvar kalınlığı
geçerlidir.
TABLO 5.6 – TAŞIYICI DUVARLARIN EN KÜÇÜK KALINLIKLARI
Deprem
Bölgesi
İzin Verilen
Katlar
Doğal Taş
(mm)
Beton
(mm)
Tuğla ve
Gazbeton
Diğerleri
(mm)
1, 2, 3 ve 4 Bodrum kat
Zemin kat
500
500
250
-
1
1
200
200
1, 2, 3 ve 4
Bodrum kat
Zemin kat
Birinci kat
500
500
-
250
-
-
1.5
1
1
300
200
200
2, 3 ve 4
Bodrum kat
Zemin kat
Birinci kat
İkinci kat
500
500
-
-
250
-
-
-
1.5
1.5
1
1
300
300
200
200

4
Bodrum kat
Zemin kat
Birinci kat
İkinci kat
Üçüncü kat
500
500
-
-
-
250
-
-
-
-
1.5
1.5
1.5
1
1
300
300
300
200
200
5.4.3.1 – Kerpiç duvarlı binalarda taşıyıcı dış duvarlar en az 1.5 , taşıyıcı iç duvarlar en
az 1 kerpiç boyu kalınlığında olacaktır. Taşıyıcı duvarlarda kullanılacak kerpiç
boyutları, mm olarak, 120×300×400 (ana) ve 120×190×400 (kuzu), ya da 120×250×300
(ana) ve 120×180×300 (kuzu) olacaktır.
5.4.4. Taşıyıcı Duvarlarda Toplam Uzunluk Sınırı
Planda birbirine dik doğrultuların her biri boyunca uzanan taşıyıcı duvarların, pencere
ve kapı boşlukları sayılmaksızın toplam uzunluğunun brüt kat alanına ( konsol döşeme
91
alanları dışındaki alan) oranı (0.2 I) m/m2 ’den daha az olmayacaktır. (Şekil 5.1).
Burada I, Bölüm 2’de tanımlanan Bina Önem Katsayısı’dır.
Şekil 5.1
5.4.5. Taşıyıcı Duvarların En Büyük Desteklenmemiş Uzunluğu
5.4.5.1 – Herhangi bir taşıyıcı duvarın planda kendisine dik olarak saplanan taşıyıcı
duvar eksenleri arasında kalan desteklenmemiş uzunluğu birinci derece deprem
bölgesinde en çok 5.5 m, diğer deprem bölgelerinde en çok 7.5 m olacaktır. Kerpiç
duvarlı yığma binalarda desteklenmemiş duvar uzunluğu en fazla 4.5 m olacaktır.
5.4.5.2 – 5.4.5.1’de belirtilen en büyük desteklenmemiş duvar boyu koşulunun
sağlanamaması durumunda bina köşelerinde ve söz konusu duvarda planda eksenden
eksene aralıkları 4.0 m.’yi geçmeyen betonarme düşey hatıllar yapılacaktır. Ancak bu
tür düşey hatıllarla desteklenen duvarların toplam uzunluğu 16.0 m’yi geçemez. (Şekil
5.2)
ℓd / A ≥ 0.2 I m/m2
ℓd : Taralı alan uzunluğu (m)
A : Brüt kat alanı (m2
)
I : Bina önem katsayısı (Bölüm 2)
Deprem
doğrultusu
92
Şekil 5.2
5.4.6. Taşıyıcı Duvar Boşlukları
Taşıyıcı duvarlarda bırakılacak kapı ve pencere boşluklarında aşağıdaki kurallara
uyulacaktır. (Şekil 5.3)
5.4.6.1 – Bina köşesine en yakın pencere ya da kapı ile bina köşesi arasında bırakılacak
dolu duvar parçasının plandaki uzunluğu birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde
1.50 m’den, üçüncü ve dördüncü derece deprem bölgelerinde 1.0 m’den az olamaz.
Kerpiç duvarlı binalarda bütün deprem bölgelerinde bu miktar en az 1.0 m’dir.
5.4.6.2 – Bina köşeleri dışında pencere ve kapı boşlukları arasında kalan dolu duvar
parçalarının plandaki uzunluğu birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde 1.0 m’den ,
üçüncü ve dördüncü derece deprem bölgelerinde 0.80 m’den az olamaz. Kerpiç duvarlı
binalarda bütün deprem bölgelerinde bu miktar en az 1.0 m’dir.
5.4.6.3 – Pencere ve kapı boşluklarının her iki kenarında 5.5.3’e göre betonarme düşey
hatıllar yapılırsa 5.4.6.1 ve 5.4.6.2’de verilen en az dolu duvar parçası uzunluğu
koşulları %20 azaltılabilir. Kerpiç duvarlı binalarda pencere ve kapı boşluklarının her
iki kenarına ikişer adet 0.10m×0.10m kesitinde ahşap dikmeler konulmuş ise iki boşluk
arasındaki dolu duvar parçası 0.80 m olabilir. Bu ahşap dikmeler pencere alt ve üst
ahşap hatıllarına bağlanacaktır.
5.4.6.4 – Bina köşeleri dışında, birbirini dik olarak kesen duvarların arakesitine en
yakın pencere yada kapı boşluğu ile duvarların arakesiti arasında bırakılacak dolu duvar
parçasının plandaki uzunluğu, tüm deprem bölgelerinde 0.50 m’den az olamaz.
Boşlukların her iki kenarında 5.5.3’e göre kat yüksekliğince betonarme düşey hatıl
varsa dolu duvar parçası 0.50 m’den az olabilir.
5.4.6.5 – Her bir kapı ve pencere boşluğunun plandaki uzunluğu 3.0 m’den daha büyük
olamaz. Kerpiç duvarlı binalarda kapı boşlukları yatayda 1.0 m ’den, düşeyde 1.90
m’den; pencere boşlukları yatayda 0.90 m’den, düşeyde 1.20 m’den daha büyük
olamaz.
Mesnetlenmemiş duvar boyu : ℓ1, ℓ2 ve ℓ3
(Bkz. 5.4.5.1)
≤ 5.5 m (1. derece deprem bölgesi)
≤ 7.5 m (2,3 ve 4. derece deprem bölgesi)
≤ 4.0 m
Düşey Hatıl Düşey Hatıl Düşey Hatıl
≤ 16.0 m
≤ 4.0 m
ℓ1 ℓ2 ℓ3
93
5.4.6.6 – Herhangi bir duvarın 5.4.5’de tanımlanmış desteklenmemiş uzunluğu boyunca
kapı ve pencere boşluklarının plandaki uzunluklarının toplamı desteklenmemiş duvar
uzunluğunun %40’ından fazla olmayacaktır.
5.4.6.7 – Pencere ya da kapı boşluklarının her iki kenarında 5.5.3’e göre kat
yüksekliğince betonarme düşey hatıllar yapılırsa 5.4.6.5’te tanımlanan en büyük
boşluk uzunluğu ve 5.4.6.6’da tanımlanan en büyük boşluk oranı %20 artırılabilir. Bu
koşul kerpiç duvarlı binalar için geçerli değildir.
Şekil 5.3
5.5. LENTOLAR VE HATILLAR
5.5.1. Lentolar
5.5.1.1 – Pencere ve kapı lentolarının duvarlara oturan uçlarının her birinin uzunluğu
serbest lento açıklığının %15’inden ve 200 mm’den az olmayacaktır.
5.5.1.2 – Lento en kesit boyutları ile boyuna ve enine donatılar yatay hatıllar için
5.5.2.1’de verilen değerlerden az olmayacaktır.
5.5.1.3 Kerpiç duvarlı binalarda kapı üst ve pencere üst ve altlarına ahşap lento
yapılabilir. Ahşap lentolar ikişer adet 100 mm×100 mm kesitinde ahşap kadronla
yapılacaktır. Ahşap lentoların duvarlara oturan kısımlarının her birinin uzunluğu 200
mm’den az olmayacaktır.
5.5.2. Yatay Hatıllar
5.5.2.1 – Merdiven sahanlıkları da dahil olmak üzere her bir döşemenin taşıyıcı
duvarlara oturduğu yerde betonarme döşeme ile birlikte (monolitik olarak) dökülmüş
aşağıdaki koşulları sağlayan betonarme yatay hatıllar yapılacaktır.
(a) Yatay hatıllar taşıyıcı duvar genişliğine eşit genişlikte ve en az 200 mm yükseklikte
olacaktır.
(b) Hatıllarda beton kalitesi en az C16 olacak, içlerine taş duvarlarda en az üçü altta,üçü
üstte 6Ø10, diğer malzemeden taşıyıcı duvarlarda ise en az 4Ø10 boyuna donatı ile
≥ 1.5 m 1. ve 2. Deprem Bölgesi ≥ 1.0 m
≥ 1.0 m 3. ve 4. Deprem Bölgesi ≥ 0.8 m ≥ 0.5 m

ℓn (Mesnetlenmemiş duvar boyu)
ℓb1 ve ℓb2 ≤ 3.0 m
(ℓb1 + ℓb2) ≤ 0.40 ℓn
ℓb1 ℓb2
94
birlikte en çok 250 mm ara ile Ø8 ‘lik etriye konulacaktır. Boyuna donatılar köşelerde
ve kesişme noktalarında sürekliliği sağlayacak biçimde bindirilecektir (Şekil 5.4).
5.5.2.2 – Moloz taş duvarlarda döşeme ve merdiven sahanlıkları dışında düşeyde
eksenden eksene aralıkları 1.5 m.’yi geçmeyen ve 5.5.2.1’deki kurallara uyan
betonarme hatıl yapılacaktır.
5.5.2.3 – Kerpiç yığma duvarlarda ahşap hatıl yapılabilir. Ahşap hatıl için, 100 mm×
100 mm kesitindeki iki adet kadron, dış yüzleri duvar iç ve dış yüzeyleri ile çakışacak
aralıkta konulacaktır. Bu kadronlar boylamasına doğrultuda 500 mm’de bir 50 mm×
100 mm kesitinde dikine kadronlarla çivili olarak birleştirilecek ve araları taş kırıntıları
ile doldurulacaktır.
Şekil 5.4
≤ 250 mm
≥ 40Ø Ø8
≤ 250 mm
min Ø10
≥ 40Ø
≥ 40Ø
≤ 250 mm
Ø8
≤ 250 mm
min Ø10
95
5.5.3. Düşey Hatıllar
5.5.3.1 – Yığma binaların deprem dayanımlarının artırılması için bina köşelerinde,
taşıyıcı duvarların düşey ara kesitlerinde , kapı ve pencere boşluklarının her iki yanında
kat yüksekliğince uzanan betonarme düşey hatıllar yapılması uygundur.
5.5.3.2 – Düşey hatıllar, her iki yandan gelen taşıyıcı duvarların örülmesinden sonra
duvarlara paralel olarak konulacak kalıpların arasındaki bölümün donatılarak
betonlanması ile yapılacaktır (Şekil 5.5).
5.5.3.3 – Bina köşelerinde ve taşıyıcı duvarların ara kesitlerinde düşey hatılların en kesit
boyutları kesişen duvarların kalınlıklarına eşit olacaktır. Pencere ve kapı boşluklarının
her iki yanına yapılacak düşey hatıllarda ise hatılın duvara dik en kesit boyutu duvar
kalınlığından, diğer en kesit boyutu ise 200 mm ’den az olmayacaktır.
5.5.3.4 – Düşey hatıllarda beton kalitesi en az C16 olacak, içlerine taş duvarlarda her iki
duvar yüzüne paralel olarak en az üç adet olmak üzere 6Ø12, diğer tür malzemelerden
taşıyıcı duvarlarda ise en az 4Ø12 boyuna donatı ile birlikte en çok 200 mm ara ile Ø8
‘lik etriye konulacaktır. Boyuna donatılar için temelde ve katlar arasında filiz
bırakılacaktır (Şekil 5.5).
Şekil 5.5
5.6. DÖŞEMELER
5.6.1 – Yığma binaların kat döşemeleri TS-500’deki kurallara göre tasarlanmış boyut ve
donatıları olan betonarme plak ya da dişli döşemeler olacaktır.
≥ 200 mm
≥ 200 mm
≥ 200 mm
96
5.6.2 – Döşemeleri 5.6.1’e uymayan yığma binalar bütün deprem bölgelerinde, varsa
bodrum katı sayılmaksızın en çok iki katlı yapılacaktır Bu tür binalarda da döşemelerin
oturduğu yatay hatıllar 5.5.2’ye göre yapılacaktır. Kerpiç duvarlı binalar ise bodrum katı
sayılmaksızın en çok bir katlı yapılacaktır.
5.6.3 – Konsol şeklindeki balkonlar, kornişler ve çatı saçakları yalnızca kat
döşemelerinin uzantısı olarak yapılacak ve serbest konsol uzunluğu 1.5 m’den çok
olmayacaktır. Konsol şeklindeki merdivenlerin konsol uzunluğu ise en çok 1.0 m
olacaktır. Bu madde kerpiç duvarlı binalar için geçerli değildir.
5.7. ÇATILAR
5.7.1 – Yığma binaların çatıları, betonarme teras çatı, ahşap ya da çelik oturtma çatı
olarak yapılabilir.
5.7.2 – Ahşap çatı donanımının döşeme ve taşıyıcı duvarların üstündeki yatay hatıllarla
bağlantıları TS-2510 ‘da verilen kurallara göre yapılacaktır.
5.7.3 – En üst kattaki yatay hatıla oturan çatı kalkan duvarının yüksekliği 2.0 m’den
büyük ise düşey ve eğik hatıllar yapılacaktır (Şekil 5.6).
5.7.4 - Kerpiç yığma binaların çatıları, dış duvarları en çok 500 mm aşacak biçimde
saçaklı olarak ve olabildiğince hafif yapılacaktır. Birinci ve ikinci derece deprem
bölgelerinde toprak dam yapılmayacaktır. Üçüncü ve dördüncü derece deprem
bölgelerinde ise toprak damın toprak örtü kalınlığı 150 mm’den daha büyük olamaz.
Kerpiç binaların çatıları ahşap makas, veya betonarme plak olarak yapılabilir.
Şekil 5.6
5.8. TAŞIYICI OLMAYAN DUVARLAR
5.8.1 – Taşıyıcı olmayan bölme duvarlarının kalınlığı en az 100 mm olacaktır. Bu
duvarlar her iki uçta taşıyıcı duvarlara düşey arakesit boyunca bağlanarak örülecektir.
Taşıyıcı olmayan duvarların üstü ile tavan döşemesinin altı arasında en az 10 mm
boşluk bırakılacak, ancak düzlemine dik deprem yüklerinin etkisi ile duvarın düzlemi
Betonarme Hatıl
97
dışına devrilmemesi için gerekli önlemler alınacaktır. Bu madde kerpiç duvarlı binalar
için geçerli değildir.
5.8.2 – Teraslarda yığma duvar malzemesi ile yapılan korkulukların yüksekliği 600
mm’yi geçmeyecektir. Bu tür korkulukların deprem yükleri altında devrilmesinin
önlenmesi için gereken tedbirler alınmalıdır.
5.8.3 – Yığma duvar malzemesi ile yapılan bahçe duvarlarının yüksekliği, kaldırım
düzeyinden başlayarak en çok 1.0 m olacaktır.
98
BÖLÜM 6 – TEMEL ZEMİNİ VE TEMELLER İÇİN DEPREME
DAYANIKLI TASARIM KURALLARI
6.0. SİMGELER
Ao = Bölüm 2’de tanımlanan Etkin Yer İvmesi Katsayısı
Ch = Toprak basıncının hesabında kullanılan yatay eşdeğer deprem katsayısı
Cv = Toprak basıncının hesabında kullanılan düşey eşdeğer deprem katsayısı
H = Üniform zeminin toplam yüksekliği veya tabakalı zemin durumunda tabaka
kalınlıklarının toplamı
h1 = Zeminin en üst tabakasının kalınlığı
I = Bölüm 2’de tanımlanan Bina Önem Katsayısı
i = Aktif veya pasif basınç tarafındaki zemin yüzeyinin yatayla yukarıya doğru
yaptığı şev açısı
Kas = Statik aktif basınç katsayısı
Kad = Dinamik aktif basınç katsayısı
Kat = Toplam aktif basınç katsayısı
Kps = Statik pasif basınç katsayısı
Kpd = Dinamik pasif basınç katsayısı
Kpt = Toplam pasif basınç katsayısı
Pad = Zemin kütlesinden oluşan dinamik aktif basınç kuvvetinin bileşkesi
Ppd = Zemin kütlesinden oluşan dinamik pasif basınç kuvvetinin bileşkesi
pad (z) = Zemin kütlesinden oluşan dinamik aktif basıncın derinliğe göre değişim
fonksiyonu
ppd (z) = Zemin kütlesinden oluşan dinamik pasif basıncın derinliğe göre değişim
fonksiyonu
pv (z) = Düşey toprak basıncının derinliğe göre değişim fonksiyonu
Qad = Düzgün yayılı dış yükten oluşan dinamik aktif basınç kuvvetinin bileşkesi
Qpd = Düzgün yayılı dış yükten oluşan dinamik pasif basınç kuvvetinin bileşkesi
qad (z) = Düzgün yayılı dış yükten oluşan dinamik aktif basıncın derinliğe göre değişim
fonksiyonu
qpd (z) = Düzgün yayılı dış yükten oluşan dinamik pasif basıncın derinliğe göre değişim
fonksiyonu
qo = Düzgün yayılı dış yükün genliği
Rza = Zemin dayanma (istinat) duvarlarında kesit hesabına esas dinamik iç
kuvvetlerin elde edilmesi için kullanılan azaltma katsayısı
z = Zemin serbest yüzeyinden itibaren aşağıya doğru ölçülen derinlik
zcd = Aktif veya pasif basınç kuvvetinin bileşkesinin zemin üst yüzeyinden itibaren
aşağıya doğru ölçülen derinliği
α = Duvar-zemin arakesitinin düşeyle aktif veya pasif basınç tarafına doğru
yaptığı açı
δ = Zeminle duvar arasındaki sürtünme açısı
ϕ = Zeminin içsel sürtünme açısı
∅ = Donatı çapı
γ = Zeminin kuru birim hacım ağırlığı
γb = Zeminin su altındaki birim hacım ağırlığı
γs = Zeminin suya doygun birim hacım ağırlığı
λ = Toplam aktif ve pasif basınç katsayılarının hesabında eşdeğer deprem
katsayılarına bağlı olarak hesaplanan açı
99
6.1. KAPSAM
Deprem bölgelerinde yapılacak yeni binalar ile deprem performansı değerlendirilecek
veya güçlendirilecek mevcut binalarda zemin koşullarının belirlenmesi; betonarme,
çelik, ve yığma bina temellerinin ve zemin dayanma (istinat) yapılarının tasarımı, bu
konulardaki yönetmelik ve standartlarla birlikte öncelikle bu bölümde verilen kural ve
koşullara uyularak yapılacaktır.
6.2. ZEMİN KOŞULLARININ BELİRLENMESİ
6.2.1. Zemin Grupları ve Yerel Zemin Sınıfları
6.2.1.1 – Bu Yönetmelikte yerel zemin koşullarının tanımlanması için esas alınan zemin
grupları Tablo 6.1’de, yerel zemin sınıfları ise Tablo 6.2’de verilmiştir. Tablo 6.1’deki
zemin parametrelerine ilişkin değerler, zemin gruplarının belirlenmesinde yol
göstermek üzere verilen standart değerlerdir.
6.2.1.2 – Aşağıda belirtilen binalarda, gerekli saha ve laboratuar deneylerine dayanan
zemin araştırmalarının yapılması, ilgili raporların düzenlenmesi ve proje dökümanlarına
eklenmesi zorunludur. Raporlarda Tablo 6.1 ve Tablo 6.2’ye göre tanımlanan zemin
grupları ve yerel zemin sınıfları açık olarak belirtilecektir.
(a) Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde toplam yüksekliği 60 m’den fazla olan
tüm binalar,
(b) Bütün deprem bölgelerinde, bina yüksekliğinden bağımsız olarak, Bölüm 2’de
Tablo 2.3 ile tanımlanan Bina Önem Katsayısı’nın I =1.5 ve I =1.4 olduğu binalar.
6.2.1.3 – Yukarıdaki 6.2.1.2’nin kapsamı dışında kalan diğer binalar için ise, birinci ve
ikinci derece deprem bölgelerinde, zemin gruplarının ve yerel zemin sınıflarının Tablo
6.1 ve Tablo 6.2’deki tanımlara göre belirlenmesini sağlayacak yerel bilgilerin ya da
gözlem sonuçlarının deprem hesap raporlarında belirtilmesi veya bu konuda
yayınlanmış kaynaklara referans verilmesi zorunludur.
6.2.1.4 – Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde, Tablo 6.1’de (C) ve (D)
gruplarına giren zeminlerde, deprem yükleri altında kazıkların yatay yataklanma
parametreleri ile yatay ve eksenel yük taşıma güçlerinin belirlenmesi, saha ve laboratuar
deneylerini içeren zemin araştırmalarına göre yapılacaktır.
6.2.2. Sıvılaşma Potansiyelinin İrdelenmesi
Bütün deprem bölgelerinde, yeraltı su seviyesinin zemin yüzeyinden itibaren 10 m
içinde olduğu durumlarda, Tablo 6.1’de (D) grubuna giren zeminlerde Sıvılaşma
Potansiyeli’nin bulunup bulunmadığının, saha ve laboratuar deneylerine dayanan uygun
analiz yöntemleri ile incelenmesi ve sonuçların belgelenmesi zorunludur.
100
TABLO 6.1 – ZEMİN GRUPLARI
Zemin
Grubu
Zemin Grubu
Tanımı
Stand.
Penetr.
(N/30)
Relatif
Sıkılık
(%)
Serbest
Basınç
Direnci
(kPa)
Kayma
Dalgası
Hızı
(m/s)
(A)
1. Masif volkanik kayaçlar
ve ayrışmamış sağlam
metamorfik kayaçlar, sert
çimentolu tortul kayaçlar....
2. Çok sıkı kum, çakıl.........
3. Sert kil ve siltli kil..........
──
> 50
> 32
──
85─100
──
> 1000
──
> 400
> 1000
> 700
> 700
(B)
1. Tüf ve aglomera gibi
gevşek volkanik kayaçlar,
süreksizlik düzlemleri
bulunan ayrışmış
çimentolu tortul kayaçlar....
2. Sıkı kum, çakıl...............
3. Çok katı kil ve siltli kil...
──
30─50
16─32
──
65─85
──
500─1000
──
200─400
700─1000
400─700
300─700
(C)
1.Yumuşak süreksizlik
düzlemleri bulunan çok
ayrışmış metamorfik
kayaçlar ve çimentolu
tortul kayaçlar.............…..
2. Orta sıkı kum, çakıl........
3. Katı kil ve siltli kil..........
──
10─30
8─16
──
35─65
──
< 500
──
100─200
400─700
200─400
200─300
(D)
1.Yeraltı su seviyesinin
yüksek olduğu yumuşak,
kalın alüvyon tabakaları.....
2. Gevşek kum...................
3. Yumuşak kil, siltli kil.....
──
< 10
< 8
──
< 35
──
──
──
< 100
< 200
< 200
< 200
TABLO 6.2 – YEREL ZEMİN SINIFLARI
Yerel Zemin
Sınıfı
Tablo 6.1’e Göre Zemin Grubu ve
En Üst Zemin Tabakası Kalınlığı (h1)
Z1 (A) grubu zeminler
h1 ≤ 15 m olan (B) grubu zeminler
Z2 h1 > 15 m olan (B) grubu zeminler
h1 ≤ 15 m olan (C) grubu zeminler
Z3 15 m < h1 ≤ 50 m olan (C) grubu zeminler
h1 ≤ 10 m olan (D) grubu zeminler
Z4 h1 > 50 m olan (C) grubu zeminler
h1 > 10 m olan (D) grubu zeminler
101
TABLO 6.2’YE İLİŞKİN NOTLAR :
(a) Temel tabanı altındaki en üst zemin tabakası kalınlığının 3 metreden az olması
durumunda, bir alttaki tabaka, Tablo 6.2’de belirtilen en üst zemin tabakası olarak
gözönüne alınabilir.
(b) Temel sisteminin düşey ya da düşeye göre eğimi 1/6’ya eşit veya daha az eğik
kazıklardan oluşması durumunda, Tablo 6.2’de belirtilen en üst zemin tabakası, en kısa
kazığın alt ucundaki tabaka olarak yorumlanabilir. Ancak bu durumda Bölüm 2’ye
göre yapılacak deprem hesabında kazıkların, bina taşıyıcı sisteminin elemanları olarak
üstyapı ile birlikte gözönüne alınması veya yatay ve düşey kazık rijitliklerinin kazık
başlıklarının altında eşdeğer yaylarla idealleştirilmesi zorunludur. Hesaplarda, grup
etkisi de dikkate alınarak kazıkların zemine yatay ve düşey doğrultulardaki
yataklanmaları (kazık-zemin etkileşimi) ile birlikte, kazık başlıklarının ve bağ
kirişlerinin rijitlik ve eylemsizlik özellikleri mutlaka gözönüne alınacaktır.
(c) Yukarıdaki (b) paragrafında belirtilen koşulların uygulanmaması veya 6.3.3.1’e
göre üçüncü ve dördüncü derece deprem bölgelerinde kazık eğiminin düşeye göre
1/6’dan daha fazla yapılması durumlarında, Tablo 6.2’de belirtilen en üst zemin
tabakası, kazık başlıklarının altındaki ilk tabaka olarak alınacaktır.
6.3. TEMELLERE İLİŞKİN KURAL VE KOŞULLAR
6.3.1. Genel Kurallar
Bina temelleri, deprem sırasında oturma veya farklı oturmalardan ötürü üstyapıda
hasara neden olmayacak biçimde, oturdukları zeminin özellikleri gözönüne alınarak,
zemin mekaniği ve temel inşaatı ilkelerine göre yapılacaktır. Bu bölümde temellerle
ilgili olarak verilen kurallar; betonarme, çelik, ve yığma binaların temelleri için
geçerlidir.
6.3.2. Zemin Emniyet Gerilmeleri ve Kazıkların Emniyetli Taşıma Yükleri
6.3.2.1 - Temel zemini olarak Tablo 6.1’de (A), (B) ve (C) gruplarına giren zeminlerde,
statik yüklere göre tanımlanan zemin emniyet gerilmesi ve kazıklı temellerde kazığın
yatay ve eksenel yükler için emniyetli taşıma yükü, deprem durumunda en fazla %50
arttırılabilir.
6.3.2.2 - Temel zemini olarak Tablo 6.1’de (D) grubuna giren zeminlerde, deprem
durumunda zemin emniyet gerilmesi ve kazıkların emniyetli taşıma yükü arttırılamaz.
6.3.3. Kazıklı Temellere İlişkin Koşullar
6.3.3.1 – Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde, düşeye göre eğimleri 1/6’dan
daha fazla olan eğik kazıklar kullanılmayacaktır.
6.3.3.2 – Kazıklı temeller, eksenel yüklere ek olarak depremden oluşan yatay yüklere ve
etkilere göre de hesaplanacaktır.
6.3.3.3 - Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde, kılıflı ya da kılıfsız yerinde
dökme fore kazıklarda, 3 metreden az olmamak üzere, kazık başlığının altındaki kazık
boyunun üstten 1/3’ünde boyuna donatı oranı 0.008’den az olamaz. Bu bölgeye
102
konulacak spiral donatı çapı 8 mm’den az ve spiral adımı 200 mm’den fazla olmayacak,
ayrıca üstten en az iki kazık çapı kadar yükseklikte spiral donatı adımı 100 mm’ye
indirilecektir.
6.3.3.4 - Betonarme prefabrike çakma kazıklarda boyuna donatı oranı 0.01’den az
olamaz. Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde, kazık başlığının altındaki kazık
boyunun üstten 1/3’ünde enine donatının çapı 8 mm’den az olmayacaktır. Bu bölgede,
etriye aralığı veya spiral donatı adımı 200 mm’den fazla olmayacak, ayrıca üstten en az
iki kazık çapı (dikdörtgen kesitli kazıklarda en büyük boyutun iki katı) kadar
yükseklikte etriye aralığı ya da spiral donatı adımı 100 mm’ye indirilecektir. Enine
donatı koşulları, öngerilmeli prefabrike çakma kazıklarda da aynen uygulanacaktır.
6.3.4. Temel Bağ Kirişleri
6.3.4.1 – Betonarme ve çelik binalarda tekil temelleri veya kazık başlıklarını her iki
doğrultuda, sürekli temelleri ise kolon veya perde hizalarında birbirlerine bağlayan bağ
kirişleri düzenlenecektir. Temel zemini Tablo 6.1’deki (A) grubuna giren zeminlerde
bağ kirişleri yapılmayabilir veya sayısı azaltılabilir.
6.3.4.2 – Bağ kirişleri, temel kazısına uygun olarak, temel altından kolon tabanına kadar
olan yükseklikteki herhangi bir seviyede yapılabilir.
6.3.4.3 – Binanın bulunduğu deprem bölgesine ve Tablo 6.1’de tanımlanan zemin
gruplarına bağlı olarak, bağ kirişlerinin sağlaması gereken minimum koşullar Tablo
6.3’te verilmiştir.
TABLO 6.3 - BAĞ KİRİŞLERİNE İLİŞKİN MİNİMUM KOŞULLAR
KOŞULUN TANIMI Deprem
Bölgesi
Zemin
Grubu
(A)
Zemin
Grubu
(B)
Zemin
Grubu
(C)
Zemin
Grubu
(D)
1. Bağ kirişinin minimum
eksenel kuvveti (*)
1, 2
3, 4
%6
%4
%8
%6
%10
%8
%12
%10
2. Minimum enkesit
boyutu (mm) (**)
1, 2
3, 4
250
250
250
250
300
250
300
250
3. Minimum enkesit
alanı (mm2
)
1, 2
3, 4
62500
62500
75000
62500
90000
75000
90000
75000
4. Minimum boyuna
donatı
1, 2
3, 4
4∅14
4∅14
4∅16
4∅14
4∅16
4∅16
4∅18
4∅16
(*) Bağ kirişinin bağlandığı kolon veya perdelerdeki en büyük eksenel kuvvetin
yüzdesi olarak
(**) Minimum enkesit boyutu, bağ kirişinin serbest açıklığının 1/30’undan az olamaz.
6.3.4.4 - Kesit hesabında bağ kirişlerinin hem basınç, hem de çekme kuvvetlerine
çalışacağı gözönünde tutulacaktır. Zemin ya da taban betonu tarafından sarılan bağ
kirişlerinin basınca çalışması durumunda, burkulma etkisi gözönüne alınmayabilir.
Çekme durumunda ise, çekme kuvvetinin sadece donatı tarafından taşındığı
varsayılacaktır. Bağ kirişlerinin etriye çapı 8 mm’den az ve etriye aralığı 200 mm’den
fazla olmayacaktır.
103
6.3.4.5 – Bağ kirişleri yerine betonarme döşemeler de kullanılabilir. Bu durumda,
döşeme kalınlığı 150 mm’den az olmayacaktır. Döşemenin ve içine konulan donatının,
Tablo 6.3’te bağ kirişleri için verilen yatay yüklere eşit yükleri güvenli biçimde
aktarabildiği hesapla gösterilecektir.
6.3.5. Yığma Binalarda Duvar Altı Temelleri
6.3.5.1 – Yığma bina temelleri, taşıyıcı duvarların altında betonarme duvaraltı temel
olarak yapılacaktır. Duvar altı temelinin derinliği; zemin özellikleri, yeraltı su düzeyi ve
yerel don derinliği gözönüne alınarak saptanacaktır. Bodrumsuz binalarda temellerin
üzerine yapılacak taş veya beton duvarların üst kotu, kaldırım kotundan en az 0.50 m
yukarıda olacaktır.
6.3.5.2 – Duvar altı temellerinin beton kalitesi en az C16 olacaktır. Tablo 6.1’de
tanımlanan zemin gruplarına göre, duvar altı temellerinin boyutlarına ve donatılarına
ilişkin koşullar Tablo 6.4’te verilmiştir.
6.3.5.3 - Tablo 6.1’de (A), (B) veya (C) gruplarına giren zeminlerin bulunduğu eğimli
arazide temeller basamaklı olarak yapılabilir. Basamaklı temellere ilişkin koşullar da
Tablo 6.4’te verilmiştir.
6.3.5.4 – Duvar altı temellerine konulacak boyuna donatıların hem üstte ve hem altta
yatay aralıkları 0.30 m’yi geçmeyecek; köşelerde, kesişme noktalarında ve basamaklı
temel durumlarında sürekliliği sağlayacak biçimde bindirme yapılacaktır.
TABLO 6.4 – DUVAR ALTI TEMELLERİNE İLİŞKİN KOŞULLAR
KOŞULUN TANIMI
Zemin
Grubu
(A),(B)
Zemin
Grubu
(C)
Zemin
Grubu
(D)
Minimum temel genişliği (mm)
Duvar kalınlığına ek (iki yandan) pabuç genişliği(mm)
500
2×150
600
2×200
700
2×250
Minimum temel yüksekliği (mm) 300 400 400
Altta ve üstte minimum temel boyuna donatısı 3∅12 3∅14 4∅14
Temelde minimum etriye ∅8/30 ∅8/30 ∅8/30
Minimum basamak yatay aralığı (mm) 1000 1500 ─
Minimum basamak bindirme uzunluğu (mm) 300 400 ─
Maksimum basamak yüksekliği (mm) 300 300 ─
6.4. DEPREMDE TOPRAK BASINCI VE ZEMİN DAYANMA (İSTİNAT)
YAPILARI
6.4.1. Toplam Aktif ve Pasif Basınç Katsayıları
6.4.1.1 – Statik toprak basıncı ile depremden oluşan ek dinamik toprak basıncının
toplamını hesaplamak için kullanılacak Toplam Aktif Basınç Katsayısı, Kat ve Toplam
Pasif Basınç Katsayısı, Kpt , emniyetli yönde kalmak üzere zeminin kohezyonu ihmal
edilerek, Denk.(6.1) ile verilmiştir.
104
2 2
v at 2
(1 ) cos ( ) sin( ) sin( ) = 1+
cos cos cos( ) cos( ) cos( )
C i K
i

± ϕ−λ−α ⎡ ϕ+δ ϕ−λ− ⎤ ⎢ ⎥ λ α δ+α+λ ⎢⎣ δ+α+λ −α ⎥⎦
(6.1a)
2 2
v pt 2
(1 ) cos ( ) sin( ) sin( ) = 1
cos cos cos( ) cos( ) cos( )
C i K
i

± ϕ−λ+α ⎡ ϕ+δ ϕ−λ+ ⎤ ⎢ − ⎥ λ α δ−α+λ ⎢⎣ δ−α+λ −α ⎥⎦
(6.1b)
6.4.1.2 – Denk.(6.1)’deki λ açısı Denk.(6.2) ile tanımlanmıştır.
(a) Kurudaki zeminlerde,
h
v
= arctan
(1 )
C
C
⎡ ⎤ λ ⎢ ⎥ ± ⎣ ⎦
(6.2a)
(b) Su seviyesinin altındaki zeminlerde,
s h
b v
= arctan
(1 )
C
C
⎡ γ ⎤ λ ⎢ ⎥ γ ± ⎣ ⎦
(6.2b)
6.4.1.3 – Zeminin su altında veya suya doygun olması durumunda Denk.(6.1)’de δ
yerine δ/2 gözönüne alınacaktır.
6.4.1.4 – Denk.6.2’de yer alan yatay eşdeğer deprem katsayısı Ch Denk.(6.3) ile
tanımlanmıştır.
(a) Düşeyde serbest konsol olarak çalışan zemin dayanma (istinat) yapılarında,
C A h o = 0.2 (I + 1) (6.3a)
(b) Yatay doğrultuda bina döşemeleri veya ankrajlarla mesnetlenmiş zemin dayanma
(istinat) yapı ve elemanlarında,
C A h o = 0.3 (I + 1) (6.3b)
6.4.1.5 – Denk.(6.1) ve Denk.(6.2)’de yer alan düşey eşdeğer deprem katsayısı Cv,
Denk.(6.4) ile tanımlanmıştır. Ancak, yatay doğrultuda bina döşemeleri ile
mesnetlenmiş bodrum duvarlarında Cv = 0 alınacaktır.
h v
2
=
3
C C (6.4)
Denk.(6.1)’de, Denk.(6.2) ile uyumlu olarak, yatay toprak basıncı bakımından daha
elverişsiz sonuç verecek şekilde, +Cv veya −Cv durumları gözönüne alınacaktır.
6.4.2. Dinamik Aktif ve Pasif Toprak Basınçları
6.4.2.1 – Depremden oluşan dinamik aktif basınç katsayısı Kad ve dinamik pasif basınç
katsayısı Kpd , Denk.(6.5) ile belirlenir.
Kad = Kat − Kas (6.5a)
Kpd = Kpt − Kps (6.5b)
105
Denk.(6.5)’te yer alan statik aktif basınç katsayısı Kas ve statik pasif basınç katsayısı
Kps, Denk.(6.1)’de λ = 0 ve Cv = 0 konularak elde edilebilir.
6.4.2.2 – Statik toprak basıncına ek olarak deprem durumunda zemin kütlesinden ötürü
oluşan ek dinamik aktif ve pasif toprak basıncının zemin yüksekliği boyunca değişimi
Denk.(6.6) ile tanımlanmıştır.
pad (z) = 3 Kad (1 − z / H) pv (z) (6.6a)
ppd (z) = 3 Kpd (1 − z / H) pv (z) (6.6b)
Zeminin kuruda ve üniform olması özel durumunda, pv(z)= γ z alınarak Denk.(6.6)’nın
zemin yüksekliği boyunca entegre edilmesi ile, statik basınca ek olarak depremden
oluşan dinamik aktif toprak basıncının pozitif değerli bileşkesi Pad ve dinamik pasif
toprak basıncının negatif değerli bileşkesi Ppd ile bu bileşkelerin zemin üst yüzeyinden
itibaren derinliğini gösteren zcd , Denk.(6.7) ve Denk.(6.8) ile verildiği şekilde elde
edilir:
Pad = 0.5 γ Kad H2
(6.7a)
Ppd = 0.5 γ Kpd H2
(6.7b)
zcd = H / 2 (6.8)
Zeminin su altında olması durumunda pv (z)’nin hesabında γ yerine γb gözönüne
alınacak ve suyun hidrodinamik basıncı ayrıca hesaplanmayacaktır. Zeminin suya
doygun olması durumunda ise γ yerine γs kullanılacaktır.
6.4.2.3 – Statik toprak basıncına ek olarak deprem durumunda düzgün yayılı dış yükten
oluşan aktif ve pasif toprak basıncının zemin yüksekliği boyunca değişimi Denk.(6.9)
ile tanımlanmıştır.
qad (z) = 2 qo Kad (1 − z / H) cos α / cos(α − i) (6.9a)
qpd (z) = 2 qo Kpd (1 − z / H) cos α / cos(α − i) (6.9b)
Zemin özelliklerinin üniform olması özel durumunda, Denk.(6.9)’un zemin yüksekliği
boyunca entegre edilmesi ile, statik basınca ek olarak, depremin katkısı ile oluşan aktif
(pozitif) ve pasif (negatif) toprak basınçlarının bileşkeleri Qad ve Qpd ile bu bileşkelerin
zemin üst yüzeyinden itibaren derinliğini gösteren zcd , Denk.(6.10) ve Denk.(6.11) ile
verildiği şekilde elde edilir.
Qad = qo Kad H cos α / cos(α − i) (6.10a)
Qpd = qo Kpd H cos α / cos(α − i) (6.10b)
zcd = H / 3 (6.11)
6.4.3. Tabakalı Zemin Durumunda Dinamik Toprak Basınçları
Yukarıda Denk.(6.6) ve Denk.(6.9) ile verilen bağıntılar, zeminin tabakalı olması
durumunda da uygulanabilir. Bu durumda, her bir tabaka için o tabakaya ait Kad veya
Kpd katsayıları kullanılacak ve z derinliği daima serbest zemin yüzeyinden aşağıya
doğru gözönüne alınacaktır. Her bir tabakaya ait ek dinamik aktif veya pasif basınç
kuvvetinin bileşkesi ve tabaka içindeki derinliği, Denk.(6.6) ve Denk.(6.9)’un ilgili
tabaka boyunca entegre edilmesi ile bulunabilir.
106
6.4.4. Zemin Dayanma (İstinat) Yapılarına İlişkin Koşullar
6.4.4.1 – Statik toprak basınçlarına ek olarak Denk.(6.6) ve Denk.(6.9)’da verilen
dinamik toprak basınçları ve yapının kendi kütlesine etkiyen eylemsizlik kuvvetleri de
gözönüne alınarak yapılan hesapta, kaymaya karşı güvenlik katsayısı en az 1.0 ve
devrilmeye karşı güvenlik katsayısı en az 1.2 olacaktır.
6.4.4.2 - Betonarme zemin dayanma (istinat) duvarlarında ve betonarme veya çelik
palplanşlı duvarlarda kesit hesabında esas alınacak iç kuvvetler, statik toprak
basıncından oluşan iç kuvvetlere ek olarak, Denk.(6.6) ve Denk.(6.9)’da verilen
dinamik toprak basınçlarına göre hesaplanan iç kuvvetlerin Rza = 1.5 katsayısına
bölünmesi ile elde edilecektir. Geçici çelik palplanşlı duvarlarda Rza = 2.5 alınabilir.
107
BÖLÜM 7 – MEVCUT BİNALARIN DEĞERLENDİRİLMESİ VE
GÜÇLENDİRİLMESİ
7.0. SİMGELER
Bu bölümde aşağıdaki simgelerin kullanıldığı boyutlu ifadelerde, kuvvetler Newton [N],
uzunluklar milimetre [mm] ve gerilmeler MegaPascal [MPa] = [N/mm2
] birimindedir.
Ac = Kolon veya perdenin brüt kesit alanı
(i)
1 a = (i)’inci itme adımı sonunda elde edilen birinci moda ait modal ivme
b = Çelik sargıda yatay plakaların genişliği
bw = Kirişin gövde genişliği
d = Kirişin ve kolonun faydalı yüksekliği
(i)
1 d = (i)’inci itme adımı sonunda elde edilen birinci moda ait modal yerdeğiştirme
(p)
1 d = Birinci moda ait modal yerdeğiştirme istemi
(EI)e = Çatlamış kesite ait etkin eğilme rijitliği
(EI)o = Çatlamamış kesite ait eğilme rijitliği
fcm = 7.2’ye göre tanımlanan mevcut beton dayanımı
fctm = 7.2’ye göre tanımlanan mevcut betonun çekme dayanımı
fyw = Çelik sargıda çeliğin akma dayanımı
Hw = Temel üstünden veya zemin kat döşemesinden itibaren ölçülen toplam perde
yüksekliği
h = Çalışan doğrultudaki kesit boyutu
hduvar = Dolgu duvarının yüksekliği
hji = i’inci katta j’inci kolon veya perdenin kat yüksekliği
hk = Kolon boyu
Lp = Plastik mafsal boyu
ℓduvar = Dolgu duvarının uzunluğu
ℓw = Perdenin veya bağ kirişli perde parçasının plandaki uzunluğu
Mx1 = x deprem doğrultusunda doğrusal elastik davranış için tanımlanan birinci
(hakim) moda ait etkin kütle
ND = Deprem hesabında esas alınan toplam kütlelerle uyumlu düşey yükler altında
kolon veya perdede oluşan eksenel kuvvet
NK = 7.2’ ye göre tanımlanan mevcut malzeme dayanımları ile hesaplanan moment
kapasitesine karşı gelen eksenel kuvvet (Bkz. Bilgilendirme Eki 7A)
Ra = Deprem Yükü Azaltma Katsayısı
r = Etki/kapasite oranı
rs = Etki/kapasite oranının sınır değeri
s = Çelik sargıda yatay plakaların aralığı
Sdi1 = Birinci moda ait doğrusal olmayan spektral yerdeğiştirme
tj = Çelik sargıda yatay plakaların kalınlığı (i)
xN1 u = Binanın tepesinde (N’inci katında) x deprem doğrultusunda (i)’inci itme adımı
sonunda elde edilen birinci moda ait yerdeğiştirme
(p)
xN1 u = Binanın tepesinde (N’inci katında) x deprem doğrultusunda tepe yerdeğiştirme
istemi
Ve = Kolon, kiriş ve perdede esas alınan tasarım kesme kuvveti
Vj = Çelik sargı ile sağlanan ek kesme dayanımı
Vr = Kolon, kiriş veya perde kesitinin kesme dayanımı
(i) Vx1 = x deprem doğrultusunda (i)’inci itme adımı sonunda elde edilen birinci moda
108
(hakim moda) ait taban kesme kuvveti
εcg = Etriye içindeki bölgenin en dış lifindeki beton basınç birim şekildeğiştirmesi
εcu = Kesitin en dış lifindeki beton basınç birim şekildeğiştirmesi
εs = Donatı çeliği birim şekildeğiştirmesi
φp = Plastik eğrilik istemi
φt = Toplam eğrilik istemi
φy = Eşdeğer akma eğriliği
ΦxN1 = Binanın tepesinde (N’inci katında) x deprem doğrultusunda birinci moda ait
mod şekli genliği
Γx1 = x deprem doğrultusunda birinci moda ait katkı çarpanı
ηbi = i’inci katta tanımlanan Burulma Düzensizliği Katsayısı
λ = Eşdeğer Deprem Yükü Azaltma Katsayısı
θp = Plastik dönme istemi
ρ = Çekme donatısı oranı
ρb = Dengeli donatı oranı
ρs = Kesitte mevcut bulunan ve 3.2.8’e göre “özel deprem etriyeleri ve çirozları”
olarak düzenlenmiş enine donatının hacımsal oranı
ρsm = 3.3.4, 3.4.4 veya 3.6.5.2’ye göre kesitte bulunması gereken enine donatının
hacımsal oranı
ρ′ = Basınç donatısı oranı
wf = Lifli polimer şeritinin genişliği
109
7.1. KAPSAM
7.1.1 – Deprem bölgelerinde bulunan mevcut ve güçlendirilecek tüm binaların ve bina
türü yapıların deprem etkileri altındaki performanslarının değerlendirilmesinde
uygulanacak hesap kuralları, güçlendirme kararlarında esas alınacak ilkeler ve
güçlendirilmesine karar verilen binaların güçlendirme tasarımı ilkeleri bu bölümde
tanımlanmıştır.
7.1.2 – Bu kısımda verilen hesap yöntemleri ve değerlendirme esasları çelik ve yığma
yapılar için geçerli değildir. Ancak mevcut çelik ve yığma binaların bilgileri bu bölüme
göre toplanacaktır. Mevcut ve güçlendirilen çelik binaların hesabı ve değerlendirilmesi
Bölüm 2 ve Bölüm 4’de yeni yapılacak yapılar için tanımlanan esaslar çerçevesinde
yapılacaktır. Mevcut ve güçlendirilen yığma binaların hesabı ve değerlendirilmesi ise
Bölüm 5’deki esaslar çerçevesinde yapılacaktır.
7.1.3 – Mevcut prefabrike betonarme binalar, yeni yapılar için Bölüm 2 ve Bölüm 3’de
verilen kurallara göre değerlendirilebilir veya bu binaların performanslarının
belirlenmesinde 7.6 kullanılabilir. Ancak birleşim bölgelerinin değerlendirilmesinde
3.12’deki kurallar geçerli olacaktır.
7.1.4 – Bu bölümde verilen kurallar, 2.12’de belirtilen bina türünde olmayan yapılar
için geçerli değildir. Ayrıca tarihi ve kültürel değeri olan tescilli yapıların ve anıtların
değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi bu Yönetmelik kapsamı dışındadır.
7.1.5 – Binada hasara neden olan bir deprem sonrasında hasarlı binanın deprem
performansı bu bölümde verilen yöntemlerle belirlenemez.
7.1.6 – Binada hasara neden olan bir deprem sonrasında hasarlı binanın güçlendirilmesi
ve daha sonra güçlendirilmiş binanın deprem performansının belirlenmesi için bu
bölümde verilen esaslar uygulanacaktır. Hasarlı binanın güçlendirilmesinde mevcut
elemanların dayanım ve rijitliklerinin hangi ölçüde göz önüne alınacağına projeden
sorumlu inşaat mühendisi karar verecektir.
7.2. BİNALARDAN BİLGİ TOPLANMASI
7.2.1. Binalardan Toplanacak Bilginin Kapsamı
7.2.1.1 – Mevcut binaların taşıyıcı sistem elemanlarının kapasitelerinin belirlenmesinde
ve deprem dayanımlarının değerlendirilmesinde kullanılacak eleman detayları ve
boyutları, taşıyıcı sistem geometrisine ve malzeme özelliklerine ilişkin bilgiler,
binaların projelerinden ve raporlarından, binada yapılacak gözlem ve ölçümlerden,
binadan alınacak malzeme örneklerine uygulanacak deneylerden elde edilecektir.
7.2.1.2 – Binalardan bilgi toplanması kapsamında yapılacak işlemler, yapısal sistemin
tanımlanması, bina geometrisinin, temel sisteminin ve zemin özelliklerinin saptanması,
varsa mevcut hasarın ve evvelce yapılmış olan değişiklik ve/veya onarımların
belirlenmesi, eleman boyutlarının ölçülmesi, malzeme özelliklerinin saptanması, sahada
derlenen tüm bu bilgilerin binanın varsa projesine uygunluğunun kontrolüdür.
110
7.2.1.3 – Binalardan bilgi toplanması kapsamında tanımlanan inceleme, veri toplama,
derleme, değerlendirme, malzeme örneği alma ve deney yapma işlemleri inşaat
mühendislerinin sorumluluğu altında yapılacaktır.
7.2.2. Bilgi Düzeyleri
Binaların incelenmesinden elde edilecek mevcut durum bilgilerinin kapsamına göre, her
bina türü için bilgi düzeyi ve buna bağlı olarak 7.2.16’da belirtilen bilgi düzeyi
katsayıları tanımlanacaktır. Bilgi düzeyleri sırasıyla sınırlı, orta ve kapsamlı olarak
sınıflandırılacaktır. Elde edilen bilgi düzeyleri taşıyıcı eleman kapasitelerinin
hesaplanmasında kullanılacaktır.
7.2.2.1 – Sınırlı bilgi düzeyi’nde binanın taşıyıcı sistem projeleri mevcut değildir.
Taşıyıcı sistem özellikleri binada yapılacak ölçümlerle belirlenir. Sınırlı bilgi düzeyi
Tablo 7.7’de tanımlanan “Deprem Sonrası Hemen Kullanımı Gereken Binalar” ile
“İnsanların Uzun Süreli ve Yoğun Olarak Bulunduğu Binalar” için uygulanamaz.
7.2.2.2 – Orta bilgi düzeyi’nde eğer binanın taşıyıcı sistem projeleri mevcut değilse,
sınırlı bilgi düzeyine göre daha fazla ölçüm yapılır. Eğer mevcut ise sınırlı bilgi
düzeyinde belirtilen ölçümler yapılarak proje bilgileri doğrulanır.
7.2.2.3 – Kapsamlı bilgi düzeyi’nde binanın taşıyıcı sistem projeleri mevcuttur. Proje
bilgilerinin doğrulanması amacıyla yeterli düzeyde ölçümler yapılır.
7.2.3. Mevcut Malzeme Dayanımı
Taşıyıcı elemanların kapasitelerinin hesaplanmasında kullanılacak malzeme dayanımları
Yönetmeliğin bu bölümünde mevcut malzeme dayanımı olarak tanımlanır.
7.2.4. Betonarme Binalarda Sınırlı Bilgi Düzeyi
7.2.4.1 – Bina Geometrisi: Saha çalışması ile binanın taşıyıcı sistem plan rölevesi
çıkarılacaktır. Mimari projeler mevcut ise, röleve çalışmalarına yardımcı olarak
kullanılır. Elde edilen bilgiler tüm betonarme elemanların ve dolgu duvarlarının her
kattaki yerini, eksen açıklıklarını, yüksekliklerini ve boyutlarını içermelidir ve binanın
hesap modelinin oluşturulması için yeterli olmalıdır. Temel sistemi bina içinde veya
dışında açılacak yeterli sayıda inceleme çukuru ile belirlenecektir. Binadaki kısa
kolonlar ve benzeri olumsuzluklar kat planına ve kesitlere işlenecektir. Binanın komşu
binalarla olan ilişkisi (ayrık, bitişik, derz var/yok) belirlenecektir.
7.2.4.2 – Eleman Detayları: Betonarme projeler veya uygulama çizimleri mevcut
değildir. Betonarme elemanlardaki donatı miktarı ve detaylarının binanın yapıldığı
tarihteki minimum donatı koşullarını sağladığı varsayılır. Bu varsayımın doğrulanması
veya hangi oranda gerçekleştiğinin belirlenmesi için her katta en az birer adet olmak
üzere perde ve kolonların %10’unun ve kirişlerin %5’inin pas payları sıyrılarak donatı
ve donatı bindirme boyu tespiti yapılacaktır. Sıyırma işlemi kolonların ve kirişlerin
uzunluğunun açıklık ortasındaki üçte birlik bölümde yapılmalı, ancak donatı bindirme
boyunun tespiti amacıyla en az üç kolonda bindirme bölgelerinde yapılmalıdır. Sıyrılan
yüzeyler daha sonra yüksek dayanımlı tamir harcı ile kapatılacaktır. Ayrıca pas payı
sıyrılmayan elemanların %20’sinde enine ve boyuna donatı sayısı ve yerleşimi donatı
tespit cihazları ile belirlenecektir. Donatı tespiti yapılan betonarme kolon ve kirişlerde
111
bulunan mevcut donatının minimum donatıya oranını ifade eden donatı gerçekleşme
katsayısı kolonlar ve kirişler için ayrı ayrı belirlenecektir. Bu katsayı donatı tespiti
yapılmayan diğer tüm elemanlara uygulanarak olası donatı miktarları belirlenecektir.
7.2.4.3 – Malzeme Özellikleri: Her katta kolonlardan veya perdelerden TS-10465’de
belirtilen koşullara uygun şekilde en az iki adet beton örneği (karot) alınarak deney
yapılacak ve örneklerden elde edilen en düşük basınç dayanımı mevcut beton dayanımı
olarak alınacaktır. Donatı sınıfı, yukarıdaki paragrafta açıklandığı şekilde sıyrılan
yüzeylerde yapılan görsel inceleme ile tespit edilecek, bu sınıftaki çeliğin karakteristik
akma dayanımı mevcut çelik dayanımı olarak alınacaktır. Bu incelemede, donatısında
korozyon gözlenen elemanlar planda işaretlenecek ve bu durum eleman kapasite
hesaplarında dikkate alınacaktır.
7.2.5. Betonarme Binalarda Orta Bilgi Düzeyi
7.2.5.1 – Bina Geometrisi: Binanın betonarme projeleri mevcut ise, binada yapılacak
ölçümlerle mevcut geometrinin projesine uygunluğu kontrol edilir. Proje yoksa, saha
çalışması ile binanın taşıyıcı sistem rölevesi çıkarılacaktır. Elde edilen bilgiler tüm
betonarme elemanların ve dolgu duvarlarının her kattaki yerini, açıklıklarını,
yüksekliklerini ve boyutlarını içermelidir. Bina geometrisi bilgileri, bina kütlesinin
hassas biçimde tanımlanması için gerekli ayrıntıları içermelidir. Binadaki kısa kolonlar
ve benzeri olumsuzluklar kat planına ve kesitlere işlenecektir. Binanın komşu binalarla
olan ilişkisi (ayrık, bitişik, derz var/yok) belirlenecektir. Temel sistemi bina içinde veya
dışında açılacak yeterli sayıda inceleme çukuru ile belirlenecektir.
7.2.5.2 – Eleman Detayları: Betonarme projeler veya imalat çizimleri mevcut değil ise
7.2.4.2’deki koşullar geçerlidir, ancak pas payları sıyrılarak donatı kontrolü yapılacak
perde, kolon ve kirişlerin sayısı her katta en az ikişer adet olmak üzere o kattaki toplam
kolon sayısının %20’sinden ve kiriş sayısının %10’undan az olmayacaktır. Betonarme
projeler veya imalat çizimleri mevcut ise donatı kontrolu için 7.2.4.2’de belirtilen
işlemler, aynı miktardaki betonarme elemanda uygulanacaktır. Ayrıca pas payı
sıyrılmayan elemanların %20’sinde enine ve boyuna donatı sayısı ve yerleşimi donatı
tespit cihazları ile belirlenecektir. Proje ile uygulama arasında uyumsuzluk bulunması
halinde, betonarme elemanlardaki mevcut donatının projede öngörülen donatıya oranını
ifade eden donatı gerçekleşme katsayısı kolonlar ve kirişler için ayrı ayrı belirlenecektir.
Eleman kapasitelerinin belirlenmesinde kullanılan bu katsayı 1’den büyük olamaz. Bu
katsayı donatı tespiti yapılmayan diğer tüm elemanlara uygulanarak olası donatı
miktarları belirlenecektir.
7.2.5.3 – Malzeme Özellikleri: Her kattaki kolonlardan veya perdelerden toplam üç
adetten az olmamak üzere ve binada toplam 9 adetten az olmamak üzere, her 400
m2
’den bir adet beton örneği (karot) TS-10465’de belirtilen koşullara uygun şekilde
alınarak deney yapılacaktır. Elemanların kapasitelerinin hesaplanmasında örneklerden
elde edilen (ortalama-standart sapma) değerleri mevcut beton dayanımı olarak
alınacaktır. Beton dayanımının binadaki dağılımı, karot deney sonuçları ile uyarlanmış
beton çekici okumaları veya benzeri hasarsız inceleme araçları ile kontrol edilebilir.
Donatı sınıfı, yukarıdaki paragrafta açıklandığı şekilde sıyrılan yüzeylerde yapılan
görsel inceleme ile tespit edilecek, bu sınıftaki çeliğin karakteristik dayanımı eleman
kapasite hesaplarında mevcut çelik dayanımı olarak alınacaktır. Bu incelemede,
donatısında korozyon gözlenen elemanlar planda işaretlenecek ve bu durum eleman
kapasite hesaplarında dikkate alınacaktır.
112
7.2.6. Betonarme Binalarda Kapsamlı Bilgi Düzeyi
7.2.6.1 – Bina Geometrisi: Binanın betonarme projeleri mevcuttur. Binada yapılacak
ölçümlerle mevcut geometrinin projelere uygunluğu kontrol edilir. Projeler ölçümler ile
önemli farklılıklar gösteriyor ise proje yok sayılacak ve bina orta bilgi düzeyine uygun
olarak incelenecektir. Binadaki kısa kolonlar ve benzeri olumsuzluklar kat planına ve
kesitlere işlenecektir. Komşu binalarla ilişkisi (ayrık, bitişik, derz var/yok)
belirlenecektir. Bina geometrisi bilgileri, bina kütlesinin hassas biçimde tanımlanması
için gerekli ayrıntıları içermelidir. Temel sistemi bina içinde veya dışında açılacak
yeterli sayıda inceleme çukuru ile belirlenecektir.
7.2.6.2 – Eleman Detayları: Binanın betonarme detay projeleri mevcuttur. Donatının
projeye uygunluğunun kontrolu için 7.2.5.2’de belirtilen işlemler, aynı miktardaki
betonarme elemanda uygulanacaktır. Ayrıca pas payı sıyrılmayan elemanların
%20’sinde enine ve boyuna donatı sayısı ve yerleşimi donatı tespit cihazları ile
belirlenecektir. Proje ile uygulama arasında uyumsuzluk bulunması halinde, betonarme
elemanlardaki mevcut donatının projede öngörülen donatıya oranını ifade eden donatı
gerçekleşme katsayısı kolonlar ve kirişler için ayrı ayrı belirlenecektir. Eleman
kapasitelerinin belirlenmesinde kullanılan bu katsayı 1’den büyük olamaz. Bu katsayı
donatı tespiti yapılmayan diğer tüm elemanlara uygulanarak olası donatı miktarları
belirlenecektir.
7.2.6.3 – Malzeme Özellikleri: Her kattaki kolonlardan veya perdelerden toplam üç
adetten az olmamak üzere ve binada toplam 9 adetten az olmamak üzere, her 200
m2
’den bir adet beton örneği (karot) TS-10465’de belirtilen koşullara uygun şekilde
alınarak deney yapılacaktır. Elemanların kapasitelerinin hesaplanmasında, örneklerden
elde edilen (ortalama-standart sapma) değerleri mevcut beton dayanımı olarak
alınacaktır. Beton dayanımının binadaki dağılımı, karot deney sonuçları ile uyarlanmış
beton çekici okumaları veya benzeri hasarsız inceleme araçları ile kontrol edilebilir.
Donatı sınıfı, yukarıdaki paragrafta açıklandığı şekilde sıyrılan yüzeylerde yapılan
inceleme ile tespit edilecek, her sınıftaki çelik için (S220, S420, vb.) birer adet örnek
alınarak deney yapılacak, çeliğin akma ve kopma dayanımları ve şekildeğiştirme
özellikleri belirlenerek projeye uygunluğu saptanacaktır. Projesine uygun ise, eleman
kapasite hesaplarında projede kullanılan çeliğin karakteristik akma dayanımı mevcut
çelik dayanımı olarak alınacaktır. Uygun değil ise, en az üç adet örnek daha alınarak
deney yapılacak, elde edilen en elverişsiz değer eleman kapasite hesaplarında mevcut
çelik dayanımı olarak alınacaktır. Bu incelemede, donatısında korozyon gözlenen
elemanlar planda işaretlenecek ve bu durum eleman kapasite hesaplarında dikkate
alınacaktır.
7.2.7. Çelik Binalarda Sınırlı Bilgi Düzeyi
Çelik binalarda sınırlı bilgi düzeyi geçerli değildir.
7.2.8. Çelik Binalarda Orta Bilgi Düzeyi
7.2.8.1 – Bina Geometrisi: 7.2.5.1’de verilen koşullar aynen geçerlidir. Sadece
betonarme’nin yerini çelik alacaktır.
7.2.8.2 – Eleman Detayları: Çelik projeleri veya imalat çizimleri mevcut değil ise, her
kattaki çelik veya diğer tür elemanların (kolon, kiriş, birleşim, çapraz, döşeme) tümünün
113
boyut kontrolü yapılacak, kaynak özellikleri ve birleşim detayları ayrıntılı olarak
çıkartılacaktır. Uygulama projeleri veya imalat çizimleri mevcut ise, yukarıda belirtilen
elemanların %20’sinin hassas boyut kontrolu yapılacaktır.
7.2.8.3 – Malzeme Özellikleri: Çelik projeleri mevcut değil ise, her çelik yapı elemanı
türünden bir örnek kesilerek deney yapılacak, dayanım ve şekildeğiştirme özellikleri
belirlenecektir. Aynı şekilde binadan bir kaynak örneği kesilerek çıkartılacak ve deney
yapılacaktır. Çıkartılan örneklerin yerleri doldurularak onarılacaktır. Bulonlu birleşimler
için ise bir civata örneği alınarak deney yapılacaktır. Elemanların kapasitelerinin
hesaplanmasında, deneylerden elde edilen ortalama dayanımlar mevcut çelik dayanımı
olarak alınacaktır. Çelik projeleri mevcut ise, projede öngörülen karakteristik
dayanımlar mevcut çelik dayanımı olarak alınacaktır.
7.2.9. Çelik Binalarda Kapsamlı Bilgi Düzeyi
7.2.9.1 – Bina Geometrisi: 7.2.6.1’de verilen koşullar aynen geçerlidir. Sadece
betonarme’nin yerini çelik alacaktır.
7.2.9.2 – Eleman Detayları: Binanın çelik detay projeleri mevcuttur. Projelerde
belirtilen eleman boyutları ve birleşim detayları, binadaki her eleman ve birleşim
türünün toplam sayısının en az %20’sinde kontrol edilerek doğrulanacaktır.
7.2.9.3 – Malzeme Özellikleri: Projede belirtilen çelik sınıfı, en az bir çelik elemandan
örnek kesilerek ve deney yapılarak kontrol edilecektir. Aynı şekilde projede bulunan bir
kaynaklı birleşimden örnek kesilerek çıkartılacak ve deney yapılarak dayanımının
projeye uygunluğu kontrol edilecektir. Çıkartılan örneklerin yerleri doldurularak
onarılacaktır. Bulonlu birleşimler için ise bir civata örneği alınarak deney yapılacaktır.
Eğer proje ile uygunluk doğrulanırsa, eleman kapasitelerinin hesaplanmasında projede
öngörülen karakteristik dayanımlar mevcut çelik dayanımı olarak alınacaktır. Eğer proje
ile uygunluk sağlanamazsa, en az üçer adet örnek ve kaynak örneği alınarak deney
yapılacak, elde edilen en elverişsiz değerler eleman kapasite hesaplarında mevcut çelik
dayanımı olarak alınacaktır.
7.2.10. Prefabrike Betonarme Binalarda Sınırlı Bilgi Düzeyi
Prefabrike binalar için sınırlı bilgi düzeyi geçerli değildir.
7.2.11. Prefabrike Betonarme Binalarda Orta Bilgi Düzeyi
Bina geometrisi için 7.2.5.1’deki koşullar geçerlidir. Sadece betonarme’nin yerini
prefabrike betonarme alacaktır. Eleman detayları için 7.2.8.2’deki koşullar geçerlidir,
ancak bu maddedeki çelik yerine prefabrike betonarme kullanılacaktır. Malzeme
özelliklerinin tespitinde 7.2.5.3’deki koşullar geçerli olmakla birlikte, beton için
alınacak malzeme örneği sayısı her katta toplam üçten az olmamak ve tüm binada
toplam 9’dan az olmamak koşuluyla yarıya indirilecektir.
7.2.12. Prefabrike Betonarme Binalarda Kapsamlı Bilgi Düzeyi
Bina geometrisi için 7.2.6.1’de verilen koşullar geçerlidir. Eleman detayları için
7.2.9.2’de verilen koşullar geçerlidir. Sadece ilgili maddelerde çelik yerine prefabrike
betonarme kullanılacaktır. Beton basınç dayanımı için her 500 m2
alandan en az bir adet
114
örnek (karot) alınarak deney yapılacaktır. Binadan alınan toplam karot sayısı en az 9
olacaktır. Elemanların kapasite hesaplarında, deneylerden elde edilen ortalama beton
basınç dayanımı ile projede belirtilen beton basınç dayanımından küçük olanı mevcut
beton dayanımı olarak alınacaktır. Elemanların kapasite hesabında kullanılacak donatı
dayanımları, projede belirtilen çelik sınıfının karakteristik dayanımları olacaktır.
7.2.13. Yığma Binalarda Sınırlı Bilgi Düzeyi
7.2.13.1 – Bina Geometrisi: Mimari projeler mevcut ise, binada yapılacak görsel
inceleme ile mevcut geometrinin projeye uygunluğu tespit edilecektir. Mimari proje
yoksa binanın sistem rölevesi çıkarılacaktır. Elde edilen bilgiler yığma duvarların her
kattaki yerini, uzunluklarını, kalınlıklarını, boşluklarını ve kat yüksekliklerini
içermelidir. Temel sistemi bina dışından açılacak bir inceleme çukuru ile gözlenecek ve
belirlenecektir.
7.2.13.2 – Detaylar: Çatının ve döşemenin türü, duvarlarla bağlantı şekilleri, hatıl ve
lentoların durumu görsel olarak tespit edilecektir.
7.2.13.3 – Malzeme Özellikleri: Duvar malzemelerinin türü, duvar yüzeyinin bir
bölümünün sıvası kaldırılarak gözle tespit edilecektir. Bina dayanımı hesaplarında,
Bölüm 5’de her duvar türü için verilen duvar kesme dayanımları esas alınacaktır.
7.2.14. Yığma Binalarda Orta Bilgi Düzeyi
Sınırlı bilgi düzeyine ek olarak duvar bağlantıları ve duvarların stabilitesi tahkik
edilecektir.
7.2.15. Yığma Binalarda Kapsamlı Bilgi Düzeyi
Orta bilgi düzeyine ek olarak duvar malzemesi özelliklerinin belirlenmesi için binadan
en az 3 adet duvar parçası örneği alınacak ve Bölüm 5’e göre yapılacak hesaplarda bu
örneklerin deneylerinden elde edilecek ortalama özellikler kullanılacaktır.
7.2.16. Bilgi Düzeyi Katsayıları
(a) İncelenen binalardan edinilen bilgi düzeylerine göre, eleman kapasitelerine
uygulanacak Bilgi Düzeyi Katsayıları Tablo 7.1’de verilmektedir.
(b) Malzeme dayanımları, özellikle belirtilmedikçe ilgili tasarım yönetmeliklerinde
verilen malzeme katsayıları ile bölünmeyecektir. Eleman kapasitelerinin hesabında
mevcut malzeme dayanımları kullanılacaktır.
TABLO 7.1 - BİNALAR İÇİN BİLGİ DÜZEYİ KATSAYILARI
Bilgi Düzeyi Bilgi Düzeyi Katsayısı
Sınırlı 0.75
Orta 0.90
Kapsamlı 1.00
115
7.3. YAPI ELEMANLARINDA HASAR SINIRLARI VE HASAR BÖLGELERİ
7.3.1. Kesit Hasar Sınırları
Sünek elemanlar için kesit düzeyinde üç sınır durum tanımlanmıştır. Bunlar Minimum
Hasar Sınırı (MN), Güvenlik Sınırı (GV) ve Göçme Sınırı (GÇ)’dır. Minimum hasar
sınırı ilgili kesitte elastik ötesi davranışın başlangıcını, güvenlik sınırı kesitin
dayanımını güvenli olarak sağlayabileceği elastik ötesi davranışın sınırını, göçme sınırı
ise kesitin göçme öncesi davranışının sınırını tanımlamaktadır. Gevrek olarak hasar
gören elemanlarda bu sınıflandırma geçerli değildir.
7.3.2. Kesit Hasar Bölgeleri
Kritik kesitlerinin hasarı MN’ye ulaşmayan elemanlar Minimum Hasar Bölgesi’nde,
MN ile GV arasında kalan elemanlar Belirgin Hasar Bölgesi’nde, GV ve GÇ arasında
kalan elemanlar İleri Hasar Bölgesi’nde, GÇ’yi aşan elemanlar ise Göçme Bölgesi’nde
yer alırlar (Şekil 7.1).
Şekil 7.1
7.3.3. Kesit ve Eleman Hasarlarının Tanımlanması
7.5 veya 7.6’da tanımlanan yöntemlerle hesaplanan iç kuvvetlerin ve/veya
şekildeğiştirmelerin, 7.3.1’deki kesit hasar sınırlarına karşı gelmek üzere tanımlanan
sayısal değerler ile karşılaştırılması sonucunda, kesitlerin hangi hasar bölgelerinde
olduğuna karar verilecektir. Eleman hasarı, elemanın en fazla hasar gören kesitine göre
belirlenecektir.
7.4. DEPREM HESABINA İLİŞKİN GENEL İLKE VE KURALLAR
7.4.1 – Yönetmeliğin bu bölümüne göre deprem hesabının amacı, mevcut veya
güçlendirilmiş binaların deprem performansını belirlemektir. Bu amaçla 7.5’de
tanımlanan doğrusal elastik veya 7.6’da tanımlanan doğrusal elastik olmayan hesap
yöntemleri kullanılabilir. Ancak, teorik olarak farklı yaklaşımları esas alan bu
yöntemlerle yapılacak performans değerlendirmelerinin birebir aynı sonucu vermesi
beklenmemelidir. Aşağıda tanımlanan genel ilke ve kurallar her iki türdeki yöntemler
için de geçerlidir.
İç Kuvvet
Minimum
Hasar
Bölgesi
GV GÇ
Belirgin
Hasar
Bölgesi
İleri
Hasar
Bölgesi Göçme
Bölgesi
MN
Şekildeğiştirme
116
7.4.2 – Deprem etkisinin tanımında, 2.4’de verilen elastik (azaltılmamış) ivme
spektrumu kullanılacak, ancak farklı aşılma olasılıkları için bu spektrum üzerinde 7.8’e
göre yapılan değişiklikler gözönüne alınacaktır. Deprem hesabında 2.4.2’de tanımlanan
Bina Önem Katsayısı uygulanmayacaktır (I =1.0).
7.4.3 – Binaların deprem performansı, yapıya etkiyen düşey yüklerin ve deprem
etkilerinin birleşik etkileri altında değerlendirilecektir. Hareketli düşey yükler, 7.4.7’ye
göre deprem hesabında gözönüne alınan kütleler ile uyumlu olacak şekilde
tanımlanacaktır.
7.4.4 – Deprem kuvvetleri binaya her iki doğrultuda ve her iki yönde ayrı ayrı etki
ettirilecektir.
7.4.5 – Deprem hesabında kullanılacak zemin parametreleri Bölüm 6’ya göre
belirlenecektir.
7.4.6 – Binanın taşıyıcı sistem modeli, deprem etkileri ile düşey yüklerin ortak etkileri
altında yapı elemanlarında oluşacak iç kuvvet, yerdeğiştirme ve şekildeğiştirmeleri
hesaplamak için yeterli doğrulukta hazırlanacaktır.
7.4.7 – Deprem hesabında göz önüne alınacak kat ağırlıkları 2.7.1.2’ye göre
hesaplanacak, kat kütleleri kat ağırlıkları ile uyumlu olarak tanımlanacaktır.
7.4.8 – Döşemelerin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, her katta
iki yatay yerdeğiştirme ile düşey eksen etrafında dönme serbestlik dereceleri gözönüne
alınacaktır. Kat serbestlik dereceleri her katın kütle merkezinde tanımlanacak, ayrıca ek
dışmerkezlik uygulanmayacaktır.
7.4.9 – Mevcut binaların taşıyıcı sistemlerindeki belirsizlikler, binadan derlenen
verilerin kapsamına göre 7.2’de tanımlanan bilgi düzeyi katsayıları aracılığı ile hesap
yöntemlerine yansıtılacaktır.
7.4.10 – 3.3.8’e göre kısa kolon olarak tanımlanan kolonlar, taşıyıcı sistem modelinde
gerçek serbest boyları ile tanımlanacaktır.
7.4.11 – Bir veya iki eksenli eğilme ve eksenel kuvvet etkisindeki betonarme kesitlerin
etkileşim diyagramlarının tanımlanmasına ilişkin koşullar aşağıda verilmiştir:
(a) Analizde beton ve donatı çeliğinin 7.2’de tanımlanan bilgi düzeyine göre belirlenen
mevcut dayanımları esas alınacaktır.
(b) Betonun maksimum basınç birim şekildeğiştirmesi 0.003, donatı çeliğinin
maksimum birim şekildeğiştirmesi ise 0.01 alınabilir.
(c) Etkileşim diyagramları uygun biçimde doğrusallaştırılarak çok doğrulu veya çok
düzlemli diyagramlar olarak modellenebilir.
7.4.12 – Betonarme sistemlerin eleman boyutlarının tanımında birleşim bölgeleri sonsuz
rijit uç bölgeleri olarak gözönüne alınabilir.
117
7.4.13 – Eğilme etkisindeki betonarme elemanlarda çatlamış kesite ait etkin eğilme
rijitlikleri (EI)e kullanılacaktır. Daha kesin bir hesap yapılmadıkça, etkin eğilme
rijitlikleri için aşağıda verilen değerler kullanılacaktır:
(a) Kirişlerde: (EI)e = 0.40 (EI)o
(b) Kolon ve perdelerde, ND / (Ac fcm) ≤ 0.10 olması durumunda: (EI)e = 0.40 (EI)o
ND / (Ac fcm) ≥ 0.40 olması durumunda:. (EI)e = 0.80 (EI)o
Eksenel basınç kuvveti ND’nin ara değerleri için doğrusal enterpolasyon yapılabilir. ND,
deprem hesabında esas alınan toplam kütlelerle uyumlu yüklerin gözönüne alındığı ve
çatlamamış kesitlere ait (EI)o eğilme rijitliklerinin kullanıldığı bir ön düşey yük hesabı
ile belirlenecektir. Deprem hesabı için başlangıç durumunu oluşturan düşey yük hesabı
ise, yukarıda belirtildiği şekilde elde edilen etkin eğilme rijitliği (EI)e kullanılarak,
deprem hesabında esas alınan kütlelerle uyumlu yüklere göre yeniden yapılacaktır.
Deprem hesabında da aynı rijitlikler kullanılacaktır.
7.4.14 – Betonarme tablalı kirişlerin pozitif ve negatif plastik momentlerinin hesabında
tabla betonu ve içindeki donatı hesaba katılabilir.
7.4.15 – Betonarme elemanlarda kenetlenme veya bindirme boyunun yetersiz olması
durumunda, kesit kapasite momentinin hesabında ilgili donatının akma gerilmesi
kenetlenme veya bindirme boyundaki eksikliği oranında azaltılabilir.
7.4.16 –Zemindeki şekildeğiştirmelerin yapı davranışını etkileyebileceği durumlarda
zemin özellikleri analiz modeline yansıtılacaktır.
7.4.17 – Bölüm 2’de modelleme ile ilgili olarak verilen diğer esaslar geçerlidir.
7.5. DEPREMDE BİNA PERFORMANSININ DOĞRUSAL ELASTİK HESAP
YÖNTEMLERİ İLE BELİRLENMESİ
7.5.1. Hesap Yöntemleri
Binaların deprem performanslarının belirlenmesi için kullanılacak doğrusal elastik
hesap yöntemleri, 2.7 ve 2.8’de tanımlanmış olan hesap yöntemleridir. Bu yöntemlerle
ilgili olarak aşağıda belirtilen ek kurallar uygulanacaktır.
7.5.1.1 – Eşdeğer deprem yükü yöntemi, bodrum üzerinde toplam yüksekliği 25 metreyi
ve toplam kat sayısı 8’i aşmayan, ayrıca ek dışmerkezlik göz önüne alınmaksızın
hesaplanan burulma düzensizliği katsayısı ηbi < 1.4 olan binalara uygulanacaktır.
Toplam eşdeğer deprem yükünün (taban kesme kuvveti) Denk.(2.4)’e göre hesabında
Ra=1 alınacak ve denklemin sağ tarafı λ katsayısı ile çarpılacaktır. λ katsayısı bodrum
hariç bir ve iki katlı binalarda 1.0, diğerlerinde 0.85 alınacaktır.
7.5.1.2 – Mod Birleştirme Yöntemi ile hesapta Denk.(2.13)’de Ra=1 alınacaktır.
Uygulanan deprem doğrultusu ve yönü ile uyumlu eleman iç kuvvetlerinin ve
kapasitelerinin hesabında, bu doğrultuda hakim olan modda elde edilen iç kuvvet
doğrultuları esas alınacaktır.
118
7.5.2. Betonarme Binaların Yapı Elemanlarında Hasar Düzeylerinin Belirlenmesi
7.5.2.1 – Doğrusal elastik hesap yöntemleri ile betonarme sünek elemanların hasar
düzeylerinin belirlenmesinde kiriş, kolon ve perde elemanlarının ve güçlendirilmiş
dolgu duvarı kesitlerinin etki/kapasite oranları (r) olarak ifade edilen sayısal değerler
kullanılacaktır.
7.5.2.2 – Betonarme elemanlar, kırılma türü eğilme ise “sünek”, kesme ise “gevrek”
olarak sınıflanırlar.
(a) Kolon, kiriş ve perdelerin sünek eleman olarak sayılabilmeleri için bu elemanların
kritik kesitlerinde eğilme kapasitesi ile uyumlu olarak hesaplanan kesme kuvveti Ve’nin,
7.2’de tanımlanan bilgi düzeyi ile uyumlu mevcut malzeme dayanımı değerleri
kullanılarak TS-500’e göre hesaplanan kesme kapasitesi Vr’yi aşmaması gereklidir.
Ve’nin hesabı kolonlar için 3.3.7’ye, kirişler için 3.4.5’e ve perdeler için 3.6.6’ya göre
yapılacak, ancak Denk.(3.16)’da βv=1 alınacaktır. Kolon, kiriş ve perdelerde Ve’nin
hesabında pekleşmeli taşıma gücü momentleri yerine taşıma gücü momentleri
kullanılacaktır. Düşey yükler ile birlikte Ra=1 alınarak depremden hesaplanan toplam
kesme kuvvetinin Ve’den küçük olması durumunda ise, Ve yerine bu kesme kuvveti
kullanılacaktır.
(b) Perdelerin sünek eleman olarak sayılabilmesi için ayrıca Hw / ℓw > 2.0 koşulunu
sağlaması gereklidir.
(c) Yukarıda (a) ve (b)’de verilen sünek eleman koşullarını sağlamayan betonarme
elemanlar, gevrek olarak hasar gören elemanlar olarak tanımlanacaktır.
7.5.2.3 – Sünek kiriş, kolon ve perde kesitlerinin etki/kapasite oranı, deprem etkisi
altında Ra = 1 alınarak hesaplanan kesit momentinin kesit artık moment kapasitesine
bölünmesi ile elde edilir. Etki/kapasite oranının hesabında, uygulanan deprem
kuvvetinin yönü dikkate alınacaktır.
(a) Kesit artık moment kapasitesi, kesitin eğilme momenti kapasitesi ile düşey yükler
altında kesitte hesaplanan moment etkisinin farkıdır. Kiriş mesnetlerinde düşey yükler
altında hesaplanan moment etkisi, yeniden dağılım ilkesine göre en fazla %15 oranında
azaltılabilir.
(b) Kolon ve perde kesitlerinin etki/kapasite oranları, Bilgilendirme Eki 7A’da
açıklandığı üzere hesaplanabilir.
(c) Sarılma bölgesindeki enine donatı koşulları bakımından 3.3.4’ü sağlayan betonarme
kolonlar, 3.4.4’ü sağlayan betonarme kirişler ve uç bölgelerinde 3.6.5.2’yi sağlayan
betonarme perdeler “sargılanmış”, sağlamayanlar ise “sargılanmamış” eleman sayılır.
“Sargılanmış” sayılan elemanlarda sargı donatılarının 3.2.8’e göre “özel deprem
etriyeleri ve çirozları” olarak düzenlenmiş olması ve donatı aralıklarının yukarıda
belirtilen maddelerde tanımlanan koşullara uyması zorunludur.
7.5.2.4 – Güçlendirilmiş dolgu duvarlarının etki/kapasite oranı, deprem etkisi altında
hesaplanan kesme kuvvetinin kesme kuvveti dayanımına oranıdır. Köşegen çubuklar ile
modellenen güçlendirilmiş dolgu duvarlarında oluşan kesme kuvvetleri, çubuğun
eksenel kuvvetinin yatay bileşeni olarak gözönüne alınacaktır. Güçlendirilmiş dolgu
duvarlarının kesme kuvveti dayanımının hesabı Bilgilendirme Eki 7F’de verilmiştir.
119
7.5.2.5 – Hesaplanan kiriş, kolon ve perde kesitlerinin ve güçlendirilmiş dolgu
duvarlarının etki/kapasite oranları (r), Tablo 7.2-7.5’de verilen sınır değerler (rs) ile
karşılaştırılarak elemanların hangi hasar bölgesinde olduğuna karar verilecektir.
Betonarme binalardaki güçlendirilmiş dolgu duvarlarının hasar bölgelerinin
belirlenmesinde ayrıca Tablo 7.5’de verilen göreli kat ötelemesi oranı sınırları
gözönüne alınacaktır. Göreli kat ötelemesi oranı, ilgili katta hesaplanan en büyük göreli
kat ötelemesinin kat yüksekliğine bölünmesi ile elde edilecektir. Tablo 7.2-7.5’deki ara
değerler için doğrusal enterpolasyon uygulanacaktır.
TABLO 7.2 – BETONARME KİRİŞLER İÇİN HASAR SINIRLARINI
TANIMLAYAN ETKİ/KAPASİTE ORANLARI (rs)
Sünek Kirişler Hasar Sınırı
b ρ
ρ − ρ′ Sargılama e
w ctm
V
b df
(1) MN GV GÇ
≤ 0.0 Var ≤ 0.65 3 7 10
≤ 0.0 Var ≥ 1.30 2.5 5 8
≥ 0.5 Var ≤ 0.65 3 5 7
≥ 0.5 Var ≥ 1.30 2.5 4 5
≤ 0.0 Yok ≤ 0.65 2.5 4 6
≤ 0.0 Yok ≥ 1.30 2 3 5
≥ 0.5 Yok ≤ 0.65 2 3 5
≥ 0.5 Yok ≥ 1.30 1.5 2.5 4
(1) V
e
kesme kuvveti depremin yönü ile uyumlu olarak 7.5.2.2 (a)’ya göre hesaplanacaktır.
TABLO 7.3 – BETONARME KOLONLAR İÇİN HASAR SINIRLARINI
TANIMLAYAN ETKİ/KAPASİTE ORANLARI (rs)
Sünek Kolonlar Hasar Sınırı
K
c cm
N
A f
(1) Sargılama e
w ctm
V
bdf
(2) MN GV GÇ
≤ 0.1 Var ≤ 0.65 3 6 8
≤ 0.1 Var ≥ 1.30 2.5 5 6
≥ 0.4 ve ≤ 0.7 Var ≤ 0.65 2 4 6
≥ 0.4 ve ≤ 0.7 Var ≥ 1.30 1.5 2.5 3.5
≤ 0.1 Yok ≤ 0.65 2 3.5 5
≤ 0.1 Yok ≥ 1.30 1.5 2.5 3.5
≥ 0.4 ve ≤ 0.7 Yok ≤ 0.65 1.5 2 3
≥ 0.4 ve ≤ 0.7 Yok ≥ 1.30 1 1.5 2
≥ 0.7 – – 1 1 1
(1) N
K
eksenel kuvveti Bilgilendirme Eki 7A’ya göre hesaplanabilir.
(2) V
e
kesme kuvveti depremin yönü ile uyumlu olarak 7.5.2.2 (a)’ya göre hesaplanacaktır.
120
TABLO 7.4 – BETONARME PERDELER İÇİN HASAR SINIRLARINI
TANIMLAYAN ETKİ/KAPASİTE ORANLARI (rs)
Sünek Perdeler Hasar Sınırı
Perde Uç Bölgesinde Sargılama MN GV GÇ
Var 3 6 8
Yok 2 4 6
TABLO 7.5 – GÜÇLENDİRİLMİŞ DOLGU DUVARLAR İÇİN HASAR
SINIRLARINI TANIMLAYAN ETKİ/KAPASİTE ORANLARI (rs)
VE GÖRELİ KAT ÖTELEMESİ ORANLARI
ℓduvar / hduvar oranı aralığı Hasar Sınırı
0.5 - 2.0 MN GV GÇ
Etki/Kapasite Oranı (rs) 1 2 -
Göreli Kat Ötelemesi Oranı 0.0015 0.0035 -
7.5.2.6 – Betonarme kolon-kiriş birleşimlerinde tüm sınır durumları için birleşime etki
eden ve Denk.(3.11)’den hesaplanacak kesme kuvvetlerinin 3.5.2.2’de verilen kesme
dayanımlarını aşmaması gerekir. Ancak Denk.(3.11)’de Vkol yerine 3.3.7’ye göre
pekleşmeyi gözönüne almadan hesaplanan Ve kullanılacak, Denk.(3.12) veya
Denk.(3.13)’deki dayanım hesabında ise fcd yerine 7.2’de tanımlanan bilgi düzeyine
göre belirlenen mevcut beton dayanımı kullanılacaktır. Birleşim kesme kuvvetinin
kesme dayanımını aşması durumunda, kolon-kiriş birleşim bölgesi gevrek olarak hasar
gören eleman olarak tanımlanacaktır.
7.5.3. Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolü
Doğrusal elastik yöntemlerle yapılan hesapta her bir deprem doğrultusunda, binanın
herhangi bir katındaki kolon veya perdelerin göreli kat ötelemeleri, her bir hasar sınırı
için Tablo 7.6’da verilen değeri aşmayacaktır. Aksi durumda 7.5.2’de yapılan hasar
değerlendirmeleri gözönüne alınmayacaktır. Tablo 7.6’da δji i’inci katta j’inci kolon
veya perdenin alt ve üst uçları arasında yerdeğiştirme farkı olarak hesaplanan göreli kat
ötelemesini, hji ise ilgili elemanın yüksekliğini göstermektedir.
TABLO 7.6 – GÖRELİ KAT ÖTELEMESİ SINIRLARI
Göreli Kat Hasar Sınırı
Ötelemesi Oranı MN GV GÇ
δji / hji 0.01 0.03 0.04
121
7.6. DEPREMDE BİNA PERFORMANSININ DOĞRUSAL ELASTİK
OLMAYAN YÖNTEMLER İLE BELİRLENMESİ
7.6.1. Tanım
Deprem etkisi altında mevcut binaların yapısal performanslarının belirlenmesi ve
güçlendirme analizleri için kullanılacak doğrusal elastik olmayan hesap yöntemlerinin
amacı, verilen bir deprem için sünek davranışa ilişkin plastik şekildeğiştirme istemleri
ile gevrek davranışa ilişkin iç kuvvet istemlerinin hesaplanmasıdır. Daha sonra bu istem
büyüklükleri, bu bölümde tanımlanmış bulunan şekildeğiştirme ve iç kuvvet kapasiteleri
ile karşılaştırılarak, kesit ve bina düzeyinde yapısal performans değerlendirmesi
yapılacaktır.
7.6.2. Kapsam
Bu Yönetmelik kapsamında yer alan doğrusal elastik olmayan analiz yöntemleri,
Artımsal Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi, Artımsal Mod Birleştirme Yöntemi ve Zaman
Tanım Alanında Hesap Yöntemi’dir. İlk iki yöntem, bu Yönetmelikte doğrusal olmayan
deprem performansının belirlenmesi ve güçlendirme hesapları için temel alınan
Artımsal İtme Analizi’nde kullanılacak olan yöntemlerdir.
7.6.3. Artımsal İtme Analizi ile Performans Değerlendirmesinde İzlenecek Yol
Artımsal İtme Analizi kullanılarak yapılacak doğrusal elastik olmayan performans
değerlendirmesinde izlenecek adımlar aşağıda özetlenmiştir.
(a) 7.4’de tanımlanan genel ilke ve kurallara ek olarak, taşıyıcı sistem elemanlarında
doğrusal olmayan davranışın idealleştirilmesi ve analiz modelinin oluşturulması için
7.6.4’de tanımlanan kurallara uyulacaktır.
(b) Artımsal itme analizinden önce, kütlelerle uyumlu düşey yüklerin gözönüne alındığı
bir doğrusal olmayan statik analiz yapılacaktır. Bu analizin sonuçları, artımsal itme
analizinin başlangıç koşulları olarak dikkate alınacaktır.
(c) Artımsal itme analizinin 7.6.5’de tanımlanan Artımsal Eşdeğer Deprem Yükü
Yöntemi ile yapılması durumunda, koordinatları “modal yerdeğiştirme-modal ivme”
olarak tanımlanan birinci (hakim) moda ait “modal kapasite diyagramı” elde edilecektir.
Bu diyagram ile birlikte, 2.4’de tanımlanan elastik davranış spektrumu ve farklı aşılma
olasılıkları için bu spektrum üzerinde 7.8’de yapılan değişiklikler gözönüne alınarak,
birinci (hakim) moda ait modal yerdeğiştirme istemi belirlenecektir. Son aşamada,
modal yerdeğiştirme istemine karşı gelen yerdeğiştirme, plastik şekildeğiştirme (plastik
dönmeler) ve iç kuvvet istemleri hesaplanacaktır.
(d) Artımsal itme analizinin 7.6.6’da tanımlanan Artımsal Mod Birleştirme Yöntemi ile
yapılması durumunda, gözönüne alınan bütün modlara ait “modal kapasite
diyagramları” ile birlikte modal yerdeğiştirme istemleri de elde edilecek, bunlara bağlı
olarak taşıyıcı sistemde meydana gelen yerdeğiştirme, plastik şekildeğiştirme (plastik
dönmeler) ve iç kuvvet istemleri hesaplanacaktır.
(e) Plastikleşen (sünek) kesitlerde hesaplanmış bulunan plastik dönme istemlerinden
plastik eğrilik istemleri ve 7.6.8’e göre toplam eğrilik istemleri elde edilecektir. Daha
sonra bunlara bağlı olarak betonarme kesitlerde betonda ve donatı çeliğinde meydana
gelen birim şekildeğiştirme istemleri hesaplanacaktır. Bu istem değerleri, kesit
122
düzeyinde çeşitli hasar sınırları için 7.6.9’da tanımlanan ilgili birim şekildeğiştirme
kapasiteleri ile karşılaştırılarak kesit düzeyinde sünek davranışa ilişkin performans
değerlendirmesi yapılacaktır. Ayrıca, güçlendirilen dolgu duvarlarında göreli kat
ötelemeleri cinsinden hesaplanan şekildeğiştirme istemleri, 7.6.10’da tanımlanan
şekildeğiştirme kapasiteleri ile karşılaştırılacaktır. Analiz sonucunda elde edilen kesme
kuvveti istemleri ise, 7.6.11’de tanımlanan kapasitelerle karşılaştırılarak kesit düzeyinde
gevrek davranışa ilişkin performans değerlendirmesi yapılacaktır.
7.6.4. Doğrusal Elastik Olmayan Davranışın İdealleştirilmesi
7.6.4.1 – Malzeme bakımından doğrusal elastik olmayan davranışın idealleştirilmesi
için, literatürde geçerliliği kanıtlanmış modeller kullanılabilir. Ancak, mühendislik
uygulamalarındaki yaygınlığı ve pratikliği nedeni ile aşağıdaki kısımlarda doğrusal
elastik olmayan analiz için yığılı plastik davranış modeli esas alınmıştır. Basit eğilme
durumunda plastik mafsal hipotezi’ne karşı gelen bu modelde, çubuk eleman olarak
idealleştirilen kiriş, kolon ve perde türü taşıyıcı sistem elemanlarındaki iç kuvvetlerin
plastik kapasitelerine eriştiği sonlu uzunluktaki bölgeler boyunca, plastik
şekildeğiştirmelerin düzgün yayılı biçimde oluştuğu varsayılmaktadır. Plastik mafsal
boyu olarak adlandırılan plastik şekildeğiştirme bölgesi’nin uzunluğu (Lp), çalışan
doğrultudaki kesit boyutu (h)’nin yarısına eşit alınacaktır (Lp = 0.5 h). Hw / ℓw ≤ 2.0 olan
perdelerde, eğilme etkisi altında plastik şekildeğiştirmeler gözönüne alınmayacaktır.
7.6.4.2 – Sadece eksenel kuvvet altında plastik şekildeğiştirme yapan elemanların
plastik şekildeğiştirme bölgelerinin uzunluğu, ilgili elemanın serbest boyuna eşit
alınacaktır.
7.6.4.3 – Yığılı plastik şekildeğiştirmeyi temsil eden plastik kesit’in, teorik olarak
7.6.4.1’de tanımlanan plastik şekildeğiştirme bölgesinin tam ortasına yerleştirilmesi
gerekir. Ancak pratik uygulamalarda aşağıda belirtilen yaklaşık idealleştirmelere izin
verilebilir:
(a) Kolon ve kirişlerde plastik kesitler, kolon-kiriş birleşim bölgesinin hemen dışına,
diğer deyişle kolon veya kirişlerin net açıklıklarının uçlarına konulabilir. Ancak, düşey
yüklerin etkisinden ötürü kiriş açıklıklarında da plastik mafsalların oluşabileceği
gözönüne alınmalıdır.
(b) Betonarme perdelerde, plastik kesitlerin her katta perde kesiminin alt ucuna
konulmasına izin verilebilir. U, T, L veya kutu kesitli perdeler, bütün kolları birlikte
çalışan tek perde olarak idealleştirilmelidir. Binaların bodrum katlarında rijit çevre
perdelerinin bulunması durumunda, bu perdelerden üst katlara doğru devam eden
perdelerin plastik kesitleri bodrum üstünden başlamak üzere konulmalıdır.
7.6.4.4 – Bir veya iki eksenli eğilme ve eksenel kuvvet etkisinde plastikleşen betonarme
kesitlerin akma yüzeyleri olarak 7.4.11’de tanımlanan koşullara göre belirlenen
etkileşim diyagramları kullanılacaktır. Akma yüzeyleri, 7.4.11(c)’ye göre uygun
biçimde doğrusallaştırılarak iki boyutlu davranış durumunda akma çizgileri, üç boyutlu
davranış durumunda ise akma düzlemleri olarak modellenebilir.
7.6.4.5 – İtme analizi modelinde kullanılacak plastik kesitlerin iç kuvvet-plastik
şekildeğiştirme bağıntıları ile ilgili olarak aşağıdaki paragraflar dikkate alınacaktır:
(a) İç kuvvet-plastik şekildeğiştirme bağıntılarında pekleşme etkisi (plastik dönme
artışına bağlı olarak plastik momentin artışı) yaklaşık olarak terk edilebilir (Şekil 7.2a).
123
Bu durumda, bir veya iki eksenli eğilme ve eksenel kuvvet etkisindeki kesitlerde
plastikleşmeyi izleyen itme adımlarında, iç kuvvetlerin akma yüzeyinin üzerinde
kalması koşulu ile plastik şekildeğiştirme vektörünün akma yüzeyine yaklaşık olarak
dik olması koşulu gözönüne alınacaktır.
(b) Pekleşme etkisinin gözönüne alınması durumunda (Şekil 7.2b), bir veya iki eksenli
eğilme ve eksenel kuvvet etkisindeki kesitlerde plastikleşmeyi izleyen itme adımlarında
iç kuvvetlerin ve plastik şekildeğiştirme vektörünün sağlaması gereken koşullar, ilgili
literatürden alınan uygun bir pekleşme modeline göre tanımlanacaktır.
Şekil 7.2
7.6.4.6 – 7.10.4’e göre güçlendirilen herhangi bir dolgu duvarı, Bilgilendirme Eki
7F’de tanımlandığı üzere kendisini çevreleyen kolon ve kirişlerle birlikte iki ucu
mafsallı köşegen eşdeğer basınç ve/veya çekme çubuğu olarak 7.6.4.2’ye göre
idealleştirilecektir. İtme analizinde elasto-plastik (pekleşmesiz) bir eleman olarak
modellenecek olan eşdeğer çubuğun başlangıçtaki doğrusal elastik davranışına ilişkin
eksenel rijitliği ile eksenel akma dayanımı Bilgilendirme Eki 7F’e göre belirlenecektir.
Duvar için tanımlanan kesme dayanımı, köşegen eşdeğer basınç çubuğunun eksenel
akma dayanımının yatay bileşenidir. Gereği durumunda, köşegen eşdeğer çekme
çubuğunun akma dayanımı Denk.(7F.6)’den alınacaktır.
7.6.5. Artımsal Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi ile İtme Analizi
7.6.5.1 – Artımsal Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin amacı, birinci (deprem
doğrultusunda hakim) titreşim mod şekli ile orantılı olacak şekilde, deprem istem
sınırına kadar monotonik olarak adım adım arttırılan eşdeğer deprem yüklerinin etkisi
altında doğrusal olmayan itme analizi’nin yapılmasıdır. Düşey yük analizini izleyen
itme analizinin her bir adımında taşıyıcı sistemde meydana gelen yerdeğiştirme, plastik
şekildeğiştirme ve iç kuvvet artımları ile bunlara ait birikimli (kümülatif) değerler ve
son adımda deprem istemine karşı gelen maksimum değerler hesaplanacaktır.
7.6.5.2 – Artımsal Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin kullanılabilmesi için, binanın
kat sayısının bodrum hariç 8’den fazla olmaması ve herhangi bir katta ek dışmerkezlik
gözönüne alınmaksızın doğrusal elastik davranışa göre hesaplanan burulma düzensizliği
katsayısının ηbi < 1.4 koşulunu sağlaması gereklidir. Ayrıca gözönüne alınan deprem
doğrultusunda, doğrusal elastik davranış esas alınarak hesaplanan birinci (hakim)
titreşim moduna ait etkin kütlenin toplam bina kütlesine (rijit perdelerle çevrelenen
bodrum katlarının kütleleri hariç) oranının en az 0.70 olması zorunludur.
7.6.5.3 – Artımsal itme analizi sırasında, eşdeğer deprem yükü dağılımının, taşıyıcı
sistemdeki plastik kesit oluşumlarından bağımsız biçimde sabit kaldığı varsayımı
Mpa
M
θp
(a)
Mpb
M
θp
(b)
124
yapılabilir. Bu durumda yük dağılımı, analizin başlangıç adımında doğrusal elastik
davranış için hesaplanan birinci (deprem doğrultusundaki hakim) doğal titreşim mod
şekli genliği ile ilgili kütlenin çarpımından elde edilen değerle orantılı olacak şekilde
tanımlanacaktır. Kat döşemeleri rijit diyafram olarak idealleştirilen binalarda, birinci
(hakim) doğal titreşim mod şeklinin genlikleri olarak her katın kütle merkezindeki
birbirine dik iki yatay öteleme ile kütle merkezinden geçen düşey eksen etrafındaki
dönme gözönüne alınacaktır.
7.6.5.4 – 7.6.5.3’de tanımlanan sabit yük dağılımına göre yapılan itme analizi ile,
koordinatları “tepe yerdeğiştirmesi – taban kesme kuvveti” olan itme eğrisi elde
edilecektir. Tepe yerdeğiştirmesi, binanın en üst katındaki kütle merkezinde, gözönüne
alınan x deprem doğrultusunda her itme adımında hesaplanan yerdeğiştirmedir. Taban
kesme kuvveti ise, her adımda eşdeğer deprem yüklerinin x deprem doğrultusundaki
toplamıdır. İtme eğrisine uygulanan koordinat dönüşümü ile, koordinatları “modal
yerdeğiştirme – modal ivme” olan modal kapasite diyagramı aşağıdaki şekilde elde
edilebilir:
(a) (i)’inci itme adımında birinci (deprem doğrultusunda hakim) moda ait modal ivme
(i)
1 a aşağıdaki şekilde elde edilir:
(i)
(i) x1
1
x1
=
V
a
M (7.1)
(b) (i)’inci itme adımında birinci (deprem doğrultusunda hakim) moda ait modal yer
değiştirme (i)
1 d ’nin hesabı için ise, aşağıdaki bağıntıdan yararlanılabilir:
(i)
(i) xN1
1
xN1 x1
=
u d
Φ Γ (7.2)
Birinci (deprem doğrultusunda hakim) moda ait modal katkı çarpanı Γx1 , Bölüm 2’de
Denk.(2.15) ile verilen ve x deprem doğrultusunda taşıyıcı sistemin başlangıç
adımındaki doğrusal elastik davranışı için tanımlanan Lx1 ve M1’den yararlanılarak
aşağıdaki şekilde elde edilir:
x1
x1
1
=
L
M
Γ (7.3)
7.6.5.5 – 7.6.5.3’e alternatif olarak, artımsal itme analizi sırasında eşdeğer deprem yükü
dağılımı, her bir itme adımında öncekilere göre değişken olarak gözönüne alınabilir. Bu
durumda yük dağılımı, her bir itme adımı öncesinde taşıyıcı sistemde oluşmuş bulunan
tüm plastik kesitler gözönüne alınarak hesaplanan birinci (deprem doğrultusundaki
hakim) titreşim mod şeklinin genliği ile ilgili kütlenin çarpımından elde edilen değerle
orantılı olarak tanımlanacaktır. Kat döşemeleri rijit diyafram olarak idealleştirilen
binalarda, birinci (hakim) doğal titreşim mod şeklinin genlikleri 7.6.5.3’deki gibi
tanımlanacaktır.
7.6.5.6 – İtme analizi sonucunda 7.6.5.4’e göre elde edilen modal kapasite diyagramı ile
birlikte, 2.4’de tanımlanan elastik davranış spektrumu ve farklı aşılma olasılıkları için
bu spektrum üzerinde 7.8’e göre yapılan değişiklikler gözönüne alınarak, birinci
(hakim) moda ait maksimum modal yerdeğiştirme, diğer deyişle modal yerdeğiştirme
istemi hesaplanacaktır. Tanım olarak modal yerdeğiştirme istemi, (p)
1 d , doğrusal
olmayan (nonlineer) spektral yerdeğiştirme di1 S ’e eşittir:
125
(p) d S 1 di1 = (7.4)
Doğrusal olmayan (nonlineer) spektral yerdeğiştirme di1 S ’in belirlenmesine ilişkin
işlemler Bilgilendirme Eki 7C’de verilmiştir.
7.6.5.7 – Son itme adımı i = p için Denk.(7.4)’e göre belirlenen modal yerdeğiştirme
istemi (p)
1 d ’nin Denk.(7.2)’de yerine konulması ile, x deprem doğrultusundaki tepe
yerdeğiştirmesi istemi (p)
xN1 u elde edilecektir:
(p) (p) u d xN1 xN1 x1 1 = Φ Γ (7.5)
Buna karşı gelen diğer tüm istem büyüklükleri (yerdeğiştirme, şekildeğiştirme ve iç
kuvvet istemleri) mevcut itme analizi dosyasından elde edilecek veya tepe
yerdeğiştirmesi istemine ulaşıncaya kadar yapılacak yeni bir itme analizi ile
hesaplanacaktır.
7.6.6. Artımsal Mod Birleştirme Yöntemi ile İtme Analizi
Artımsal Mod Birleştirme Yöntemi’nin amacı, taşıyıcı sistemin davranışını temsil eden
yeteri sayıda doğal titreşim mod şekli ile orantılı olacak şekilde monotonik olarak adım
adım arttırılan ve birbirleri ile uygun biçimde ölçeklendirilen modal yerdeğiştirmeler
veya onlarla uyumlu modal deprem yükleri esas alınarak Mod Birleştirme Yöntemi’nin
artımsal olarak uygulanmasıdır. Ardışık iki plastik kesit oluşumu arasındaki her bir itme
adımında, taşıyıcı sistemde “adım adım doğrusal elastik” davranışın esas alındığı bu tür
bir itme analizi yöntemi, Bilgilendirme Eki 7D’de açıklanmıştır.
7.6.7. Zaman Tanım Alanında Doğrusal Olmayan Hesap Yöntemi
7.6.7.1 – Zaman Tanım Alanında Doğrusal Olmayan Hesap Yöntemi’nin amacı, taşıyıcı
sistemdeki doğrusal olmayan davranış gözönüne alınarak sistemin hareket denkleminin
adım adım entegre edilmesidir. Analiz sırasında her bir zaman artımında sistemde
meydana gelen yerdeğiştirme, plastik şekildeğiştirme ve iç kuvvetler ile bu
büyüklüklerin deprem istemine karşı gelen maksimum değerleri hesaplanır.
7.6.7.2 – Zaman tanım alanında yapılacak analizde kullanılacak yapay, kaydedilmiş
veya benzeştirilmiş yer hareketleri 2.9.1 ve 2.9.2’ye göre belirlenecek ve analizde 2.9.3
gözönüne alınacaktır.
7.6.8. Birim Şekildeğiştirme İstemlerinin Belirlenmesi
7.6.8.1 – 7.6.5 veya 7.6.6’ya göre yapılan itme analizi veya zaman tanım alanında
7.6.7’ye göre yapılan hesap sonucunda çıkış bilgisi olarak herhangi bir kesitte elde
edilen θp plastik dönme istemine bağlı olarak plastik eğrilik istemi, aşağıdaki bağıntı ile
hesaplanacaktır:
p
p
p
=
L
θ
φ (7.6)
7.6.8.2 – Amaca uygun olarak seçilen bir beton modeli ile pekleşmeyi de gözönüne alan
donatı çeliği modeli kullanılarak, kesitteki eksenel kuvvet istemi altında yapılan
analizden elde edilen iki doğrulu moment-eğrilik ilişkisi ile tanımlanan φy eşdeğer akma
126
eğriliği, Denk.(7.6) ile tanımlanan φp plastik eğrilik istemine eklenerek, kesitteki φt
toplam eğrilik istemi elde edilecektir:
φtyp = + φ φ (7.7)
Betonarme sistemlerde betonun basınç birim şekildeğiştirmesi istemi ile donatı
çeliğindeki birim şekildeğiştirme istemi, Denk.(7.7) ile tanımlanan toplam eğrilik
istemine göre moment-eğrilik analizi ile hesaplanacaktır.
7.6.8.3 – Sargılı veya sargısız beton ve donatı çeliği modelleri için, başkaca bir seçim
yapılmadığı durumlarda, Bilgilendirme Eki 7B’den yararlanılabilir.
7.6.9. Betonarme Elemanların Kesit Birim Şekildeğiştirme Kapasiteleri
7.6.9.1 – Beton ve donatı çeliğinin birim şekildeğiştirmeleri cinsinden 7.6.8’e göre elde
edilen deprem istemleri, aşağıda tanımlanan birim şekildeğiştirme kapasiteleri ile
karşılaştırılarak, kesit düzeyinde taşıyıcı sistem performansı belirlenecektir.
7.6.9.2 – Plastik şekildeğiştirmelerin meydana geldiği betonarme sünek taşıyıcı sistem
elemanlarında, çeşitli kesit hasar sınırlarına göre izin verilen şekildeğiştirme üst sınırları
(kapasiteleri) aşağıda tanımlanmıştır:
(a) Kesit Minimum Hasar Sınırı (MN) için kesitin en dış lifindeki beton basınç birim
şekildeğiştirmesi ile donatı çeliği birim şekildeğiştirmesi üst sınırları:
cu MN s MN (ε ) = 0.0035 ; (ε ) = 0.010 (7.8)
(b) Kesit Güvenlik Sınırı (GV) için etriye içindeki bölgenin en dış lifindeki beton basınç
birim şekildeğiştirmesi ile donatı çeliği birim şekildeğiştirmesi üst sınırları:
cg GV s sm s GV (ε ) = 0.0035 + 0.01 (ρ ρ/ ) 0.0135 ; ( ≤ ε ) = 0.040 (7.9)
(c) Kesit Göçme Sınırı (GÇ) için etriye içindeki bölgenin en dış lifindeki beton basınç
birim şekildeğiştirmesi ile donatı çeliği birim şekildeğiştirmesi üst sınırları:
cg GC s sm s GC (ε ) = 0.004 + 0.014 (ρ ρ/ ) 0.018 ; ( ≤ ε ) = 0.060 (7.10)
Gözönüne alınan enine donatıların 3.2.8’e göre “özel deprem etriyeleri ve çirozları”
olarak düzenlenmiş olması zorunludur.
7.6.10. Güçlendirilen Dolgu Duvarlarının Şekildeğiştirme Kapasiteleri
7.10.4 ve Bilgilendirme Eki 7F’e göre güçlendirilen dolgu duvarlarının, kendilerini
çevreleyen kolon ve kirişlerle birlikte 7.6.4.6’ya göre modellenerek yapılan itme analizi
sonucunda elde edilen göreli kat ötelemeleri için izin verilen sınır değerler (kapasiteler)
Tablo 7.5’in ikinci satırında tanımlanmıştır.
7.6.11. Betonarme Taşıyıcı Sistem Elemanlarının Kesme Kuvveti Kapasiteleri
7.6.11.1 – Kolon-kiriş birleşim bölgeleri dışında tüm betonarme taşıyıcı sistem
elemanlarının gevrek kırılma kontrollerinde kullanılacak kesme kuvveti dayanımları
TS-500’e göre belirlenecektir. Kesme kuvveti dayanımı hesabında, 7.2’de belirlenen
bilgi düzeylerine göre tanımlanan mevcut dayanım değerleri kullanılacaktır. Kesme
kuvveti dayanımının kesme kuvveti isteminden daha küçük olduğu elemanlar, gevrek
olarak hasar gören elemanlar olarak tanımlanacaktır.
127
7.6.11.2 – Betonarme kolon-kiriş birleşimleri için Denk.(3.11)’den hesaplanacak kesme
kuvveti isteminin 3.5.2.2’de verilen kesme dayanımını aşmaması gerekir. Ancak
Denk.(3.11)’de Vkol yerine doğrusal olmayan analizde ilgili kolon için hesaplanan
kesme kuvveti istemi kullanılacak, Denk.(3.12) veya Denk.(3.13)’deki dayanım
hesabında ise fcd yerine 7.2’de tanımlanan bilgi düzeyine göre belirlenen mevcut beton
dayanımı esas alınacaktır. Kesme kuvveti isteminin kesme dayanımını aşması
durumunda, kolon-kiriş birleşim bölgesi gevrek olarak hasar gören eleman olarak
tanımlanacaktır.
7.7. BİNA DEPREM PERFORMANSININ BELİRLENMESİ
7.7.1. Betonarme Binaların Deprem Performansı
Binaların deprem performansı, uygulanan deprem etkisi altında binada oluşması
beklenen hasarların durumu ile ilişkilidir ve dört farklı hasar durumu esas alınarak
tanımlanmıştır. 7.5 ve 7.6’da tanımlanan hesap yöntemlerinin uygulanması ve eleman
hasar bölgelerine karar verilmesi ile bina deprem performans düzeyi belirlenir.
Binaların deprem performansının belirlenmesi için uygulanacak kurallar aşağıda
verilmiştir. Burada verilen kurallar betonarme ve prefabrike betonarme binalar için
geçerlidir. Yığma binalarda uygulanacak kurallar 7.7.6’da verilmiştir.
7.7.2. Hemen Kullanım Performans Düzeyi
Herhangi bir katta, uygulanan her bir deprem doğrultusu için yapılan hesap sonucunda
kirişlerin en fazla %10’u Belirgin Hasar Bölgesi’ne geçebilir, ancak diğer taşıyıcı
elemanlarının tümü Minimum Hasar Bölgesi’ndedir. Eğer varsa, gevrek olarak hasar
gören elemanların güçlendirilmeleri kaydı ile, bu durumdaki binaların Hemen Kullanım
Performans Düzeyi’nde olduğu kabul edilir.
7.7.3. Can Güvenliği Performans Düzeyi
Eğer varsa, gevrek olarak hasar gören elemanların güçlendirilmeleri kaydı ile, aşağıdaki
koşulları sağlayan binaların Can Güvenliği Performans Düzeyi’nde olduğu kabul edilir:
(a) Herhangi bir katta, uygulanan her bir deprem doğrultusu için yapılan hesap
sonucunda, ikincil (yatay yük taşıyıcı sisteminde yer almayan) kirişler hariç olmak
üzere, kirişlerin en fazla %30'u ve kolonların aşağıdaki (b) paragrafında tanımlanan
kadarı İleri Hasar Bölgesi’ne geçebilir.
(b) İleri Hasar Bölgesi’ndeki kolonların, her bir katta kolonlar tarafından taşınan kesme
kuvvetine toplam katkısı %20’nin altında olmalıdır. En üst katta İleri Hasar
Bölgesi’ndeki kolonların kesme kuvvetleri toplamının, o kattaki tüm kolonların kesme
kuvvetlerinin toplamına oranı en fazla %40 olabilir.
(c) Diğer taşıyıcı elemanların tümü Minimum Hasar Bölgesi veya Belirgin Hasar
Bölgesi’ndedir. Ancak, herhangi bir katta alt ve üst kesitlerinin ikisinde birden
Minimum Hasar Sınırı aşılmış olan kolonlar tarafından taşınan kesme kuvvetlerinin, o
kattaki tüm kolonlar tarafından taşınan kesme kuvvetine oranının %30’u aşmaması
gerekir (Doğrusal elastik yöntemle hesapta, alt ve üst düğüm noktalarının ikisinde
birden Denk.(3.3)’ün sağlandığı kolonlar bu hesaba dahil edilmezler).
128
7.7.4. Göçme Öncesi Performans Düzeyi
Gevrek olarak hasar gören tüm elemanların Göçme Bölgesi’nde olduğunun gözönüne
alınması kaydı ile, aşağıdaki koşulları sağlayan binaların Göçme Öncesi Performans
Düzeyi’nde olduğu kabul edilir:
(a) Herhangi bir katta, uygulanan her bir deprem doğrultusu için yapılan hesap
sonucunda, ikincil (yatay yük taşıyıcı sisteminde yer almayan) kirişler hariç olmak
üzere, kirişlerin en fazla %20’si Göçme Bölgesi’ne geçebilir.
(b) Diğer taşıyıcı elemanların tümü Minimum Hasar Bölgesi, Belirgin Hasar Bölgesi
veya İleri Hasar Bölgesi’ndedir. Ancak, herhangi bir katta alt ve üst kesitlerinin
ikisinde birden Minimum Hasar Sınırı aşılmış olan kolonlar tarafından taşınan kesme
kuvvetlerinin, o kattaki tüm kolonlar tarafından taşınan kesme kuvvetine oranının
%30’u aşmaması gerekir (Doğrusal elastik yöntemle hesapta, alt ve üst düğüm
noktalarının ikisinde birden Denk.(3.3)’ün sağlandığı kolonlar bu hesaba dahil
edilmezler).
(c) Binanın mevcut durumunda kullanımı can güvenliği bakımından sakıncalıdır.
7.7.5. Göçme Durumu
Bina Göçme Öncesi Performans Düzeyi’ni sağlayamıyorsa Göçme Durumu’ndadır.
Binanın kullanımı can güvenliği bakımından sakıncalıdır.
7.7.6. Yığma Binaların Deprem Performansının Belirlenmesi
Yığma binaların performans düzeyine, 7.2'ye göre yapılan inceleme ve Bölüm 5’e göre
yapılan hesap sonucunda karar verilecektir. Eğer yığma binanın her iki doğrultudaki
tüm duvarlarının kesme dayanımı uygulanan deprem etkileri altında oluşan kesme
kuvvetlerini karşılamaya yeterli ise, binanın Hemen Kullanım Performans Düzeyi’ni
sağladığı sonucuna varılır. Herhangi bir katta uygulanan deprem doğrultusunda bu
koşulu sağlamayan duvarların kat kesme kuvvetine katkısı %20'nin altında ise binanın
Can Güvenliği Performans Düzeyi’ni sağladığı kabul edilecektir. Sadece yetersiz olan
duvarların en az 7F.2’de belirtildiği düzeyde güçlendirilmesi gerekir. Bu durumların
dışında binanın Göçme Durumu’nda olduğu kabul edilir.
7.8. BİNALAR İÇİN HEDEFLENEN PERFORMANS DÜZEYLERİ
7.8.1. Yeni yapılacak binalar için 2.4’de tanımlanan ivme spektrumu, 1.2.2’ye göre 50
yılda aşılma olasılığı %10 olan depremi esas almaktadır. Bu deprem düzeyine ek olarak,
mevcut binaların değerlendirilmesinde ve güçlendirme tasarımında kullanılmak üzere
ayrıca aşağıda belirtilen iki farklı deprem düzeyi tanımlanmıştır:
(a) 50 yılda aşılma olasılığı %50 olan depremin ivme spektrumunun ordinatları, 2.4’de
tanımlanan spektrumun ordinatlarının yaklaşık yarısı olarak alınacaktır.
(b) 50 yılda aşılma olasılığı %2 olan depremin ivme spektrumunun ordinatları ise 2.4’de
tanımlanan spektrumun ordinatlarının yaklaşık 1.5 katı olarak kabul edilmiştir.
7.8.2. Mevcut veya güçlendirilecek binaların deprem performanslarının belirlenmesinde
esas alınacak deprem düzeyleri ve bu deprem düzeylerinde binalar için öngörülen
minimum performans hedefleri Tablo 7.7’de verilmiştir.
129
TABLO 7.7 – FARKLI DEPREM DÜZEYLERİNDE BİNALAR İÇİN
ÖNGÖRÜLEN MİNİMUM PERFORMANS HEDEFLERİ
Depremin Aşılma Olasılığı Binanın Kullanım Amacı
ve Türü 50 yılda
%50
50 yılda
%10
50 yılda
%2
Deprem Sonrası Kullanımı Gereken Binalar: Hastaneler, sağlık
tesisleri, itfaiye binaları, haberleşme ve enerji tesisleri, ulaşım
istasyonları, vilayet, kaymakamlık ve belediye yönetim binaları,
afet yönetim merkezleri, vb.
– HK CG
İnsanların Uzun Süreli ve Yoğun Olarak Bulunduğu Binalar:
Okullar, yatakhaneler, yurtlar, pansiyonlar, askeri kışlalar,
cezaevleri, müzeler, vb.
– HK CG
İnsanların Kısa Süreli ve Yoğun Olarak Bulunduğu Binalar:
Sinema, tiyatro, konser salonları, kültür merkezleri, spor tesisleri HK CG –
Tehlikeli Madde İçeren Binalar: Toksik, parlayıcı ve patlayıcı
özellikleri olan maddelerin bulunduğu ve depolandığı binalar – HK GÖ
Diğer Binalar: Yukarıdaki tanımlara girmeyen diğer binalar
(konutlar, işyerleri, oteller, turistik tesisler, endüstri yapıları, vb.) – CG –
HK: Hemen Kullanım; CG: Can Güvenliği; GÖ: Göçme Öncesi (Bkz. 7.7)
7.9. BİNALARIN GÜÇLENDİRİLMESİ
Binaların güçlendirilmesi, deprem hasarlarına neden olacak kusurlarının giderilmesi,
deprem güvenliğini arttırmaya yönelik olarak yeni elemanlar eklenmesi, kütle
azaltılması, mevcut elemanlarının deprem davranışlarının geliştirilmesi, kuvvet
aktarımında sürekliliğin sağlanması türündeki işlemleri içerir.
7.9.1. Güçlendirilen Binaların Deprem Güvenliğinin Belirlenmesi
Güçlendirilen binaların ve elemanlarının deprem güvenliklerinin hesaplanmasında,
mevcut binalar için bu bölümde verilen hesap yöntemleri ve değerlendirme esasları
kullanılacaktır.
7.9.2. Binalara Eklenecek Elemanların Tasarımı
Güçlendirme amacıyla binalara eklenecek yeni elemanların tasarımında, bu bölümde
verilen özel kurallarla birlikte Bölüm 3 ve/veya Bölüm 4’e ve ayrıca yürürlükte olan
diğer standart ve yönetmeliklere uyulacaktır.
7.9.3. Güçlendirme Türleri
Güçlendirme uygulamaları, her taşıyıcı sistem türü için eleman ve bina sistemi
düzeyinde olmak üzere iki farklı kapsamda değerlendirilecektir.
7.9.3.1 – Binanın kolon, kiriş, perde, birleşim bölgesi gibi deprem yüklerini karşılayan
elemanlarında dayanım ve şekildeğiştirme kapasitelerinin arttırılmasına yönelik olarak
uygulanan işlemler, eleman güçlendirmesi olarak tanımlanır.
7.9.3.2 – Binanın taşıyıcı sisteminin dayanım ve şekildeğiştirme kapasitesinin
arttırılması ve iç kuvvetlerin dağılımında sürekliliğin sağlanması, binaya yeni elemanlar
eklenmesi, birleşim bölgelerinin güçlendirilmesi, deprem etkilerinin azaltılması
amacıyla binanın kütlesinin azaltılması işlemleri sistem güçlendirmesi olarak tanımlanır.
130
7.10. BETONARME BİNALARIN GÜÇLENDİRİLMESİ
Bu bölümde verilen eleman ve sistem güçlendirme yöntemleri uygulamada sıkça
kullanılan teknikleri kapsamaktadır. Ancak burada kapsanmayan güçlendirme türleri, bu
bölümün genel yaklaşımına ve ilkelerine uymak koşuluyla uygulanabilir.
7.10.1. Kolonların Sarılması
Kolonların sünekliğini arttırmaya yönelik olarak kesme ve basınç dayanımlarının
arttırılması, bindirmeli eklerin zayıflıklarının giderilmesi için aşağıda verilen yöntemler
kullanılabilir. Bu yöntemler ile kolonların eğilme kapasitesi arttırılamaz.
7.10.1.1 – Betonarme Sargı: Mevcut kolonun pas payı sıyrılarak veya yüzeyleri
örselenerek uygulanacaktır. Betonarme sargı gerek yatay, gerekse düşey donatının
yerleştirilmesi, beton dökülmesi ve minimum pas payının sağlanması için yeterli
kalınlıkta olmalıdır. En az sargı kalınlığı 100 mm’dir. Betonarme sargı alt kat
döşemesinin üstünde başlar ve üst kat döşemesinin altında sona erer. Eksenel basınç
dayanımının arttırılması amacı ile yapılan sargıda, sargı betonu içindeki enine donatı
için kolonun tüm yüksekliği boyunca 3.3.4.2’de verilen kurallar uygulanacaktır.
Sarılmış kolonun kesme ve basınç dayanımlarının hesabında, sarılmış brüt kesit
boyutları ile manto betonunun tasarım dayanımı kullanılacak, ancak elde edilen
dayanımlar 0.9 ile çarpılarak azaltılacaktır.
7.10.1.2 – Çelik Sargı: Çelik sargı dikdörtgen betonarme kolonların köşelerine dört adet
boyuna köşebent yerleştirilmesi ve köşebentlerin belirli aralıklarla düzenlenen yatay
plakalarla kaynaklanması ile oluşturulur. Köşebentler ile betonarme yüzeyler arasında
boşluk kalmamalıdır. Yatay plakalar dört yüzeyde sürekli olmalıdır. Çelik sargının
kolon eksenel yük kapasitesini arttırması için korniyerlerin alt ve üst döşemeler arasında
sürekli olması (boşlukların alınması) ve döşemelere başlık plakaları ile basınç aktarması
aktarımının sağlandığı hesapla gösterilmelidir. Gerekirse köşebentlere ön yükleme
yapılarak mevcut betonarme kolon kesitinin düşey yüklerden kaynaklanan eksenel
basınç yükü azaltılabilir. Çelik sargı ile sağlanacak ek kesme dayanımı Denk.(7.11) ile
hesaplanacaktır.
j
j yw
t bd
V f
s = (7.11)
Denk.(7.11)’de tj , b, ve s yatay plakaların kalınlığı, genişliği ve aralığı, d ise kesitin
faydalı yüksekliğidir. Çelik sargı ile bindirmeli eklerin zayıflıklarının giderilmesi için
sargı boyunun bindirme bölgesi boyundan en az %50 uzun olması ve çelik sargının
donatı bindirme bölgesinde kolonun karşılıklı yüzlerinde düzenlenen en az 16 mm
çapında iki sıra bulonlu ankrajla sıkıştırılması gereklidir. Bindirme ekinin kolonun alt
ucunda yapılmış olması durumunda en az iki sıra bulonlu ankraj alt döşemenin sırasıyla
250 ve 500 mm üzerinde yapılacaktır.
7.10.1.3 – Lifli Polimer (LP) Sargı: LP tabakasının kolonların çevresine, lifler enine
donatılara paralel olacak şekilde, sarılması ve yapıştırılması ile sargılama sağlanır. LP
sargısı ile betonarme kolonların süneklik kapasitesi, kesme ve basınç dayanımları ile
boyuna donatı bindirme boyunun yetersiz olduğu durumlarda donatı kenetlenme
dayanımı arttırılır. LP sargılama ile yapılan güçlendirmelerde tam sargı (tüm kesit
çevresinin sarılması) yöntemi kullanılmalı ve sargı sonunda en az 200 mm bindirme
131
yapılmalıdır. LP sargısı dikdörtgen kolonlarda kolon köşelerinin en az 30 mm
yarıçapında yuvarlatılması ile uygulanır. LP uygulaması üretici firma tarafından
önerilen yönteme uygun olarak gerçekleştirilmelidir. LP ile sargılanan kolonlarda elde
edilen kesme, eksenel basınç ve kenetlenme dayanımlarının artışı ile süneklik artışının
hesap yöntemleri Bilgilendirme Eki 7E’de verilmektedir.
7.10.2. Kolonların Eğilme Kapasitesinin Arttırılması
Kolonların eğilme kapasitesini arttırmak için kolon kesitleri büyütülebilir. Bu işlem aynı
zamanda kolonun kesme ve basınç kuvveti kapasitelerini de arttırır. Büyütülen kolona
eklenen boyuna donatıların katlar arasında sürekliliği sağlanacaktır. Boyuna donatılar
kat döşemelerinde açılan deliklerden geçirilecektir. Kolon-kiriş birleşim bölgelerinde
kirişler delinerek veya kirişlere ankraj yapılarak gerekli enine donatı konulacaktır.
Kolonun büyütülen kesiti 3.3.4’e göre enine donatı ile sarılacaktır. Büyütülen kolon
kesitinin pas payı, eklenen düşey ve yatay donatıyı örtmek için yeterli kalınlıkta
olacaktır. Yeni ve eski betonun aderansının sağlanması için mevcut kolonun
yüzeyindeki sıva tabakası sıyrılacak ve beton yüzeyleri pürüzlendirilecektir.
Büyütülmüş kolon kesitinin eğilme, kesme, basınç dayanımının ve eğilme rijitliğinin
hesabında brüt kesit boyutları ve eklenen kesit betonunun tasarım özellikleri esas
alınacak, ancak elde edilen rijitlik ve dayanımlar 0.9 ile çarpılarak azaltılacaktır.

7.10.3. Kirişlerin Sarılması
Betonarme kirişlerin sarılmasının amacı, kirişlerin kesme dayanımlarının ve bazı
durumlarda süneklik kapasitelerinin arttırılmasıdır. Aşağıda verilen yöntemler ile
kirişlerin eğilme kapasitesi arttırılamaz.
7.10.3.1 – Dıştan Etriye Ekleme: Kesme dayanımı yetersiz olan kiriş mesnet
bölgelerinde gerekli sayıda etriye çubuğu kirişin iki yüzüne Şekil 7.3’de gösterildiği
gibi dıştan eklenecektir. Kiriş altına yerleştirilen bir çelik profile bulonla bağlanan
çubuklar, üstteki döşemede açılan deliklerden geçirilerek döşeme üst yüzeyinde açılan
yuvanın içine bükülerek yerleştirilecektir. Daha sonra betonda açılan boşluklar beton ile
doldurulacaktır. Bu yöntem aynı esaslarla farklı detaylar kullanılarak da uygulanabilir.
Kirişlerin dıştan eklenen etriyeler ile arttırılan kesme dayanımı TS-500’e göre
hesaplanacaktır. Dıştan eklenen etriyelerin sargılama etkisi yoktur, kiriş kesitinin
sünekliğini arttırmaz. Bu uygulamada profil ve bulonlar dış etkilere karşı korunmalıdır.
7.10.3.2 – Lifli Polimer (LP) ile Sarma: LP sargılama ile kiriş sünekliğinin ve kesme
dayanımının arttırılmasında tam sargı (tüm kesit çevresinin sarılması) yöntemi
kullanılmalıdır. LP ile güçlendirilen kiriş kesme dayanımı Bilgilendirme Eki 7E’de
verilen Denk.(7E.1)’e göre hesaplanabilir. Süreksiz (şeritler halinde) LP kullanılması
durumunda LP şeritlerin aralıkları f ( 4) w d + değerini geçmemelidir. LP sargısı
kirişlerde köşelerin en az 30 mm yarıçapında yuvarlatılması ile uygulanacaktır. LP ile
yapılan sargılamalarda sargı sonunda en az 200 mm bindirme yapılmalıdır. LP
uygulaması üretici firma tarafından önerilen yönteme uygun olarak
gerçekleştirilmelidir.
132
Şekil 7.3
7.10.4. Dolgu Duvarlarının Güçlendirilmesi
Bodrum hariç en fazla üç katlı binalarda uygulanmak üzere, temel üstünden yukarıya
kadar üst üste süreklilik gösteren betonarme çerçeve içindeki dolgu duvarlarının rijitliği
ve kesme dayanımı, Bilgilendirme Eki 7F’de tanımlanan güçlendirme yöntemleri ile
arttırılabilir.
7.10.5. Betonarme Taşıyıcı Sistemlerin Yerinde Dökme Betonarme Perdeler ile
Güçlendirilmesi
Yanal rijitliği ve dayanımı yetersiz olan betonarme taşıyıcı sistemler, yerinde dökme
betonarme perdelerle güçlendirilebilir. Betonarme perdeler mevcut çerçeve düzlemi
içinde veya çerçeve düzlemine bitişik olarak düzenlenebilir.
7.10.5.1 – Çerçeve Düzlemi İçinde Betonarme Perde Eklenmesi: Betonarme sisteme
eklenecek perdeler çerçeve aksının içinde düzenlenecek, temelden başlayarak perde üst
kotuna kadar sürekli olacaktır. Bu amaçla, perde uç bölgesindeki boyuna donatıların ve
gereği durumunda perde gövdesindeki boyuna donatıların perde yüksekliği boyunca
sürekliliği sağlanacaktır. Perdeler, içinde bulundukları çerçeveye ankraj çubukları ile
bağlanarak birlikte çalışmaları sağlanacaktır. Ankraj çubukları, mevcut çerçeve
elemanları ile eklenen betonarme perde elemanı arasındaki arayüzlerde deprem
kuvvetleri altında oluşan kayma gerilmelerini karşılamak için yeterli dayanıma sahip
olacaklardır. Arayüzlerdeki kayma gerilmelerinin çerçeve elemanları boyunca dağılımı
bilinen mekanik prensiplerine uygun olarak hesaplanacaktır. Ankraj çubuklarının
tasarımında TS-500’deki sürtünme kesmesi esasları kullanılacaktır. En küçük ankraj
çubuğu çapı 16 mm, en az ankraj derinliği çubuk çapının on katı ve en geniş çubuk
aralığı 40 cm olmalıdır. Perde ucunda mevcut kolon bulunmaması durumunda 3.6.5’e
göre perde uç bölgesi oluşturulacaktır. Perde ucunda mevcut kolon bulunması
durumunda mevcut kolondan uç bölgesi olarak yararlanılabilir. Gerekli durumlarda
mevcut kolon 7.10.2’ye göre büyütülerek veya mevcut kolona bitişik perde içinde gizli
kolon düzenlenerek perde uç bölgesi oluşturulacaktır. Her iki durumda da perde uç
bölgesine eklenecek düşey donatıların katlar arasında sürekliliği sağlanacaktır. Perdenin
altına 6.3.1’de verilen esaslar uyarınca temel yapılacaktır. Perde temeli, perde tabanında
oluşan iç kuvvetleri temel zeminine güvenle aktaracak şekilde boyutlandırılacaktır.
Dış etriye
Çelik profil
Tamir betonu
133
Perde temelinde oluşabilecek dış merkezliği azaltmak amacıyla perde temeli komşu
kolonları içerecek şekilde genişletilerek mevcut kolonların eksenel basınç
kuvvetlerinden yararlanılabilir. Perde temelinin mevcut temel sistemi ile birlikte
çalışması için gerekli önlemler alınacaktır.
7.10.5.2 – Çerçeve Düzlemine Bitişik Betonarme Perde Eklenmesi: Betonarme sisteme
eklenecek perdeler dış çerçeve aksının dışında, çerçeveye bitişik olarak düzenlenecek,
temelden başlayarak perde üst kotuna kadar sürekli olacaktır. Perdeler bitişik oldukları
çerçeveye ankraj çubukları ile bağlanarak birlikte çalışmaları sağlanacaktır. Ankraj
çubukları, mevcut çerçeve elemanları ile sisteme eklenen dışmerkezli perde elemanı
arasındaki arayüzlerde deprem kuvvetleri altında oluşan kayma gerilmelerini karşılamak
için yeterli dayanıma sahip olacaklardır. Ankraj çubuklarının tasarımında 7.10.5.1’de
verilen esaslara uyulacaktır.
Perde ucunda mevcut kolon bulunmaması durumunda 3.6.5’e göre perde uç bölgesi
oluşturulacaktır. Perde ucunda mevcut kolon bulunması durumunda mevcut kolondan
uç bölgesi olarak yararlanılabilir. Gerekli durumlarda mevcut kolon 7.10.2’ye göre
büyütülerek perde uç bölgesi oluşturulacaktır. Perdenin altına 6.3.1’de verilen esaslar
uyarınca temel yapılacaktır. Perde temeli, perde tabanında oluşan iç kuvvetleri temel
zeminine güvenle aktaracak şekilde boyutlandırılacaktır. Perde temelinde oluşabilecek
dış merkezliği azaltmak amacıyla perde temeli komşu kolonları içerecek şekilde
genişletilerek mevcut kolonların eksenel basınç kuvvetlerinden yararlanılabilir. Perde
temelinin mevcut temel sistemi ile birlikte çalışması için gerekli önlemler alınacaktır.
7.10.6. Betonarme Sisteme Yeni Çerçeveler Eklenmesi
Betonarme sistemin dışına yeni çerçeveler eklenerek yatay kuvvetlerin paylaşımı
sağlanabilir. Sisteme eklenecek çerçevelerin temelleri mevcut binanın temelleri ile
birlikte düzenlenecektir. Yeni çerçevelerin mevcut binanın taşıyıcı sistemi ile birlikte
çalışması için bu çerçeveler mevcut binanın döşemelerine gerekli yük aktarımını
sağlayacak şekilde bağlanacaktır.
7.10.7. Betonarme Sistemin Kütlesinin Azaltılması
Kütle azaltılması bir yapı güçlendirme yöntemi değildir. Ancak yapıya etki eden düşey
yüklerin ve deprem kuvvetlerinin azalan kütle ile orantılı olarak azalacak olması yapı
güvenliğini arttıracaktır. Azaltılacak veya kaldırılacak kütle ne kadar yapı üst kotlarına
yakın ise, deprem güvenliğini arttırmadaki etkinliği de o kadar fazla olacaktır. En etkili
kütle azaltılması türleri binanın üst katının veya katlarının iptal edilerek kaldırılması,
mevcut çatının hafif bir çatı ile değiştirilmesi, çatıda bulunan su deposu vb tesisat
ağırlıklarının zemine indirilmesi, ağır balkonların, parapetlerin, bölme duvarların, cephe
kaplamalarının daha hafif elemanlar ile değiştirilmesidir.
134
BİLGİLENDİRME EKİ 7A.
DOĞRUSAL ELASTİK YÖNTEMLER İLE HESAPTA KOLON VE
PERDELERİN ETKİ/KAPASİTE ORANLARININ BELİRLENMESİ
7A.0. Simgeler
MA = Artık moment kapasitesi
MD = Düşey yüklerden oluşan moment
ME = Deprem yükleri altında oluşan moment
MK = 7.2’ ye göre tanımlanan mevcut malzeme dayanımlarına göre hesaplanan
moment kapasitesi
NA = Artık moment kapasitesine karşı gelen eksenel kuvvet
ND = Düşey yüklerden oluşan eksenel kuvvet
NE = Deprem yükleri altında oluşan eksenel kuvvet
NK = Kesit moment kapasitesine karşı gelen eksenel kuvvet
r = Etki/kapasite oranı
rs = Etki/kapasite oranının sınır değeri
7A.1. Kolon ve perdelerde etki/kapasite oranları
Doğrusal elastik yöntemler ile yapılan hesapta, moment – eksenel kuvvet etkisi
altındaki kolon ve perde kesitlerinde etki/kapasite oranı (r)’nin belirlenmesi için
uygulanabilecek yöntemler aşağıdaki paragraflarda açıklanmıştır.
7A.1.1 – Herhangi bir kolon veya perde kesitinin 7.4.11(c)’ye göre doğrusallaştırılan
moment–eksenel kuvvet etkileşim diyagramı Şekil 7A.1’de görülmektedir. Şekildeki D
noktasının koordinatları, düşey yüklerden meydana gelen MD–ND çiftine karşı
gelmektedir. D noktasından başlayan ve etkileşim diyagramının dışına çıkan ikinci
doğru parçasının yatay ve düşey izdüşümleri ise, Ra = 1 için deprem hesabından elde
edilen ve depremin yönü ile uyumlu olan ME–NE çiftine karşı gelmektedir (Şekil
7A.1’de ME’nin işaretlerinin farklı olduğu iki durum ayrı ayrı gösterilmiştir). İkinci
doğru parçasının etkileşim diyagramını kestiği K noktasının koordinatları, kolon veya
perde kesitinin MK moment kapasitesi ve buna karşı gelen NK eksenel kuvvetidir.

7A.1.2 – 7.5.2.3’e göre, artık moment kapasitesi MA ve buna karşı gelen eksenel kuvvet
NA aşağıdaki şekilde tanımlanır:
MA = MK – MD (7A.1a)
NA = NK – ND (7A.1b)
Kolon veya perdenin etki/kapasite oranı ise şu şekilde tanımlanabilir:
E E s
A A
= =
M N
r r
M N
≤ (7A.2)
Şekil 7A.1’deki K kesişme noktasının koordinatları olan MK veya NK’nın geometrik
veya sayısal olarak elde edilmesi durumunda, düşey yük hesabından MD veya ND,
deprem hesabından ise ME veya NE bilindiğine göre, Denk.(7A.1) ve Denk.(7A.2)’den
yararlanılarak kesitin eğilme ve eksenel kuvvet altındaki etki/kapasite oranı doğrudan
hesaplanabilir. Kolon kesitinin moment kapasitesine karşı gelen eksenel kuvvet NK,
hasar sınırlarını tanımlayan Tablo 7.3’de gözönüne alınacak olan eksenel kuvvettir.
135
Şekil 7A.1
7A.1.3 – Kolon veya perdenin etki/kapasite oranı, bir ardışık yaklaşım hesabı ile de
belirlenebilir. Bu amaçla başlangıçta r için bir tahmin yapılır. NE deprem hesabından
bilindiğinden Denk.(7A.2)’den NA hesaplanır ve ND bilindiğine göre Denk.(7A.1b)’den
NK bulunur. Buna bağlı olarak MK moment kapasitesi kesit hesabından elde edilir ve
bundan MD çıkarılarak Denk.(7A.1a)’dan MA hesaplanır. MA ve ME kullanılarak
Denk.(7A.2)’den r’nin yeni değeri elde edilir ve başa dönülerek ardışık yaklaşımın bir
sonraki adımına geçilir. Bir önceki adımda bulunana yeteri kadar yakın olarak edilen
son ardışık yaklaşım adımındaki r değeri, kesitin eğilme ve eksenel kuvvet altındaki
etki/kapasite oranı olarak tanımlanır. Son adımdaki MA ve NA değerleri Denk.(7A.1)’
deki yerlerine konularak MK ve NK hesaplanır. Elde edilen NK, hasar sınırlarını
tanımlayan Tablo 7.3’de gözönüne alınacak olan eksenel kuvvettir.
7A.1.4 – Yukarıda tek eksenli eğilme/eksenel kuvvet durumu için açıklanan
etki/kapasite oranı hesabı, iki eksenli eğilme/eksenel kuvvet durumu için de benzer
biçimde uygulanabilir.
7A.2. Özel durum
Şekil 7A.1’deki ikinci doğrunun ucunun etkileşim diyagramının içinde kalması
durumunda 7A.1 uygulanamaz. r < 1 olmasına karşı gelen bu durumda etki/kapasite
oranının hesabına esasen gerek olmadığı açıktır.
ME
(MK ; NK )
MA
NA
NE
N
M
(MD ; ND )
D
K
ME
(MK ; NK )
MA
NA
NE
N
M
(MD ; ND ) D
K
136
7A.3. Kolon ve perde eksenel kuvvetlerinin üst sınırı
Yukarıda açıklandığı şekilde hesaplanan NK eksenel kuvvetinin basınç veya çekme
durumlarındaki üst sınırı, ilgili kolon ile üstündeki kolonlara saplanan tüm kirişlerde,
pekleşme gözönüne alınmaksızın 3.4.5.1’e göre uygulanan depremin yönü ile uyumlu
olarak hesaplanan Ve kesme kuvvetlerinin kolonlara aktarılması sonucunda ilgili
kolonda elde edilen eksenel kuvvet olarak tanımlanabilir.
137
BİLGİLENDİRME EKİ 7B.
BETON VE DONATI ÇELİĞİ İÇİN
GERİLME – ŞEKİLDEĞİŞTİRME BAĞINTILARI
7B.0. Simgeler
As = Boyuna donatı alanı
ai = Kesit çevresindeki düşey donatıların eksenleri arasındaki uzaklık
bo = Göbek betonunu sargılayan etriyelerin eksenleri arasında kalan kesit boyutu
Ec = Betonun elastisite modülü
Es = Donatı çeliğinin elastisite modülü
fc = Sargılı betonda beton basınç gerilmesi
fcc = Sargılı beton dayanımı
fco = Sargısız betonun basınç dayanımı
fe = Etkili sargılama basıncı
fs = Donatı çeliğindeki gerilme
fsy = Donatı çeliğinin akma dayanımı
fsu = Donatı çeliğinin kopma dayanımı
fyw = Enine donatının akma dayanımı
ho = Göbek betonunu sargılayan etriyelerin eksenleri arasında kalan kesit boyutu
ke = Sargılama Etkinlik Katsayısı
s = Etriye aralığı
ρs = Toplam enine donatının hacımsal oranı (dikdörtgen kesitlerde ρs = ρx + ρy)
ρx, ρy = İlgili doğrultulardaki enine donatı hacim oranı
εc = Beton basınç birim şekildeğiştirmesi
εcu = Sargılı betondaki maksimum basınç birim şekildeğiştirmesi
εsy = Donatı çeliğinin akma birim şekildeğiştirmesi
εs = Donatı çeliğinin pekleşme başlangıcındaki birim şekildeğiştirmesi
εsu = Donatı çeliğinin kopma birim şekildeğiştirmesi
7B.1. Sargılı ve Sargısız Beton Modelleri
7.6’ya göre Doğrusal Elastik Olmayan Yöntemler ile performans değerlendirmesinde,
başkaca bir modelin seçilmediği durumlarda kullanılmak üzere, sargılı ve sargısız beton
için aşağıdaki gerilme-şekildeğiştirme bağıntıları tanımlanmıştır (Şekil 7B.1)*
.
(a) Sargılı betonda beton basınç gerilmesi fc , basınç birim şekildeğiştirmesi εc

nin
fonksiyonu olarak aşağıdaki bağıntı ile verilmektedir:
cc c r =
1
f x r f
r x − +
(7B.1)
Bu bağıntıdaki sargılı beton dayanımı fcc ile sargısız beton dayanımı fco arasındaki ilişki
aşağıda verilmiştir.
e e cc c co c
co co
= ; = 2.254 1+7.94 2 1 254 . f f f f f f
λ λ −− (7B.2)
Buradaki fe etkili sargılama basıncı, dikdörtgen kesitlerde birbirine dik iki doğrultu için
aşağıda verilen değerlerin ortalaması olarak alınabilir:

*
Mander, J.B., Priestley, M.J.N., Park, R. (1988). Theoretical Stress-Strain Model for Confined Concrete,
Journal of Structural Division (ASCE), 114(8), 1804-1826.
138
ex e x yw ey e y yw f = ; = kf fkf ρ ρ (7B.3)
Bu bağıntılarda fyw enine donatının akma dayanımını, ρx ve ρy ilgili doğrultulardaki
enine donatıların hacımsal oranlarını, ke ise aşağıda tanımlanan sargılama etkinlik
katsayısı’nı göstermektedir.
1 2
i s e
oo o o oo
= 1 1 1 1
6 22
a s s A k
bh b h bh
− ⎛ ⎞ ∑ ⎛ ⎞⎛ ⎞⎛ ⎞ ⎜ ⎟ − −−− ⎜ ⎟⎜ ⎟⎜ ⎟ ⎝ ⎠⎝ ⎠⎝ ⎠⎝ ⎠
(7B.4)
Burada ai kesit çevresindeki düşey donatıların eksenleri arasındaki uzaklığı, bo ve ho
göbek betonunu sargılayan etriyelerin eksenleri arasında kalan kesit boyutlarını, s düşey
doğrultuda etriyelerin eksenleri arasındaki aralığı, As ise boyuna donatı alanını
göstermektedir. Denk.(7B.1)’deki normalize edilmiş beton birim şekildeğiştirmesi x ile
r değişkenine ilişkin bağıntılar aşağıda verilmiştir.
c cc co c co
cc
x = ; = [1 5( 1)] ; 0 002 . ε ε ε + λ− ε ≅
ε
(7B.5)
c cc c co sec
c sec cc
= ; 5000 [ ] ; = E f r E f MPa E E E

− ε
(7B.6)
Sargılı betondaki maksimum basınç birim şekildeğiştirmesi εcu aşağıda verilmiştir:
s yw su
cu
cc
1 4
= 0 004 . . f
f
ρ ε
ε + (7B.7)
Burada ρs toplam enine donatının hacımsal oranını (dikdörtgen kesitlerde ρs = ρx + ρy),
εsu enine donatı çeliğinde maksimum gerilme altındaki birim uzama şekildeğiştirmesini
göstermektedir.
(b) Sargılı beton için verilen Denk.(7B.1), εc = 0.004’e kadar olan bölgede sargısız
beton için de geçerlidir. Sargısız betonda etkin sargılama basıncı fe = 0 ve buna bağlı
olarak Denk.(7B.2)’den λc=1 olacağından Denk.(7B.5) ve Denk.(7B.6)’da fcc = fco ve
εcc = εco alınacaktır. εc = 0.005’de fc = 0 olarak tanımlanır. 0.004 < εc ≤ 0.005 aralığında
gerilme – şekildeğiştirme ilişkisi doğrusaldır.
Şekil 7B.1
Sargılı
Sargısız
fc
fcc
fco
εco=0.002

0.004 0.005 εcc εcu εc
Sargılı
Sargısız
139
7B.2. Donatı Çeliği Modeli
7.6’ya göre Doğrusal Elastik Olmayan Yöntemler ile performans değerlendirmesinde
kullanılmak üzere, donatı çeliği için aşağıdaki gerilme-şekildeğiştirme bağıntıları
tanımlanmıştır (Şekil 7B.2):
s s s s sy
s sy sy s sh
2
su s s su su sy 2
su sh
= ( )
= ( )
( ) = ( ) ( )
f E
f f
ff f f
ε ε ≤ε
ε <ε ≤ε
ε −ε − − ε −ε
sh s su ( ) ε <ε ≤ε
(7B.8)
Donatı çeliğinin elastiklik modülü Es = 2*105
MPa’dır. S220 ve S420 kalitesindeki
donatı çeliklerine ait diğer bilgiler aşağıdaki tablodan alınabilir.
Kalite fsy (Mpa) εsy εsh εsu fsu (Mpa)
S220 220 0.0011 0.011 0.16 275
S420 420 0.0021 0.008 0.10 550
Şekil 13B.2
Şekil 7B.2
fs
fsy
εsy εsh εsu
fsu
εs
140
BİLGİLENDİRME EKİ 7C.
DOĞRUSAL OLMAYAN SPEKTRAL YERDEĞİŞTİRMENİN BELİRLENMESİ
7C.0. Simgeler
a1 = Birinci (hakim) moda ait modal ivme
ay1 = Birinci moda ait eşdeğer akma ivmesi
CR1 = Birinci moda ait spektral yerdeğiştirme oranı
d1 = Birinci (hakim) moda ait modal yerdeğiştirme
dy1 = Birinci moda ait eşdeğer akma yerdeğiştirmesi
(p)
1 d = En son (p)’inci itme adımı sonunda elde edilen birinci moda ait maksimum
modal yerdeğiştirme (modal yerdeğiştirme istemi)
Ry1 = Birinci moda ait Dayanım Azaltma Katsayısı
(1)
ae1 S = İtme analizinin ilk adımında birinci moda ait elastik spektral ivme
(1)
de1 S = İtme analizinin ilk adımında birinci moda ait doğrusal elastik spektral
yerdeğiştirme
Sdi1 = Birinci moda ait doğrusal elastik olmayan (nonlineer) spektral yerdeğiştirme
TB = 6.4’de tanımlanan ivme spektrumundaki karakteristik periyod
(1) T1 = Başlangıçtaki (i=1) itme adımında birinci (deprem doğrultusunda hakim)
titreşim moduna ait doğal titreşim periyodu
(1) ω1 = Başlangıçtaki (i=1) itme adımında birinci (deprem doğrultusunda hakim)
titreşim moduna ait doğal açısal frekans
ωB = 6.4’de tanımlanan ivme spektrumundaki karakteristik periyoda karşı gelen
doğal açısal frekans
7C.1. Doğrusal ve doğrusal olmayan spektral yerdeğiştirme
Doğrusal elastik olmayan (nonlineer) spektral yerdeğiştirme, di1 S , itme analizinin ilk
adımında, doğrusal elastik davranış esas alınarak hesaplanan birinci (hakim) moda ait
(1) T1 başlangıç periyoduna karşı gelen doğrusal elastik (lineer) spektral yerdeğiştirme
de1 S ’e bağlı olarak Denk.(7C.1) ile elde edilir:
di1 R1 de1 S CS = (7C.1)
Doğrusal elastik (lineer) spektral yerdeğiştirme de1 S , itme analizinin ilk adımında
birinci moda ait elastik spektral ivme ae1 S ’den hesaplanır:
ae1
de1 (1) 2
1
=
(ω )
S S (7C.2)
7C.2. Spektral Yerdeğiştirme Oranı
Denk.(7C.1)’de yer alan spektral yerdeğiştirme oranı CR1, başlangıç periyodu (1) T1 ’in
değerine (1) (1)
1 1 ( = 2 / T π ω ) bağlı olarak 7C.2.1 veya 7C.2.2’ye göre belirlenir.
7C.2.1 – (1) T1 başlangıç periyodunun, 2.4’de tanımlanan ivme spektrumundaki
karakteristik periyod TB’ye eşit veya daha uzun olması durumunda ( (1) T T 1 B ≥ veya
(1) 2 2
1 B (ω ) ≤ ω ), doğrusal elastik olmayan (nonlineer) spektral yerdeğiştirme di1 S , eşit
yerdeğiştirme kuralı uyarınca doğal periyodu yine (1) T1 olan eşlenik doğrusal elastik
sistem’e ait lineer elastik spektral yerdeğiştirme de1 S ’e eşit alınacaktır. Buna göre
Denk.(7C.1)’deki spektral yerdeğiştirme oranı:
141
CR1 = 1 (7C.3)
Şekil 7C.1’de ve onu izleyen Şekil 7C.2’de birinci (hakim) titreşim moduna ait ve
koordinatları (d1, a1) olan modal kapasite diyagramı ile koordinatları “spektral
yerdeğiştirme (Sd) – spektral ivme (Sa)” olan davranış spektrumu birarada çizilmiştir.
7C.2.2 – (1) T1 başlangıç periyodunun, 2.4’de tanımlanan ivme spektrumundaki
karakteristik periyod TB’den daha kısa olması durumunda ( (1) T T 1 B < veya (1) 2 2
1 B (ω ) > ω )
ise, Denk.(7C.1)’deki spektral yerdeğiştirme oranı CR1, ardışık yaklaşımla aşağıdaki
şekilde hesaplanacaktır:
Şekil 7C.1
(a) İtme analizi sonucunda elde edilen modal kapasite diyagramı, Şekil 7C.2(a)’da
gösterildiği üzere, yaklaşık olarak iki doğrulu (bi-lineer) bir diyagrama dönüştürülür. Bu
diyagramın başlangıç doğrusunun eğimi, itme analizinin ilk adımındaki (i=1) doğrunun
eğimi olan birinci moda ait özdeğere, (1) 2
1 (ω ) , eşit alınır ( (1) (1) T1 1 = 2 / π ω ).
(b) Ardışık yaklaşımın ilk adımında CR1 = 1 kabulü yapılarak, diğer deyişle Denk.
(7C.3) kullanılarak eşdeğer akma noktası’nın koordinatları eşit alanlar kuralı ile
belirlenir. Şekil 7C.2(a)’da görülen o
y1 a esas alınarak CR1 aşağıda şekilde tanımlanır:
(1)
y1 B 1
R1
y1
1 + ( 1) / = 1
R TT
C
R
− ≥ (7C.4)
Bu bağıntıda Ry1 birinci moda ait dayanım azaltma katsayısı’nı göstermektedir:
ae1
y1
y1
=
S R
a
(7C.5)
d1, Sd (p) dSS 1 di1 de1 = =
(1) 2
1 (ω )
Sae1
a1, Sa 2 2 ωB B =(2 / ) π T
142
(c) Denk.(7C.4)’den bulunan CR1 kullanılarak Denk.(7C.1)’e göre hesaplanan di1 S esas
alınarak eşdeğer akma noktası’nın koordinatları, Şekil 7C.2(b)’de gösterildiği üzere,
eşit alanlar kuralı ile yeniden belirlenir ve bunlara göre ay1 , Ry1 ve CR1 tekrar
hesaplanır. Ardışık iki adımda elde edilen sonuçların kabul edilebilir ölçüde birbirlerine
yaklaştıkları adımda ardışık yaklaşıma son verilir.
Şekil 7C.2
(a)
a1, Sa
Sae1
(1) 2
1 (ω )
o
y1 a
Sde Sdi1 d1, Sd
(b)
(p) Sde1 d S 1 di1 = d1, Sd
ay1
Sae1
a1, Sa
o
y1 a
(1) 2
1 (ω )
143
BİLGİLENDİRME EKİ 7D.
ARTIMSAL MOD BİRLEŞTİRME YÖNTEMİ İLE İTME ANALİZİ
7D.0. Simgeler
(i)
n a = (i)’inci itme adımı sonunda n’inci moda ait modal ivme
ayn = n’inci moda ait eşdeğer akma ivmesi
CRn = n’inci moda ait spektral yerdeğiştirme oranı
(i)
n d = (i)’inci itme adımı sonunda n’inci moda ait modal yerdeğiştirme (i) F% = (i)’inci itme adımına ait birikimli spektrum ölçek katsayısı (i) M j,x = (i)’inci itme adımı sonunda, (j) plastik kesidinde x ekseni etrafında
oluşan eğilme momenti
(i) M j,x % = (i)’inci itme adımında (i) ΔF =1 % alınarak yapılan doğrusal (lineer) mod
birleştirme analizi sonucunda, (j) plastik kesidinde x ekseni etrafında
hesaplanan eğilme momenti
(i) M j,y = (i)’inci itme adımı sonunda, (j) plastik kesidinde y ekseni etrafında
oluşan eğilme momenti
(i) M j,y % = (i)’inci itme adımında (i) ΔF =1 % alınarak yapılan doğrusal (lineer) mod
birleştirme analizi sonucunda, (j) plastik kesidinde y ekseni etrafında
hesaplanan eğilme momenti
ms = Herhangi bir (s) serbestlik derecesinin kütlesi
(i) Nj = (i)’inci itme adımı sonunda, (j) plastik kesidinde oluşan eksenel kuvvet
(i) Nj
% = (i)’inci itme adımında (i) ΔF =1 % alınarak yapılan doğrusal (lineer) mod
birleştirme analizi sonucunda, (j) plastik kesidinde hesaplanan eksenel
kuvvet
Ryn = n’inci moda ait Dayanım Azaltma Katsayısı
(i)
jr = (i)’inci itme adımı sonunda, herhangi bir (j) noktasında veya kesidinde oluşan
tipik yerdeğiştirme, plastik şekildeğiştirme veya iç kuvvet
(i)
jr% = (i)’inci itme adımında (i) ΔF =1 % alınarak yapılan doğrusal (lineer) mod
birleştirme analizi sonucunda, (j) noktasında veya kesidinde hesaplanan tipik
yerdeğiştirme, plastik şekildeğiştirme veya iç kuvvet
(1)
aen S = İtme analizinin ilk adımında n’inci moda ait doğrusal elastik spektral ivme
(1)
den S = İtme analizinin ilk adımında n’inci moda ait doğrusal elastik spektral
yerdeğiştirme
TB = 6.4’de tanımlanan ivme spektrumundaki karakteristik periyod
(1) Tn = Başlangıçtaki (i=1) itme adımında n’inci titreşim moduna ait doğal titreşim
periyodu
αjk,x = (j) plastik kesidinde x ekseni etrafındaki momentle ilgili olarak (k)’ıncı
akma düzlemini veya çizgisini tanımlayan katsayı
αjk,y = (j) plastik kesidinde y ekseni etrafındaki momentle ilgili olarak (k)’ıncı
akma düzlemini veya çizgisini tanımlayan katsayı
βjk = (j) plastik kesidindeki eksenel kuvvetle ilgili olarak (k)’ıncı akma
düzlemini veya çizgisini tanımlayan katsayı
(i)
n Δa = (i)’inci itme adımında n’inci moda ait modal ivme artımı (i)
n Δd = (i)’inci itme adımında n’inci moda ait modal yerdeğiştirme artımı (i) ΔF% = (i)’inci itme adımında artımsal spektrum ölçek katsayısı (i) Δ sn f = (i)’inci itme adımında n’inci doğal titreşim modu için sistemin herhangi bir
(s) serbestlik derecesine etkiyen deprem yükünün artımı
144
(i) Δ sn u = (i)’inci itme adımında n’inci doğal titreşim modu için sistemin herhangi bir
(s) serbestlik derecesine ait yerdeğiştirme artımı
(i) Φsn = (i)’inci itme adımında, o adımdaki plastik kesit konfigürasyonu gözönüne
alınarak belirlenen n’inci mod şeklinin (s) serbestlik derecesine ait genliği (i) Γxn = (i)’inci itme adımında, x doğrultusundaki deprem için n’inci doğal titreşim
moduna ait katkı çarpanı
ωB = 6.4’de tanımlanan ivme spektrumundaki TB karakteristik periyoduna karşı
gelen doğal açısal frekans
(i) ωn = (i)’inci itme adımında, o adımdaki plastik kesit konfigürasyonu gözönüne
alınarak belirlenen n’inci titreşim moduna ait doğal açısal frekans
(1) ωn = Başlangıçtaki (i=1) itme adımında n’inci titreşim moduna ait doğal açısal
frekans
(p) ωn = En sondaki (i=p) itme adımında n’inci titreşim moduna ait doğal açısal
frekans
7D.1. Giriş
7D.1.1 – 7.6.5’de açıklanan Artımsal Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi ile itme analizinin
en önemli sakıncası, taşıyıcı sistemin deprem davranışının sadece birinci (deprem
doğrultusunda hakim) doğal titreşim modundaki davranıştan ibaret olduğunun
varsayılmasıdır. Bu nedenle yöntem, çok katlı olmayan ve deprem doğrultusuna göre
planda simetrik veya simetriğe yakın olan binalarla sınırlıdır. Bu koşullara uymayan
binalarda uygulanmak üzere birden fazla titreşim modunun gözönüne alındığı çok
sayıda itme analizi yöntemi önerilmiş ise de, bu yöntemlerin büyük bölümü taşıyıcı
sistemin global dayanım ve deformasyon kapasitelerinin belirlenmesi ile yetinmektedir.
Tanımlanan belirli bir depremin etkisi altında performans değerlendirmesi için gerekli
olan istem büyüklüklerini elde etmeyi amaçlayan yöntemlerin sayısı çok sınırlıdır
[1–5]∗
. Bu Bilgilendirme Eki’nde açıklanan Artımsal Mod Birleştirme Yöntemi ile itme
analizinde [4,5], her bir plastik kesitin oluşumunda tüm modların katkıları gözönüne
alınabilmekte; plastik dönmeler ile iç kuvvet istemleri, itme analizi dışında ek analizlere
gerek kalmaksızın, doğrudan elde edilebilmektedir.
7D.1.2 – Artımsal Mod Birleştirme Yöntemi ile itme analizinde, ardışık iki plastik kesit
oluşumu arasındaki her bir itme adımında “adım adım doğrusal elastik” davranış esas
alınır. Modal ölçeklendirme ile monotonik olarak arttırılan modal yerdeğiştirmeler
gözönüne alınarak, her adımda mod birleştirme kuralları’nın uygulandığı bir doğrusal
(lineer) davranış spektrumu analizi gerçekleştirilir. Bu analizin sonuçlarından
yararlanılarak, adım sonunda sistemde oluşan plastik kesit belirlenir; yerdeğiştirme,
plastik şekildeğiştirme, iç kuvvet artımları ile bunlara ait birikimli değerler ve sonuçta
deprem istemine karşı gelen maksimum değerler hesaplanır [4,5].
7D.2. Modal ölçeklendirme
7D.2.1 – Ardışık iki plastik kesit oluşumu arasındaki herhangi bir (i)’inci doğrusal itme
adımında, tipik bir n’inci doğal titreşim modu için taşıyıcı sistemin herhangi bir (s)
serbestlik derecesine ait yerdeğiştirme artımı aşağıdaki şekilde yazılabilir:
(i) (i) (i) (i) Δ sn sn xn n u d = Φ Γ Δ (7D.1)


Bu Bilgilendirme Eki’nin sonunda listelenen referansların numaralarını göstermektedir.
145
7D.2.2 – Denk.(7D.1)’de yer alan ve (i)’inci itme adımında n’inci moddaki modal
yerdeğiştirme artımı’nı temsil eden (i)
n Δd ’nin, bir önceki itme adımının sonundaki
modal yerdeğiştirmeye eklenmesi ile, (i)’inci adım sonunda birikimli (kümülatif) modal
yerdeğiştirme aşağıdaki şekilde elde edilir:
(i) (i 1) (i)
nn n dd d = + − Δ (7D.2)
Modların göreli katkılarının gözönüne alınabilmesi için birikimli modal yerdeğiştirme,
tek serbestlik dereceli sistemlere özgü eşit yerdeğiştirme kuralı’na göre, aynı modda
birinci adımdaki (i=1) elastik spektral yerdeğiştirme (1)
den S ile orantılı olarak tanımlanır:
(i) (1) (i) d SF n den = % (7D.3)
Burada (i) F% , (i)’inci itme adımında bütün modlar için sabit olduğu varsayılan birikimli
spektrum ölçek katsayısı’nı göstermektedir. Denk.(7D.2) ve Denk.(7D.3)’ün sonucu
olarak, n’inci moddaki modal yerdeğiştirme artımı aşağıdaki şekilde tanımlanır:
(i) (1) (i) Δ Δ dS F n den = % (7D.4)
Burada (i) ΔF% , yine (i)’inci adımda bütün modlar için sabit varsayılan artımsal spektrum
ölçek katsayısı’dır. Böylece her bir itme adımındaki tüm modal yerdeğiştirme artımları,
tek bir parametreye bağlı olarak ifade edilmiş olmaktadır. Artımsal ve birikimli
spektrum ölçek katsayıları arasındaki ilişki aşağıdaki şekilde yazılabilir:
(i) (i 1) (i) FF F = + 1 − %% % Δ ≤ (7D.5)
Yukarıdaki bağıntılarda yer alan ve birinci itme adımı (i=1) için tanımlanan elastik
spektral yerdeğiştirme (1)
den S , aynı adım için 2.4’e göre tanımlanan elastik spektral
ivmeden elde edilebilir:
(1)
(1) aen den (1) 2
n
=
(ω )
S S (7D.6)
7D.2.3 – Denk.(7D.3) ve Denk.(7D.4) ile verilen modal ölçeklendirme bağıntıları, yeni
bir plastik kesitin oluştuğu her bir itme adımı sürecinde elastik spektral
yerdeğiştirmenin monotonik olarak arttırılmasına karşı gelmektedir. Diğer deyişle,
spektral yerdeğiştirmeler bakımından deprem etkisi, sıfırdan başlayarak her bir itme
adımında belirli bir miktarda büyütülmüş olmaktadır.

İlk plastik kesit
adımı
Ara adım
Son adım
d, Sd
a, Sa
n=1
n=2
n=3
n=4
Şekil 7D.1
146
Denk.(7D.6)’dan yararlanılarak “spektral yerdeğiştirme (Sd) – spektral ivme (Sa)”
koordinatlarında çizilen davranış spektrumunun, sistemdeki ilk plastik kesitin oluştuğu
doğrusal elastik birinci adım sonundaki ölçeklendirilmiş durumu (1) ( 1) F% ≤ Şekil
7D.1’de gösterilmiştir. Spektrumun daha sonraki herhangi bir (i)’inci ara adım
sonundaki ölçeklendirilmiş durumu da (i) ( 1) F% ≤ aynı şekilde görülmektedir. (p)’inci
son itme adımı sonunda ise, eşit yerdeğiştirme kuralı uyarınca, elastik davranış
spektrumunun kendisine varılmaktadır (p) ( = 1). F% “Modal yerdeğiştirme (d) – modal
ivme (a)” koordinatları ile tanımlanan ve aşağıda elde edilecek olan modal kapasite
diyagramları da, gözönüne alınan tipik bir taşıyıcı sistemin ilk dört modu için, şematik
olarak Şekil 7D.1’de gösterilmiştir.

7D.3. Artımsal Mod Birleştirme Yöntemi ile İtme Analizi Algoritması
Yukarıda açıklanan modal ölçeklendirme işlemi esas alınarak, artımsal mod birleştirme
yöntemi ile yapılacak itme analizinin ana adımları aşağıda özetlenmiştir:
7D.3.1 – Artımsal Mod Birleştirme Yöntemi’nin pratik uygulamasında, her bir (i)’inci
itme adımında (i) ΔF = 1 % alınarak doğrusal bir Mod Birleştirme Analizi yapılır.
Analizde, bir önceki adım sonundaki eksenel kuvvetler esas alınarak, ikinci mertebe
etkileri hesaba katılabilir. Gözönüne alınacak mod sayısı, birinci itme adımındaki (i=1)
modal büyüklükler esas alınarak 2.8.3’e göre belirlenir. Bu analizde;
(a) Denk.(7D.1) ve Denk.(7D.4)’e göre tipik n’inci mod için deprem verisi olarak
birinci itme adımındaki (i=1) elastik spektral yerdeğiştirme (1)
den S gözönüne alınır. Bu
giriş bilgisi, tüm itme adımlarında değişmeksizin aynen kullanılır.
(b) Bütün yerdeğiştirme, şekildeğiştirme ve iç kuvvet büyüklüklerine modal katkıların
hesabı için 2.8.4’te belirtilen Tam Karesel Birleştirme (CQC) Kuralı kullanılır. Bu
kuralın uygulanmasında kritik sönüm oranı bütün modlarda 0.05 olarak alınır.
7D.3.2 – Ardışık iki plastik kesit oluşumu arasındaki herhangi bir (i)’inci itme adımı
sonunda, taşıyıcı sistemin herhangi bir (j) noktasında veya kesidinde oluşan herhangi bir
yerdeğiştirmeyi, plastik şekildeğiştirmeyi veya iç kuvveti temsil eden tipik büyüklük
(i)
jr , bilinmeyen olarak sadece (i)’inci adıma ait artımsal ölçek katsayısı (i) ΔF% cinsinden
aşağıdaki şekilde ifade edilir:
(i) (i 1) (i) (i)
jj j r r rF = + − Δ % % (7D.7)
Bu bağıntıya ilişkin tanımlar aşağıda verilmiştir:
(a) (i)
jr% , (i) ΔF = 1 % alınarak (i)’inci itme adımında 7D.3.1’e göre yapılan doğrusal
(lineer) mod birleştirme analizi sonucunda, (j) noktasında veya kesidinde hesaplanan
tipik bir yerdeğiştirme, plastik şekildeğiştirme veya iç kuvveti temsil etmektedir. Tam
Karesel Birleştirme (CQC) modal birleştirme kuralının uygulanması nedeni ile işaretler
kaybolduğundan; tipik yerdeğiştirme, plastik şekildeğiştirme veya iç kuvvetin en büyük
mutlak değerinin elde edildiği moddaki işaret esas alınır.
(b) (i)
jr , (i)’inci itme adımı sonunda (i) ΔF% ’in 7D.3.4’e göre hesabından sonra 7D.3.5’e
göre elde edilecek olan tipik büyüklüğü temsil etmektedir. (i 1)
jr − ise bir önceki (i–1)’inci
itme adımı sonunda elde edilmiş olan büyüklüğü göstermektedir. Bu bağlamda birinci
itme adımından (i=1) önceki sıfırıncı adım (i–1=0), itme analizinden önce yapılması
gereken düşey yük analizinden elde edilen tipik büyüklüğe karşı gelmektedir.
147
7D.3.3 – Her bir itme adımında Denk.(7D.7)’de verilen genel bağıntı, kirişlerde her bir
potansiyel plastik kesitteki eğilme momenti için, kolon ve perdelerde ise akma
yüzeyinin koordinatlarını oluşturan iç kuvvetler için özel olarak yazılır. Üç boyutlu
davranış durumunda iki eksenli eğilme ve eksenel kuvvet durumu için:
(i) (i 1) (i) (i)
j,x j,x j,x
(i) (i 1) (i) (i)
j,y j,y j,y
(i) (i 1) (i) (i)
j j j
= +
= +
= +
M M MF
M M MF
N N NF



Δ
Δ
Δ
% %
% %
% %
(7D.8)
7D.3.4 – Genel olarak gözönüne alınan üç boyutlu davranış durumunda, (j) kesidinde
7.6.4.5’e göre doğrusallaştırılan akma yüzeylerinden herhangi birine karşı gelen (k)’ıncı
düzlem parçasının analitik ifadesi aşağıdaki şekilde yazılabilir:
ααβ jk,x j,x jk,y j,y jk j M MN + + = 1 (7D.9)
Denk.(7D.8)’deki büyüklüklerin Denk.(7D.9)’da yerine konulması ile (i)’nci adıma ait
artımsal ölçek katsayısı, ardışık yaklaşıma gerek kalmaksızın, hesaplanır:
(i 1) (i 1) (i 1)
(i) jk,x j,x jk,y j,y jk j
jk (i) (i) (i)
jk,x j,x jk,y j,y jk j
1
( ) =
+ +
M MN
F
M MN
− −− −α −α −β Δ
ααβ
% % %% (7D.10)
Herhangi bir (j) potansiyel plastik kesitinde, bütün (k) akma yüzeyleri (çizgileri) için
elde edilen (i)
jk ( ) ΔF% değerlerinin pozitif olanlarının en küçüğü bulunduktan sonra,
bunların da taşıyıcı sistemde hesaplanan en küçüğü, (i)’inci hesap adımı sonundaki
(i) ΔF% artımsal ölçek katsayısı olarak elde edilir. Bu değere karşı gelen (j) kesiti ise, yeni
oluşan plastik kesitin sistem içindeki yerini belirler.
7D.3.5 – (i)’inci itme adımında (i) ΔF% elde edildikten sonra;
(a) Birikimli spektrum ölçek katsayısı, (i) F% , Denk.(7D.5)’ten hesaplanır.
(b) Taşıyıcı sistemin herhangi bir (j) noktasında veya kesidinde oluşan herhangi bir
tipik yerdeğiştirme, plastik şekildeğiştirme veya iç kuvvet büyüklüğü, (i)
jr , Denk.
(7D.7)’ye göre elde edilir.
(c) Gözönüne alınan tüm modlara ait modal yerdeğiştirme artımları Denk.(7D.4)’ten
hesaplanır. (i)’inci itme adımının sonundaki birikimli modal yerdeğiştirmeler ise Denk.
(7D.2) veya Denk.(7D.3)’ten elde edilir.
7D.3.6 – (i)’inci adımda tüm modlara ait modal ivme artımları aşağıdaki bağıntı ile
hesaplanır:
(i) (i) 2 (i)
nnn Δ Δ a d = (ω ) (7D.11)
Artımsal Mod Birleştirme Yöntemi’nin burada açıklanan formülasyonunda doğrudan
kullanılmamakla birlikte, tanım olarak n’inci modda (s) serbestlik derecesine etkiyen
modal deprem yükü artımı (i) Δ sn f , modal ivme artımı (i)
n Δa ’ye bağlı olarak aşağıda
verilmiştir:
(i) (i) (i) (i) Δ sn s sn xn n f = m a Φ Γ Δ (7D.12)
(i)’inci itme adımının sonundaki birikimli modal ivme değerleri ise aşağıdaki şekilde
elde edilir:
(i) (i 1) (i)
nn n aa a = + − Δ (7D.13)
148
7D.3.7 – Yatay eksende modal yerdeğiştirmelerin, düşey eksende ise modal ivmelerin
temsil edildiği tipik modal kapasite diyagramları Şekil 7D.1’de gösterilmiştir. Tanım
olarak, n’inci moda ait tipik kapasite diyagramında ardışık iki plastik kesit oluşumu
arasındaki doğru parçasının eğimi, Denk.(7D.11) uyarınca o adımda n’inci modun
doğal açısal frekansının karesine, (i) 2
n (ω ) , diğer deyişle n’inci özdeğere eşittir. Plastik
şekildeğiştirmelerin yaygınlaşması sonucunda, ikinci mertebe etkileri nedeni ile bazı
modların özdeğerleri, dolayısıyla ilgili modal kapasite diyagramlarının eğimleri, belirli
bir itme adımından sonra negatif değerler alabilirler. İkinci mertebe etkilerinin mod
şekillerini değiştirebileceği dikkate alınmalıdır. Modal deprem istemi üzerindeki etkileri
ise genellikle terkedilebilir düzeydedir.
7D.3.8 – Her bir itme adımının tamamlanmasından sonra, o adım sonunda oluşan
plastik kesit gözönüne alınarak sistem rijitlik matrisinde gerekli değişiklikler yapılır ve
yeni itme adımı için işlemlere başlanır. Bir veya iki eksenli eğilme ve eksenel kuvvet
etkisindeki kesitlerde plastikleşmeyi izleyen itme adımlarında 7.6.4.7 gözönüne
alınmalıdır.
7D.4. İstem Büyüklüklerinin Belirlenmesi
7D.4.1 – Artımsal Mod Birleştirme Yöntemi’nde modal yerdeğiştirmeler maksimum
değerlerine bütün modlarda birlikte ulaşırlar. Her itme adımı sonunda Denk.(7D.5) ile
hesaplanan birikimli spektrum ölçek katsayısının, maksimum değer olan birim değeri
aşıp aşmadığı kontrol edilir. Aşmaması durumunda, analize yukarıda açıklandığı üzere
devam edilir. Aşması durumunda ise;
(a) Varılan itme adımı son itme adımı olarak tanımlanarak (p) üst indisi ile temsil edilir.
i = p alınarak ve (p) F = 1 % olduğu gözönüne tutularak, son adıma ait artımsal spektrum
ölçek katsayısı Denk.(7D.5)’ten hesaplanır:
(p) (p 1) F F = 1 − Δ % % − (7D.14)
(b) Ancak Denk.(7D.4) ile tanımlanan n’inci moddaki modal yerdeğiştirmenin, son
itme adımında aşağıdaki şekilde yeniden tanımlanması gereklidir:
(p) (1) (p) Δ Δ d CS F n Rn den = % (7D.15)
Herhangi bir modda 7D.4.2’ye göre CRn > 1 olması durumunda, deprem verisi olarak
7D.3.1’de (1)
den S yerine (1) C S Rn den alınır ve Mod Birleştirme Yöntemi ile tipik büyüklüğe
ait (p)
jr% değeri yeniden hesaplanır.
(c) Tipik yerdeğiştirme, plastik şekildeğiştirme veya iç kuvvetin maksimum değeri,
diğer deyişle tipik istem büyüklüğü Denk.(7D.7)’ye göre elde edilir:
(p) (p 1) (p) (p)
jj j r r rF = + − Δ % % (7D.16)
7D.4.2 – Gözönüne alınan herhangi bir n’inci moda ait spektral yerdeğiştirme oranı
CRn aşağıdaki şekilde hesaplanır:
(a) (1) T T n B > [veya (1) 2 2
n B (ω ) < ω ] koşulunun sağlanması durumunda CRn = 1 alınır.
(b) (1) T T n B < [veya (1) 2 2
n B (ω ) > ω ] olması durumunda ise CRn yaklaşık olarak aşağıdaki
şekilde belirlenebilir:
(p) 2
(p) n n (1) 2
n
(ω )
=
(ω )
λ olmak üzere;
149
(1)
yn B n (p)
Rn n
yn
(1)
yn B n (p)
Rn n (p)
n yn
1 + ( 1) / = 1 ( 0 10)
1 + ( 1) / = 1 ( 0 10) 10
.
.
R TT
C
R
R TT
C
R
− ≥ λ≤
− ≥ λ>
λ
(7D.17)
Bu bağıntıda Ryn , n’inci mod için çizilen iki doğrulu modal kapasite diyagramından
elde edilen dayanım azaltma katsayısı’nı göstermektedir:
(1)
aen yn
yn
=
S R
a
(7D.18)
İki doğrulu modal kapasite diyagramına ilişkin ardışık yaklaşım ile ilgili olarak,
Bilgilendirme Eki 7C’de 7C.2.2 ile birinci (hakim) mod için verilen yaklaşımdan
yararlanılabilir (Bkz. Şekil 7C.2).
7D.5. Özel Durumlar
7D.5.1 – Taşıyıcı sistem davranışında sadece birinci (deprem doğrultusunda hakim)
modun etkili olduğunun varsayılması durumunda, Artımsal Mod Birleştirme Yöntemi
ile ilgili olarak yukarıda yazılan tüm bağıntılar, hiçbir değişiklik yapılmaksızın, sadece
hakim mod için yazılarak kullanılabilir. Bu özel durumda itme analizi, 7.6.5.5’e göre
Artımsal Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nde yük dağılımının her bir itme adımında
değişken olduğunun gözönüne alındığı tek modlu itme analizine indirgenmiş
olmaktadır. Modal ölçeklendirmenin söz konusu olmadığı bu çözümde, en sondaki i = p
adımı öncesindeki diğer itme analizi adımlarında elde edilen büyüklükler, seçilen
depremden bağımsızdır.
7D.5.2 – Taşıyıcı sistem davranışının doğrusal elastik olması durumunda Artımsal Mod
Birleştirme Yöntemi, doğrusal Mod Birleştirme Yöntemi’ne indirgenir. Kesitlerin akma
yüzeylerinin fiktif olarak büyütülmesi ile, hiçbir kesitte plastik şekildeğiştirme meydana
gelmeden modal yerdeğiştirme istemine ulaşılacağından, bu durumda itme analizi
sadece tek bir adımda sonuçlanacak ve Şekil 7D.1’deki modal kapasite diyagramları
birer doğru parçasından ibaret olacaktır.
7D.6. Referanslar
[1] Chopra, A.K, Goel, R.K (2002). A modal pushover analysis for estimating seismic demands for
buildings. Earthquake Engineering and Structural Dynamics; 31(3): 561-582.
[2] Goel, R.K, Chopra, A.K, (2004). Evaluation of Modal and FEMA Pushover Analyses: SAC
Buildings. Earthquake Spectra; 20(1): 225-254.
[3] Goel, R.K, Chopra, A.K, (2005). Extension of Modal Pushover Analysis to compute member forces.
Earthquake Spectra; 21(1): 125-139.
[4] Aydınoğlu, M. N. (2003). An incremental response spectrum analysis based on inelastic spectral
displacements for multi-mode seismic performance evaluation. Bulletin of Earthquake Engineering; 1(1):
3-36.
[5] Aydınoğlu, M. N. (2004). An improved pushover procedure for engineering practice: Incremental
Response Spectrum Analysis (IRSA). International Workshop on Performance-based Seismic Design:
Concepts and Implementation, edited by P. Fajfar and H. Krawinkler, Bled, Slovenia, 28 June – 1 July
2004, Pacific Earthquake Engineering Center, University of California, Berkeley, PEER Report 2004/05:
345-356
150
BİLGİLENDİRME EKİ 7E.
LİFLİ POLİMER İLE SARGILANAN KOLONLARDA DAYANIM VE
SÜNEKLİK ARTIŞININ HESABI
7E.0. Simgeler
As = Kolon donatı alanı (tek çubuk için)
b = Kesit genişliği
bw = Kiriş gövde genişliği
d = Kesitin faydalı yüksekliği
d′ = Pas payı kalınlığı
Ef = Lifli polimerin elastisite modülü
fcc = Lifli polimerle sargılanmış betonun basınç dayanımı
fcm = 7.2’ye göre tanımlanan mevcut beton basınç dayanımı
fym = 7.2’ye göre tanımlanan mevcut çelik akma dayanımı
h = Çalışan doğrultudaki kesit boyutu
fhs = Enine donatıda 0.001’lik birim uzamaya karşılık gelen gerilme
fl = Lifli polimerin sağladığı yanal basınç
Ls = Varolan bindirme boyu
n = Bindirme yapılmış donatı sayısı
nf = Tek yüzdeki LP sargı tabaka sayısı
p = Çekirdek kesiti çevresi
rc = Köşelerde yapılan yuvarlatma yarıçapı
sf = Lifli polimer şeritlerin eksenden eksene aralığı
tf = Bir tabaka lifli polimer için etkili kalınlık
Vc = Kesme kuvveti dayanımına betonun katkısı
Vf = Lifli polimerin kesme kuvveti dayanımına katkısı
Vmax = Asal basınç gerilmelerini sınırlamak için tanımlanan kesme kuvveti
Vr = Kolon veya kirişin kesme dayanımı
Vs = Kesme kuvveti dayanımına enine donatının katkısı
wf = Lifli polimer şeritinin genişliği
εcc = Sargılanmış beton basınç dayanımına karşı gelen birim kısalma
εf = Lifli polimerin etkin birim uzama limiti
εfu = Lifli polimerin kopma birim uzaması
κa = Kesit şekil etkinlik katsayısı
φ = Donatı çapı
ρf = Lifli polimerin hacımsal oranı
7E.1. Kolonların Kesme Dayanımının Arttırılması
LP ile sargılanmış kolonların ve kirişlerin kesme kuvveti dayanımı Denk.(7E.1) ile
hesaplanır.
VVVV V r c s f max = ++≤ (7E.1)
Kesme kuvveti dayanımına betonun katkısı Vc , enine donatının katkısı Vs ve asal basınç
gerilmelerini sınırlamak üzere tanımlanan Vmax değerleri TS-500 tarafindan önerilen
denklemler ile, ancak 7.2’ye göre belirlenen mevcut malzeme dayanımları kullanılarak
151
hesaplanacaktır. Kesme kuvveti dayanımına LP sargının katkısı Vf sargılamanın şeritler
halinde olması durumunda Denk.(7E.2) ile hesaplanacaktır.
ff f f f
f
f
2 ntwE d V
s
ε = (7E.2)
Denk.(7E.2)’de nf tek yüzdeki LP sargı tabaka sayısını, tf bir tabaka LP için etkili
kalınlığı, wf LP şeridinin genişliğini, Ef LP elastisite modulünü, εf LP etkin birim
uzama sınırını, d eleman faydalı yüksekliğini, sf ise LP şeritlerin, eksenden eksene
olmak üzere, aralıklarını göstermektedir (Şekil 7E.1). Sargılamanın sürekli yapılması
durumunda, wf = sf alınacaktır. Etkin birim uzama değeri Denk.(7E.3)’e göre
alınacaktır.
f
f fu
ε 0.004
ε 0.50ε

≤ (7E.3)
Denk.(7E.3)’de εfu LP kopma birim uzamasıdır. Süreksiz (şeritler halinde) LP
kullanılması durumunda LP şeritlerin aralıkları sf, f ( 4) w d + değerini geçmeyecektir.
a) Kolonlar b) Kirişler
d
Lifli
polimer
tam sargı
wf
sf
rc
Tabla
Şekil 7E.1
7E.2. Kolonların Eksenel Basınç Dayanımının Arttırılması
LP sargılama ile kolonların eksenel basınç dayanımlarının arttırılabilmesi için, kolon
kesitinin uzun boyutunun kısa boyutuna oranı ikiden fazla olmamalıdır. Kolonların
enkesitleri dikdörtgenden elipse dönüştürülerek LP’nin etkinliği arttırılabilir. Elips
kesitlerde uzun boyutun kısa boyuta oranı en fazla üç olabilir. LP ile sargılanmış bir
kolonun eksenel yük dayanımı hesaplanırken beton basınç dayanımı için fcd yerine
Denk.(7E.4) ile belirlenen fcc değeri kullanılacaktır.
fcc cm 1 cm cm = ≥ f ff f (1+2.4( / ) 1 2 ) . (7E.4)
Denk.(7E.4)’de cm f sarılmamış betonun mevcut basınç dayanımı, l f LP sargının
sağladığı yanal basınç miktarıdır. l f Denk.(7E.5)’e göre hesaplanacaktır.
l aff f
1
κρε
2 f = E (7E.5)
Denk.(7E.5)’de εf Denk.(7E.3) ile hesaplanacaktır. Bu denklemde a κ kesit şekil
etkinlik katsayısı, ρf LP hacimsel oranıdır. a κ çeşitli kesitler için Denk.(7E.6)’da
verilmiştir.
152
a
2 2
c c
1
κ
( 2) ( 2) 1
3
Dairesel kesit
b Elips kesit h
br hr Dikdörtgen kesit b h
⎧ ⎫ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪ ⎪⎪⎛ ⎞ ⎪ = ⎨ ⎬ ⎜ ⎟ ⎪ ⎪ ⎝ ⎠
− +− − ⎪⎩ ⎭
(7E.6)
Denk.(7E.6)’da b ve h dikdörtgen kesitler için kısa ve uzun kenar boyutları, eliptik
kesitlerde kısa ve uzun boyutlar için elipsin ilgili boyutları, rc ise dikdörtgen kesitlerde
köşelerde yapılan yuvarlatmanın yarıçapıdır (Şekil 7E.2).
a)Dairesel Kolon b) Dörtgen Kolon c) Eliptik Kolon
h
b
rc
h
b
Dolgu
beton
h
rc rc
Şekil 7E.2
7E.3. Kolonların Sünekliğinin Arttırılması
LP sargılama ile kolonların sünekliğinin arttırılabilmesi için, kolon kesitinin uzun
boyutunun kısa boyutuna oranı ikiden fazla olmamalıdır. Elips kesitlerde uzun boyutun
kısa boyuta oranı en fazla üç olabilir. LP ile sargılanmış bir kolonda sargılanmış beton
basınç dayanımına karşı gelen birim kısalma (εcc) Denk.(7E.7) ile belirlenebilir.
( ) 0 75
cc 1 cm = 0 002 1 15( ) . ε . / + f f (7E.7)
Denk.(7E.7)’de fl Denk.(7E.5) ile hesaplanacaktır. LP sargılama ile sünekliğin
arttırılabilmesi için Denk.(7E.4) ile belirtilmiş olan minimum dayanım artışı
sağlanmalıdır.
(a) Doğrusal elastik hesap yöntemleri kullanılırken herhangi bir kolonda Denk.(7E.7)
ile hesaplanan εcc değerinin 0.018 değerinden büyük olması durumunda sözkonusu
kolonun sargılanmış olduğu, aksi halde sargılanmamış olduğu kabul edilir.
(b) Doğrusal elastik olmayan hesap yöntemleri için LP ile sargılanmış kesitlerin
moment-eğrilik ilişkisi elde edilirken, LP ile sargılanmış beton için iki doğrudan
oluşacak şekilde idealleştirilmiş bir gerilme-şekildeğiştirme ilişkisi kullanılabilir. Bu
ilişkide büküm noktasında gerilme ve şekildeğiştirme değerleri fc (kapasite) ve 0.002
alınabilir. Gerilme-şekildeğiştirme ilişkinin son noktasındaki değerler Denk.(7E.4) ve
153
Denk.(7E.7) ile hesaplanır. Plastik şekildeğiştirmelerin meydana geldiği LP ile
sargılanmış betonarme taşıyıcı sistem elemanlarında, performans düzeylerine göre izin
verilen maksimum beton birim kısalma değerleri kesit göçme sınırı için Denk.(7E.7) ile
hesaplanan değere eşit, güvenlik sınırı için Denk.(7E.7) ile hesaplanan değerin %75’i,
minimum hasar sınırı için ise 0.004 alınacaktır. Bu değerler ve kesitteki donatı çeliğinin
birim uzama değerleri 7.6.9’da belirtilen üst sınırları aşamaz.
7E.4. Kolonlarda Yetersiz Bindirme Boyu İçin Sargılama
Kesit boyut oranı ikiden büyük olan veya boyuna donatıları düz yüzeyli olan kolonlar
için sargı etkisi yetersiz olacağından bindirme bölgelerinin güçlendirmesi LP sargısı ile
yapılamaz. Boyuna donatıları nervürlü olan kolonlarda bindirme boyu yetersizliğini
gidermek üzere gereken LP kalınlığı Denk.(7E.8)’e göre hesaplanır.
w k hs
f
f
500 ( ) bf f
t
E
− = (7E.8)
Denk.(7E.8)’de bw kesit genişliği, h s f enine donatıda 0.001 birim uzamaya karşılık
gelen gerilmedir. κa faktörü farklı kesitler için Denk.(7E.6)’ya göre hesaplanmalıdır.
Denk.(7E.8)’deki kf değeri Denk.(7E.9)’a göre hesaplanacaktır.
s ym
k
s 2
2
A f f
p d L
n
= ⎡ ⎤ + φ+ ′ ⎢ ⎥ ⎣ ⎦ ( )
(7E.9)
Denk.(7E.9)’da As kolon donatı alanı (tek çubuk için), fym mevcut donatı akma
dayanımı, p çekirdek kesiti çevresi, n bindirme yapılmış donatı sayısı, φ donatı çapı, d′
pas payı kalınlığı ve Ls varolan bindirme boyudur.
154
BİLGİLENDİRME EKİ 7F.
DOLGU DUVARLARININ GÜÇLENDİRİLMESİ İÇİN YÖNTEMLER
7F.0. Simgeler
Aduvar = Dolgu duvarının yatay kesit alanı
aduvar = Eşdeğer basınç çubuğunun genişliği (mm)
Ec = Çerçeve betonunun elastisite modülü
Edp = Prefabrike beton duvar panelinin elastisite modülü
Eduvar = Dolgu duvarının elastisite modülü
fdp = Prefabrike beton duvar panelinin basınç dayanımı
fduvar = Dolgu duvarının basınç dayanımı
fyd = Hasır donatı çeliğinin tasarım akma dayanımı
hduvar = Dolgu duvarının yüksekliği (mm)
Ik = Kolonun atalet momenti (mm4
)
kduvar = Eşdeğer basınç çubuğunun eksenel rijitliği
kt = Lifli Polimerle güçlendirilmiş duvar çekme çubuğunun eksenel rijitliği
ℓmin = Minimum ankraj çubuğu derinliği
rduvar = Dolgu duvarının köşegen uzunluğu (mm)
smax = Maksimum ankraj çubuğu aralığı
tdp = Prefabrike beton duvar panelinin kalınlığı (mm)
tduvar = Dolgu duvarının kalınlığı (mm)
Tf = Lifli Polimer ile güçlendirilmiş duvar çekme çubuğunun çekme dayanımı
tf = Lifli Polimer kalınlığı
Vduvar = Dolgu duvarının kesme kuvveti dayanımı
φmin = Minimum ankraj çubuğu çapı
λduvar = Eşdeğer basınç çubuğu katsayısı
ρsh = Perdede ve duvarda yatay gövde donatılarının perde gövdesi brüt enkesit
alanına oranı
θ = Eşdeğer basınç çubuğunun yatay ile olan açısı
τduvar = Dolgu duvarının kayma dayanımı
τdp = Prefabrike beton duvar panelinin kayma dayanımı
7F.1. Dolgu duvarlarının Güçlendirilmesi
7.10.4’e göre, bodrum hariç en fazla üç katlı binalarda uygulanmak üzere, temel
üstünden yukarıya kadar üst üste süreklilik gösteren betonarme çerçeve içindeki dolgu
duvarlarının rijitliği ve kesme dayanımı, aşağıda tanımlanan güçlendirme yöntemleri ile
arttırılabilir.
7F.2. Dolgu Duvarların Hasır Çelik Donatılı Özel Sıva ile Güçlendirilmesi
Dolgu duvarlarının rijitliği ve kesme dayanımı, duvar yüzüne uygulanan hasır çelik
donatılı, özel karışımlı sıva tabakası ile arttırılabilir.
(a) Sıva tabakasının kalınlığı en az 30 mm, hasır donatı pas payı ise en az 20 mm
olmalıdır. Özel sıva 4 hacim kum, 1 hacim çimento ve 1 hacim kireç karışımı ile
yapılacaktır. Bu karışımla yapılan sıvanın basınç dayanımı en az 5 MPa olacaktır.
(b) Güçlendirilecek duvarların köşegen uzunluğunun güçlendirme öncesi kalınlığına
oranı 30’dan küçük olmalıdır. Bu türlü uygulamalarda mevcut çerçeve içinde basınç
155
çubuğu oluşumu sağlanmalı ve çerçeveye yük aktarımı için gerekli ankrajlar
düzenlenmelidir. Bunun için uygulamanın yapılacağı duvar yüzü ile çerçeve
elemanlarının dış yüzü arasında en az 30 mm derinliğinde boşluk olmalıdır (Şekil 7F.1).
Aksi halde bu tür duvar güçlendirmesi uygulanamaz.
(c) Donatılı sıva tabakası ile çerçeve elemanları arasında kullanılacak çerçeve ankraj
çubuğunun en küçük çapı 12 mm, en az ankraj derinliği çubuk çapının on katı ve en
geniş çubuk aralığı 300 mm olmalıdır. Ayrıca donatılı sıva tabakası ile mevcut dolgu
duvarın birlikte çalışmasının sağlanması için duvar düzlemine dik yönde, her bir
metrekare duvar alanında dört adet gövde ankrajı yapılacaktır. Duvara dik yönde
yapılacak gövde ankraj çubukları dolgu duvarın harç derzleri içine gömülecek ve çubuk
çapı en az 8 mm, ankraj derinliği çubuk çapının en az on katı olacaktır. Duvar
düzlemine paralel ve dik doğrultuda yapılacak tüm ankraj çubukları açılacak deliklere
epoksi esaslı bir malzeme ile ekilecek ve uçları L şeklinde 90 derece bükülerek hasır
donatının içine geçirilecektir. Uygulama detayları Şekil 7F.1’de gösterilmektedir.
(d) Güçlendirilen dolgu duvarlarında oluşan kuvvetlerin zemine güvenle aktarılması
için gerekli olan temel düzenlemesi yapılmalıdır. Hasır çelik donatı ile güçlendirilen
duvarlar aşağıda verilen esaslara göre yapı modeline katılacaktır.
7F.2.1 – Modelleme Esasları: Hasır çelik donatı ile güçlendirilen dolgu duvarlarının
yapı modelinde temsil edilmesi için kullanılacak olan rijitlik ve dayanım özellikleri
aşağıda tanımlanmıştır. Yapı modelinde betonarme çerçeve içinde düzenlenmiş ve
köşegen uzunluğunun kalınlığına oranı 30’dan küçük olan dolgu duvarlar göz önüne
alınacaktır. Duvar yüzey alanına oranı %10'u geçmeyen boşlukların bulunduğu
duvarların yapı modeline katılmasına, boşlukların konumu köşegen basınç çubuğu
oluşumunu engellememesi koşuluyla izin verilebilir. Hasır çelik ile güçlendirilmiş
dolgu duvarları, uygulanan deprem yönünde basınç kuvveti alan eşdeğer köşegen çubuk
elemanları ile temsil edileceklerdir.
(a) Rijitlik: Eşdeğer basınç çubuğunun kalınlığı güçlendirilmiş dolgu duvarının
kalınlığına eşittir. Genişliği aduvar Denk.(7F.1)’den hesaplanacaktır.
- 0 4
duvar duvar k duvar a hr = 0 175 ( ) . . λ (7F.1)
Burada aduvar çubuk genişliği (mm) , hk kolon boyu (mm), rduvar dolgu duvarı köşegen
uzunluğudur (mm). λduvar Denk.(7F.2)’den hesaplanacaktır.
1
4
duvar duvar
duvar
c k duvar
sin2θ
4
E t
EIh
⎡ ⎤ = ⎢ ⎥ ⎣ ⎦
λ (7F.2)
Denk.(7F.2)’de Eduvar ve Ec dolgu duvarı ve çerçeve betonunun elastisite modülü, tduvar
ve hduvar güçlendirilmiş duvarının kalınlığı ve yüksekliği (mm), Ik kolonun atalet
momenti (mm4
) ve θ köşegenin yatay ile olan açısıdır. Köşegen basınç çubuk
elemanının eksenel rijitliği Denk.(7F.3) ile hesaplanacaktır.
duvar duvar duvar
duvar
duvar
atE k
r = (7F.3)
(b) Kesme Dayanımı: Hasır çelik donatı ile güçlendirilen dolgu duvarının kesme
dayanımı, köşegen çubuğun eşdeğer basınç kuvveti dayanımının yatay bileşeni olarak
kabul edilecektir. Yatay kesit alanı Aduvar, basınç dayanımı fduvar ve kayma dayanımı
156
τduvar olan güçlendirilmiş dolgu duvarının kesme kuvveti dayanımı Vduvar , Denk.(7F.4)
ile hesaplanacaktır.
duvar duvar duvar yd sh duvar duvar V A f Af = +≤ (τ ρ ) 0.22 (7F.4)
Burada fyd hasır donatının tasarım akma dayanımı, ρsh ise duvardaki yatay gövde
donatılarının duvar brüt enkesit alanına oranıdır. Hasır donatı yatay ve düşey yönlerde
aynı donatı alanına sahip olmalıdır.
7F.2.2 – Malzeme Özellikleri: Yukarıda verilen denklemlerde Eduvar , fduvar ve τduvar için
çeşitli tuğla türlerinden yapılan dolgu duvarlarında önerilen değerler aşağıda verilmiştir.
Elastisite modülünün, basınç ve kesme dayanımlarının hesaplanmasında güçlendirilmiş
duvarın kompozit kesit yapısı dikkate alınabilir.
Boşluklu fabrika tuğlası:
Eduvar = 1000 MPa; fduvar = 1.0 MPa; τduvar = 0.15 MPa (7F.5a)
Harman tuğlası:
Eduvar = 1000 MPa; fduvar = 2.0 MPa; τduvar = 0.25 MPa (7F.5b)
Gazbeton blok:
Eduvar = 1000 MPa; fduvar = 1.5 MPa; τduvar = 0.20 MPa (7F.5c)
Şekil 7F.1
φ min = 12mm
smax = 300mm
lmin = 10φ
s
l
A
A
Tuğla duvar
l
Kiriş
Sıva
Hasır Donatı
Çerçeve Ankrajı
Gövde Ankrajı
Yüzey sıvası
A-A Kesiti
157
7F.3. Dolgu Duvarlarının Lifli Polimerler ile Güçlendirilmesi
Uzunluğunun yüksekliğine oranı 0.5 ile 2 arasında olan dolgu duvarlarının rijitliği ve
kesme dayanımı, duvar yüzüne uygulanan lifli polimerler (LP) ile arttırılabilir.
(a) Bu tür uygulamalarda mevcut çerçeve içinde basınç çubuğu oluşumu sağlanmalı ve
çerçeveye yük aktarımı için gerekli ankrajlar düzenlenmelidir. Bunun için uygulamanın
yapılacağı duvar yüzü ile çerçeve elemanlarının dış yüzü arasında en az 30 mm
derinliğinde boşluk olmalıdır. Aksi halde bu tür duvar güçlendirmesi uygulanamaz.
(b) Köşegen lifli polimer şeritlerin detaylandırılması Şekil 7F.2’de gösterilmektedir.
Köşe bölgelerde yük dağılımını sağlayabilmek ve betonarme çerçeve ile LP şeritler
arasında yeterli sayıda ankraj yerleştirebilmek için şerit genişiliğinin 1,5 katından az
olmayan genişlikte kare LP levhalar kullanılacaktır. Lifli polimer uygulaması duvarın
iki tarafından yapılacak ve LP şeritler duvar kalınlığınca geçen LP bulonlar ile duvara
sabitlenecektir. LP bulonlar arasındaki mesafe 600 mm’den fazla, bulonun köşegen şerit
kenarına uzaklığı ise 150 mm’den fazla olamaz. Köşegen LP şerit ile çerçeve arasındaki
yük aktarımını sağlamak için LP ankrajlar kullanılacaktır. LP ankrajlar LP şeritlerin
epoksi ile doyurulması ve bir silikon çubuk etrafına sarılması ile oluşturulacaktır. LP
ankrajların uçları yelpaze şekline getirilecek ve en az 4 adet ankraj köşegen LP şerit
yönünde olacak şekilde beton içinde açılan tozdan arındırılmış deliğe epoksi enjekte
edilerek yerleştirilecektir. Ankraj yapımında çubuk etrafına sarılan LP’nin genişliği 100
mm’den az olmayacaktır. Ankraj deliğinin çapı 10 mm’den, derinliği ise 150 mm’den
küçük olmayacaktır. Buna göre hazırlanan bir ankrajın çekme dayanımı olarak, 20 kN
veya silikon çubuk etrafına sarılan LP’nin çekme kapasitesinin %30’undan küçük olanı
olarak alınacaktır.

Şekil 7F.2
(c) Güçlendirilen dolgu duvarlarında oluşan kuvvetlerin zemine güvenle aktarılması için
gerekli olan temel düzenlemesi yapılmalıdır. Lifli polimerler ile güçlendirilen duvarlar
aşağıda verilen esaslara göre yapı modeline katılacaktır.
7F.3.1 – Modelleme Esasları: Lifli polimerler ile güçlendirilmiş dolgu duvarları yapı
modelinde köşegen basınç ve çekme çubukları çifti ile temsil edilecektir.
(a) Basınç Çubukları: Basınç çubuklarının rijitlikleri ve kesme dayanımları 7F.2.1(a) ve
(b)’ye göre hesaplanacaktır.
LP ankrajlar
LP
Bulonlar
Lifli polimer
(LP) şeritler
kiriş
Kolon
dolgu duvar
wf
tuğla
sıva
158
(b) Çekme Çubukları: Çekme çubuğunun çekme dayanımı Tf Denk.(7F.6) ile
hesaplanacaktır.
f f ff T Ewt = 0 003 . (7F.6)
Çekme çubuğunun kesme dayanımı, çekme dayanımının yatay bileşeni olarak kabul
edilecektir. Çekme çubuğunun eksenel rijitliği, Denk.(7F.7) ile hesaplanacaktır.
ff f
t
duvar
wtE k
r = (7F.7)
Bu denklemlerde Ef , wf ve tf sırasıyla lifli polimer şeritin elastisite modülü, genişliği
ve kalınlığı, rduvar dolgu duvar köşegen uzunluğudur. wf değeri Denk.(7F.1) ile
hesaplanan genişlikten daha büyük alınamaz.
7F.4. Dolgu Duvarların Prefabrike Beton Paneller ile Güçlendirilmesi
Dolgu duvarlarının kesme dayanımı ve rijitliği, öndökümlü beton panel elemanlar
kullanılarak arttırılabilir. Bu tür güçlendirme, uzunluğunun yüksekliğine oranı 0.5 ile 2
arasında değişen duvarlara uygulanmalıdır.
(a) Öndökümlü paneller mutlaka çerçevenin içinde kalacak şekilde yerleştirilecek,
dışmerkezli olarak yerleştirilmeyecektir. Bu türlü uygulamalarda mevcut çerçeve içinde
basınç çubuğu oluşumu sağlanmalı ve çerçeveye yük aktarımı için gerekli ankrajlar
düzenlenmelidir. Bunun için uygulamanın yapılacağı duvar yüzü ile çerçeve elemanları
dış yüzü arasında en az panel kalınlığına eşit derinlikte boşluk olmalıdır (Şekil 7F.3).
Aksi halde bu tür duvar güçlendirmesi uygulanamaz.
(b) Prefabrike beton paneller ile güçlendirilecek duvarların köşegen uzunluğunun
güçlendirme öncesi kalınlığına oranı 30’dan küçük olmalıdır. Öndökümlü panel betonu
basınç dayanımı minimum 40 MPa olacaktır. Büzülme çatlaklarını ve taşıma sırasında
oluşabilecek çatlakları en aza indirmek için panel ortasına tek düzlemde hasır donatı
konacaktır. Hasır donatı oranı her iki doğrultuda 0.001’in altında olmayacaktır. Panelin
minimum kalınlığı 40 mm ve maksimum kalınlığı 60 mm olacaktır. Paneller duvara
epoksi esaslı bir yapıştırıcıyla tutturulacaktır. Yapıştırıcı, panel elemanları birbirine
yapıştırmak için elemanların arasına da uygulanacaktır. Kullanılacak epoksi esaslı
yapıştırıcının betona yapışma dayanımı en az 2.5 MPa olacaktır. Öndökümlü paneller
ile çerçeve elemanları arasında kullanılacak en küçük ankraj çubuğu çapı 12 mm, en az
ankraj derinliği çubuk çapının on katı olacaktır. Ankrajlar panellerin çerçeveye değen
her köşesinde yapılmalı ve epoksi esaslı bir yapıştırıcıyla çerçeveye tutturulacaktır.
Panellerin ankraja değecek kenarları, ankraj çubuğuna yer açacak şekilde dişli imal
edilmelidir (Şekil 7F.3).
(c) Prefabrike beton paneller, iki kişinin rahatlıkla taşıyıp uygulayabileceği ağırlık
sınırları içinde kaldığı sürece kare veya kareye yakın dikdörtgen şeklinde olabildiği gibi
kat yüksekliği boyunca yer alan şeritler halinde de üretilebilir. Güçlendirilen dolgu
duvarlarda oluşan kuvvetlerin zemine güvenle aktarılması için gerekli olan temel
düzenlemesi yapılmalıdır. Prefabrike beton paneller ile güçlendirilen duvarlar aşağıda
verilen esaslara göre yapı modeline katılacaktır.
7F.4.1 – Modelleme Esasları: Yapı modelinde betonarme çerçeve içinde düzenlenmiş
ve köşegen uzunluğunun güçlendirme öncesi kalınlığına oranı 30’dan küçük olan dolgu
duvarlar göz önüne alınacaktır. Prefabrike beton paneller ile güçlendirilmiş dolgu
159
duvarlar uygulanan deprem yönünde basınç kuvveti alan eşdeğer köşegen çubuk
elemanları ile temsil edileceklerdir.
Şekil 7F.3
(a) Rijitlik: Eşdeğer basınç çubuğunun rijitliği 7F.2.1(a)’ya göre hesaplanacaktır.
Denk.(7F.3)’de Eduvar ve tduvar yerine, sırasıyla prefabrike beton panelin elastisite
modülü Edp ve kalınlığı tdp alınmalıdır. Mevcut dolgu duvar hesaba katılmayacaktır.
(b) Kesme Dayanımı: Prefabrike beton paneller ile güçlendirilen dolgu duvarının kesme
dayanımı, köşegen çubuğun eşdeğer basınç kuvveti dayanımının yatay bileşeni olarak
kabul edilecektir. Güçlendirilmiş dolgu duvarının kesme dayanımının hesabında, panel
elemanlarının içerisine konan donatı göz önüne alınmayacaktır. Ayrıca, mevcut dolgu
duvarı da kesme dayanımı hesabında dikkate alınmayacaktır. Panellerinin yatay kesit
alanı Adp, basınç dayanımı fdp ve kayma dayanımı τdp olan güçlendirilmiş dolgu duvarın
kesme kuvveti dayanımı Vduvar, Denk.(7F.8) ile hesaplanacaktır.
duvar dp dp dp dp V A Af = τ ≤ 0.08 (7F.8)

Gürültü Kontrol Yönetmeliği

GÜRÜLTÜ KONTROL YÖNETMELİĞİ

Çevre Bakanlığından:(*)

R.G. Tarihi: 11/12/1986

R.G. Sayısı: 19308

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

NOT : (*) 01/05/2003 kabul tarihli, 08/05/2003 tarih ve 25102 sayılı R.G.de yayımlanan 4856

sayılı "Çevre ve Orman Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun"nun Geçici 4.

Maddesi gereğince, mevzuatta "Çevre Bakanlığı" yapılmış olan atıflar, 4856 sayılı Kanuna

yapılmış sayılır.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

BİRİNCİ BÖLÜM : Genel Hükümler

Amaç ve Kapsam

Madde 1 - Bu yönetmeliğin amacı, kişilerin huzur ve sükununu beden ve ruh sağlığını gürültü

ile bozmayacak bir çevrenin geliştirilmesini sağlamaktır. Bu amaca uygun olarak gürültü ile

ilgili terimlerin tarifi ile gürültü kontrolünun uygulanacağı sınırların belirlenmesi esaslarını

kapsar.

Kanuni Dayanak

Madde 2 - Bu yönetmelik 9 Ağustos 1983 tarih ve 2872 sayılı Çevre Kanununun 14 üncü

maddesi hükmüne dayanılarak hazırlanmıştır.

Uygulama Alanı

Madde 3 - Bu yönetmelik, belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışındaki alanlarda

uygulanır.

Tanımlar

Madde 4 - Bu yönetmelikte sözü geçen ve açıklanması gerekli görülen deyimler aşağıda

belirtilmiştir.

1) Ses: Titreşim yapan bir kaynağın hava basıncında yaptığı dalgalanmalar ile oluşan ve

insanda işitme duygusunu uyaran fiziksel bir hadisedir.

2) Gürültü: Gelişigüzel bir yapısı olan bir ses spektrumudur ki, subjektif olarak, istenmeyen

ses biçiminde tanımlanır.

3) Darbe Gürültü: İki kütlenin birbirine çarpması ile ortaya çıkan gürültüdür.

4) Gürültüden Etkilenme: Gürültünün insan sağlık ve konforu üzerindeki etkileri, işitme

hasarları şeklinde görülen fiziksel tesirleri, vücut aktivitesinde görülen fizyolojik tesirleri,

rahatsızlıklar, sinirlilik gibi psikolojik tesirleri ve iş veriminin azalması, işitilen seslerin

anlaşılmaması gibi görülen performans tesirleri olarak 4 grupta toplanabilir.

5) Vibrasyon: Genellikle katı ortamlarda yayılan ve dokunma duygusu ile hissedilen alçak

frekanslı ve yüksek genlikli mekanik titreşimlerdir.

6) Vibrasyondan Etkilenme Sınırı: Vibrasyonun insan sağlığı, performansı ve konforu

üzerinde oluşturduğu hareket hastalığı gibi fizyolojik ve pisikolojik etkilerle yapılarda

hasarların başlama sınırlarıdır ki, vibrasyonun hızı, ivmesi, genliği, frekansları veya süresi ile

ortaya konulmuş kriterlerdir.

7) Ses basınç seviyesi veya gürültü seviyesi: Ses yayılması sırasında değişen atmosferik

basıncın denge basıncına göre farkıdır. 0.0002 Newton/m² lik standart referans ses basınç

seviyesine oranlanan ses basınç düzeyinin birimi desiBel (dB) dir. DesiBel: Verilmiş bir ses

şiddetinin kendisinden 10 kat az diğer bir ses şiddetine oranının 10 tabanına göre

logaritmasına eşit ses şiddetine Bel; bunun 1/10’una da desiBel denir.

Ses şiddeti seviyesi tarzında tarif edilir.

Burada:

Lp = Ses şiddeti seviyesi (dB)

P = Ses basıncı (N/m²)

Po = Referans ses basıncı (TS 187’e göre 2x10-4N/m²) dir.

8) dBA: İnsan kulağının en çok hassas olduğu orta ve yüksek frekansların özellikle

vurgulandığı bir ses değerlendirmesi birimidir. Gürültü azaltılması veya kontrolunda çok

kullanılan dBA birimi, ses yüksekliğinin subjektif değerlendirmesi ile de ilişkilidir.

9) Frekans: Ses dalgasının birim zamandaki titreşim sayısı olan frekansın birimi Hertz’dir.

10) Frekans spektrumu: Gürültü içinde mevcut farklı ferekanslara sahip ses dalgalarına ilişkin

ses basınç düzeylerinin analiz edilmesi sonucunda ortaya konulan grafiklerdir.

11) Eşdeğer gürültü seviyesi (Leq): Verilmiş bir süre içinde süreklilik gösteren ses enerjisinin

veya ses basınçlarının ortalama değerini veren dBA biriminde bir gürültü ölçeğidir. Simgesi

Leq olup aşağıdaki gibi hesaplanmaktadır.

dBA

n : gürültü sayısı

Li : gürültü düzeyleri, dBA

12) Demiryolu Leq seviyesi: Demiryolları gürültüsünün değerlendirilmesinde kullanılan ve

ulaşım yoğunluklarını ve lokomotif ve vagonların ses düzeylerini ayrı ayrı hesaba katan

gürültü ölçeğidir.

Aşağıdaki gibi hesaplanmaktadır:

LACmax ve LALmax : Vagonların ve lokomotifin geçişi sırasında tepe düzeyler, dBA.

Tc ve TL : Vagon ve lokomotifin efektif geçiş süreleri, s.

13) En yüksek ses seviyesi = Tepe düzeyi = Üst düzey (Lmax) : Zamana göre değişen

gürültünün herhangi bir anda sahip olduğu en yüksek değerdir.

14) Gürültü Endeksi, (WECPNL) Havaalanı ve yakın çevresinde hava aracı gürültüsünün

değerlendirilmesinde kullanılan ve Uluslararası Sivil Havacılık Organizasyonu (ICAO)

tarafından öngörülen bir birimdir ve uçak tiplerini, gürültünün frekans spektrumunu, uçağın

geçiş süresini, günlük uçuş yoğunluğunu hesaba katmaktadır.

ECPNLD : Gündüz ECPNL (07-22)

ECPNLN : Gece ECPNL (22-07)

S : Mevsimsel ayarlama faktörü (-5 ile +5 dB arasında)

EPNL: Efektif gürültü seviyesi, n: Gürültü olayı sayısı, T: Değerlendirme periyodu, T0, t0:

Ölçüm özelliklerine göre belirlenen sabitler.

15) Gürültüye duyarlı alan ve kullanımlar: Kamu ve özel mülkiyetli arazilerde kurulmuş ve

içinde yeralan olaylar gereği, istenen seslerin en iyi biçimde duyulabildiği ve dış gürültüden

olan rahatsızlığın en fazla olduğu, kısaca iç akustiğin şart koştuğu aşırı sesten korunması

gerekli olan binalardır. Meselâ: konut, hastahane, okul, motel, pansiyon, dinlenme tesisleri,

tatil ve dinlenme parkları, mezarlık gibi yerler, kendi içlerinde çok ve orta derecede hassas

olarak ayrılabilirler.

16) Dış Gürültü Seviyesi: Yapıların dışında, dış duvarlardan 1.00 metre uzaklıkta ölçülmüş

veya hesaplanmış gürültü seviyeleridir.

17) İç Gürültü Seviyeleri: Yapıların içinde çeşitli faaliyetlerin yer aldığı faaliyet hacimlerinde

ölçülmüş veya hesaplanmış gürültü seviyeleridir.

18) Gürültü Kontrolü: Herhangi bir ses kaynağından yayılan gürültü niteliğine sahip sesleri,

kabul edilebilir seviyeye indirgemek, akustik özelliğini değiştirmek, etki süresini azaltmak,

hoşa giden veya daha az rahatsız eden bir başka ses ile maskelemek gibi metodlarla zararlı

etkilerini tam olarak gidermek veya makul bir seviyeye indirme işlemidir. Gürültü kontrolü

gürültü kaynağında, gürültünün yayıldığı çevrede ve gürültüden etkilenen kullanıcıda olmak

üzere üç elemanda yapılabilir.

19) Çevrede Tedbirler: Yapıların dışında veya içinde yer alan gürültü kaynaklarından doğan

seslerin, yapılar veya yapı içindeki kullanıcıya ulaşıncaya kadar yayıldığı çevrede

yapılabilecek her türlü gürültü kontrolüdür.

20) Gürültü Kaynağında Tedbirler: Gürültü üreten ses kaynağının yapısı, işleme tekniği,

oturduğu zemin, monte edilme biçimi ve buna benzer doğrudan kaynak ile ilgili olarak

alınabilecek tedbirlerdir.

21) Gürültü Sertifikası: Hava aracının çıkardığı gürültü bakımından Uluslararası Sivil

Havacılık Teşkilatı’nca yayınlanan kriterlere uygun olduğunu belirten belgelerdir.

22) Reverberan, Çınlayan Avlu: Karşılıklı yeralan duvarlar gibi yansıtıcı düşey yüzeyler ile

sesleri defalarca yansıtan ve gürültü miktarının artmasına ve yankıya neden olan avlu şeklidir.

23) Arka Plan Gürültüsü: Bir çevrede incelenen gürültü kaynağının dışında diğer kaynakların

aynı anda oluşturdukları sürekli bir fon gürültüsüdür.

24) Ses Geçirme Katsayısı = ses geçiş katsayısı = ses iletim katsayısı: Bir yapı elemanının ses

yalıtımının ölçülmesinde temel birim olan ses geçirme katsayısı; elemanın yüzeyine gelen ve

arka tarafına iletilen ses şiddetleri farklıdır ve logaritmik ölçekte belirtildiğinde, ses iletim

kaybı = ses geçiş kaybı = ses geçirme kaybı adını almaktadır. Birimi desiBel’dir. Geçirme

kayıpları eleman özellikleri yanında seslerin frekanslarına göre değişmektedir.

25) Ses Yutuculuğu: Bir elemanın yüzeyine çarpan ses dalgasındaki enerjinin, elemanın

gözeneklerindeki sürtünme sebebi ile ısı enerjisine dönüşmesi ve böylelikle yüzeyden geriye

yansıyan ses enerjisinin azalmasıdır.

26) Ses Yalıtımı: Yapı elemanları aracılığıyla iletilen seslerin miktarlarını azaltmak veya

diğer bir deyişle elemanın ses geçirme kaybını artırmak için elemanın konstrüksiyonunda ve

kullanılan malzeme ve bileşenlerde alınabilecek her türlü tedbirdir.

27) Fiziki Çevre Faktörleri: Sesin kaynaktan kullanıcıya, yapı veya etkilenen kişilere

iletilmesi sırasında geçtiği fiziksel çevrede bulunan ve ses yayılımını etkileyen gürültüyü

artırıcı veya azaltıcı her türlü elemandır.

28) Akustik Gölge Bölgesi: Ses dalgalarının bir çevrede yayılmaları sırasında engeller, rüzgâr

etkisi ve günlük sıcaklık değişimleri gibi dış tesirlerle kırılma ve kıvrılmalara uğramaları

sonucu ortaya çıkan ve içerisinde ses düzeylerinin 10-15 dBA kadar azalma gösterdiği

alanlardır.

29) Gürültü Azaltma Katsayısı (NRC): Konuşma seslerinin algılanmasında önemli olan ve

250-2000 Hz arasındaki frekans bölgesinde malzemelerin ortalama ses yutuculuk katsayılarını

veren tek sayılı bir birimdir:

? : ses yutuculuk katsayısı (0.0 - 1.0)

30) Reverberasyon zamanı: Bir hacmin akustik özelliğini belirleyen bir kriterdir. Hacim

içinde faaliyette olan bir ses kaynağının susmasından itibaren ses düzeylerinin 60 dB

düşmesine kadar geçen saniye biriminde zaman süresidir.

Görev Yetki ve Sorumluluklar

Madde 5 - 1) Bu yönetmeliğin, kendi yetki alanları içerisinde uygulanmasından, mahallin en

büyük mülki amiri, belediyeler ve köy tüzel kişilikleri sorumludur. Mahallin en büyük mülki

amiri, belediyeler ve köy tüzel kişilikleri teknik konularda Mahalli Çevre Kurulları’nın

görüşünü alabilirler ve yardım isteyebilirler. Mahalli Çevre Kurulları bu istekleri yerine

getirmekle yükümlüdürler.

2) Başbakanlık Çevre Genel Müdürlüğü, gürültü kontrolü konusunda ilgili kuruluşlar arasında

koordinasyonu sağlamakla yükümlüdür.

İKİNCİ BÖLÜM : Gürültü Kaynakları; Karayolu, Havayolu Taşıma Araçları, Sanayi, Yol ve

İnşaat Makinaları

Madde 6 - Sanayi, Yol ve İnşaat Makinaları;

1) Değişik gürültü kaynakları ve bu kaynaklardan yayılmasına izin verilen maksimum gürültü

seviyeleri EK-1’de verilmiştir. Bu ses seviyelerinden daha yüksek gürültü çıkaran araçların

gerekli tedbirler alınmadan çalıştırılması, hizmete sokulması, kullanılması yasaktır.

2) Şantiye Gürültüsünün Seviyeleri; çevrede bulunan gürültüye hassas yapıların bir metre

uzaklığında Tablo 4’de verilen kabul edilebilir değerleri aştığı takdirde bu yönetmelikle

belirlenen yetkililerce şantiye çalışma saatlerinin azaltılması, yapının durdurulması tedbirleri

alınır.

Madde 7 - Karayolları Taşıtları;

1) Hiç kimse susturucusuz veya ses giderici diğer parçaları olmadan bir motorlu kara taşıtı

çalıştıramaz veya çalışmasına sebep olamaz. Bakım onarım veya diğer değiştirme amacı

dışında bir motorlu araç veya motosiklet üzerindeki susturucu veya ses giderici parça

çıkarılamaz, çalışamaz hale getirilemez.

2) Kamuya açık yerlerde çalıştırılan motorlu taşıtların çıkardıkları gürültüler, EK-1’de verilen

sınırları aşamaz.

3) Bir motorlu araç üzerinde veya içinde korna ile veya ses çıkaran başka bir cihaz ile tehlike

uyarısı vasfı taşımayan ses yapmak veya yapılmasına sebep olmak yasaktır. Taşıtların sesli

uyarıcıları TS-1875 ve TS-2214’e göre yapılan ölçmelerde araçtan 2.00 m. uzaklıkta ve 1.20

  1. yükseklikte 105-118 dBA olmalı ve frekans spektrumu 1800-3550 Hz. arasında

görünmelidir. Geçiş üstünlüğüne haiz taşıtlara Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 157 nci

maddesi hükmü uygulanır.

Madde 8 - Taşıtların iç gürültü seviyeleri Tablo 1’deki değerleri aşamaz.

Madde 9 - Havayolu, Demiryolu Taşıtları;

1) Türk tescilindeki ve yabancı ülke tescilindeki havayolu araçlarının iç ve dış trafiğe açık

hava alanlarımıza iniş ve kalkış yapabilmeleri için gürültü sertifikasına sahip bulunmaları

gerekir. Gürültü sertifikası bulunmayan Türk ve yabancı ülke tescilli havayolu taşıtları iç ve

dış trafiğe açık havaalanlarımıza gürültü tazminatı ödeyerek iniş ve kalkış yapabilirler. Bu

tazminatlarla ilgili esaslar Ulaştırma Bakanlığınca belirlenir ve tebliğ şeklinde yayımlanır.

2) Banliyo ve şehirlerarası trenler ile ağır ve hafif metrodan çıkan gürültüler EK-1’de verilen

sınır değerleri aşamaz.

Madde 10 - Havaalanı gürültü planları hazırlanmasını takiben Başbakanlık Çevre Genel

Müdürlüğünün gerekli gördüğü ve Ulaştırma Bakanlığı’nca uygun görülen havaalanlarında

Ulaştırma Bakanlığı’nca hava araçlarının az gürültülü iniş ve kalkış biçimleri belirlenir. Hava

aracı ve havaalanları için gürültü konusunda belirlenecek her türlü metod standart ve

kararlarda Ulaştırma Bakanlığı ile işbirliği yapılır.

Madde 11 - İşyerleri ile ilgili olarak;

1) İşitme sağlığı açısından kabul edilebilir en yüksek gürültü seviyeleri için Tablo-2’de

verilen değerler esas alınır.

2) Bu yönetmeliğin 5 inci maddesinde belirtilen yetkililer tarafından yapılan kontrollerde Ek-

1 ve 11 inci maddedeki sınırları aşan bir çalışma düzeni uyguladığı tespit edilen işyeri

sahipleri ve kamuya ait işyeri yöneticilerine mahallin en büyük mülki amiri tarafından bir

aylık süre verilerek durumu düzeltmeleri istenir. Endüstriyel makina araç ve gerecin gövdeleri

ve eksozlarıyla yayılan hava kaynaklı seslerin, aracın yapısal özelliğine, kaynağın yapı

içindeki konumuna ve oturduğu yere ve bağlantılarına, çevredeki ses yansıtıcı diğer yüzeylere

ve yapı elemanı aracılığıyla yayılan darbe seslerinin ve mekanik vibrasyonların ise aracın

yapısına, monte edilme şekline, operasyon tekniğine, yapılan işe, bakımına ve kullanılan araç

adedine bağlı olduğu gözönünde tutularak gürültü kontrolü yapılır. Bu gereği yerine

getirmeyen imalathane ve işyerlerinin faaliyetleri kısmen veya tamamen, süreli veya süresiz

olarak durdurulur.

3) İşyerlerinde tavsiye edilen gürültü seviyelerinin aşıldığı, gürültü ve vibrasyonların

kaynağında azaltılması için teknik imkanların yetersiz olduğu durumlarda, işveren işçilere

1475 sayılı İş Kanununda belirtilen koruyucu giysiler ve gereçleri sağlamakla yükümlüdür.

(*)

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

NOT : (*) 22/05/2003 kabul tarihli, 10/06/2003 tarih ve 25134 sayılı R.G.de yayımlanan 4854

sayılı "İş Kanunu"nun Geçici 1. Maddesi gereğince, mevzuatta 1475 sayılı Kanuna yapılmış

olan atıflar 4857 sayılı Kanuna yapılmış sayılır.

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM : Yerleşim, Yapı, Malzeme (Yerleşim Bölgeleri İçin Temel Kriterler)

Madde 12 - 1) Trafik gürültüsü için temel kriterler 35 dBA-45 dBA aralığında seçilir.

Yerleşme yerine ve gün içindeki zaman dilimine bağlı olarak Tablo-3’deki düzeltmeler

yapılır.

2) Diğer gürültü kaynakları için yapıların 1.00 m. uzaklığındaki gürültü seviyeleri Tablo-4’de

verilen sınırları geçemez.

3) Yerleşim alanı içinde bulunan yapı tiplerine göre kabul edilebilir iç mekan ses basıncı

seviyeleri için Tablo-5’deki değerler uygulanır.

4) Yapıların mimari projelerin hazırlanmasında esas alınmak üzere yapılar içindeki gürültüye

hassas faaliyet alanları ile gürültü kaynağı olan faaliyet alanları Tablo-6’da verilmektedir.

Madde 13 - Karayolu, Demiryolu, Havaalanları ve İmar Planları ile İlgili Olarak;

1) Mevcut karayolları ve şehiriçi ana arterler ve çevre yollardan yayılan gürültülerin

seviyelerini gürültü kaynağından en az 300 m. uzaklık içerisinde gösteren gürültü haritaları

belediyelerce hazırlanıp imar planlarında gürültünün azaltılmasına sağlayacak tedbirler bu

yönetmelikle belirlenen esaslar çerçevesinde alınır.

2) Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Ulaştırma Bakanlığı ve Belediyeler şehir içi ve dışı trafik

yollarını planlarken gürültü problemini de gözönüne alarak gürültüye hassas alanlardan yoğun

yolları uzaklaştırmak, yerleşme içinden geçmesi zorunlu ve yoğunluğu 10.000 taşıt/saat’den

büyük olan yolların kodunu düşürerek yarma ve şevler içine almak, yol kaplamasını belirli yol

kesimleri için az gürültü yaratacak türden seçmek, yol eğimini ayarlamak, kavşak, dönemeç

ve ışıkları düzenleyerek trafiğin duraksız akışını sağlayarak gürültüyü azaltmak, durakları

uygun seçmek, yol kenarlarına gürültü perdeleri inşa etmek, yeni yollar ile trafik yoğunluğunu

yerleşme dışına kaydırıcı tedbirler almak, ağır taşıtları belirli yollarda sınırlandırmak, hız

sınırları koymak konularında gerekli çalışmaları Başbakanlık Çevre Genel Müdürlüğü ile

koordinasyon içinde yürütürler.

3) Bayındırlık ve İskan Bakanlığı, Ulaştırma Bakanlığı ve Valiliklerin işbirliği ile bütün tren

ve lokomotiflerin ses ölçümlerinin yapılması, standartlara uygun olmayan trenlerde gürültü

kontrolü amacıyla lokomotiflere susturucu takılması, fren özelliklerinin değiştirilerek diskli

frenlerin kullanımı, makina yapısında önlemlerin alınması, lokomotif ve vagonların

tekerleklerinin düzeltilmesi, yağlanması ve tekerleklerde ses yutucu malzeme kullanımı gibi

yapı ile ilgili tedbirlerin alınması, demiryollarında ise rayların sık sık bilenmesi, parlatılması,

rayların belirli kesimlerinde lastik takozlar kullanılması, ray bağlantılarının kaynaklı duruma

getirilmesi, demiryolu dönüşlerinin uygun biçimlenmesi, banketlerin vibrasyon iletmeyen

malzeme ile kaplanması, tren yolu kodunun çevreye göre ayarlanması tren yolu çevrelerinin iç

yüzeylerinde ses yutuculuğunun arttırılması sağlanır.

4) Metrolar İçin :

- Belediyeler şehir içi metro gürültü ve vibrasyon kontrolü için, metro içinde, istasyonlarda,

metronun geçtiği hatlarda aşağıdaki esaslara uygun uygulama yapılır.

- Bekleme, iniş ve biniş platformlarında ve istasyonlarda, vantilasyon şaftlarına ilişkin izin

verilen gürültü seviyeleri Tablo 7’de verilmiştir.

- Yeraltı istasyonları içinde, yansımış sesleri kontrol etmek üzere duvar ve tavanlarda akustik

tedbir alınır. İstasyon boş iken 500 Hz.de reverberasyon zamanı 1.2-1.4 saniye olmalı, içeride

kullanılacak akustik malzemenin NRC; ses azaltım katsayısı, en az 0.60 ve 500 Hz.deki

minimum yutuculuk katsayısı 0.60 alınır. Yutucu malzeme ile kaplanacak olan, tavan ve

duvarların toplam alanının % 35’i ve tavan alanının % 50 sinden az olamaz.

- Kent içi ve dışında metronun gürültüye duyarlı alanlardan geçtiği yerlerde gürültü perdeleri

yapılır.

- Fanların ve diğer gürültülü ekipmanın bulunduğu alanlar, diğer genel kullanım

mekanlarından uzaklaştırılır, bu yapılamıyorsa bölme duvarlarında ve kapılarında ses yalıtımı

yapılır.

5) Yeni hava alanı yapımı veya mevcut hava alanlarının geliştirilmesinde ilgili kuruluşlarca

gürültü faktörü gözönünde bulundurulur.

6) Yerleşme düzeni içinde gürültülü ve gürültüye hassas noktalar imar planı kapsamı içinde

belediyelerce dikkate alınır. Nüfusu 10.000 kişinin altında olan ve imar planı yapmak ihtiyacı

duyulmayan yerleşim alanlarında denetim, mülki amirler tarafından yapılır.

7) Planlama kararlarında, gürültü kaynaklarına ilişkin özelliklerden ulaşım hacmi ağır taşıt

yüzdeleri, günlük tren yoğunlukları fren türleri, havaalanı kapasitesi ve tesislerine ayrılacak

alanlar endüstri türleri ve alanları geçici veya sürekli şantiye alanları için ön belirlemeler ve

bu gürültü kaynaklarının gelecekte öngörülen gelişimleri gözönünde tutulur. Öngörülen nüfus

yoğunlukları için planlanacak arazi parçalarının kullanım amaçları, hizmet alanları ve bu

alanlar arası faaliyet ilişkilerinin çevre gürültülerinden etkilenmeleri açısından gözden

geçirilir. Fiziksel çevre faktörlerinden arazi topografyası, bitki örtüsü ve ağaç grupları rüzgâr,

sıcaklık değişimleri gibi iklimle ilgili elemanların oluşturduğu akustik gölge bölgeleri ve tabii

ve suni engeller, planlamada gürültü kontrolü elemanı olarak kullanılır.

8) İmar parselasyon planları ve parselasyon haritaları yapılırken yapı kitleleri içerisindeki

gürültüye duyarlı hacimlerin ve yapı çevresinde yer alan faaliyete açık alanların gürültüden

korunmasını sağlayacak biçimde yerleştirme ve biçimlendirme yapılır.

9) Büyük ölçekli imar planı yapımında ve mimari projelendirmede gürültü kontrolü için

yapının tipi, yapı gruplarının düzeni, kat adedi, bina aralıkları, binaların konumları bina tipleri

mimari planları, kitlelerin geometrik biçim ve boyutları ve dış duvarların ses yansıtıcılık

özellikleri gibi faktörler gözönünde tutulur. Yapılar ve faaliyet alanları gürültü kaynağına

göre uygun yönlendirilirler. Dar ve az pencereli cepheleri gürültü kaynaklarına veya gürültülü

alanlara geniş ve çok pencereli cepheleri ise arazinin sakin bölümüne bakmasına dikkat edilir.

Yapı kitlesinin yalnız bir yüzünde cepheleri bulunan eş fonksiyonlu kullanımlar için benzer

şartların her iki taraf içinde sağlanması amacıyla kitle, gürültü kaynağına dik yerleştirilir.

Avlular, ön ve arka bahçeler, teraslar, rekreasyona ayrılmış ortak dış alanlar ve parklar için

parsellerinde zorunlu olarak sıkışık alanlarda yapılacak düzenlemelerde parsel içlerinde geniş

ve reverberan olmayan ve sessiz dış cephelerde az pencereli duvarlar ve duyarlı olmayan

hacimler getirilir. Bir karayolunun iki tarafına yerleştirilecek binalar karşılıklı yansıma

olaylarından kaçınacak şekilde şaşırtılarak yerleştirilirler. Gürültüye duyarlı yapılar ve yapı

içindeki duyarlı hacimleri korumak için, yapı ile gürültü kaynağı arasına yeterli uzaklıkta

üzeri çim kaplı toprak yığmalar ve yeşillikle sarılmış perde duvarlar yapılabilir. Gürültü

kaynağı ile yapı arasındaki yer örtüsü, yumuşak çimen veya yumuşak toprak seçilerek sert

zeminlerden kaçınılır.

10) Yerleşim bölgelerinde yapıların içinde gürültüden rahatsızlığı ve sağlığın bozulmasını

önlemek için yeni yapılacak yapılarda ve eski yapıların büyük onarımında yapı elemanlarında

dış ve iç duvar döşeme, tavan ve çatıda ses yalıtımları mülk sahiplerince yapılır.

11) Dış duvarların 100 m. ötesinde mevcut veya gelecek için tahmin edilen gürültü seviyeleri

ile hacimlerin tiplerine bağlı olarak izin verilen Tablo 4’deki en yüksek gürültü seviyeleri

arasındaki farka göre uygun bir yapı elemanı konstrüksiyonu seçilir. Katsayının bağlı olduğu

yüzeyin gözenekliliği pürüzlülüğü, ağırlığı tabakalı veya masif olması, tabaka boşluğu,

aradaki yalıtım malzemesi tabakalarının birbirine, elemanın diğer strüktürel elemanlara

bağlantı, türleri, sayıları, pencere bileşeninin alanı, duvar üzerindeki yeri, cam kalınlığı, cinsi,

doğrama detayları ve duvara bağlantıları yapı elemanın toplam alanı gibi faktörler gözönünde

tutulur.

12) Yapı malzemelerinin cinsine bağlı olarak yapı, duvar, tavan döşeme gibi bileşenlerinin ses

geçirme kayıplarının belirlenmesinde TSE standartları kullanılır.

13) Belediyeler gerekli gördükleri yapılarda gerek iç, gerekse dış çevre gürültüsünün kontrolü

için akustik rapor isteyebilirler.

14) Bitişik nizam yapılarda ortak bölme elemanları ara döşemeler, tavan ve bitişik duvarlar

aracılığıyla iletilen hidrofor, asansör, ev aletleri, çöp bacaları, tesisat, radyo, televizyon ve

buna benzer seslere karşı yalıtım Türk Standartları Enstitüsü’nce yayınlanmış standartlarda

belirtilen değerleri sağlayacak biçimde yapılır ve aynı standartlarda öngörülen ölçme

metodları ile kullanılacak yalıtımın yeterliliği belediyelerce kontrol edilir.

15) Mevcut yapılarda kullanım dışında başka amaçlarla kullanılan bina ve hacimlerdeki

faaliyetlerden doğan ve yapı içinde diğer bölümlere iletilen seslere karşı tedbirler, bu

faaliyetleri yapanlar tarafından alınır.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM : Diğer Gürültü Yasakları

Madde 14 - Endüstri yapıları veya işyeri sahipleri işyerlerini açma izni alırken çevreye gürültü

yayma açısından kendi sınırları içerisinde makina, araç ve donatımların yapı içinde ve dışında

uygun yerleştirilmesi, arazi sınırları içinde engellemeler, donatımı kılıflama ile alınacak

tedbirler yapının dış duvar açıklıklarının yerinin uygun tespit edilmesi gibi tedbirleri almakla

ve bunları 5 nci maddede belirtilen yetkililere bildirmekle yükümlüdür.

Madde 15 - Konut bölgeleri içinde ve yakın çevresi ile gürültüye hassas diğer bölgelerde

yapım işlerinde kullanılan ve EK-1’de belirtilen gürültü çıkaran alet ve makinaların iş

günlerinde 20.00-08.00 saatleri arasında, tatil günlerinde ise, ancak belediyelerce alınacak

özel izinlerle belirlenen sürelerde kullanılması mümkündür.

Madde 16 - Şehir içi yolların ve yerleşim bölgelerinden geçen karayollarının yapım ve

onarımları ile bina yıkım işlemleri sırasında doğacak gürültüleri kontrol etmek için gerekli

tedbirler, gürültü yapıcıları ve ilgili kuruluşlar tarafından alınır. Bu tedbirlerle ilgili olarak

gürültülü makinaların kullanımı sınırlandırılabilir.

Madde 17 - Gerek bahçeli gazino, kahvehane, diskotek, dans salonları, lunaparklar, piknik

yerleri, düğün salonları, açık hava sinemaları, kulüpler, lokantalar, barlar, dükkânlar gibi

kamuya açık yerlerde ve gerekse konutlar bahçe ve balkonlar, avlular gibi özel yerleşim

alanlarında elektronik olarak yükseltilmiş müzik seslerinin ses seviyeleri kaynağın hemen

yakınında 90 dBA’yı aşamaz. Yerleşme bölgelerinde konutlar, oteller gibi dinlenme tesisleri

ve diğer hassas yapıların bulunduğu çevrelerde yayılan bu seslerin değerleri, mevcut arka plan

gürültüsü düzeylerini 5 dBA’dan fazla aşamayacak biçimde kontrol altına alınır.

Madde 18 - 17’nci maddede belirtilen kapalı eğlence yerlerinin dış giriş kapılarının üzerine

“Dikkat : içerideki ses düzeyi devamlı duyma bozukluğuna yol açabilir” şeklinde ikaz

levhaları asıldığında ve 17’nci maddeye uyulduğunda gürültü düzeyleri için bir sınırlama söz

konusu olamaz.

Madde 19 - Yetkili kurumlarca saatleri belirlenerek gösterilen yerler dışında, oturma veya

ticaret alanlarında, yüksek sesle haykırarak ve ses yükselticisi gibi vasıtalar kullanarak satış

yapmak yasaktır.

Madde 20 - Radyo, televizyon setleri, müzik aletleri ve benzeri aletleri, oturma alanları ve

yakın çevresi ile gürültüye hassas bölgelerde gürültü rahatsızlığı verecek şekilde 24.00-7.00

saatleri arasında çalmak, kamuya açık sulardaki bir deniz aracı içinde veya kamuya açık diğer

alanlarda ve kamunun geçit hakkı olan alanlarda 15 metre mesafede dahi gürültü rahatsızlığı

meydana getirecek şekilde çalmak, toplu taşıma araçlarında gürültü rahatsızlığına sebep

olacak şekilde çalmak yasaktır.

Madde 21 - Özel mülklerde, aynı mülk sınırları içerisinde veya bitişiğinde, kamuya açık

alanlarda veya kamu için geçit hakkı olan alanlarda insanların ve yapıların vibrasyon menfi

etkilenme sınırının üzerinde titreşim meydana getirecek bir aracı çalıştırmak veya

çalıştırılmasına izin vermek yasaktır.

Madde 22 - Oturma alanları ve yakın çevresi ile gürültüye hassas bölgelerde rahatsız edecek

şekilde deniz motoru, motosiklet veya herhangi bir motorlu aracı imal etmek, üzerinde

değişiklik yapmak veya deneme çalıştırmaları yapmak yasaktır.

Madde 23 - Göl, nehir, dere veya başka su yollarında 15 metre mesafede veya kıyının daha

yakın olduğu yerlerde en yakın kıyı şeridinde 70 dBA’yı ve tekne içinde 80 dBA’yı (Leq)

geçecek şekilde gürültü düzeyi hasıl edecek deniz motoru işletmek ve işletilmesine müsaade

etmek yasaktır.

Madde 24 - Motor gücü ile çalıştırılan ve gürültü rahatsızlığı yapan model deniz motorları,

model uçaklar gibi model araçları oturma alanları ve yakın çevresi ile gürültüye hassas

bölgelerde ve kamu açık alanlarında 20.00 - 8.00 saatleri arasında çalıştırmak veya

çalıştırılmasına izin vermek yasaktır.

Madde 25 - Oturma alanlarındaki yapılar içinde ve dışında; gürültü rahatsızlığına neden

olacak biçimde mekanik güçlü dikiş makinesi, matkap, testere, öğütücü, çimen biçme

makinası, veya benzeri araçların 20.00 - 8.00 saatleri arasında çalıştırılması veya

çalıştırılmasına izin verilmesi yasaktır.

Madde 26 - Lisanslı olarak işletilmelerine yetkili kurumun izni olmaksızın, patlayıcı, maytap

ve benzeri şeyleri kullanma, ateşleme ve bunun sonucunda kamuya açık alanlarda, yollarda ve

oturma alanlarında gürültü rahatsızlığına sebep olacak biçimde yüksek seviyede ses çıkarmak

yasaktır.

Madde 27 - Yangın, hava saldırısı, soygun gibi olağanüstü durumlar ve mecburi denemeler

dışında, herhangi bir yangın alarmı, soygun alarmı veya sivil savunma alarmı, siren, düdük

veya benzeri olağanüstü durum sinyal aletlerinin kasten çalıştırılmaları veya çalıştırılmasına

izin verilmesi yasaktır. Olağanüstü durum sinyallerinin denemesi saat 10.00 dan önce 20.00’

den sonra olmamak şartıyla her zaman günün aynı saatinde uygulanır. Bu deneme ayda bir

defadan fazla yapılamaz. Bina dışında kullanılan soygun veya yangın alarmı ile motorlu araç

soygun alarmları 5 dakika için otomatik olarak ayarlanmadığı takdirde bunlara izin verilmez.

Madde 28 - Sık sık veya belirli zaman aralıkları ile sesler çıkararak gürültü rahatsızlığına

sebep olan hayvanları oturma alanları ve gürültüye hassas bölgelerde bulundurmak yasaktır.

Kamu hayvanat bahçeleri için bu hüküm uygulanmaz.

BEŞİNCİ BÖLÜM : Çeşitli Hükümler

Madde 29 - Milli Savunma Bakanlığı’na bağlı tesislerde zorlayıcı savunma sebepleri ve

milletlerarası yükümlülüklerin yerine getirilmesi sözkonusu olduğunda bu yönetmelik

hükümleri uygulanmayabilir.

Gürültü Verilerinin Sağlanması ve Denetime Hazır Bulundurulması Mecburiyeti

Madde 30 - Yönetmelikle gürültü kaynağı olarak belirlenip, bir liste halinde yayınlanan

makina, araç, gereç ve ulaşım araçlarını ve benzerlerini imal edenler, satanlar, kullananlar ve

işletenler, yönetmelikle belirlenen en yüksek ses düzeylerini aşıp aşmadıklarının

denetlenebilmesi amacı ile, düzenli gürültü ölçmelerini yaptırarak belgelendirmek zorundadır.

Denetim

Madde 31 - Bu yönetmelikle getirilen sınırlamalar ve yasaklamalara uyulup uyulmadığının

denetimi, gerekli müsaadelerin verilmesi; Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nın imar

mevzuatları, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğü, 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu,

5442 sayılı İl İdaresi Kanunu, 1580 sayılı Belediyeler Kanunu ve 3030 sayılı Büyükşehir

Yönetimi Hakkındaki Kanun hükümlerine göre yapılır. Mahallin en büyük mülki amiri ve

onların yetkili kılacağı belediyeler ve köy tüzel kişilikleri tarafından tatbik edilir.

Ceza Hükümleri

Madde 32 - Her kim kasten veya ihmal ile bu yönetmelik ile getirilen,

A - Madde 6’ya göre sanayi, yol ve inşaat makinalarının çalıştırılmasında, hizmete sokulması

ve kullanılmasında yasaklara, şantiyeler için belirlenmiş gürültü sınırlarına uymazsa,

B - Madde 7’ye göre karayolu taşıtları ile ilgili tedbirlere, gürültü sınırlarına ve yasaklara

riayet etmezse,

C - Madde 8’e göre, taşıtların iç gürültü düzeyleri için verilen sınır değerleri aşarsa,

D - Madde 9’un 1 inci fıkrasına göre uygulamayı ihlal ederse,

E - Madde 9’un 2’nci fıkrasına göre banliyo ve şehirlerarası trenler, ağır ve hafif metro için

verilen gürültü sınırlarını aşarsa,

F - Madde 11’e göre işyerleri için getirilen işitme sağlığı açısından düzenlemelere uymazsa,

G - Madde 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27 ve 28’e göre getirilen

tedbirleri almaz ve yasaklara uymazsa,

H - Madde 30’a göre gürültü verilerinin sağlanması ve denetime hazır bulundurulması

mecburiyetini yerine getirmezse,

Yönetmeliği ihlal etmiş olur.

Bu durumda 2872 sayılı Çevre Kanunu ve 2872 sayılı Çevre Kanununun Bazı Maddelerini

Değiştiren 3301 Sayılı Kanunun ilgili hükümleri uygulanacağı gibi fabrika, atölye, işyeri ve

eğlence yeri sahipleri de mahallin en büyük mülki amirince verilecek bir aylık süre zarfında

durumu düzeltmedikleri takdirde müesseseleri kısmen veya tamamen süreli veya süresiz

olarak kapatılır.

Geçici Madde

Geçici Madde 1 - Bu yönetmelikte gürültü sınırları belirlenen araçların ve gürültü kaynağı

olarak liste halinde verilen makinaların, öngörülen sınırları aşıp aşmadıklarının kontrol

edilebilmesi-aşmaları halinde tedbirlerin alınabilmesi; ayrıca bu Yönetmelik doğrultusunda

gerekli diğer düzenlemelerin yapılabilmesi amacıyla, süreye ihtiyaç duyulan hususlarda, ilgili

kuruluşlara Yönetmelik hükümlerine uyulması için işbu Yönetmeliğin yayımlandığı tarihten

başlayarak 2 (iki) yıl süre verilir. Bu süre dördüncü bölüm hükümleri için geçerli değildir.

Yürürlük

Madde 33 - Bu Yönetmelik Resmi Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer.

Yürütme

Madde 34 - Bu Yönetmelik hükümlerini Başbakan yürütür.

Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği

BİNALARDA ENERJİ PERFORMANSI YÖNETMELİĞİ

 

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar

Amaç

MADDE 1 – (Değişik:RG-1/4/2010-27539)

 (1) Bu Yönetmeliğin amacı, binalarda enerjinin ve enerji kaynaklarının etkin ve verimli kullanılmasına, enerji israfının önlenmesine ve çevrenin korunmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.

Kapsam

MADDE 2 – (Değişik:RG-1/4/2010-27539)

(1) Bu Yönetmelik mevcut ve yeni yapılacak binalarda;

  1. a) Mimari tasarım, mekanik tesisat, aydınlatma, elektrik tesisatı gibi binanın enerji kullanımını ilgilendiren konularda bina projelerinin ve enerji kimlik belgesinin hazırlanmasına ve uygulanmasına ilişkin hesaplama metotlarına, standartlara, yöntemlere ve asgari performans kriterlerine,
  2. b) Enerji kimlik belgesi düzenlenmesi, bina kontrolleri ve denetim faaliyetleri için yetkilendirmelere,
  3. c) Enerji ihtiyacının, kojenerasyon sistemi ve yenilenebilir enerji kaynaklarından karşılanmasına,

ç) Ülke genelindeki bina envanterinin oluşturulmasına ve güncel tutulmasına, toplumdaki enerji kültürü ve verimlilik bilincinin geliştirilmesine yönelik eğitim ve bilinçlendirme faaliyetlerine,

  1. d) Korunması gerekli kültür varlığı olarak tescil edilen binalarda, enerji verimliliğinin artırılmasına yönelik önlemler ve uygulamalar ile ilgili, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulunun görüşünün alınarak bu görüş doğrultusunda yapının özelliğini ve dış görüntüsünü etkilemeyecek biçimde enerji verimliliğini arttırıcı uygulamaların yapılmasına

ilişkin iş ve işlemleri kapsar.

(2) Sanayi alanlarında üretim faaliyetleri yürütülen binalar, planlanan kullanım süresi iki yıldan az olan binalar, toplam kullanım alanı 50 m2’nin altında olan binalar, seralar, atölyeler ve münferit olarak inşa edilen ve ısıtılmasına ve soğutulmasına gerek duyulmayan depo, cephanelik, ardiye, ahır, ağıl gibi binalar bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır.

Dayanak

MADDE 3 – (Değişik:RG-1/4/2010-27539)

 (1) Bu Yönetmelik, 18/4/2007 tarihli ve 5627 sayılı Enerji Verimliliği Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (ç) ve (d) bentleri ile 13/12/1983 tarihli ve 180 sayılı Bayındırlık ve İskân Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 30/A numaralı maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Tanımlar ve kısaltmalar

MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;

  1. a) Aydınlatma enerji tüketimi: Binanın aydınlatılması için harcanan toplam enerjiyi,
  2. b) Aydınlatma yükü: Aydınlatma için kullanılan toplam kurulu gücü,
  3. c) Bağımsız bölüm: Anagayrimenkulün ayrı ayrı ve başlı başına kullanılmaya elverişli olup, 2/7/1965 tarihli ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu hükümlerine göre bağımsız mülkiyete konu olan bölümlerini,

ç) Bakanlık: Bayındırlık ve İskan Bakanlığını,

  1. d) Bina: Kendi başına kullanılabilen, üstü örtülü olan insanların içine girebilecekleri ve insanların oturma, çalışma, eğlenme veya dinlenmelerine veya ibadet etmelerine yarayan ve hayvanların ve eşyaların korunmasına uygun yapıyı,
  2. e) Bina sahibi: Bina üzerinde mülkiyet hakkına sahip olan gerçek veya tüzel kişiyi veya varsa intifa hakkı sahibini, eğer her ikisi de yoksa binaya malik gibi tasarruf edeni,
  3. f)(Değişik:RG-1/4/2010-27539)Bina yöneticisi: Kat Mülkiyeti Kanununa göre atanmış veya seçilmiş veya belirlenmiş olan ve bina yönetimini sağlayan kişiyi,
  4. g) Bireysel ısıtma: Bağımsız bölüm içerisine yerleştirilen bir ısı üretim kaynağından elde edilen ısıtma enerjisi ile bağımsız bölümün ısıtılmasını,

ğ) Bölgesel ısıtma sistemi: Bir merkezden elde edilen ısıtma enerjisinin, mahalle ve daha büyük ölçekteki yerleşimlerde yer alan binalara dağıtılmasını ve bağımsız bölümlerin ısıtılmasını sağlayan sistemi,

  1. h) Bölgesel sıhhi sıcak su sistemi: Bir merkezden elde edilen sıhhi sıcak suyun bölge içerisindeki binalara ve bağımsız bölümlere dağıtılması ve kullanılmasını sağlayan sistemi,

ı) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

  1. i) Enerji kimlik belgesi: Asgari olarak binanın enerji ihtiyacı ve enerji tüketim sınıflandırması, yalıtım özellikleri ve ısıtma ve/veya soğutma sistemlerinin verimi ile ilgili bilgileri içeren belgeyi,
  2. j)(Değişik:RG-28/4/2017-30051) Enerji kimlik belgesi vermeye yetkili kuruluşlar: Enerji kimlik belgesi düzenlemek üzere Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş gerçek veya tüzel kişileri,
  3. k)(Mülga:RG-1/4/2010-27539)
  4. l)(Mülga:RG-1/4/2010-27539)
  5. m) Enerji yöneticisi: Binalarda enerji yönetimi ile ilgili faaliyetleri yerine getirmekle sorumlu ve enerji yöneticisi sertifikasına sahip kişiyi,
  6. n)(Mülga:RG-1/4/2010-27539)
  7. o) Halojen lamba: İçinde halojen gaz bulunan tungsten halojen ve metal halojen olmak üzere iki çeşidi bulunan lambaları,

ö) Hizmet amaçlı binalar: Kamu binaları, okullar, ibadethaneler, hastaneler, sağlık merkezleri ve benzeri amaçlara tahsis edilmiş binaları, sığınma veya yaşlı veya çocukların bakımı için tahsis edilmiş sosyal hizmet binalar ve benzeri amaçlar için tahsis edilmiş binaları, sinema ve tiyatro, toplantı salonları, sergiler, müzeler, kütüphaneler, kültürel binalar ve sportif faaliyetlere tahsis edilen binalar ve benzeri amaçlara tahsis edilmiş binaları,

  1. p) Isı pompası: Toprakta, havada ve suda düşük sıcaklıkta mevcut olan enerjinin, ısıtma ve/veya soğutma yapmak amacıyla bina içine iletilmesini sağlayan düzeneği,
  2. r) İlgili idare: Yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi verme yetkisine sahip belediye ve mücavir alan sınırları içindeki uygulamalar için büyükşehir belediyeleri ile diğer belediyeleri, bu alanlar dışında kalan alanlarda valilikler ile diğer idareleri,
  3. s) İklimlendirme sistemi: Ortam havasının, neminin, temizliğinin ve sıcaklığının bir arada kontrol edildiği ve taze hava ihtiyacının karşılandığı sistemi,

ş) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) İşletmeci kuruluş: Mekanik ve elektrik sistemlerinin çalışmasından sorumlu kuruluşu,

  1. t)(Mülga:RG-1/4/2010-27539)
  2. u) Kaskad kazan sistemi: Birbirleri ile mekanik ve elektronik olarak haberleşmeli çalışan, ihtiyaca göre sıralı devreye girerek yakıt tasarrufu sağlayan, kazan yedekleme sıkıntısının olmadığı kazan sistemlerini,

ü) Kazan: Yakıtın yakılması sonucu açığa çıkan enerjinin ısı taşıyıcı akışkana aktarılmasını sağlayan basınçlı kabı,

  1. v) Kojenerasyon: Isı ve elektrik ve/veya mekanik enerjinin aynı tesiste eş zamanlı olarak üretimini,
  2. y) Mekanik tesisat: İnşaat işlerinde makine mühendisliği etkinlik alanına giren ısıtma, soğutma, havalandırma, temiz ve pis su, sıhhi sıcak su ve yangın söndürme sistemleri işlerinin tümünü,
  3. z) Merkezi ısıtma sistemi: Bir merkezden elde edilen ısıtma enerjisi ile birden fazla bağımsız bölümün ısıtılmasını sağlayan sistemi,
  4. aa) Merkezi sıhhi sıcak su sistemi: Bir merkezden elde edilen sıhhi sıcak suyun binalara ve bağımsız bölümlere dağıtılması ve kullanılmasını sağlayan sistemi,
  5. bb) Merkezi soğutma sistemi: Bir merkezden elde edilen soğutma enerjisi ile birden fazla bağımsız bölümün soğutulmasını sağlayan sistemi,
  6. cc)(Mülga:RG-1/4/2010-27539)

çç) Mevcut bina: Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden önce yapı ruhsatı alınıp yapımı devam eden veya yapımı tamamlanan binayı,

  1. dd) Nihai enerji tüketimi: Son kullanıcı tarafından binasında veya bağımsız bölümünde katı, sıvı veya gaz yakıtlardan elde edilen enerjinin ve elektrik enerjisinin toplam tüketimini,
  2. ee)(Mülga:RG-1/4/2010-27539)
  3. ff)(Mülga:RG-1/4/2010-27539)
  4. gg) Ticari amaçlı binalar: İş merkezleri, ofis ve benzeri amaçlara tahsis edilmiş binalar ve eğlence ve alışveriş merkezleri ve benzeri amaçlara tahsis edilmiş binalar ile otel, motel, pansiyon ve benzer amaçlara tahsis edilmiş binaları,

ğğ) TSE: Türk Standardları Enstitüsünü,

  1. hh) Yenilenebilir enerji: Hidrolik, rüzgar, güneş, jeotermal, biyokütle, biyogaz, dalga, akıntı ve gel-git gibi fosil olmayan enerji kaynaklarından elde edilebilen enerjiyi,

ıı) Yıllık enerji ihtiyacı: Binanın ısıtma, sıhhi sıcak su, soğutma, elektrik ve aydınlatma sistemleri için birincil enerji cinsinden ortama bir yıl içerisinde verilmesi gereken ısı enerjisi miktarını,

  1. ii) Yıllık ısıtma enerjisi ihtiyacı: Isıtma sisteminden ısıtılan ortama bir yıl içerisinde verilmesi gereken net ısı enerjisi miktarını,
  2. jj)(Değişik:RG-1/4/2010-27539)Yıllık sıhhi sıcak su enerjisi ihtiyacı: Sıcak su temini için bir yıl içerisinde harcanan net ısı enerjisi miktarını,
  3. kk) Yıllık soğutma enerjisi ihtiyacı: Soğutma sisteminin soğutulan ortamdan bir yıl içerisinde atması veya çekmesi gereken net ısı enerjisi miktarını,
  4. ll)(Ek:RG-1/4/2010-27539) BEP-TR: Enerji kimlik belgelerinin düzenlenmesi için kullanılan ve Bakanlık internet adresinden erişim sağlanan yazılım programını,
  5. mm)(Ek:RG-1/4/2010-27539) Binalarda enerji verimliliği: Binalarda yaşam standardı ve hizmet kalitesinin düşmesine sebebiyet vermeksizin enerji tüketiminin azaltılmasını,
  6. nn)(Ek:RG-1/4/2010-27539)Birincil enerji tüketimi: Son kullanıcı tarafından binasında veya bağımsız bölümünde katı, sıvı veya gaz yakıtlardan elde edilen enerji ile tüketilen elektrik enerjisinin üretilmesi ve dağıtılması safhalarında tüketilen enerjilerle birlikte toplam tüketimlerini,
  7. oo)(Ek:RG-1/4/2010-27539)Denetim yapacak kurum ve kuruluşlar: Enerji kimlik belgesine göre binanın enerji tüketen ekipmanlarının, ilgili raporlarda belirtilen periyotlarda ilgili standartlarda belirtilen ve sistemin gerektirdiği periyodik kontrole, teste ve bakıma tabi tutulup tutulmadığının denetlenmesini yapacak olan ve Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş kurum veya kuruluşları,

öö) (Ek:RG-1/4/2010-27539) Genel aydınlatma: Bir hacmin tamamında belirli kriterler kapsamında, aydınlatmada vurgu, yönlendirme ve farklı aydınlık seviyesine gerek olan kısmi bölge gibi özel ihtiyaçlar dikkate alınmaksızın talepleri karşılamak amacıyla yapılan aydınlatmayı,

  1. pp)(Ek:RG-1/4/2010-27539)Güvenlik aydınlatması: Gece şartlarında bina çevresinin güvenlik açısından kontrolün ve gözetimin daha kolay yapılmasını sağlamak amacıyla yapılan çevre aydınlatmasını,
  2. rr)(Ek:RG-1/4/2010-27539)Kullanım alanı: Binanın inşa edilen ve kullanılabilen tüm bölümlerinin; duvarlar, kolonlar, ışıklıklar, giriş holleri, açık çıkmalar, hava bacaları, saçaklar, tesisat galerileri ve katları, ticari amaçlı olmayan ve binanın kendi ihtiyacı için otopark olarak kullanılan bölüm ve katlar, yangın merdivenleri, asansörler, tabii zemin terasları, kalorifer dairesi, kömürlük, sığınak, su deposu ve hidrofor dairesi çıktıktan sonraki alanı,
  3. ss)(Ek:RG-1/4/2010-27539)Önemli tadilat: Binada cephe, mekanik ve elektrik tesisatı gibi enerji tüketimini etkileyen konularla ilgili toplam tadilat maliyetinin, binanın emlak vergisine esas değerinin % 25’ini aştığı tadilatları,

şş) (Ek:RG-1/4/2010-27539) Yapı inşaat alanı: Işıklıklar hariç olmak üzere, bodrum kat, asma kat ve çatı arasında yer alan mekanlar ve ortak alanlar dahil yapının inşa edilen bütün katlarının alanını

ifade eder.

 

İKİNCİ BÖLÜM

İlkeler, Görevler, Yetkiler ve Sorumluluklar

İlkeler

MADDE 5 – (1) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Yeni bina tasarımında, mevcut binaların proje değişikliği gerektiren önemli tadilat projelerinde, mekanik ve elektrik tesisat değişikliklerinde binanın özelliklerine göre bu Yönetmelikte öngörülen esaslar göz önüne alınır.

(2) Binanın mimari, mekanik ve elektrik projeleri, diğer yasal düzenlemeler yanında, enerji ekonomisi bakımından bu Yönetmelikte öngörülen şartlara uygun değil ise, ilgili idare tarafından yapı ruhsatı verilmez.

(3) Bu Yönetmelik esaslarına uygun projesine göre uygulama yapılmadığının tespiti halinde, tesbit edilen eksiklikler giderilinceye kadar binaya, ilgili idare tarafından yapı kullanım izin belgesi verilmez.

(4) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Bu Yönetmelikte tanımlanmamış olan ve açıklık gereken hususlar hakkında, Ek-8a’da verilen Türk Standartlarının güncel halleri, bu standartların olmaması halinde ise, Ek-8b’de verilen Avrupa Standartlarının güncel halleri esas alınır.

(5) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Bu Yönetmeliğin uygulanmasında proje, yapım, denetim ve diğer konularda tereddüde düşülen hususlar hakkında Bakanlığın görüşü alınır.

(6) (Ek:RG-1/4/2010-27539) Mevcut binaların, dış cephe duvarlarında ısı yalıtımı, ısıtma sisteminde kazan değişikliği, ferdi ve merkezi ısıtma sistemleri arasında dönüşüm yapılması, merkezi soğutma sistemi kurulması, kojenerasyon sistemi kurulması veya yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik üretilmesi ile ilgili konularda tadilat yapılması halinde, bu Yönetmelik hükümleri doğrultusunda uygulama projesi hazırlanır ve yapı kullanım izni veren ilgili idare tarafından onaylanır ve uygulanması sağlanır.

(7) (Ek:RG-1/4/2010-27539) Bu Yönetmeliğin uygulanmasında, Avrupa Birliği mevzuatına uyum ile birlikte bu uyum kapsamında Avrupa Birliği ülkelerindeki binalarda asgari enerji performansı uygulamalarının bu Yönetmeliğe yansıtılması doğrultusunda gerekli değişikliklerin yapılması esastır.

(8) (Ek:RG-28/4/2017-30051) Mevcut binalarda gerçekleştirilecek ısı yalıtımı faaliyetinden önce uygulayıcı firma ile bina sahibi veya sahibi adına hareket etmeye yetkili kişi arasında asgari hüküm ve şartları Ek-9’da yer alan sözleşme düzenlenir.

Görev, yetki ve sorumluluk

MADDE 6 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasından;

  1. a) İlgili idareler,
  2. b) Enerji kimlik belgesi düzenlemeye yetkili kuruluşlar,
  3. c) Yatırımcı kuruluşlar,

ç) Bina sahipleri, bina yöneticileri veya enerji yöneticileri,

  1. d) İşletmeci kuruluşlar,
  2. e) İşveren veya temsilcileri,
  3. f) Tasarım ve uygulamada görevli mimar ve mühendisler,
  4. g) Uygulayıcı yükleniciler ve üreticiler,

ğ) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Binanın yapılmasında, kullanılmasında ve enerji kimlik belgesi düzenlenmesinde görev alan müşavir, danışman, proje kontrolü yapan gerçek veya tüzel kişiler, enerji kimlik belgesi düzenlemeye yetkili kuruluşlar, denetleme kuruluşları ve işletme yetkilileri, görevli, yetkili ve sorumludur.

(2) Yönetmelik hükümlerine göre inşa edilmemiş binalardan;

  1. a) Projenin eksik veya hatalı olması veya standartlara uygun olmaması halinde, proje müellifleri; yapımın eksik veya hatalı olması veyahut standartlara uygun olmaması halinde ise, varsa yapı denetim kuruluşu ve yüklenici veya yapımcı firma, yetkileri oranında sorumludur.
  2. b) Sistemin uygun çalışmaması işletmeden kaynaklanıyor ise, bina sahibi, yöneticisi veya varsa enerji yöneticisi veya işletmeci kuruluş doğrudan sorumlu olur.
  3. c) İlgili idareler, sorumluluğun takip, tespit ve gereğinin yerine getirilmesi hususunda görevli ve yetkilidir.

(3) İlgili idareler ve enerji kimlik belgesi düzenlemeye yetkili kuruluşlar, projelerin ve uygulamaların bu Yönetmelik hükümlerine uygun olup olmadığını denetler.

(4) Bu Yönetmeliğe uygun tasarım ve uygulaması yapılmayan binalara yapı ruhsatı veya yapı kullanım izin belgesi verilmesi durumunda, ilgili idareler, enerji kimlik belgesi düzenlemeye yetkili kuruluşlar ve varsa yapı denetim kuruluşları sorumlu olur.

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Bina Enerji Performansı Açısından Mimari Proje Tasarımı ve

Mimari Uygulamaları

Bina enerji performansı açısından mimari proje tasarımı

MADDE 7 – (1) Binaların mimari tasarımında, imar ve ada/parsel durumu dikkate alınarak ısıtma, soğutma, doğal havalandırma, aydınlatma ihtiyacı asgari seviyede tutulur, güneş, nem ve rüzgar etkisi de dikkate alınarak, doğal ısıtma, soğutma, havalandırma ve aydınlatma imkanlarından azami derecede yararlanılır.

(2) Mimari tasarımda dikkat edilmesi gereken hususlar aşağıda belirtilmiştir.

  1. a)(Değişik:RG-1/4/2010-27539)Binaların ve iç mekânların yönlendirilmesinde, güneş, rüzgâr, nem, yağmur, kar ve benzeri meteorolojik veriler dikkate alınarak oluşturulan mimari çözümler aracılığı ile istenmeyen ısı kazanç ve kayıpları asgari düzeyde tutulur.
  2. b)(Değişik:RG-1/4/2010-27539)Bina içerisinde sürekli kullanılacak yaşam alanları, güneş ısısı ve ışığı ile doğal havalandırmadan en uygun derecede faydalanacak şekilde yerleştirilir.
  3. c)(Değişik:RG-1/4/2010-27539) Mimari uygulama projesi ve sistem detaylarının, ısı yalıtım projesindeki bütün malzemeler ve nokta detayları ile bütünlük sağlaması, ısı yalıtımında sürekliliği sağlayacak şekilde, çatı-duvar, duvar-pencere, duvar-taban ve taban-döşeme-duvar bileşim detaylarını ihtiva etmesi gerekir.

ç) (Değişik:RG-1/4/2010-27539)  Binanın yapılacağı yere ilişkin olarak yenilenebilir enerji kaynak kullanılması imkânlarının araştırılması ile oluşturulacak raporlar, mimari çözümlerde öncelikle dikkate alınır.

Mimari uygulamalar

MADDE 8 – (1) Mevcut binaların dış kabuğu, binanın enerji performansını olumsuz etkileyecek şekilde değiştirilemez.

(2) (Değişik:RG-1/4/2010-27539)  Isı kaybeden düşey dış yüzeylerinin toplam alanının % 60’ı ve üzerindeki oranlarda camlama yapılan binalarda pencere sisteminin ısıl geçirgenlik katsayısının (Up) 2,1 W/m2K’den büyük olmayacak şekilde tasarımlanması ve diğer ısı kaybeden bölümlerinin ısıl geçirgenlik katsayılarının TS 825 Standardında tavsiye edilen değerlerden % 25 daha küçük olmasının sağlanması durumunda, bu binalar TS 825 Standardına uygun olarak kabul edilir. Söz konusu binalar için ısı yalıtım projesi ve hesaplamalar TS 825 Standardında tanımlanan usul ve esaslara göre yapılır. Bu hesaplamalar içerisinde bu fıkrada belirtilen şartların yerine getirildiğinin ayrıca gösterilmesi gerekir. Ayrıca, yaz aylarındaki istenmeyen güneş enerjisi kazançları için tasarım sırasında tedbirler alınır.

(3) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)  

(4) Yeni yapılacak binalar için ısı yalıtım raporu hazırlanmasının gerektiği durumlarda ve mevcut binalara yapılan uygulamalarda, iç yüzeyden dış yüzeye doğru oluşturulan katmandaki yapı ve ısı yalıtım malzemeleri, giydirme cam cephenin iç yüzeyindeki cama yapıştırılan film tabakasının ısıl geçirgenlik katsayısı, giydirme cam cepheli binanın bulunduğu iklim bölgesindeki TS 825 standardında tavsiye edilmiş olan ısıl geçirgenlik katsayısından büyük olamaz.

(5) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)  

(6) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)  

 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Isı Yalıtımı Esasları, Asgari Hava Sirkülasyonu ve Sızdırmazlık

Bina ısı yalıtımı esasları

MADDE 9 – (1) Binaların ısı yalıtımı hesaplamalarında aşağıda belirtilen hususlara uyulur.

  1. a) Binanın Yıllık Isıtma Enerjisi İhtiyacının TS 825 standardında belirtilen sınır değerden küçük olması gerekir.
  2. b) Bitişik nizam olarak yapılacak olan binaların ısıtma enerjisi ihtiyacı hesabı yapılırken, bitişik nizam tarafında kalan duvarlar da dış duvar gibi değerlendirilir.

(2) Binaları dış havadan, topraktan veya düşük iç hava sıcaklığına sahip ortamlardan ayıran yapı bileşenlerinin yüzeyleri, TS 825 standardında belirtilen asgari ısı yalıtım şartlarına uygun şekilde yalıtılır.

(3) Bina kabuğunu oluşturan, duvar, döşeme, balkon, konsol, taban, tavan, çatı ve pencere/duvar birleşimleri ısı köprüsü oluşmayacak şekilde yalıtılır. Mevcut binalarda ısı köprülerinin önlenememesi durumunda, ısıyı nakleden kaplama yüzeylerinde oluşan ısı köprüleri sebebiyle gerçekleşen ısı kaybı hesabı TS EN ISO 10211-1, TS EN ISO 10211-2, TS EN ISO 14683 veya TS EN ISO 6946 standardına göre yapılır ve yıllık ısıtma enerjisi ihtiyacının hesaplanmasında dikkate alınır.

(4) Belediye hudutları ve mücavir alan sınırları dışında, köy nüfusuna kayıtlı ve köyde sürekli oturanların, köy yerleşik alanları civarında ve mezralarda 2 kata kadar olan ve toplam döşeme alanı 100 m2’den küçük (dış havaya açık balkon, teras, merdiven, geçit, aydınlık ve benzeri yerler hariç) yeni binalar ile bu alanlardaki;

  1. a) Yapı bileşenlerinin ısıl geçirgenlik katsayılarının, TS 825 standardında belirtilen yapı bileşenleri değerlerine eşit veya daha küçük olması,
  2. b) Toplam pencere alanının, ısı kaybeden dış duvar alanının %12’sine, eşit veya daha küçük olması

hallerinde konstrüksiyonların ve ayrıntıların mimari projede gösterilmesi şartıyla, “ısı yalıtım projesi” yapılması gerekmez. Bu durumda yukarıdaki şartların sağlandığını gösteren bir “ısı yalıtım raporu” düzenlenmesi yeterlidir.

(5) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Binanın bağımsız bölümleri arasındaki duvar, taban ve tavan gibi yapı elemanlarında, R direnci en az 0,80 m2K/W olacak şekilde yalıtım uygulanır.

(6) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(7) Bu Yönetmelikte belirtilmeyen hususlarda TS 825 standardına uyulur.

(8) Yapı ve yalıtım malzemelerinin standarda uygunluğu;

  1. a) Yapı ve yalıtım malzemelerinin ısıl iletkenlik hesap değerleri TS 825 Ek-E’de verilmiş olup, ısı yalıtım projesi burada verilen değerlere göre hesaplanır. Bina yapımında kullanılacak yapı ve yalıtım malzemeleri için 8/9/2002 tarihli ve 24870 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan, Yapı Malzemeleri Yönetmeliği çerçevesinde, Yapı ve Yalıtım Malzemelerinin CE veya G uygunluk işareti ve uygunluk beyanı veya belgesi alması zorunludur.
  2. b)(Değişik:RG-1/4/2010-27539)Birinci fıkra hükümleri çerçevesinde beyan edilen ısıl iletkenlik hesap değerlerinin TS 825 Ek-E’deki değerlerden daha küçük olması ve bu değerin hesaplamalarda kullanılmak istenilmesi halinde, beyan edilen ısıl iletkenlik hesap değerlerinin hesaplamalarda kullanılabilmesi için, Bakanlıkça bu amaç için özel olarak görevlendirilmiş bir kuruluş tarafından, malzemenin beyan edilen ısıl iletkenlik hesap değerlerinin belgelendirilmesi şarttır. Eğer bu belgelendirme yapılmamış ise, hesaplamalarda, söz konusu malzemenin beyan edilen ısıl iletkenlik hesap değeri yerine TS 825 Ek-E’deki değerleri alınır. Görevlendirilmiş kuruluşun çalışma usul ve esasları Bakanlıkça belirlenir.

Isı yalıtım projesi zorunluluğu

MADDE 10 – (1) Bu Yönetmelik hükümleri uyarınca TS 825 standardında belirtilen hesap metoduna göre, yetkili makina mühendisi tarafından hazırlanan "ısı yalıtımı projesi" imara ilişkin mevzuat gereğince yapı ruhsatı verilmesi safhasında tesisat projesi ile birlikte ilgili idarelerce istenir.

(2) Isı yalıtım projesinde;

  1. a) Isı kayıpları, ısı kazançları, kazanç/kayıp oranı, kazanç kullanım faktörü ve aylık ve yıllık ısıtma enerjisi ihtiyacının büyüklüklerinin, TS 825 standardında verilen “Binanın Özgül Isı Kaybı” ve “Yıllık Isıtma Enerjisi İhtiyacı” çizelgelerindeki örneklerde olduğu gibi çizelgeler halinde verilmesi ve hesaplanan yıllık ısıtma enerjisi ihtiyacının (Q), TS 825 standardında verilen yıllık ısıtma enerjisi (Qı) formülünden elde edilecek olan sınır değerden büyük olmadığının gösterilmesi,
  2. b) Konutlar dışında farklı amaçlarla kullanılan binalarda yapılacak hesaplamalarda, binadaki farklı bölümler arasındaki sıcaklık farkı 4 °C’den daha fazla ise ve bu binada birden fazla bölüm için yıllık ısıtma enerjisi ihtiyacı hesabı yapılacaksa, bu bölümlerin sınırlarının şematik olarak çizilmesi, sınırların ölçüleri ve bölümlerin sıcaklık değerleri üzerinde gösterilmesi,
  3. c) Binanın ısı kaybeden yüzeylerindeki dış duvar, tavan ve taban/döşemelerde kullanılan malzemeler, bu malzemelerin eleman içindeki sıralanışı ve kalınlıkları, duvar, tavan ve taban/döşeme elemanlarının alanları ve “U” değerlerinin belirtilmesi,

ç) Pencere sistemlerinde kullanılan cam ve çerçevenin tipinin, bütün yönler için ayrı ayrı pencere alanlarının ve “U” değerlerinin belirtilmesi,

  1. d) Havalandırma tipinin belirtilmesi, mekanik havalandırma söz konusu ise, hesaplamalar ve sonuçlarının proje raporunda belirtilmesi,
  2. e) Isı yalıtım projesinde, binanın ısı kaybeden yüzeylerinde oluşabilecek yoğuşmanın TS 825 standardında belirtildiği şekilde tahkik edilmesi, gerekli çizim ve hesaplamaların proje raporunda verilmesi,
  3. f) Mevcut binaların tamamında veya bağımsız bölümlerinde yapılacak olan esaslı tamir, tadil ve eklemelerdeki uygulama yapılacak olan bölümler için, TS 825 standardında ısıtma derece gün bölgelerine göre tanımlanmış tavsiye edilen ısıl geçirgenlik katsayılarına eşit veya daha küçük olduğunun gösterilmesi,
  4. g) Mevcut binalarda yapılacak olan esaslı tamir, tadil ve eklemelerde, uygulamanın yapılacağı yüzeylerde oluşabilecek yoğuşmanın TS 825 standardında belirtildiği şekilde tahkik edilmesi, gerekli çizim ve hesaplamaların raporlanması

hususunda bilgiler bulunmalıdır.

Mekanik tesisat yalıtımı esasları

MADDE 11 – (1) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Binaların ısıtma, soğutma, havalandırma ve klima gibi enerji kullanımını etkileyen tesisatlarında kullanılan borular, kollektörler ve bağlantı malzemeleri, vanalar, havalandırma ve iklimlendirme kanalları, sıhhi sıcak su üreticileri ve depolama üniteleri, yakıt depoları ve diğer mekanik tesisat ekipmanları, ısı köprüsüne yol açmayacak şekilde ve yüzey sıcaklığı ile iç ortam sıcaklığı arasında 5°C’den fazla fark ve yüzeyde yoğuşma olmayacak şekilde yalıtılır.

(2) Mekanik tesisat yalıtım hesaplamaları ve uygulamalarında aşağıda belirtilen hususlara uyulur.

  1. a)(Mülga:RG-1/4/2010-27539)
  2. b) Mekanik tesisatta meydana gelen ısı kayıp ve kazançları prEN ISO 12241:2008 standardına göre hesaplanır.
  3. c)(Mülga:RG-1/4/2010-27539)

ç) Şartlandırılan mekanların içerisinde yer alan kanallar, ısıl direnci 0,6 m2K/W’dan küçük olmayacak şekilde yalıtılır. Diğer mekanlarda yer alan ve yalıtılması gereken kanalların ısıl direnci 1,2 m2K/W’dan küçük olmayacak şekilde yalıtılır.

  1. d) Mekanik tesisat boru ve klima kanalı montajları, boruların ve kanalların birbirleri arasındaki mesafeler ile tavan, taban ve duvarlar arasındaki mesafeleri, hesaplamaları yapılan yalıtım kalınlıklarının uygulanmasına engel olmayacak şekilde yapılır. Boruların ve klima kanallarının askıya alınmaları ile kalıcı veya sabit mesnetle desteklemelerinde ısı kayıplarının ve ısı köprülerinin oluşmasına izin verilmez.

(3) Soğuk su ve soğutma tesisatlarındaki borular ve soğuk akışkan taşıyan klima kanalları, ısı kazançları ve yoğuşma riskini önlemeye yönelik olarak iki ayrı hesaplama yöntemi sonucunda elde edilen en büyük kalınlık değeri esas alınarak dıştan yalıtılır. Yoğuşmanın ve korozyonun önlenebilmesi için yapılan hesaplamalarda, borunun ve kanalın yüzey sıcaklığının, çiğ noktası sıcaklığının altına düşmemesini sağlayan yalıtım kalınlığı gözönünde bulundurulur. Soğuk su ve soğutma tesisatlarındaki borular ve soğuk akışkan taşıyan klima kanalları açık gözenekli ısı yalıtım malzemeleri kullanılması durumunda, yoğuşmanın engellenmesi için dıştan buhar kesici bir malzeme ile kaplanır.

(4) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(5) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(6) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

Asgari hava sirkülasyonu ve sızdırmazlık

MADDE 12 – (Değişik:RG-1/4/2010-27539)

(1) Binalarda, derzler de dâhil olmak üzere, ısı geçişinin olabileceği yüzeylerde, kesitlerde ve/veya şaftlarda sürekli hava geçirmeyecek şekilde sızdırmazlık sağlayacak ve hava geçişine engel olacak uygun malzemeler kullanılır. Binalarda iç hava kalitesini bozmayacak şekilde gerekli kontrollü temiz hava girişi sağlanır.

(2) Bina sızdırmazlık hesaplarında bina kat sayısına bağlı olarak; dış pencerelerden, balkon kapılarından ve çatı pencerelerinden kaynaklanan sızıntılar için TS EN 12207 Standardında verilen derz geçirgenlik değerleri kullanılır. Mekanik havalandırma sistemi bulunan yalıtımlı binalarda, iç ve dış ortamlar arasında 50 Pascal basınç farkı için hesaplarda kullanılacak hava değişim sayıları TS EN 13465 Standardından alınır.

 

BEŞİNCİ BÖLÜM

Isıtma ve Soğutma Sistemleri Tasarım ve Uygulama Esasları

Isıtma sistemleri tasarım esasları

MADDE 13 – (1) Isıtma sistemleri tasarımında kullanılacak olan ısıl geçirgenlik katsayıları 9 uncu maddede belirtilen şartlara göre hesaplanarak belirlenir.

(2) Isıtma sistemi tasarım hesapları TS 2164 standardına göre yapılır.

(3) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Yeni binalarda; yapı ruhsatına esas olan toplam kullanım alanının 2.000 m2 ve üstünde olması halinde merkezi ısıtma sistemi yapılır. (Ek cümle:RG-28/4/2017-30051) Bu binalar, bağımsız bölümlerin ısı sayacı kullanılmasına olanak verecek şekilde, tek kolon hattına sahip ısıtma sistemli ve ısı sayaçlarının bağımsız bölümün dışında olacak şekilde projelendirilir.

(4) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Kullanım alanı 250 m2 ve üstünde olan bireysel ısıtma sistemine sahip gaz yakıt kullanılan binalarda bağımsız bölümlerde veya müstakil binalarda; yoğuşmalı tip ısıtıcı cihazlar veya entegre ekonomizerli cihazlar kullanılır.

(5) (Değişik:RG-1/4/2010-27539)  Merkezi ısıtma sistemi ile ısıtılan binaların bağımsız bölümlerindeki hacimlerinde sıcaklık kontrol ekipmanları ile ısı merkezinde iç ve/veya dış hava sıcaklığına bağlı kontrol ekipmanları kullanılır.

(6) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Merkezi ısıtma sistemli binaların bağımsız bölümlerinde sıcaklık kontrol ekipmanlarının kullanılması durumunda, ısıtma tesisatı pompa grupları zamana, basınca veya akışkan debisine göre değişken devirli seçilir.

(7) Merkezi ısıtma sistemine sahip binalarda, merkezi veya lokal ısı veya sıcaklık kontrol cihazları ile ısınma maliyetlerinin ısı kullanım miktarına bağlı olarak paylaşımını sağlayan sistemler kullanılır.

(8) (Değişik:RG-1/4/2010-27539)  Merkezi ısıtma sistemine sahip binalardaki ısıtma sistemi bacası kesit alanı ve yüksekliği; atık gaz kütlesi, atık gaz sıcaklığı ve gerekli atık gaz basıncına göre TS 11389 EN 13384-1, TS 11388 EN 13384-2 standartlarındaki metotlara uygun olarak hesaplanarak bulunur. Hermetik veya yarı hermetik doğalgazlı cihazlarda, üretici firma sistem sertifikasyonlarındaki değerler esas alınır.

(9) Merkezi ısıtma sistemine sahip binalardaki kazan verimleri; katı yakıtlı kazanlarda %75’den, sıvı ve gaz yakıtlı kazanlarda, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nca 5/6/2008 tarihli ve 26897 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sıvı ve Gaz Yakıtlı Yeni Sıcak Su Kazanlarının Verimlilik Gereklerine Dair Yönetmeliğin 7 nci maddesinde belirtilen 2 yıldız (**) verim sınıfından daha düşük olamaz.

(10) Merkezi ısıtma sistemlerinin yerleşimleri TS 2192 standardına; gaz yakıt kullanan sistemlerin yerleşimi de TS 3818 standardına göre yapılır.

(11) (Mülga:RG-1/4/2010-27539) 

(12) (Değişik:RG-1/4/2010-27539)  Merkezi ısıtma sistemlerinde kullanılacak sıvı veya gaz yakıtlı cebri üflemeli brülörlü yakma sistemlerinde;

  1. a) Sıvı yakıtlı cebri üflemeli brülörler kullanılması halinde;

1) 100 kW’a kadar ısıtma sistemi kapasitesine sahip sistemlerde tek kademeli ancak hava emiş damperi servo motor kontrollü, iki kademeli veya oransal kontrollü,

2) 100 kW-1200 kW ısıtma sistemi kapasitesine sahip sistemlerde iki kademeli veya oransal kontrollü, 1200 kW ve üstü kapasiteye sahip sistemlerde sadece oransal kontrollü,

3) 3000 kW üstü sistemlerde baca gazı oksijen kontrol sistemine sahip

brülörler kullanılır.

  1. b) Gaz yakıtlı cebri üflemeli brülörler kullanılması halinde;

1) 100 kW’a kadar ısıtma sistemi kapasitesine sahip sistemlerde tek kademeli ancak hava emiş damperi servo motor kontrollü, iki kademeli veya oransal kontrollü,

2) 100 kW-600 kW ısıtma sistemi kapasitesine sahip sistemlerde iki kademeli veya oransal kontrollü 600 kW ve üstü kapasiteye sahip sistemlerde sadece oransal kontrollü,

3) 3000 kW üstü sistemlerde baca gazı oksijen kontrol sistemine sahip

brülörler kullanılır.

(13) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) 500 kW ve üstü kapasiteye sahip kazanların kullanıldığı sistemlerde su yumuşatma veya şartlandırma veya her iki sistem birlikte kurulur.

(14) (Mülga:RG-1/4/2010-27539) 

(15) (Mülga:RG-1/4/2010-27539) 

Isıtma sistemleri uygulama esasları

MADDE 14 – (1) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Isıtma merkezinde yakıt türüne göre gerekli olan temiz havanın sağlanması ve egzost havasının atılabilmesi için gerekli havalandırmanın sağlanması gerekir.

2) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Sıvı, gaz ve katı yakıtlı merkezi ısıtma sistemlerinde her işletme döneminin başlangıcında ve yılda en az bir kez olmak üzere baca gazı analizi ve sistem bakımı yaptırılır. Sistem performansını da ihtiva eden bir rapor hazırlanarak gerektiğinde ilgili mercilere sunulmak üzere saklanır.

3) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Merkezi ısıtma sistemlerinde, baca gazı sıcaklığının işletmeci veya yönetici tarafından izlenebilmesi için kalibrasyonu yapılmış baca gazı termometresi kullanılır.

(2) Kazanlarda, biri işletme döneminin başlangıcında, diğeri ortasında olmak üzere yılda en az iki kez baca gazı analizi, bir kez de sistem bakımı yaptırılır, sistem performansının kontrolü yapılarak raporlanır.

(3) Kazanlarda, baca gazı sıcaklığının işletmeci veya yönetici tarafından izlenebilmesi için kalibrasyonu yapılmış baca gazı termometresi kullanılır. Baca gazı sıcaklığı, kazanların 9 uncu maddenin dokuzuncu fıkrasında belirtilen, kazan verim sınıflarının altında verimlerde çalışmalarına sebep verecek değerden fazla olamaz.

(4) (Mülga:RG-1/4/2010-27539) 

(5) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)   

(6) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)   

(7) Mevcut merkezi ısıtma sistemli binaların bağımsız bölümlerinde sıcaklık kontrol ekipmanlarının kullanılması durumunda, ısıtma tesisatı pompa grupları zamana, basınca veya akışkan debisine göre değişken devirli seçilir.

 (8) (Ek:RG-1/4/2010-27539) Atık gaz ile ısı kaybı sınır değerleri, 13/1/2005 tarihli ve 25699 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Isınmadan Kaynaklanan Hava Kirliliğinin Kontrolü Yönetmeliğinde belirtilen sınır değerleri aşamaz.

 (9) (Ek:RG-1/4/2010-27539) Merkezi ısıtma sistemine sahip binalarda ısıtılan mahallerin iç ortam sıcaklığı 15°C’nin altına düşmeyecek şekilde tedbir alınır.

Soğutma sistemleri tasarım esasları

MADDE 15 – (1) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Soğutma ihtiyacı 250 kW’dan büyük olan konut dışı binalarda merkezi soğutma sistemi tasarımları yapılır.

(2) Soğutma sistemlerin tasarımında seçilecek olan soğutucu akışkanların TS EN 378 serisi standardlarına uygun olması gerekir.

(3) (Mülga:RG-1/4/2010-27539) 

(4) (Mülga:RG-1/4/2010-27539) 

Soğutma sistemleri uygulama esasları

MADDE 16 – (1) Soğutma sistemlerinin işletme karakteristliklerine ve enerji ekonomisine göre ayarlarının doğru yapılması gerekir.

(2) (Mülga:RG-1/4/2010-27539) 

(3) (Mülga:RG-1/4/2010-27539) 

(4) (Mülga:RG-1/4/2010-27539) 

 

ALTINCI BÖLÜM

Havalandırma ve İklimlendirme Sistemleri Tasarım ve Uygulama Esasları

Havalandırma ve iklimlendirme sistemleri tasarım esasları

MADDE 17 – (1) Havalandırma ve iklimlendirme sistemleri tasarımında TS 3419 ve ilgili Avrupa Standartlarına uyulur.

(2) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) İçerisinde insan bulunan ve ısıtma döneminde içeri üflenen havanın nemlendirilmesi öngörülmüş binalarda, üflenen havanın mutlak nemini 1 kilogram kuru hava için 10 gram veya daha az düzeyde ayarlayabilen kalibrasyonu akredite edilmiş bir kuruluş tarafından yapılmış kontrol cihazı kullanılır.

(3) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(4) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Konut dışı amaçlı kullanılan binalarda;

  1. a) Bir mekânındaki özel mekanik havalandırma sistemi, mekânda insanların bulunmadığı zamanlarda mekânın minumum iç hava kalitesini sağlayacak şekilde otomatik sistem ile donatılır.
  2. b) İklimlendirme sistemlerinde oda sıcaklığı ayar düzenekleri kullanılır.
  3. c) Mahal bazında değişken hava debisi kontrolü yapılan iklimlendirme sistemlerinde, sisteme bağlı fanların değişken debili olması sağlanır.

(5) İklimlendirme sistemleri değişken insan yüküne bağlı olarak değişken hava debili çalışacak şekilde iç hava kontrolü sağlayacak mekanik tesisatla donatılır.

(6) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(7) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(8) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(9) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(10) Yeni yapılacak binaların 500 m3/h ve üzeri hava debili havalandırma ve iklimlendirme sistemlerinde, ısı geri kazanım sistemlerinin tasarımları yapılarak, yaz ve kış çalışma şartlarında minimum %50 verimliliğe sahip olması, ilk yatırım ve işletme masrafları ile birlikte enerji ekonomisi göz önüne alındığında avantajlı olması durumunda ısı geri kazanım sistemleri yapılması zorunludur. Bu sistemler geçiş mevsimleri için by-pass düzeneğine sahip olmalıdır.

(11) Yeni yapılacak binalar için onuncu fıkrada belirtilen çalışmanın tasarım aşamasında rapor halinde proje müellifi tarafından ilgili idarelere sunulması zorunludur.

(12) Binalardaki ısıl konfor memnuniyetinin ve enerji performansının arttırılması için gerekli kriterler EN 7730 ve TS 2164 standarlarına göre belirlenir.

(13) Klima santrallerinin sızıntı, ısı köprüsü ve ısı transfer katsayısının EN 1886 standardına uygun olması gerekir.

Havalandırma ve iklimlendirme sistemleri uygulama esasları

MADDE 18 – (1) Havalandırma ve iklimlendirme sistemlerinin işletme ve bakımında TS 5895’e uyulur.

(2) Havalandırma ve iklimlendirme sistemlerinin yerleşimlerinde TS 3420 ve ilgili Avrupa Standardlarına uyulur.

(3) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(4) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(5) Hava kanalları sızıntı limitleri TS EN 1507 ve TS EN 12237’ye göre belirlenir ve raporlanır.

(6) Klima santrallerinde kullanılan filtre sistemleri üreticisi tarafından belirtilen sürelerde temizletilir veya değiştirilir ve bu durum raporlanır.

 

YEDİNCİ BÖLÜM

Sıhhi Sıcak Su Hazırlama ve Dağıtım Sistemleri

Sıhhi sıcak su hazırlama ve dağıtım sistemleri

MADDE 19 – (1)  (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Binalarda sıhhi sıcak su sistemlerinin düzenlenmesi hususunda TS EN 14336’ya uyulur.

(2) Sıhhi sıcak su sistemlerinin yıllık enerji ihtiyacının belirlenmesi için gerekli hesaplamalar prEN 15316-3-1’de verildiği şekilde yapılır.

(3) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Yapı ruhsatına esas olan kullanım alanı 2000 m2’nin üzerindeki oteller, hastaneler, yurtlar gibi konaklama amaçlı konut harici binalar ile spor merkezlerinde (Ek ibare:RG-28/4/2017-30051) güneş enerjisi ile desteklenen  merkezi sıhhi sıcak su sisteminin planlanması şarttır.

(4) Bağımsız bölümlerde kullanılan bireysel sıhhi sıcak su hazırlama ekipmanlarının TS EN 26 standardında, merkezi sıhhi sıcak su hazırlama ekipmanlarının da TS EN 89 standardında belirtilen ısıl performansa sahip olması gerekir.

(5) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Merkezi kullanım sıhhi sıcak su hazırlama amaçlı planlanan ve sıcak su depolanan sistemlerde, sıhhi sıcak suyun sıcaklığı 60°C geçmeyecek tasarımlar yapılır. Ancak lejyonella etkisi olmaması için depolanan sıhhi sıcak su sistemlerinde en az haftada 1 saat boyunca su sıcaklığı en az 60°C sıcaklıkta tutulur.

(6) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(7) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(8) (Değişik:RG-1/4/2010-27539)  Merkezi sıhhi sıcak su hazırlama sistemlerinde merkezi plakalı eşanjör kullanılması durumunda, depolama sistemi olarak akümülasyon tankı kullanılır.

(9) (Değişik:RG-1/4/2010-27539)  Merkezi sıhhi sıcak su sistemlerinde, duvar içinde kalan tesisat da dahil olmak üzere cihaz, depo ve dağıtım hatları yüzey sıcaklığı ortam sıcaklığının 5°C üzerine çıkmayacak şekilde yalıtılır ve her yıl bina işletmecisi tarafından kontrol ettirilerek raporlanır.

(10) (Değişik:RG-1/4/2010-27539)  Sıhhi sıcak suyun ısı kapasitesi minimum kazan modülasyon çalışma alt sınırının altında kalması halinde yaz kullanımına yönelik ayrı bir sıcak su kazanı tesis edilir.

(11) Konaklama amaçlı binalarda ısıtma sisteminde buhar kullanıyor ise, sıcak su üretiminde ani çabuk ve kolay sıcak su üreten sıcak su depolama ihtiyacı olmayan sistemler kullanır.

 

SEKİZİNCİ BÖLÜM

Otomatik Kontrol

Otomatik kontrol

MADDE 20 – (1) (Değişik:RG-1/4/2010-27539)  Sıvı ve gaz yakıtlı kazanlarda yanma kontrolü için otomatik kontrol sistemleri tesis edilir.

(2) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Merkezi ısıtma, iklimlendirme ve/veya soğutma sistemine sahip binalar, her odanın sıcaklığını ayrı ayrı düzenleyecek otomatik cihazlarla donatılır. Konut olarak kullanılan binalar hariç olmak üzere binalarda, birbirinden ayrı mekânların farklı iç sıcaklıklara ayarlanabilmesine imkân sağlayacak merkezi otomatik kontrol sistemi kurulur.

(3) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Merkezi ısıtma sistemine sahip konut olarak kullanılan binalarda cihazlar, en az gidiş suyu kontrolü ve dış hava kompanzasyonu yapacak otomatik kontrol sistemleri ile donatılır.

(4) (Değişik:RG-1/4/2010-27539)  Merkezi iklimlendirme sistemi olan binalarda, ayarlanan değerleri kontrol edecek otomatik kontrol sistemi bulunması şarttır. Ticari binalarda bu cihazların, ayar değerlerine çekilmesinin yanında zamana göre de kontrol edebilmesi gerekir.

(5) Konut olarak kullanılan binalar hariç olmak üzere binalarda, aydınlatma kontrolü zamana, gün ışığına ve kullanıma göre yapılır.

(6) (Değişik:RG-1/4/2010-27539)  10.000 m2’nin üzerinde olan ve merkezi ısıtma, soğutma, iklimlendirme sistemi ve aydınlatma sistemleri birlikte bulunan binalarda bilgisayar kontrollü bina otomasyon sistemi tesis edilir.

(7) Sıhhi sıcak su tesislerinde kullanılacak olan sirkülasyon pompaları, otomatik çalışmayı sağlayacak ekipmanlarla donatılır.

(8) (Değişik:RG-1/4/2010-27539)  Yeni yapılacak binalarda aydınlatma, ısıtma, soğutma ve sıhhi sıcak su ihtiyacı için kullanılan enerjilerin ayrı ayrı ölçülmesine imkân sağlayacak tasarımlar yapılır ve buna uygun ölçüm ve izleme sistemleri tesis edilir.

 

DOKUZUNCU BÖLÜM

Elektrik Tesisatı ve Aydınlatma Sistemleri

Elektrik tesisatı ve aydınlatma sistemleri

MADDE 21 – (1) Binanın toplam enerji tüketimi içerisindeki aydınlatma enerjisi payının hesaplanmasında EN 15193 standardında verilen hesap yöntemi kullanılır.

(2) Binalarda gün ışığından azami derecede faydalanmak ve gereksiz yapay aydınlatmadan kaçınmak için;

  1. a)(Değişik:RG-1/4/2010-27539) Erişimi kolay el ile kontrol edilen anahtarlardan,
  2. b) Gün ışığından faydalanma imkanı olan yerlerde, gün ışığı ile bağlantılı foto elektrikli anahtarlar ile telefon, kızıl ötesi, sonik ve ultrasonik kontrollü uzaktan kumandalı anahtarlardan,
  3. c) Mahalde kimse olmadığında mekanın boş olduğunu algılayabilen ve yapay aydınlatmayı kapatan otomatik anahtar ve sistemlerden,

ç) Zaman ayarlı anahtarlardan

biri veya bir kaçı kullanılır.

(3) (Değişik:RG-1/4/2010-27539)  Çalışma saatleri boyunca devamlı aydınlatma gerektiren binalarda zaman ayarlı veya gün ışığı ile bağlantılı foto elektrikli anahtarlar kullanılır.

(4) (Değişik:RG-1/4/2010-27539)  Binalarda kullanılan genel aydınlatma lambalarının özellikleri EK-2’de verilen tabloya göre olur.

(5) (Değişik:RG-1/4/2010-27539)  Konut amaçlı kullanılan binalar dışındaki diğer binalarda, içerisinde insan bulunduğu zamanlarda dâhi; idari personelin yetkisinde olan her türlü mahallin, aydınlatmanın açılmasına ve kapatılmasına imkân veren bir cihaza sahip olması gerekir. Bu cihaz, söz konusu mekân içerisinde yer almıyor ise, mekândaki aydınlatma durumunun kumanda noktasından görülmesine imkân vermesi gerekir. Sportif amaçlı ve çok amaçlı salonlar gibi farklı aydınlatma seviyelerinin söz konusu olduğu, en az iki ve daha çok farklı kullanım mahallerinin bulunduğu binalarda, temel aydınlatma seviyesini yalnızca yetkili personelin artırmasına imkân verecek biçimde tedbirler alınır.

(6) (Değişik:RG-1/4/2010-27539)  Aynı mekân içerisinde, bir pencere boşluğuna 5 metreden daha yakın olan yapay aydınlatmalı noktalarının her birindeki toplam kurulu güç 200 W’ı aştığında, bu noktalar diğer aydınlatma noktalarından bağımsız olarak kumanda edilir.

(7) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Doğal aydınlatma yeterli olduğunda, zaman ayarlı veya insan mevcudiyetini algılayan cihaz ile yapay aydınlatmanın otomatik olarak devreye girmemesi gerekir.

(8) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Binalarda elektrik enerjisinin verimli kullanılması amacıyla;

  1. a) Özel durumlar olmadıkça akkor flamanlı lambaların kullanılmaması, renk sıcaklığının önemli olmadığı durumlarda A ve B sınıfı elektronik balastlı tüp biçimli fluoresan, kompakt tip fluoresan veya sodyum buharlı lambaların tercih edilmesi,
  2. b) Enerji tüketimi yüksek olan dekoratif aydınlatma gereçlerinin genel aydınlatma amaçlı kullanılmaması,
  3. c) Çalışma alanlarında yeterli aydınlık seviyesini sağlayacak armatür seçiminin ve dağılımının yapılması,

ç) Yapılabilirliği uygun olan mekânlarda, hareket, ısı veya ışık duyarlı ekipmanların kullanılması, özellikle merdiven boşluklarında ve çalışma ortamlarında bulunan tuvalet, lavabo, koridor gibi mekânlarda sensörlü lambaların kullanılması ve gereksiz kullanımların önüne geçilmesi,

  1. d) Daha az sayıda armatür ve dolayısıyla daha az elektrik tüketimiyle istenen aydınlık seviyelerine ulaşmayı sağlayacağı için, açık renk mobilya ve duvar renkleri tercih edilmesi,
  2. e) Armatürlerin verimlerini ve odalardaki aydınlık seviyesini artırmak için aydınlatma gereçlerinin periyodik olarak temizlenmesi

gerekir.

(9) (Değişik:RG-1/4/2010-27539)  Konut harici binaların aydınlatma enerjisi ihtiyacı belirlenirken binanın iç aydınlatma yüküne ilaveten, güvenlik aydınlatması hariç olmak üzere, binanın dış aydınlatma yükü de dikkate alınır.

(10) (Ek:RG-1/4/2010-27539) Farklı aydınlatma seviyelerinin söz konusu olduğu mahallerin bulunduğu konut amaçlı kullanılan binalar dışındaki binalarda, asgari aydınlatma seviyesini yalnızca yetkili personelin artırmasına imkân verecek sistemler tesis edilir.

(11) (Ek:RG-1/4/2010-27539) Binaların elektrik tesisatı, 4/11/1984 tarihli ve 18565 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliğine ve ilgili mevzuat hükümlerine göre projelendirilir ve uygulanır.

(12) (Ek:RG-1/4/2010-27539) Konut harici binaların elektrik sistemlerinde; konu ile ilgili yönetmeliklere uygun olarak merkezi ve/veya lokal düzeyde güç kompanzasyonu yapılır.

 

ONUNCU BÖLÜM

(Değişik bölüm başlığı:RG-1/4/2010-27539)

Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Kullanımı, Isı Pompası ve Kojenerasyon Sistemleri

Yenilenebilir enerji kaynaklarının, ısı pompası, kojenerasyon ve mikrokojenerasyon sistemlerinin kullanımı (Değişik başlık:RG-1/4/2010-27539)

MADDE 22 – (1) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Yeni yapılacak olan ve yapı ruhsatına esas kullanım alanı yirmibin metrekarenin üzerinde olan binalarda ısıtma, soğutma, havalandırma, sıhhi sıcak su, elektrik ve aydınlatma enerjisi ihtiyaçlarının tamamen veya kısmen karşılanması amacıyla, yenilenebilir enerji kaynakları kullanımı, hava, toprak veya su kaynaklı ısı pompası, kojenerasyon ve mikrokojenerasyon gibi sistem çözümleri tasarımcılar tarafından projelendirme aşamasında analiz edilir. Bu uygulamalardan biri veya birkaçı, Bakanlık tarafından yayımlanan birim fiyatlar esas alınmak suretiyle hesaplanan, binanın toplam maliyetinin en az yüzde onuna karşılık gelecek şekilde yapılır.

(2) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(3) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(4) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(5) Güneş enerjisi toplayıcıları kullanımında TS EN 12975-1 ve TS 3817’e uyulur.

(6) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(7) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

Kojenerasyon sistemleri

MADDE 23 – (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

 

ONBİRİNCİ BÖLÜM

(Değişik bölüm başlığı:RG-1/4/2010-27539)

İşletme, Periyodik Bakım ve Denetim

İşletme ve periyodik bakım (Değişik başlık:RG-1/4/2010-27539)

MADDE 24 – (1) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Binanın enerji kullanan sistemlerinin işletmecisi, Bakanlık tarafından belirlenecek usûl ve esaslara göre ilgili meslek odaları tarafından düzenlenecek olan eğitimlere katılarak belge alır.

(2) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Bu Yönetmelik kapsamında binanın enerji performansını etkileyen mimari, mekanik, elektrik ve aydınlatma gibi sistemlerin verimlilikleri ile ilgili konularda yapılması gerekli bakımlar, testler ve bunların peryotları, ilgili idare tarafından onaylanmak üzere tasarım aşamasında hazırlanan raporda tanımlanır. Bu testlerin zamanında ve uygun şekilde yapılmasından ve binanın tasarım aşamasındaki enerji performansının altına inmeyecek şekilde işletilmesi için gerekli bakım ve onarım ve tadilatların yapılmasından bina sahibi, yöneticisi, yönetim kurulu ve/veya enerji yöneticisi sorumludur.

(3) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Periyodik bakımlar kapsamında gerekli tedbirlerin alınmasıyla sistem veya ekipman verimlerinin tasarım değerinden daha düşük bir değerde olmaması sağlanır.

(4) (Ek:RG-1/4/2010-27539) Peryodik bakım ve testlere ilişkin diğer usûl ve esaslar Bakanlık tarafından yürürlüğe konulacak tebliğ ile belirlenir.

Denetim yapacak kurum ve kuruluşlar

MADDE 24/A – (Ek:RG-1/4/2010-27539)

(1) Bu Yönetmelik kapsamında, binanın enerji tüketen ekipmanlarının, ilgili raporlarda belirtilen periyodik bakımlarının yapılması ile ilgili denetimler Bakanlık veya Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş kurum ve kuruluşlar tarafından yapılır.

(2) Denetim yapacak kurum ve kuruluşlara bu Yönetmeliğin uygulaması ile ilgili olarak Bakanlıkça tebliğle belirlenen eğitim kriterlerine göre eğitim verilir.

(3) Denetim yapacak kurum ve kuruluşlar, bu Yönetmelik kapsamındaki faaliyetleri bakımından Bakanlığa karşı sorumludur. Bakanlık, bu kuruluşların Yönetmelik kapsamındaki faaliyetlerini izler ve gerektiğinde denetler.

(4) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden sonra yapı ruhsatı alınan binalara yönelik olarak, yapı kullanma izin belgesi verilmesinden sonra Bakanlık tarafından yapılan veya yaptırılan denetimlerde enerji kimlik belgesinin gerçeğe aykırı düzenlendiğinin veya binanın enerji tüketimi bakımından düzenlenen belgeye uygun olmadığının tespit edilmesi halinde, bina, en geç bir yıl içinde projesine ve yapı kullanma izin belgesi verilmesine esas olan enerji kimlik belgesindeki özellikleri sağlayacak hale getirilir. Bu konuda, binayı inşaa eden veya ettiren gerçek veya tüzel kişi sorumludur.

 

ONİKİNCİ BÖLÜM

(Değişik bölüm başlığı:RG-1/4/2010-27539)

Enerji Kimlik Belgesi, Enerji Kimlik Belgesinde Bulunması Gereken Bilgiler ve Enerji Kimlik Belgesi Vermeye Yetkili Kuruluşlar

Enerji kimlik belgesi düzenlenmesi (Değişik başlık:RG-1/4/2010-27539)

MADDE 25 – (1) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Enerji Kimlik Belgesi düzenlenirken Bakanlık tarafından tebliğ ile yayımlanan hesaplama yöntemi kullanılır.

(2) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Enerji Kimlik Belgesi düzenleme tarihinden itibaren 10 yıl süre ile geçerlidir.

(3) (Değişik:RG-28/4/2017-30051) Enerji kimlik belgesi, Bakanlık tarafından yayımlanacak tebliğle belirlenen formatta ve muhteviyatta düzenlenir.

(4) (Değişik:R.G-20/4/2011-27911) Enerji Kimlik Belgesi, Enerji Kimlik Belgesi vermeye yetkili kuruluş tarafından hazırlanır. Bu belge, yeni binalar için yapı kullanma izin belgesi alınması aşamasında ilgili idarelere sunulur. Enerji Kimlik Belgesi düzenlenmeyen binalara ilgili idarelerce yapı kullanma izin belgesi verilmez. Enerji Kimlik Belgesinde yer alan bilgilerden ve bu bilgilerin doğruluğundan Enerji Kimlik Belgesi düzenlemeye yetkili kuruluş sorumludur.

(5) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Enerji Kimlik Belgesi, yeni ve mevcut binalar için 26 ncı maddede belirtilen bilgileri ihtiva edecek şekilde düzenlenir.

(6) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Enerji Kimlik Belgesinin bir nüshası bina sahibi, yöneticisi, yönetim kurulu ve/veya enerji yöneticisince muhafaza edilir, bir nüshası da bina girişinde rahatlıkla görülebilecek bir yerde asılı bulundurulur.

(7) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Enerji Kimlik Belgesi, binanın yıllık birincil enerji ihtiyacının değişmesine yönelik herhangi bir uygulama yapılması halinde, bu Yönetmeliğe uygun olacak şekilde bir yıl içinde yenilenir.

(8) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Enerji Kimlik Belgesinin, binanın tamamı için hazırlanması şarttır. Ayrıca, isteğe bağlı olarak, kat mülkiyetini haiz her bir bağımsız bölüm veya farklı kullanım alanları için ayrı ayrı düzenlenebilir.

(9) Türk Silahlı Kuvvetleri, Milli Savunma Bakanlığı ve bağlı kuruluşları, Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı binaları ile mücavir alan dışında kalan ve toplam inşaat alanı 1.000 m2’den az olan binalar için Enerji Kimlik Belgesi düzenlenmesi zorunlu değildir.

(10) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(11) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(12) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(13) (Ek:RG-1/4/2010-27539) (Değişik:RG-28/4/2017-30051) Enerji kimlik belgesi BEP-TR kullanılmak suretiyle düzenlenir. BEP-TR’ye erişim yetkisi, enerji kimlik belgesi vermeye yetkili kuruluşlara verilir. Ancak, bu yetki, enerji kimlik belgesi düzenlemeye yetkili kuruluş adına, düzenlenen eğitimlere katılmak suretiyle enerji kimlik belgesi düzenlemek üzere Bakanlık tarafından BEP-TR’ye erişim yetkisi verilen gerçek kişiler tarafından kullanılır. Bu kişilerin çalışmakta olduğu kuruluşlardan ayrılmaları ve enerji kimlik belgesi düzenlemeye yetkili bir başka kuruluşta çalışmaları halinde, ayrıca eğitim ve sertifikalandırma programına katılmalarına gerek olmaksızın, çalışmakta olduğu kuruluşun isteği üzerine BEP-TR’ye erişim hakkı yeni çalıştığı kuruluş adına tanımlanır.

(14) (Ek:RG-1/4/2010-27539)   (Değişik:RG-28/4/2017-30051) Tüzel kişi adına, bünyesindeki herhangi bir gerçek kişi tarafından düzenlenen enerji kimlik belgelerinin ilgili mevzuata uygun şekilde düzenlenmesinden, düzenleyen ilgili gerçek kişi veya kişiler ile birlikte kuruluşun sahibi veya yöneticisi müteselsilen sorumludur.

(15) (Ek:RG-1/4/2010-27539) Binalar veya bağımsız bölümlere ilişkin alım, satım ve kiraya verme ile ilgili iş ve işlemlerde enerji kimlik belgesi düzenlenmiş olması şartı aranır. Binanın veya bağımsız bölümün satılması veya kiraya verilmesi safhasında, mal sahibi enerji kimlik belgesinin bir suretini alıcıya veya kiracıya verir.

Enerji kimlik belgesinde bulunması gereken bilgiler

MADDE 26 – (1) Enerji Kimlik Belgesinde, binanın enerji ihtiyacı, yalıtım özellikleri, ısıtma ve/veya soğutma sistemlerinin verimi/etkenliği ve binanın enerji tüketim sınıflandırması ile ilgili bilgilerle birlikte;

  1. a) Bina ile ilgili genel bilgiler,
  2. b) Düzenleme ve düzenleyen bilgileri,
  3. c) Binanın kullanım alanı (m2),

ç) Binanın kullanım amacı,

  1. d) Binanın ısıtılması, soğutulması, iklimlendirmesi, havalandırması ve sıhhi sıcak su temini için kullanılan enerjinin miktarı (kWh/yıl),
  2. e) Tüketilen her bir enerji türüne göre yıllık birincil enerji miktarı (kWh/yıl),
  3. f) Binaların kullanım alanı başına düşen yıllık birincil enerji tüketiminin, A ile G arasında değişen bir referans ölçeğine göre sınıflandırılması,
  4. g) Nihai enerji tüketiminin oluşturduğu sera gazlarının kullanım alanı başına yıllık miktarı (kg CO2/m2-yıl),

ğ) Binaların kullanım alanı başına düşen yıllık sera gazı salımının, A ile G arasında değişen bir referans ölçeğine göre sınıflandırılması (kg CO2/m2-yıl),

  1. h) Binanın aydınlatma enerjisi tüketim değeri,

ı) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Birincil enerji tüketimine göre, enerji sınıfı,

  1. i)(Değişik:RG-1/4/2010-27539)Nihai enerji tüketimine göre, CO2 salımı sınıfı
  2. j)(Ek:RG-1/4/2010-27539)Binanın yenilenebilir enerji kullanım oranı

gösterilir.

Enerji kimlik belgesi vermeye yetkili kuruluşlar

MADDE 26/A – (Ek:RG-1/4/2010-27539) (Değişik:RG-28/4/2017-30051)

(1) Yeni binalar için; Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliğine bağlı ilgili meslek odası tarafından, adına düzenlenmiş serbest müşavirlik ve mühendislik hizmetleri belgesi ile enerji kimlik belgesi düzenleme eğitimini başarı ile tamamlayan personel bulunduran gerçek veya tüzel kişilere Bakanlıkça enerji kimlik belgesi verme yetkisi verilir.

(2) Mevcut binalar için; enerji kimlik belgesi düzenleme eğitimini başarıyla tamamlayan personel bulunduran 5627 sayılı Kanun kapsamında bina kategorisinde yetkilendirilmiş olan enerji verimliliği danışmanlık şirketlerine Bakanlıkça enerji kimlik belgesi verme yetkisi verilir.

(3) Ayrıca mevcut binalar için; aşağıda belirtilen şartları sağlayan gerçek veya tüzel hukuk kişileri de, bu şartların sağlandığının ilgili Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce tespit edilmesi üzerine Bakanlıkça enerji kimlik belgesi vermeye yetkilendirilir:

  1. a) Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliğine bağlı ilgili meslek odası tarafından adına düzenlenmiş serbest müşavirlik ve mühendislik hizmetleri belgesine sahip olmak.
  2. b) Enerji kimlik belgesi düzenleme eğitimini başarıyla tamamlayan personel bulundurmak.
  3. c) Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelik uyarınca düzenlenmiş Etüt-Proje Sertifikasına sahip personel bulundurmak.

ç) Türk Akreditasyon Kurumu tarafından akredite edilmiş ulusal veya uluslararası laboratuvarlar tarafından kalibre edilmiş ve etiketlenmiş ısı ve sıcaklık görüntüleme cihazına sahip olmak.

(4) Kamu kurum ve kuruluşları; enerji kimlik belgesi düzenleme eğitiminde başarılı olan bünyelerindeki personeli ile binalarına enerji kimlik belgesi düzenleyebilir.

(5) Enerji kimlik belgesi vermeye yetkili kuruluşların bu belgelerin düzenlenmesi ile ilgili faaliyetlerinin denetimi Bakanlık tarafından yapılır veya yaptırılır. Enerji kimlik belgesi vermeye yetkili olanların yetkilerini kötüye kullandıklarının veya gerçeğe aykırı belge düzenledikleri tespit edilen enerji verimliliği danışmanlık şirketleri Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına; diğer gerçek veya tüzel kişiler ise ilgili meslek odasına bildirilir ve haklarında yapılacak inceleme ve soruşturma sonuçlanana kadar bunların enerji kimlik belgesi verme yetkileri askıya alınır. Bakanlık tarafından yapılan bildirimler neticesinde, serbest müşavirlik ve mühendislik hizmetleri belgesi veya 5627 sayılı Kanun kapsamında aldıkları yetki belgesi iptal edilenlerin veya bu belgeleri bir yıl içinde üç defa askıya alınanların enerji kimlik belgesi verme yetkileri, bir daha verilmemek üzere Bakanlık tarafından iptal edilir.

(6) Bu madde kapsamındaki eğitimler ile ilgili usul ve esaslar Bakanlık tarafından yürürlüğe konulacak tebliğ ile düzenlenir.

 

ONÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Yıllık Enerji İhtiyacı

Yıllık enerji ihtiyacı

MADDE 27 – (1) (Değişik:RG-1/4/2010-27539) Binanın ısıtma, soğutma, aydınlatma ve sıhhi sıcak su konularındaki enerji ihtiyaçları öncelikli olmak üzere, yıllık enerji ihtiyacının hesaplanması ile ilgili usûl ve esaslar Bakanlık tarafından Resmî Gazete’de yayımlanan tebliğ ile belirlenir.

(2) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(3) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(4) (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

(5) (Ek:RG-1/4/2010-27539) BEP-TR yöntemine göre enerji kimlik belgesi alacak olan yeni binalar D sınıfı ve daha fazla enerji tüketimine ve CO2 salımına sahip olamaz.

 

ONDÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Geçici ve Son Hükümler

Yürürlükten kaldırılan yönetmelik

MADDE 28 – (1) 9/10/2008 tarihli ve 27019 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Binalarda Isı Yalıtım Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.

EK MADDE 1 – (Ek:RG-1/4/2010-27539)

(1) Bu Yönetmelik kapsamında ihtiyaç duyulan binanın soğutma enerjisi ve aydınlatma enerjisi ihtiyacı hesabı ile ilgili standartlar, TSE tarafından çıkarılır

Standardların belirlenmesi

GEÇİCİ MADDE 1 – (Mülga:RG-1/4/2010-27539)

Tebliğlerin çıkarılması

GEÇİCİ MADDE 2 – (Değişik:RG-30/6/2010-27627)

(1) Bu Yönetmelik kapsamında ihtiyaç duyulan enerji performansı hesaplama yöntemleri ile ilgili konulardaki tebliğler, Bakanlık tarafından, 1/1/2011 tarihine kadar çıkartılır.

Mevcut binalara enerji kimlik belgesi verilmesi (Değişik başlık:RG-1/4/2010-27539)

GEÇİCİ MADDE 3 – (1) Mevcut binalar ve inşaatı devam edip henüz yapı kullanım izni almamış binalar için Enerji Verimliliği Kanununun yayımı tarihinden itibaren on yıl içinde Enerji Kimlik Belgesi düzenlenir.

Enerji Kimlik Belgesi Verilmesi

GEÇİCİ MADDE 4 – (Ek:RG-1/4/2010-27539) (Değişik:RG-30/6/2010-27627)

(1)   Bu Yönetmeliğin 25 inci maddesi 1/1/2011 tarihine kadar uygulanmaz.

GEÇİCİ MADDE 5 – (Ek:RG-28/4/2017-30051)

(1) Bu Yönetmeliğin 25 inci maddesinin on beşinci fıkrası 1/1/2020 tarihine kadar uygulanmaz

Yürürlük

MADDE 29 – (1) Bu Yönetmelik yayımlandığı tarihten bir yıl sonra yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 30 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Bayındırlık ve İskan Bakanı yürütür.

 

Ekleri görmek için tıklayınız

 

 

Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete’nin

Tarihi

Sayısı

5/12/2008

27075

Yönetmelikte Değişiklik Yapan Yönetmeliklerin Yayımlandığı Resmî Gazetelerin

Tarihi

Sayısı

1.

1/4/2010

27539

2.

30/6/2010

27627

3.

19/2/2011

27851

4.

20/4/2011

27911

5.

28/4/2017

30051

 

Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su Sistemlerinde Isınma ve Sıhhi Sıcak Su Giderlerinin Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik

Merkezi Isıtma ve Sıhhi Sıcak Su
Sistemlerinde
Isınma ve Sıhhi Sıcak Su
Giderlerinin
Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI
MESLEKİ HİZMETLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Enerji Verimliliği Daire Başkanlığı
Uygulama ve Denetim Şube Müdürlüğü
İçerik
1. Giriş
Amaç, kanuni çerçeve, kapsam, düzenleme
2. Gider paylaşımı uygulaması ve hesabı
Isı ve sıcaklık kontrol ekipmanları, görev, yetki ve sorumluluklar,
uygulama ilkeleri, gider paylaşımı hesabı, özel durumlar
3. Yetkilendirme ve özel hükümler
Yetkilendirme başvurusu ve aşamaları, bina ve yönetmelikle ilgili özel
hükümler
4. Sonuç
1. Giriş
Amaç
mevcut ya da yeni,
birden fazla bağımsız bölüme sahip,
merkezî ya da bölgesel ısıtma ve
sıhhî sıcak su sistemli,
binalarda
;
ısıtma ve sıhhî sıcak su
giderlerinin,
bağımsız bölüm kullanıcılarına
paylaştırılmasına,
ilişkin usûl ve esasları belirlemektir.
merkezi
bölgesel
Kanuni çerçeve
Madde 7(c)
Merkezî ısıtma sistemine sahip binalarda,
merkezî veya lokal ısı veya sıcaklık
kontrol cihazları ile ısınma maliyetlerinin
ısı kullanım miktarına bağlı olarak
paylaşımını sağlayan sistemler kullanılır.
Buna aykırı olarak hazırlanan projeler
ilgili mercilerce onaylanmaz.
Madde 16
……Merkezi ısıtma sistemlerinde ısınma
giderlerinin paylaştırılmasına ilişkin usûl
ve esaslar Bayındırlık ve İskân Bakanlığı
tarafından yürürlüğe konulacak
yönetmelikle düzenlenir.
Gerekçe:
18.04.2007 tarih ve 5627
sayılı Enerji Verimliliği
Kanunu
Madde 7(c) ve 16
Dayanak:
23/6/1965 tarihli ve 634
sayılı Kat Mülkiyeti
Kanunu
Madde 42 (4)
Yürürlük:
14 Nisan 2008 Tarih ve 26847
(Mükerrer) Sayılı Resmi Gazete
Kapsam
Yönetmelikte;
 Uygulama, işletim ve denetim sırasında; kullanıcıya ve işletmeciye
rehberlik edecek hükümlere,
 Gider paylaşım hesaplamalarının nasıl yapılacağına ilişkin
denklemlere,
 Yetkilendirilmiş ölçüm, dağıtım ve satış şirketlerinin özellikleri ile
yetkilendirilmeleri ile ilgili hususlara,
 Mevcut binalar hakkında uygulanacak hükümlere,
yer verilmiştir.
Düzenleme
Merkezî Isıtma ve Sıhhî Sıcak Su Giderlerinin
Paylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç ve Kapsam, Dayanak, Tanımlar
İKİNCİ BÖLÜM
Görev, Yetki, Sorumluluk ve Uygulamalar
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Ölçüm Ekipmanları ve Gider Paylaşımı
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Yetkilendirilmiş Kuruluşların Özellikleri
BEŞİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler, Özel durumlar
Maddeler
1,2,3
Maddeler
4,5
Maddeler
6,7,8,9
Madde
10
Maddeler
11,12,13,14,15,16
Geçici Maddeler
1,2
5 bölüm:
16 madde + 2 geçici madde
2. Gider paylaşımı uygulaması ve hesabı
Temel yaklaşım
Enerji Verimliliği Kanunu (EVK) doğrultusunda
hazırlanan MISSSY ile öncelikle ısınma verimliliği ve
adaleti ön plana çıkarılmaktadır.
Kullanımı zorunlu hale getirilen ‘Isı Kontrol ve Ölçüm
Ekipmanları’ sayesinde; merkezi sistemle ısıtılan
binalarda her bağımsız bölüm daha kontrollü ısı ve
sıcak su tüketecek; ayrıca kullandığı kadar enerji
ücreti ödeyecektir.
Isı kontrol ve ölçüm ekipmanları
2. Isıtma ve sıhhî sıcak su tüketimlerini ölçmek için mahaller ölçüm ekipmanları ile
donatılır. Bağımsız bölüm kullanıcıları bu maksatla yapılacak iş ve işlemlere izin vermek
mecburiyetindedir. Arıza ve bakım halleri hariç olmak üzere bağımsız bölüm kullanıcıları
ölçüm ekipmanlarına müdahale edemez.
1. Tüketilen enerjiyi sınırlandırabilmek için merkezî ısıtma sistemi kullanılan binalarda TS
EN 215’e uygun termostatik radyatör vanası kullanılır.
NOT: Binalarda kullanılan merkezi sistemin türü kullanılacak ölçüm ekipmanının türünü
belirlemektedir.
Radyatör suyunun bağımsız
bölüme birden fazla
kolondan gönderildiği
durumda ısı payölçer,
Radyatör suyunun tek bir
noktadan gönderildiği
(kollektörlü - mobil sistem)
bağımsız bölümlerde ısı
sayacı,
Merkezi sıcak su sistemi
kullanılması durumunda,
ayrıca bir sıcak su sayacı,
1. Termostatik vana
Radyatörlerin üzerinde bulunan ve sıcaklığı ayarlayabilen bu özel vana sayesinde istenilen
sıcaklık seviyesi sabitlenebiliyor.
Termostatın içindeki sıvı dolgu algılama elemanı, sıcaklığa hassastır. Sıcaklık arttığında
genleşir ve gövde milini iterek vananın kapanmasını sağlar. Sıcaklık düştüğünde ise
büzülür, gövde içinde bulunan ve sıkışmış olan yay milini geri iter.
Böylece, sadece ayarlanan oda sıcaklığını korumak için gereken su miktarının radyatöre
girmesi sağlanmış olur. Bu özelliği sayesinde istenmeyen ısı kaybı ortadan kalkmış olur.
2. Isı (pay) ölçer
Merkezi sistem ile ısıtılan konutlarda her radyatöre monte edilerek bireysel bazda
tüketim değerlerini kaydeden ısı pay ölçerler, bağımsız bölümlerin gerçek tüketim
göre değerlerine gider paylaşımı yapılabilmesini sağlar.
Isı payölçerlerin ölçüm değeri, ölçülen radyatörün karakteristik sıcaklığının ve radyatör
ile oda sıcaklığı arasındaki farkın yaklaşık değeridir. Bu ölçüm değeri kullanılarak,
radyatörün anma ısıl güç katsayısı ve yüzey duyar elemanları arasındaki ısıl temas
katsayısı aracılığıyla gerçek tüketim değeri hesaplanır
Payölçerler
radyatörün harcadığı
ısı enerjisini hesaplar
ve telsiz modülü
sayesinde tüketim
bilgilerini ayda bir
siteye gelen okuyucu
elemanlarının el
bilgisayarına aktarır.
3. Isı sayacı (kalorimetre)
Radyatör suyunun bağımsız bölümlere tek bir kolondan gönderildiği yapılarda kullanılır.
Üzerine yerleştirildiği ısıtma hattından geçen ısı enerjisi miktarını debi ve sıcaklık
farkına göre ölçer.
Her türlü montaj çapına ve şekline uygun şekilde üretimleri vardır. Kartlı ve faturalı
tipleri bulunmaktadır. Faturalı sayaçlar Radyo-Frekans (RF) sistemiyle uzaktan
okumaya ve otomasyona elverişlidir.
Kartlı Faturalı
4. Sıcak su sayacı
Üzerine yerleştirildiği sıhhî sıcak su giriş hattından geçen sıcak su miktarını ölçer.
Yüksek teknoloji ürünü, dayanıklı ve hassas ölçüm yapabilen bu sayaçların mekanik ve
elektronik tipleri mevcuttur. Bu sayaçların üzerine RF modülü monte edilerek, uzaktan
okuma yapmak mümkündür.
İlgili kişi ve kurumlar
Yetkilendirilmiş ölçüm
şirketleri
Yapı Denetim Firmaları
Yapı ruhsatı ve yapı kullanma izni
vermeye yetkili idareler
Bölgesel ısı dağıtım ve
satış şirketleri
İlgili kişi ve
kurumlar
Proje müellifleri Enerji yöneticileri
Bina yöneticileri veya bina
yönetim kurulları
Bina sahipleri
Görev, yetki ve sorumluluklar
Yönetmelik hükümlerine göre inşaa edilmemiş binalardan; projenin eksik veya hatalı olması veyahut
Standardlara uygun olmaması durumundan sorumludur
Yapı denetim kuruluşu ve müteahhit firma
Proje müellifleri
Yapımın eksik veya hatalı olması, Standardlara uygun olmaması durumundan sorumludur
Bina sahibi, bina yöneticisi, bina yönetim kurulu, enerji yöneticisi, yetkilendirilmiş ölçüm
şirketleri ve bölgesel ısı dağıtım ve satış şirketleri
İşletmeden kaynaklanan bir sebepten dolayı sistemin uygun çalışmamasından sorumludur
Projelerin ve uygulamaların bu Yönetmelik hükümlerine uygun olup olmadığını denetler.
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı
Yapı ruhsatı vermeye yetkili idareler
Ölçüm ve gider paylaşım belgesi düzenleyecek şirketlere yetki belgesi verir ve bu
yetkilendirilmiş şirketleri (yürürlükteki tebliğ doğrultusunda) denetler.
Uygulama ilkeleri
Kullanıma bağlı ısı veya sıhhî
sıcak su tüketimi çok olan
yüzme havuzu, sauna, kapıcı
dairesi ve benzeri mahaller
için ise tüketimin ölçülmesi
mecburidir
.
Merkezî sistemlerle ısıtma
yapılan bağımsız bölümlerdeki
mahal sıcaklıklarını, asgari 15 C olacak şekilde ayarlanır.
Merdiven sahanlığı, giriş holü,
ısıtma merkezleri ve benzeri
ortak kullanım mahallerinde,
tüketim ölçülmez
.
İlgili taraflar
; ısı veya sıhhî
sıcak suya ilişkin tüketimleri
aylık veya belirli dönemlerde
ölçer ve bağımsız bölüm
kullanıcılarına ait gider
paylaşım belgelerini düzenler
.
Paylaşım bildirimlerinde
Yönetmelik uyarınca
belirlenmiş kapsamlı bilgilere
yer verilir
.
Paylaşım bildirimleri, bina
girişindeki ilan panosundan
asgari üç gün süre ile liste
halinde ilan edilir
.
Teknik İdari
Merkezi ısıtma gider paylaşım oranları
BİNA TOPLAM ISI GİDERİ
(%100)
Ortak ısı kullanım ve işletme gideri olarak
kullanım alanları oranında,
bağımsız bölümlere, paylaştırılır.
%30
Bireysel ısı kullanım gideri olarak,
ısı tüketimleri oranında, bağımsız
bölümlere, paylaştırılır
%70
Bölgesel ısıtma sistemlerinde bu oran
% 20 olarak belirlenmişitr.
Isıtma gider paylaşım hesabı
S: Bağımsız bölümde
bulunan her bir ısı
ölçerden okunan
değerlerin toplamı
b) Isı sayaçlarının
kullanılması
durumunda;
0,70 ( / ) P1
M S St
0,30 ( / ) P2
M A At
P P1
P2
a) Isı ölçerlerin
kullanılması
durumunda;
S: Bağımsız
bölümde bulunan
ısı sayacında
okunan değer
P: Bağımsız bölümün toplam tüketim
tutarı (TL)
M : Binanın toplam ısı tüketim tutarı (TL)
P1
: Bağımsız bölümün toplam ısı ölçer
tüketim tutarı (TL)
P2
: Bağımsız bölümün ortak tüketim tutarı
(TL)
S: Bağımsız bölümün toplam ısı tüketim
değeri
St
: Binada bulunan bütün ısı ölçerlerde
okunan değerlerin toplamı
A: Bağımsız bölümün kapalı kullanım alanı
(m2),
At
: Binadaki bağımsız bölümlerin kapalı
kullanım alanları toplamı (m2).
% 30 oran:
kullanım alanlarına göre;
ortak ısıtma giderleri
olarak
% 70 oran:
ölçülen ısı tüketimlerine
göre; bağımsız bölüm ısı
kullanım gideri olarak
Sıcak su gideri paylaşım hesabı
M: Binanın toplam sıcak su tüketim tutarı
(TL)
b) merkezî ısıtma sistemine bağımlı
olduğu durumda
M By
.F {1,20 V t
w
10 / HU
}.F
( / ) P M S St
a) merkezî ısıtma sisteminden bağımsız
ve sıcak su sayaçlarının kullanılması
durumunda;
Bağımsız bölümün
toplam tüketim tutarı
(TL)
Binada bulunan bütün bağımsız
bölümlerdeki sıcak su
sayaçlarından okunan
değerlerin toplamı (litre)
Bağımsız bölümde bulunan sıcak
su sayacında okunan değer (litre)
By: Merkezî sıcak su yakıt tüketim miktarı (litre); F: Yakıt birim fiyatı (TL/litre)
V: Tüketilen sıcak su hacmi (litre); tw: Sıcak su sıcaklığı ( C)
HU: Tüketilen yakıtın alt ısıl değeri (kcal/litre)
Paylaşımın farklı hesaplandığı durumlar
Kullanıcılar belirlenen birim fiyat üzerinden ihtiyaçları
kadar ısıyı satın alır ve kullanırlar. Bu nedenle; belirtilen
hesaplama yöntemi kullanılmayabilir
B) Jeotermal kaynaklı ısıtma sistemine dahil binalarda;
bina ana ısı sayacı ile bağımsız bölümlerde süzme ısı
sayaçları kullanılması durumu:
A) Ön ödemeli (kartlı) ısı sayacı kullanılması durumu:
1) bina ısıtma ortak gider tutarı; ana ısı sayacı ile
bağımsız bölüm ısı sayaçları toplamı arasındaki fark
alınarak bulunur,
2) bağımsız bölümlere düşen tutar; bina toplam ısınma
gideri, bağımsız bölüm kapalı kullanım alanları
oranında, paylaştırılarak belirlenir
Belgenin farklı düzenlendiği durumlar
Daha önceki benzer gider paylaşım belgesi düzenlenen
dönemlerindeki tüketimleri veya o gider paylaşım belgesi
düzenlenmesi dönemindeki diğer benzer bağımsız bölümlerin
tüketimleri esas alınarak ilgili taraflarca belirlenir
B) Gider paylaşım belgesi düzenleme dönemi içerisinde bağımsız
bölüm kullanıcısının değişmesi durumu
A) Bir ekipmanın arızalanması veya benzer bir sebepten dolayı
doğru bir şekilde ölçüm yapılamaması durumu
1) İlgili taraflarca değişim tarihinde ara okumada bulunularak,
dönem sonunda iki ayrı gider paylaşım belgesi düzenlenir.
2) Ara okuma mümkün değilse yada yapılamamış ise, bağımsız
bölümün kullanım gün sayısına göre dönem sonunda iki ayrı
gider paylaşım belgesi düzenlenir.
3. Yetkilendirme ve özel hükümler
Yetkilendirme Başvurusu
İlgili konularda faaliyette
bulunduğunu gösteren Türk
Ticaret Sicili Gazetesi
En az 1000 kullanıcıya ait ısı gider
paylaşım bilgilerini, en fazla 5 iş
günü içinde teslim edebilir
olduğuna dair beyan belgesi
Ölçülen verileri en az 5 yıl süre ile
dijital ortamda kayıpsız saklayacak
şartları gösterir beyan belgesi
Ölçüm ve gider paylaşım belgesi düzenleyecek kadar eğitimli personele ve yeterli teknik
donanıma sahip olduğuna dair beyan belgesi
Yetki Belgesine
Başvuru Koşulları
Ticaret veya Sanayi Odası
sicil kaydı
Bünyesinde en az bir adedi makine mühendisi olmak üzere, üniversitelerin mühendislik
fakültelerinden mezun olan en az üç adet teknik personel bulunduğuna dair beyan belgesi
Yetkilendirme aşamaları
Olumlu rapor
a) yetkilendirildikleri il
sınırları içerisinde ticarî
faaliyetlerini sürdürebilir
Şirket tarafından yetki belgesi müracaatı
belirtilen belgelerin gerçeğe
aykırı düzenlendiğinin
anlaşılması halinde
Bakanlığın görevlendireceği heyet tarafından,
kuruluşun faaliyet göstereceği ofis ve
kuruluşun asgari şartları taşıyıp taşımadığının
belirlenmesi ve raporlanması
b) Yetkilendirilmiş şirket
bulunmayan illerde, herhangi
bir şirket yetkilendirilinceye
kadar, aynı yetki belgesi ile
şube açarak ticari
faaliyetlerini sürdürebilir.
en geç 18 ay içerisinde ISO
9001: 2000 Kalite Yönetim
Sistemi’ne sahip olduğunu
gösteren belgenin Bakanlığa
sunulmaması halinde
Özel hükümler
1) Merkezî ısıtma veya sıhhî sıcak su sistemine sahip MEVCUT BİNALARDA,
İnşaatı devam edip henüz yapı kullanım izni almamış binalarda ve proje değişikliği
gerektiren esaslı onarımlar ile mekanik tesisat değişikliği gerektiren binalarda dahil olmak
üzere;
YÖNETMELİK UYARINCA YAPILMASI GEREKEN İŞ VE İŞLEMLER, İLGİLİ TARAFLARCA,
02/05/2007 TARİHİ İTİBARİ İLE BEŞ YIL İÇİNDE YERİNE GETİRİLİR.
2) Yönetmelikte hüküm bulunmayan ve hakkında TEREDDÜDE DÜŞÜLEN hususların
uygulanması
Hüküm bulunmayan hususlar hakkında Türk Standardları; Türk Standardının olmaması
halinde, Avrupa Standardları, yeterli olmazsa milletlerarası geçerliliği kabul edilen
standardlar kullanılır.
TEREDDÜDE DÜŞÜLEN HUSUSLAR HAKKINDA, BAYINDIRLIK VE İSKAN BAKANLIĞI’
NDAN YAZILI GÖRÜŞ ALINARAK BU GÖRÜŞE GÖRE İŞLEM YAPILIR.
4. Sonuç
Sonuç
05.12.2008
… …….
Enerji Verimliliği
Kanunu (EVK)
AB Konsey Direktifi
AB 2002/91/EC 18.04.2007
Mevcut Yönetmelik
(MISSSY)
Binalarda Enerji Performansı
Yönetmeliği (BEPY)
14. 04. 2008
Ülkemizde EVK ile başlayan enerji verimliliği çalışmalarını takiben
Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından 2008 yılı içerisinde, iki temel
yönetmelik yürürlüğe konulmuştur.
Sonuç
Mevcut yönetmeliğin (MISSSY) uygulamasıyla;
a) binalarda bulunan merkezi ısıtma ve sıcak su sistemlerinde enerji
kullanma veriminin %20 iyileştirilebileceği öngörülmektedir.
b) merkezi ısıtma sistemli binalarda ortaya çıkan bazı bağımsız
bölümlerin ısınmaması, bazı bağımsız bölümlerin ise aşırı ısınması
gibi sorunların da çözümüne katkıda bulunabilecektir.
BEPY
MISSSY
Binalarda
Enerji
Verimliliği
İlginize teşekkür ederim!
YÖNETMELİK İLE İLGİLİ HER TÜRLÜ SORU VE GÖRÜŞ İÇİN:
ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI
Mesleki Hizmetler Genel Müdürlüğü
Enerji Verimliliği Daire Başkanlığı
E-mail: bep@yigm.gov.tr

Binalarda Isı Yalıtımı Yönetmeliği

9 Ekim 2008 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 27019
YÖNETMELİK
Bayındırlık ve İskân Bakanlığından:
BİNALARDA ISI YALITIMI YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam ve Dayanak
Amaç ve kapsam
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı; binalardaki ısı kayıplarının azaltılmasına, enerji tasarrufu
sağlanmasına ve uygulamaya dair usul ve esasları düzenlemektir.
(2) Bu Yönetmelik, 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu kapsamındaki belediyeler
dahil olmak üzere, bütün yerleşim birimlerindeki binalarda uygulanır.
(3) Münferit olarak inşa edilen ve ısıtılmasına gerek duyulmayan depo, cephanelik, ardiye, ahır, ağıl ve benzeri
binalarda bu Yönetmelik hükümlerinin uygulanması zorunlu değildir.
(4) 180 sayılı Bayındırlık ve İskân Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkındaki Kanun Hükmünde
Kararnamenin 32 nci maddesi kapsamına giren kamu kurum ve kuruluşları, il özel idareleri ve belediyeler, bu
Yönetmeliğe uymak ve bu Yönetmeliği uygulamakla yükümlüdürler.
Dayanak
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, 13/12/1983 tarihli ve 180 sayılı Bayındırlık ve İskân Bakanlığının Teşkilat
ve Görevleri Hakkındaki Kanun Hükmünde Kararnamenin 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi ile 30/A
maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
İKİNCİ BÖLÜM
Projelendirme Genel Esasları
Isı bölgeleri
MADDE 3 – (1) Türkiyede binalarda ısı yalıtımı uygulamaları bakımından oluşturulan dört bölgede yer alan il
ve ilçeler EK 1-A'da listede ve EK 1-B'de harita üzerinde gösterilmiştir. Listede yer almayan belediyeler, bağlı
oldukları ilçe değerlerini esas alır.
(2) Birinci bölgede yapılacak olan binalarda, merkezi klima sistemi uygulanacak ise, bu binalarda yapılacak
olan ısı yalıtımı projesinde, EK-2/C’de yer alan tabloda tavsiye edilen "U" değerlerinden, ikinci bölge için olan "U"
değerleri geçerli olur.
Yıllık ısıtma enerjisi ihtiyacı
MADDE 4 – (1) Binalar, ısı kayıpları bakımından çevre şartlarına ve ihtiyaçlarına uygun olarak yalıtılır.
Binaların hesaplanan yıllık ısıtma enerjisi ihtiyacı, EK 2-A ve EK 2-B’de bölgelere göre verilen yıllık ısıtma enerjisi
sınır değerlerini aşamaz.
İç sıcaklık değerleri
MADDE 5 – (1) Farklı amaçlarla kullanılan binalar için TS 825 hesaplamalarında kullanılacak aylık ortalama
iç sıcaklık değerleri [0i (°C)], aşağıdaki tablodan alınır.
Istılacak binanın türü Sıcaklığı (°C)
1 Konutlar
2 Yönetim binaları
3 İş ve hizmet binaları
19
4 Otel, motel ve lokantalar
5 Öğretim binaları
6 Tiyatro ve konser salonları
7 Kışlalar
8 Ceza ve tutuk evleri
9 Müze ve galeriler
10 Hava limanları
20
11 Hastaneler 22
12 Yüzme havuzları 26
13 İmalat ve atölye mahalleri 16
Isı geçirgenlik katsayıları
MADDE 6 – (1) Isı yalıtımı hesabı yapılan yeni binalarda, ısıtılan hacimleri ayıran duvar, döşeme ve/veya
taban ile tavan ve/veya çatılar için alınacak "U" değerlerinin EK 2-C de yer alan tablodaki tavsiye edilen değerlerden
büyük olmaması tercih edilir. Ancak bunlardan herhangi biri veya birkaçının, EK 2-C’de yer alan tablodaki tavsiye
edilen değerlerden % 25 daha büyük olması durumunda, binanın ısı balansının korunması amacıyla, diğer "U"
değerlerinden bir ya da birkaçı için seçilecek olan değerler, EK 2-C de yer alan tablodaki tavsiye edilen değerlerin %
25’inden daha küçük olamaz. Ancak bu durumda yapılacak olan hesaplamalar neticesinde hesaplanan (Q) Yıllık
Isıtma Enerjisi İhtiyacının, EK-2/A ve B’de verilen (Q’) Sınırlandırılan Yıllık Isıtma Enerjisi İhtiyacından küçük
olduğu (Q’>Q) gösterilmelidir.
Proje zorunluluğu
MADDE 7 – (1) Bu Yönetmelik hükümleri uyarınca TS 825 Standardında belirtilen hesap metoduna göre
yetkili makina mühendisi tarafından mimari proje sistem detaylarına uygun olarak hazırlanan "ısı yalıtımı projesi"
imar mevzuatı gereğince yapı ruhsatı verilmesi safhasında ısıtma/soğutma tesisat projesi ile birlikte ilgili idarelerce
istenir.
Özel durumlar
MADDE 8 – (1) Belediye sınırları ve mücavir alanlar içindeki mevcut binalarda, ısı yalıtımı yapılacaksa, TS
825'de belirtilen hesap metodu kullanılarak binanın ısı yalıtımı projesi hazırlanmalıdır. Bunun dışındaki özel durumlar
için dikkat edilecek hususlar aşağıdaki gibidir.
a) Belediye hudutları ve mücavir alan sınırları dışında, köy nüfusuna kayıtlı ve köyde sürekli oturanların köy
yerleşik alanları civarında ve mezralarda 2 kat'a kadar olan ve toplam döşeme alanı 100 m2'den küçük (dış havaya açık
balkon, teras, merdiven, geçit, aydınlık ve benzerleri hariç olmak üzere) yeni binalar ile bu alanlardaki mevcut
binalarda;
1) Yapı bileşenlerinin, ısı geçirgenlik katsayılarının (U) EK 2/C'deki tavsiye edilen "U" değerlerine eşit veya
daha küçük olması,
2) Toplam pencere alanının, ısı kaybeden dış duvar alanının %12'sine eşit veya daha küçük olması
şartlarını sağlayan konstrüksiyonlar ve detayların mimari projede gösterilmesi halinde, 7'nci maddede
belirtilen "Isı Yalıtımı Projesi" yapılması şartı aranmaz. Bu durumda, yukarıdaki şartların sağlandığını gösteren bir "Isı
Yalıtımı Raporu" düzenlenmesi yeterlidir. Ancak, herhangi bir "U" değerinin EK 2/C'deki tavsiye edilen "U"
değerlerinden daha büyük olması halinde, bu binalar için ısı yalıtımı projesi hazırlanır.
b) Binanın ısı kaybeden düşey dış yüzeyleri toplam alanının % 60’ı ve üzerindeki oranlarda camlama yapılan
binalarda, pencere sisteminin ısı geçirgenlik katsayısının (Up) 2,1 W/m2K veya bundan daha düşük değerde
tasarımlanması ve diğer ısı kaybeden bölümlerinin ısı geçirgenlik katsayılarının EK 2/C’deki tavsiye edilen "U"
değerlerinden % 25 daha küçük olmasının sağlanması halinde, bu binalar standarda uygun kabul edilir.
Bu tür cam yüzeyi fazla olan binalar için ısı yalıtımı projesi ve hesaplamalar aynen yapılmalı ve bu
hesaplamalar içerisinde, yukarıdaki belirtilen şartların yerine getirildiği ayrıca gösterilmelidir. Bununla birlikte, yaz
aylarındaki istenmeyen güneş enerjisi kazançları da tasarım sırasında dikkate alınır.
c) Çok katlı olarak inşa edilecek ve bağımsız veya merkezi sistemle ısıtılacak olan binalardaki bağımsız
bölümlerin ara döşemeleri ile komşu duvarları; ısıtılmayan iç hacimlere bitişik taban ve duvar gibi düşünülerek, Isı
geçirgenlik direnci en az R=0,8 m2K/ W olacak şekilde hesaplanır ve yalıtılır. Bu hesaplama, binanın iç ısı alışverişi
kapsamında değerlendirileceğinden ısıtma enerjisi ihtiyacı (Q) hesaplamalarında dikkate alınmaz.
ç) Merkezi sistem ile ısıtılan binalardaki sıcak akışkanı ileten ana dağıtım (tesisat) boruları ve kolonlar,
ekonomik yalıtım kalınlığı hesaplanarak uygun şekilde yalıtılır.
d) Kolon kalınlıklarının hesaplanmasında kolonun bağlı bulunduğu kiriş ile birleştiği yerdeki betonarme kiriş
kalınlığı aynı zamanda kolon kalınlığı olarak alınır ve kolon kalınlığının kiriş kalınlığından daha fazla olması dikkate
alınmaz.
e) Dış yüzeylerde yer alan bütün betonarme elemanlar (kolon, kiriş, hatıl ve perde duvar) yalıtılır. Dolgu
duvarlar ise, hesap sonuçlarına göre gerekiyorsa yalıtılır.
Projede bulunması istenilen belgeler
MADDE 9 – (1) Isı yalıtımı projesinde aşağıda belirtilen bilgiler bulunmalıdır.
a) Isı kayıpları, ısı kazançları, kazanç/kayıp oranı, kazanç kullanım faktörü ve aylık ve yıllık ısıtma enerjisi
ihtiyacının büyüklükleri, TS 825'de verilen "Binanın Özgül Isı Kaybı" ve "Yıllık Isıtma Enerjisi İhtiyacı"
çizelgelerindeki örneklerde olduğu gibi çizelgeler halinde verilir ve hesaplanan yıllık ısıtma enerjisi ihtiyacının (Q),
EK 2-B'deki sınırlandırılan yıllık ısıtma enerjisi ihtiyacı (Q’) formülünden elde edilecek olan sınır değerden büyük
olmadığı gösterilir.
b) Konutlar dışında farklı amaçlarla kullanılan binalar için yapılacak hesaplamalarda, binadaki farklı bölümler
arasındaki sıcaklık farkı 4°K'den daha fazla ve bu binada birden fazla bölüm için yıllık ısıtma enerjisi ihtiyacı hesabı
yapılacak ise, bu bölümlerin sınırları şematik olarak çizilir, sınırların ölçüleri ve bölümlerin sıcaklık değerleri üzerinde
gösterilir.
c) Binanın ısı kaybeden yüzeylerindeki dış duvar, tavan, taban/döşemelerde kullanılan malzemeler, bu
malzemelerin eleman içindeki sıralanışı ve kalınlıkları, duvar, tavan, taban/döşeme elemanlarının alanları ve "U"
değerleri belirtilir.
ç) Pencere sistemlerinde kullanılan cam ve çerçevenin tipi, bütün yönler için ayrı ayrı pencere alanları ve "U"
değerleri ile çerçeve sistemi için gerekli olan hava değişim sayısı (nh) belirtilir.
d) Duvar-pencere, duvar-tavan, taban-döşeme-duvar birleşim yerlerine ait mimari proje kesit detayları
verilmelidir.
e) Havalandırma tipi ve mekanik havalandırma sözkonusu ise, hesaplamalar ve sonuçları gösterilmelidir.
f) Isı yalıtımı projesinde, binanın ısı kaybeden yüzeylerinde meydana gelebilecek olan yoğuşma TS 825-EK
F’de belirtilen şekilde tahkik edilir.
g) Mevcut binaların tamamında veya bağımsız bölümlerindeki yapılacak olan esaslı tamir, tadil ve
eklemelerdeki uygulama yapılacak olan bölümler için, TS 825’te verilen ısı geçirgenlik katsayılarının EK-2/C’deki
tavsiye edilen en yüksek "U" değerlerine eşit ya da bu değerlerden daha küçük değerde olması sağlanmalıdır.
ğ) TS 825’te belirtilen hesap metodunun kullanılması sırasında gerekli olan bilgiler, (yoğuşma hesabı da dâhil
olmak üzere) TS 825 standardından (EK A - EK J) temin edilir.
h) Bitişik nizam olarak (sıra evler, ikiz evler) projelendirilmiş olan binaların, ısıtma enerjisi ihtiyacı (Q) hesabı
yapılırken, komşu bina ile bitişik duvar olan bölümleri de dış duvar gibi değerlendirilir ve hesaba katılır.
ı) Bu maddede belirtilmeyen diğer hususlar hakkında TS 825 Mayıs 2008'e uyulur.
Isı yalıtımı detayları
MADDE 10 – (1) Mimari proje düzenlenirken, ısı yalıtımı detaylarının hazırlanmasında yol gösterici olması
amacıyla ısı yalıtımı detayları EK 4’te verilmiştir.
(2) Yapılacak hesaplar sonunda bulunacak yapı malzemesi kalınlıklarına göre detaylar kesinleştirilir.
(3) Yapı ve yalıtım malzemelerinin temasında (detayda) farklı "U" değerlerinden kaynaklanan ısı köprülerinin
meydana gelmemesi için, yalıtım sırasında gereken tedbirler alınır.
(4) Teknolojik gelişmelere göre standartlarda yer alacak yeni malzemeler de detaylarda kullanılabilir.
Mimari uygulama projesi
MADDE 11 – (1) Mimari uygulama projesi; sistem detaylarını, nokta detaylarını ve çatı-duvar, duvar-pencere
ve taban-döşeme-duvar bileşim detaylarını ihtiva etmelidir. Isı yalıtımı projesi, mimari uygulama projesindeki
detaylarda belirtilen malzemeler ve kalınlıklarına (yalıtım malzemesi hariç) göre hazırlanmalıdır.
Isı ihtiyacı kimlik belgesi
MADDE 12 – (1) EK 3'te örneği verilen "Isı İhtiyacı Kimlik Belgesi", yetkili ısı yalıtımı projecisi ve
uygulamayı yapan makina mühendisleri tarafından doldurulup imzalandıktan ve Belediye veya Valilik tarafından
onaylandıktan sonra yapı kullanma izin belgesine eklenmelidir. Bu belge, bina yöneticisinin dosyasında bulundurulur
ve bir kopyası da bina girişine asılır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kaloriferli Binalara Dair Uygulama Esasları
Kazan daireleri
MADDE 13 – (1) Kazan dairesi yapımında aşağıdaki hususlara uyulur:
a) Kazan dairelerinin boyutları, yakıt cinsine göre belirlenir.
b) Kazan daireleri, bir adet bina içine ve bir adet direkt bina dışına açılan, olmak üzere iki adet kapısı olacak
şekilde düzenlenmelidir.
c) Kazan dairesinin kapıları yanmaz malzemeden yapılır ve doğrudan merdiven boşluğuna açılmamalıdır.
Koku, sızıntı ve yangın halinde, dumanın bina içine girmesini engellemek üzere arada küçük bir giriş odası yapılır ve
bu odanın kapıları sızdırmaz özellikte olur ve alta eşik konulmalıdır.
ç) Kazanların önü ve arkası ile sağ ve sol yanında, her türlü bakım onarım ve müdahalenin yapılmasına imkan
sağlayacak açıklık bulunur.
d) Kazan dairesinde, yakıt türüne göre gereken temiz havayı temin etmek ve egzoz havasını atmak üzere
uygun havalandırma sağlanır.
e) Kazan dairesinin dış duvarının olması veya ısı merkezinin ayrı bir binada bulunması halinde, doğal
havalandırmanın sağlanabilmesi için kazan dairesi taban alanının en az 1/12’si kadar dış duvarlara pencere konulur.
f) Temiz hava giriş menfezi zemin düzeyinde ve Egzoz (pis hava atma) bacası ağzının ise tavan düzeyinde
olması sağlanır.
g) Katı ve sıvı yakıt kullanılan tesiste taze hava giriş menfezi kesiti, duman bacası kesitinin % 50’sinden az
olmamak üzere 50 kW (43000 kcal/h)’a kadar 300 cm2, sonraki her kW için 2,5 cm2 ilave edilerek bulunur. Egzoz
bacası kesiti ise duman bacası kesitinin % 25'i kadar olmalıdır.
ğ) Gaz yakıtlı kazanlarda temiz hava giriş menfezi, duman bacası ve egzoz bacası kesitleri gaz firmaları ve
ilgili gaz dağıtım kuruluşlarının istediği usul ve hesap değerlerine göre belirlenir. Kazan dairelerinde doğal
havalandırma yapılamayan hallerde cebri havalandırma uygulanır. Bu durumda;
1) Sıvı yakıtta bu havalandırma kapasitesi kazanın her kW'ı için 0,5 m3/h olmalı.
2) Cebri havalandırmalı sıvı yakıtlı kazan dairelerinde;
Vantilatör kapasitesi = (Brülör fan kapasitesi + aspiratör kapasitesi) x 1,1
olmalı ve fanın brülör ile aynı anda birlikte çalışması sağlanmalıdır.
3) Katı yakıt kullanılan teshin merkezlerinde mutlaka doğal havalandırma yapılır.
4) Gaz yakıtlı kazan dairelerinde havalandırma seçimi, gaz firmaları ile gaz dağıtım kuruluşlarının kriterlerine
göre yapılır. Sadece emiş veya egzoz yapılan yarı cebri havalandırmalı kazan dairelerinde negatif basınç
oluşacağından bu tür sistemler uygulanmaz.
h) Kazan dairesinde farklı yakıtlı kazanlar var ise, en yüksek değerdeki baca ve havalandırma kriterleri esas
alınır.
ı) Soğuk bölgelerde ve sürekli kullanılmayan kazan dairelerinde donmaya karşı tedbir olarak havalandırma
panjurlarını otomatik kapayan donanım yapılır.
i) Kazan dairesi yüksekliği TS 2192' ye göre hesaplanır.
j) Kazan kullanıcılarının kullanılan yakıt cinsine göre eğitimleri yaptırılarak sertifikalandırılmaları sağlanır.
k) Sıvı veya gaz yakıt kullanılan kazan olması durumunda, gerekli tedbirleri almak koşuluyla, kazan daireleri
çatıda tesis edilebilir. Bu durumda;
1) Statik hesaplarda kazan dairesi etkisi dikkate alınmalıdır. (Yaklaşık 1000-2000 kg/m2)
2) Çatının altında ve yanındaki mahallere rahatsızlık verebilecek etkileri aktarmamak için yeterli ses yalıtımı
uygulanmalıdır. Kazanların altına titreşim izoleli kaide yapılmalıdır.
3) Kazan dairesinden çıkış için uygun merdiven yapılmalıdır. Kapı ve pencereler kaçış yönünde, kilitsiz ve
kolay açılabilecek şekilde düzenlenmelidir.
4) Yakıt boru hattı, doğal havalandırmalı, kolay müdahale edilebilen bir dikey tesisat kanalı veya merdiven
boşluğunda duvara yakın olacak şekilde düzenlenmelidir.
5) Havalandırma ve diğer hususlardaki kriterler, bodrum katındaki kazan daireleri ile aynı olmalıdır.
Bacalar
MADDE 14 – (1) Bacaların yapımında aşağıdaki hususlara uyulur:
a) Her kazan için standardına uygun ayrı bir baca yapılır. Ancak, gaz yakıtlı kazan bacalarında, gaz firmaları
veya gaz dağıtım kuruluşlarınca önerilen kriterlere göre ortak baca uygulanabilir.
b) Kazan bacalarına, şofben, kombi, kat kaloriferi ve jeneratör gibi başka cihaz bacalarının bağlantısı
yapılmaz.
c) Bacalar, mümkünse bina içinde olmalıdır. Zorunlu hallerde, bacanın bina dışında yapılması halinde,
soğumaması için gerekli ısı yalıtımı ve dış koruması yapılmalıdır.
ç) Katı ve sıvı yakıtlı kazanlarda bacalar dolu tuğla (içi sıvalı) veya ateş tuğlası ile, gaz yakıtlı kazanlarda ise
baca ısıya, yoğuşma etkilerine dayanıklı malzemelerden ve uygun üretim teknikleri ile yapılmalıdır. Metal bacalarda
yanma sesinin yukarılara iletilmemesi için gerekli tedbirler alınmalı ve baca topraklaması yapılmalıdır.
d) Bacaların en altında bir temizleme kapağı bulunmalıdır.
e) Gaz yakıtlı kazanlarda, temizleme kapağına ek olarak drenaj düzeni yapılır.
f) Bacalar, yanlarındaki bina ve engellerden etkilenmeyecek şekilde tesis edilir; bu engellerin en üst
noktasından veya münferit binalarda mahya kotundan en az 1 m yükseklikte olur ve üzerine şapka yapılır.
g) Bacalar, mümkün olduğunca dik yapılmalı, zorunlu hallerde ise yatayla en az 60° açıda tek sapmaya izin
verilmelidir.
ğ) Duman kanalları, çelik malzemeden yapılır ve izole edilir. Gaz yakıtlı kazanlarda paslanmaz çelik tercih
edilir. Kanallar, kolayca temizlenecek şekilde düzenlenir ve gaz analizi için üzerinde ölçüm delikleri bırakılır. Duman
kanallarının yatay uzunluğu dikey bacanın 1/4’ünden daha fazla olmaz; kanal ana bacaya direkt ve % 5’lik yükselen
eğimle bağlanır, 2 adet 45°’lik dirsekten fazla sapma olmaz ve 90°’lik dirsek kesinlikle kullanılamaz.
h) Baca ve duman kanallarında uygun yalıtım malzemeleri kullanılır.
ı) Yüksek binaların bacalarında, genleşme ve bacanın kendini taşıması için gerekli tedbirler alınır.
i) Baca kesiti zorunlu olmadıkça dairesel olması gerekir.
Radyatörler
MADDE 15 – (1) Dış duvarlara monte edilen radyatörlerin arkasına, üzeri yansıtıcı levha veya film kaplanmış
yalıtım panelleri konulur.
Otomatik kontrol
MADDE 16 – (1) Yakıt tasarrufu için sıvı ve gaz yakıtlı kazanlarda otomatik kontrol sistemi tercih edilir. Gaz
firmaları ve ilgili gaz dağıtım kuruluşlarınca belirlenen esaslara göre, ayrıca gaz kaçak kontrol sistemi tesis edilir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Yapı ve yalıtım malzemelerinin standarda uygunluğu
MADDE 17 – (1) Yapı ve yalıtım malzemelerinin ısıl iletkenlik hesap değerleri TS 825 EK - E’de verilmiş
olup, Isı yalıtımı projesi burada verilen değerlere göre hesaplanır. Bina yapımında kullanılacak yapı ve yalıtım
malzemeleri için 8/9/2002 tarihli ve 24870 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yapı Malzemeleri Yönetmeliği
çerçevesinde, yapı ve yalıtım malzemelerinin CE veya G uygunluk işareti ve uygunluk beyanı veya belgesi olması
zorunludur.
(2) Birinci fıkra hükümleri çerçevesinde beyan edilen ısıl iletkenlik hesap değerlerinin TS 825 EK-E’deki
değerlerden daha küçük olması ve bu değerin hesaplamalarda kullanılmak istenmesi halinde, bu tür malzemelerin
değerleri için aynı hesap yöntemi kullanılır. Bu tür malzemelerin, beyan edilen ısıl iletkenlik hesap değerlerinin
hesaplamalarda kullanılabilmesi için, Bayındırlık ve İskân Bakanlığınca bu amaç için özel olarak görevlendirilmiş bir
kuruluş tarafından, malzemenin beyan edilen ısıl iletkenlik hesap değerlerinin belgelendirilmesi şarttır. Eğer bu
belgelendirme yapılmamışsa, hesaplamalarda, söz konusu malzemenin beyan edilen ısıl iletkenlik hesap değeri yerine
TS 825 EK-E ’deki değerler alınır. Bu kuruluşun çalışma usul ve esasları Bayındırlık ve İskân Bakanlığınca belirlenir.
Isı yalıtımı denetimi
MADDE 18 – (1) İnşaatın her safhasında ısı yalıtımı ile ilgili denetimler 29/6/2001 tarihli ve 4708 sayılı Yapı
Denetim Hakkında Kanun kapsamındaki illerde, yapı denetim kuruluşları ile beraber belediye sınırları ve mücavir
alanlarda belediyeler; belediye ve mücavir alan sınırları dışında il özel idareleri ve ruhsat verme yetkisine sahip diğer
idarelerce yapılır.
(2) Binanın ısı yalıtımının kontrolü ile ilgili teknik sorumlu; inşaatın taban, döşeme, duvar ve tavan yapımı
safhalarında uygulanan yalıtımın, projede verilen detaylara uygunluğunun kontrolünü yaparak, belediye veya il özel
idarelerine rapor verir.
Yürürlükten kaldırılan yönetmelik
MADDE 19 – (1) 8/5/2000 tarihli ve 24043 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Binalarda Isı Yalıtım
Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.
Yapım işi ihalesi ilan edilmiş olan kamu binaları ve yapı ruhsatı alınmış özel binalar
GEÇİCİ MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe giriş tarihinden önce yapım işi ihalesi ilan edilmiş olan
kamu binaları ve yapı ruhsatı alınmış özel binalar hakkında bu Yönetmelik hükümleri uygulanmaz.
Yürürlük
MADDE 20 – (1) Bu Yönetmelik 1/11/2008 tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 21 – (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Bayındırlık ve İskân Bakanı yürütür.

İş Kanunu Yönetmeliği

İŞ KANUNU

Kanun No: 4857

Kabul Tarihi : 22.5.2003

Resmi Gazete Yayım Tarih ve Sayısı : 10.6.2003 - 25134

BİRİNCİ BÖLÜM

Genel Hükümler

Amaç ve kapsam

MADDE 1. - Bu Kanunun amacı işverenler ile bir iş sözleşmesine dayanarak çalıştırılan işçilerin

çalışma şartları ve çalışma ortamına ilişkin hak ve sorumluluklarını düzenlemektir.

Bu Kanun, 4 üncü maddedeki istisnalar dışında kalan bütün işyerlerine, bu işyerlerinin işverenleri ile

işveren vekillerine ve işçilerine faaliyet konularına bakılmaksızın uygulanır.

İşyerleri, işverenler, işveren vekilleri ve işçiler, 3 üncü maddedeki bildirim gününe bakılmaksızın bu

Kanun hükümleri ile bağlı olurlar.

Tanımlar

MADDE 2. - Bir iş sözleşmesine dayanarak çalışan gerçek kişiye işçi, işçi çalıştıran gerçek veya tüzel

kişiye yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşlara işveren, işçi ile işveren arasında kurulan

ilişkiye iş ilişkisi denir. İşveren tarafından mal veya hizmet üretmek amacıyla maddî olan ve olmayan

unsurlar ile işçinin birlikte örgütlendiği birime işyeri denir.

İşverenin işyerinde ürettiği mal veya hizmet ile nitelik yönünden bağlılığı bulunan ve aynı yönetim

altında örgütlenen yerler (işyerine bağlı yerler) ile dinlenme, çocuk emzirme, yemek, uyku, yıkanma,

muayene ve bakım, beden ve meslekî eğitim ve avlu gibi diğer eklentiler ve araçlar da işyerinden

sayılır.

İşyeri, işyerine bağlı yerler, eklentiler ve araçlar ile oluşturulan iş organizasyonu kapsamında bir

bütündür.

İşveren adına hareket eden ve işin, işyerinin ve işletmenin yönetiminde görev alan kimselere işveren

vekili denir. İşveren vekilinin bu sıfatla işçilere karşı işlem ve yükümlülüklerinden doğrudan işveren

sorumludur.

Bu Kanunda işveren için öngörülen her çeşit sorumluluk ve zorunluluklar işveren vekilleri hakkında

da uygulanır. İşveren vekilliği sıfatı, işçilere tanınan hak ve yükümlülükleri ortadan kaldırmaz.

Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin

bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan

ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı

işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt

işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin

taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur.

Asıl işverenin işçilerinin alt işveren tarafından işe alınarak çalıştırılmaya devam ettirilmesi suretiyle

hakları kısıtlanamaz veya daha önce o işyerinde çalıştırılan kimse ile alt işveren ilişkisi kurulamaz.

Aksi halde ve genel olarak asıl işveren alt işveren ilişkisinin muvazaalı işleme dayandığı kabul

edilerek alt işverenin işçileri başlangıçtan itibaren asıl işverenin işçisi sayılarak işlem görürler.

İşletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işler dışında asıl iş bölünerek

alt işverenlere verilemez.

İşyerini bildirme

MADDE 3. - Bu Kanunun kapsamına giren nitelikte bir işyerini kuran, her ne suretle olursa olsun

devralan, çalışma konusunu kısmen veya tamamen değiştiren veya herhangi bir sebeple faaliyetine

son veren ve işyerini kapatan işveren, işyerinin unvan ve adresini, çalıştırılan işçi sayısını, çalışma

konusunu, işin başlama veya bitme gününü, kendi adını ve soyadını yahut unvanını, adresini, varsa

işveren vekili veya vekillerinin adı, soyadı ve adreslerini bir ay içinde bölge müdürlüğüne bildirmek

zorundadır.

Alt işveren, bu sıfatla mal veya hizmet üretimi için meydana getirdiği kendi işyeri için birinci fıkra

hükmüne göre bildirim yapmakla yükümlüdür.

(Ek : 11/6/2003-4884/10 md.) Ancak, şirketlerin tescil kayıtları ise ticaret sicili memurluklarının

gönderdiği belgeler üzerinden yapılır ve bu belgeler ilgili ticaret sicili memurluğunca bir ay içinde

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ilgili bölge müdürlüklerine gönderilir.

İstisnalar

MADDE 4.- Aşağıda belirtilen işlerde ve iş ilişkilerinde bu Kanun hükümleri uygulanmaz;

  1. Deniz ve hava taşıma işlerinde,
  2. 50'den az işçi çalıştırılan (50 dahil) tarım ve orman işlerinin yapıldığı işyerlerinde veya

işletmelerinde,

  1. Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işleri,
  2. Bir ailenin üyeleri ve 3 üncü dereceye kadar (3 üncü derece dahil) hısımları arasında dışardan

başka biri katılmayarak evlerde ve el sanatlarının yapıldığı işlerde,

  1. Ev hizmetlerinde,
  2. İş sağlığı ve güvenliği hükümleri saklı kalmak üzere çıraklar hakkında,
  3. Sporcular hakkında,
  4. Rehabilite edilenler hakkında,
  5. 507 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Kanununun 2 nci maddesinin tarifine uygun üç kişinin çalıştığı

işyerlerinde.

Şu kadar ki;

  1. Kıyılarda veya liman ve iskelelerde gemilerden karaya ve karadan gemilere yapılan yükleme

ve boşaltma işleri,

  1. Havacılığın bütün yer tesislerinde yürütülen işler,
  2. Tarım sanatları ile tarım aletleri, makine ve parçalarının yapıldığı atölye ve fabrikalarda

görülen işler,

  1. Tarım işletmelerinde yapılan yapı işleri,
  2. Halkın faydalanmasına açık veya işyerinin eklentisi durumunda olan park ve bahçe işleri,
  3. Deniz İş Kanunu kapsamına girmeyen ve tarım işlerinden sayılmayan, denizlerde çalışan su

ürünleri üreticileri ile ilgili işler,

Bu Kanun hükümlerine tabidir.

Eşit davranma ilkesi

MADDE 5. - İş ilişkisinde dil, ırk, cinsiyet, siyasal düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ve benzeri

sebeplere dayalı ayırım yapılamaz.

İşveren, esaslı sebepler olmadıkça tam süreli çalışan işçi karşısında kısmî süreli çalışan işçiye, belirsiz

süreli çalışan işçi karşısında belirli süreli çalışan işçiye farklı işlem yapamaz.

İşveren, biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça, bir işçiye, iş sözleşmesinin

yapılmasında, şartlarının oluşturulmasında, uygulanmasında ve sona ermesinde, cinsiyet veya

gebelik nedeniyle doğrudan veya dolaylı farklı işlem yapamaz.

Aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük ücret kararlaştırılamaz.

İşçinin cinsiyeti nedeniyle özel koruyucu hükümlerin uygulanması, daha düşük bir ücretin

uygulanmasını haklı kılmaz.

İş ilişkisinde veya sona ermesinde yukarıdaki fıkra hükümlerine aykırı davranıldığında işçi, dört aya

kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminattan başka yoksun bırakıldığı haklarını da talep edebilir.

2821 sayılı Sendikalar Kanununun 31 inci maddesi hükümleri saklıdır.

20 nci madde hükümleri saklı kalmak üzere işverenin yukarıdaki fıkra hükümlerine aykırı

davrandığını işçi ispat etmekle yükümlüdür. Ancak, işçi bir ihlalin varlığı ihtimalini güçlü bir biçimde

gösteren bir durumu ortaya koyduğunda, işveren böyle bir ihlalin mevcut olmadığını ispat etmekle

yükümlü olur.

İşyerinin veya bir bölümünün devri

MADDE 6. - İşyeri veya işyerinin bir bölümü hukukî bir işleme dayalı olarak başka birine

devredildiğinde, devir tarihinde işyerinde veya bir bölümünde mevcut olan iş sözleşmeleri bütün hak

ve borçları ile birlikte devralana geçer.

Devralan işveren, işçinin hizmet süresinin esas alındığı haklarda, işçinin devreden işveren yanında işe

başladığı tarihe göre işlem yapmakla yükümlüdür.

Yukarıdaki hükümlere göre devir halinde, devirden önce doğmuş olan ve devir tarihinde ödenmesi

gereken borçlardan devreden ve devralan işveren birlikte sorumludurlar. Ancak bu yükümlülüklerden

devreden işverenin sorumluluğu devir tarihinden itibaren iki yıl ile sınırlıdır.

Tüzel kişiliğin birleşme veya katılma ya da türünün değişmesiyle sona erme halinde birlikte

sorumluluk hükümleri uygulanmaz.

Devreden veya devralan işveren iş sözleşmesini sırf işyerinin veya işyerinin bir bölümünün devrinden

dolayı feshedemez ve devir işçi yönünden fesih için haklı sebep oluşturmaz. Devreden veya devralan

işverenin ekonomik ve teknolojik sebeplerin yahut iş organizasyonu değişikliğinin gerekli kıldığı fesih

hakları veya işçi ve işverenlerin haklı sebeplerden derhal fesih hakları saklıdır.

Yukarıdaki hükümler, iflas dolayısıyla malvarlığının tasfiyesi sonucu işyerinin veya bir bölümünün

başkasına devri halinde uygulanmaz.

Geçici iş ilişkisi

MADDE 7.- İşveren, devir sırasında yazılı rızasını almak suretiyle bir işçiyi; holding bünyesi içinde

veya aynı şirketler topluluğuna bağlı başka bir işyerinde veya yapmakta olduğu işe benzer işlerde

çalıştırılması koşuluyla başka bir işverene iş görme edimini yerine getirmek üzere geçici olarak

devrettiğinde geçici iş ilişkisi gerçekleşmiş olur. Bu halde iş sözleşmesi devam etmekle beraber, işçi

bu sözleşmeye göre üstlendiği işin görülmesini, iş sözleşmesine geçici iş ilişkisi kurulan işverene karşı

yerine getirmekle yükümlü olur. Geçici iş ilişkisi kurulan işveren işçiye talimat verme hakkına sahip

olup, işçiye sağlık ve güvenlik risklerine karşı gerekli eğitimi vermekle yükümlüdür.

Geçici iş ilişkisi altı ayı geçmemek üzere yazılı olarak yapılır, gerektiğinde en fazla iki defa

yenilenebilir.

İşverenin, ücreti ödeme yükümlülüğü devam eder. Geçici iş ilişkisi kurulan işveren, işçinin kendisinde

çalıştığı sürede ödenmeyen ücretinden, işçiyi gözetme borcundan ve sosyal sigorta primlerinden

işveren ile birlikte sorumludur.

İşçi, işyerine ve işe ilişkin olup kusuru ile sebep olduğu zarardan geçici iş ilişkisi kurulan işverene

karşı sorumludur. İşçinin geçici sözleşmesinden aksi anlaşılmıyorsa, işçinin diğer hak ve

yükümlülüklerine ilişkin bu Kanundaki düzenlemeler geçici iş ilişkisi kurulan işverenle olan ilişkisine

de uygulanır.

İşçiyi geçici olarak devralan işveren grev ve lokavt aşamasına gelen bir toplu iş uyuşmazlığının tarafı

ise, işçi grev ve lokavtın uygulanması sırasında çalıştırılamaz. Ancak, 2822 sayılı Toplu İş

Sözleşmesi, Grev ve Lokavt Kanununun 39 uncu maddesi hükümleri saklıdır. İşveren, işçisini grev ve

lokavt süresince kendi işyerinde çalıştırmak zorundadır.

Toplu işçi çıkarmaya gidilen işyerlerinde çıkarma tarihinden itibaren altı ay içinde toplu işçi

çıkarmanın konusu olan işlerde geçici iş ilişkisi gerçekleşmez.

İKİNCİ BÖLÜM

İş Sözleşmesi, Türleri ve Feshi

Tanım ve şekil

MADDE 8. - İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da

ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir. İş sözleşmesi, Kanunda aksi belirtilmedikçe, özel

bir şekle tâbi değildir.

Süresi bir yıl ve daha fazla olan iş sözleşmelerinin yazılı şekilde yapılması zorunludur. Bu belgeler

damga vergisi ve her çeşit resim ve harçtan muaftır.

Yazılı sözleşme yapılmayan hallerde işveren işçiye en geç iki ay içinde genel ve özel çalışma

koşullarını, günlük ya da haftalık çalışma süresini, temel ücreti ve varsa ücret eklerini, ücret ödeme

dönemini, süresi belirli ise sözleşmenin süresini, fesih halinde tarafların uymak zorunda oldukları

hükümleri gösteren yazılı bir belge vermekle yükümlüdür. Süresi bir ayı geçmeyen belirli süreli iş

sözleşmelerinde bu fıkra hükmü uygulanmaz. İş sözleşmesi iki aylık süre dolmadan sona ermiş ise,

bu bilgilerin en geç sona erme tarihinde işçiye yazılı olarak verilmesi zorunludur.

Türü ve çalışma biçimlerini belirleme serbestisi

MADDE 9 - Taraflar iş sözleşmesini, Kanun hükümleriyle getirilen sınırlamalar saklı kalmak

koşuluyla, ihtiyaçlarına uygun türde düzenleyebilirler.

İş sözleşmeleri belirli veya belirsiz süreli yapılır. Bu sözleşmeler çalışma biçimleri bakımından tam

süreli veya kısmî süreli yahut deneme süreli ya da diğer türde oluşturulabilir.

Sürekli ve süreksiz işlerdeki iş sözleşmeleri

MADDE 10.- Nitelikleri bakımından en çok otuz iş günü süren işlere süreksiz iş, bundan fazla devam

edenlere sürekli iş denir.

Bu Kanunun 3, 8, 12, 13, 14, 15, 17, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 34, 53, 54, 55, 56, 57, 58,

59, 75, 80 ve geçici 6 ncı maddeleri süreksiz işlerde yapılan iş sözleşmelerinde uygulanmaz. Süreksiz

işlerde, bu maddelerde düzenlenen konularda Borçlar Kanunu hükümleri uygulanır.

Belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesi

MADDE 11 – İş ilişkisinin bir süreye bağlı olarak yapılmadığı halde sözleşme belirsiz süreli sayılır.

Belirli süreli işlerde veya belli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi

objektif koşullara bağlı olarak işveren ile işçi arasında yazılı şekilde yapılan iş sözleşmesi belirli süreli

iş sözleşmesidir.

Belirli süreli iş sözleşmesi, esaslı bir neden olmadıkça, birden fazla üst üste (zincirleme) yapılamaz.

Aksi halde iş sözleşmesi başlangıçtan itibaren belirsiz süreli kabul edilir.

Esaslı nedene dayalı zincirleme iş sözleşmeleri, belirli süreli olma özelliğini korurlar.

Belirli ve belirsiz süreli iş sözleşmesi ayırımın sınırları

MADDE 12 - Belirli süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçi, ayırımı haklı kılan bir neden olmadıkça,

salt iş sözleşmesinin süreli olmasından dolayı belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalıştırılan emsal işçiye

göre farklı işleme tâbi tutulamaz.

Belirli süreli iş sözleşmesi ile çalışan işçiye, belirli bir zaman ölçüt alınarak ödenecek ücret ve paraya

ilişkin bölünebilir menfaatler, işçinin çalıştığı süreye orantılı olarak verilir. Herhangi bir çalışma

şartından yararlanmak için aynı işyeri veya işletmede geçirilen kıdem arandığında belirli süreli iş

sözleşmesine göre çalışan işçi için farklı kıdem uygulanmasını haklı gösteren bir neden olmadıkça,

belirsiz süreli iş sözleşmesi ile çalışan emsal işçi hakkında esas alınan kıdem uygulanır.

Emsal işçi, işyerinde aynı veya benzeri işte belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalıştırılan işçidir. İşyerinde

böyle bir işçi bulunmadığı takdirde, o işkolunda şartlara uygun bir işyerinde aynı veya benzer işi

üstlenen belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalıştırılan işçi dikkate alınır.

Kısmî süreli ve tam süreli iş sözleşmesi

MADDE 13 - İşçinin normal haftalık çalışma süresinin, tam süreli iş sözleşmesiyle çalışan emsal

işçiye göre önemli ölçüde daha az belirlenmesi durumunda sözleşme kısmî süreli iş sözleşmesidir.

Kısmî süreli iş sözleşmesi ile çalıştırılan işçi, ayırımı haklı kılan bir neden olmadıkça, salt iş

sözleşmesinin kısmî süreli olmasından dolayı tam süreli emsal işçiye göre farklı işleme tâbi

tutulamaz. Kısmî süreli çalışan işçinin ücret ve paraya ilişkin bölünebilir menfaatleri, tam süreli emsal

işçiye göre çalıştığı süreye orantılı olarak ödenir.

Emsal işçi, işyerinde aynı veya benzeri işte tam süreli çalıştırılan işçidir. İşyerinde böyle bir işçi

bulunmadığı takdirde, o işkolunda şartlara uygun işyerinde aynı veya benzer işi üstlenen tam süreli

iş sözleşmesiyle çalıştırılan işçi esas alınır.

İşyerinde çalışan işçilerin, niteliklerine uygun açık yer bulunduğunda kısmî süreliden tam süreliye

veya tam süreliden kısmî süreliye geçirilme istekleri işverence dikkate alınır ve boş yerler zamanında

duyurulur.

Çağrı üzerine çalışma

MADDE 14. - Yazılı sözleşme ile işçinin yapmayı üstlendiği işle ilgili olarak kendisine ihtiyaç

duyulması halinde iş görme ediminin yerine getirileceğinin kararlaştırıldığı iş ilişkisi, çağrı üzerine

çalışmaya dayalı kısmi süreli bir iş sözleşmesidir.

Hafta, ay veya yıl gibi bir zaman dilimi içinde işçinin ne kadar süreyle çalışacağını taraflar

belirlemedikleri takdirde, haftalık çalışma süresi yirmi saat kararlaştırılmış sayılır. Çağrı üzerine

çalıştırılmak için belirlenen sürede işçi çalıştırılsın veya çalıştırılmasın ücrete hak kazanır.

İşçiden iş görme borcunu yerine getirmesini çağrı yoluyla talep hakkına sahip olan işveren, bu

çağrıyı, aksi kararlaştırılmadıkça, işçinin çalışacağı zamandan en az dört gün önce yapmak

zorundadır. Süreye uygun çağrı üzerine işçi iş görme edimini yerine getirmekle yükümlüdür.

Sözleşmede günlük çalışma süresi kararlaştırılmamış ise, işveren her çağrıda işçiyi günde en az dört

saat üst üste çalıştırmak zorundadır.

Deneme süreli iş sözleşmesi

MADDE 15. - Taraflarca iş sözleşmesine bir deneme kaydı konulduğunda, bunun süresi en çok iki ay

olabilir. Ancak deneme süresi toplu iş sözleşmeleriyle dört aya kadar uzatılabilir.

Deneme süresi içinde taraflar iş sözleşmesini bildirim süresine gerek olmaksızın ve tazminatsız

feshedebilir. İşçinin çalıştığı günler için ücret ve diğer hakları saklıdır.

Takım sözleşmesi ile oluşturulan iş sözleşmeleri

MADDE 16. - Birden çok işçinin meydana getirdiği bir takımı temsilen bu işçilerden birinin, takım

kılavuzu sıfatıyla işverenle yaptığı sözleşmeye takım sözleşmesi denir.

Takım sözleşmesinin, oluşturulacak iş sözleşmeleri için hangi süre kararlaştırılmış olursa olsun, yazılı

yapılması gerekir. Sözleşmede her işçinin kimliği ve alacağı ücret ayrı ayrı gösterilir.

Takım sözleşmesinde isimleri yazılı işçilerden her birinin işe başlamasıyla, o işçi ile işveren arasında

takım sözleşmesinde belirlenen şartlarla bir iş sözleşmesi yapılmış sayılır. Ancak, takım sözleşmesi

hakkında Borçlar Kanununun 110 uncu maddesi hükmü de uygulanır.

İşe başlamasıyla iş sözleşmesi kurulan işçilere ücretlerini işveren veya işveren vekili her birine ayrı

ayrı ödemek zorundadır. Takım kılavuzu için, takıma dahil işçilerin ücretlerinden işe aracılık veya

benzeri bir nedenle kesinti yapılamaz.

Süreli fesih

MADDE 17. - Belirsiz süreli iş sözleşmelerinin feshinden önce durumun diğer tarafa bildirilmesi

gerekir.

İş sözleşmeleri;

  1. İşi altı aydan az sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından başlayarak iki

hafta sonra,

  1. İşi altı aydan birbuçuk yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından

başlayarak dört hafta sonra,

  1. İşi birbuçuk yıldan üç yıla kadar sürmüş olan işçi için, bildirimin diğer tarafa yapılmasından

başlayarak altı hafta sonra,

  1. İşi üç yıldan fazla sürmüş işçi için, bildirim yapılmasından başlayarak sekiz hafta sonra,

Feshedilmiş sayılır.

Bu süreler asgari olup sözleşmeler ile artırılabilir.

Bildirim şartına uymayan taraf, bildirim süresine ilişkin ücret tutarında tazminat ödemek zorundadır.

İşveren bildirim süresine ait ücreti peşin vermek suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir.

İşverenin bildirim şartına uymaması veya bildirim süresine ait ücreti peşin ödeyerek sözleşmeyi

feshetmesi, bu Kanunun 18, 19, 20 ve 21 inci maddesi hükümlerinin uygulanmasına engel olmaz. 18

inci maddenin birinci fıkrası uyarınca bu Kanunun 18, 19, 20 ve 21 inci maddelerinin uygulanma

alanı dışında kalan işçilerin iş sözleşmesinin, fesih hakkının kötüye kullanılarak sona erdirildiği

durumlarda işçiye bildirim süresinin üç katı tutarında tazminat ödenir. Fesih için bildirim şartına da

uyulmaması ayrıca dördüncü fıkra uyarınca tazminat ödenmesini gerektirir.

Bu maddeye göre ödenecek tazminatlar ile bildirim sürelerine ait peşin ödenecek ücretin hesabında

32 nci maddenin birinci fıkrasında yazılan ücrete ek olarak işçiye sağlanmış para veya para ile

ölçülmesi mümkün sözleşme ve Kanundan doğan menfaatler de göz önünde tutulur.

Feshin geçerli sebebe dayandırılması

MADDE 18. - Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin

belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da

işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır.

Altı aylık kıdem hesabında bu Kanunun 66 ncı maddesindeki süreler dikkate alınır.

Özellikle aşağıdaki hususlar fesih için geçerli bir sebep oluşturmaz:

  1. Sendika üyeliği veya çalışma saatleri dışında veya işverenin rızası ile çalışma saatleri içinde

sendikal faaliyetlere katılmak.

  1. İşyeri sendika temsilciliği yapmak.
  2. Mevzuattan veya sözleşmeden doğan haklarını takip için işveren aleyhine idari veya adli

makamlara başvurmak veya bu hususta başlatılmış sürece katılmak.

  1. Irk, renk, cinsiyet, medeni hal, aile yükümlülükleri, hamilelik, doğum, din, siyasi görüş ve

benzeri nedenler.

  1. 74 üncü maddede öngörülen ve kadın işçilerin çalıştırılmasının yasak olduğu sürelerde işe

gelmemek.

  1. Hastalık veya kaza nedeniyle 25 inci maddenin (I) numaralı bendinin (b) alt bendinde

öngörülen bekleme süresinde işe geçici devamsızlık.

İşçinin altı aylık kıdemi, aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde geçen süreler birleştirilerek hesap

edilir. İşverenin aynı işkolunda birden fazla işyerinin bulunması halinde, işyerinde çalışan işçi sayısı,

bu işyerlerinde çalışan toplam işçi sayısına göre belirlenir.

İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili ve yardımcıları ile işyerinin bütününü sevk ve

idare eden ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri hakkında bu madde,

19 ve 21 inci maddeler ile 25 inci maddenin son fıkrası uygulanmaz.

Sözleşmenin feshinde usul

MADDE 19. - İşveren fesih bildirimini yazılı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde

belirtmek zorundadır.

Hakkındaki iddialara karşı savunmasını almadan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, o işçinin

davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez. Ancak, işverenin 25 inci maddenin (II)

numaralı bendi şartlarına uygun fesih hakkı saklıdır.

Fesih bildirimine itiraz ve usulü

MADDE 20. - İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen

sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde

iş mahkemesinde dava açabilir. Toplu iş sözleşmesinde hüküm varsa veya taraflar anlaşırlarsa

uyuşmazlık aynı sürede özel hakeme götürülür.

Feshin geçerli bir sebebe dayandığını ispat yükümlülüğü işverene aittir. İşçi, feshin başka bir sebebe

dayandığını iddia ettiği takdirde, bu iddiasını ispatla yükümlüdür.

Dava seri muhakeme usulüne göre iki ay içinde sonuçlandırılır. Mahkemece verilen kararın temyizi

halinde, Yargıtay bir ay içinde kesin olarak karar verir.

Özel hakemin oluşumu, çalışma esas ve usulleri çıkarılacak bir yönetmelikle belirlenir.

Geçersiz sebeple yapılan feshin sonuçları

MADDE 21. - İşverence geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığı

mahkemece veya özel hakem tarafından tespit edilerek feshin geçersizliğine karar verildiğinde,

işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçiyi başvurusu üzerine işveren bir ay içinde

işe başlatmaz ise, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle

yükümlü olur.

Mahkeme veya özel hakem feshin geçersizliğine karar verdiğinde, işçinin işe başlatılmaması halinde

ödenecek tazminat miktarını da belirler.

Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş bulunan

ücret ve diğer hakları ödenir.

İşçi işe başlatılırsa, peşin olarak ödenen bildirim süresine ait ücret ile kıdem tazminatı, yukarıdaki

fıkra hükümlerine göre yapılacak ödemeden mahsup edilir. İşe başlatılmayan işçiye bildirim süresi

verilmemiş veya bildirim süresine ait ücret peşin ödenmemişse, bu sürelere ait ücret tutarı ayrıca

ödenir.

İşçi kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararının tebliğinden itibaren on işgünü içinde işe

başlamak için işverene başvuruda bulunmak zorundadır. İşçi bu süre içinde başvuruda bulunmaz ise,

işverence yapılmış olan fesih geçerli bir fesih sayılır ve işveren sadece bunun hukuki sonuçları ile

sorumlu olur.

Bu maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkra hükümleri sözleşmeler ile hiçbir suretle değiştirilemez;

aksi yönde sözleşme hükümleri geçersizdir.

Çalışma koşullarında değişiklik ve iş sözleşmesinin feshi

MADDE 22. - İşveren, iş sözleşmesiyle veya iş sözleşmesinin eki niteliğindeki personel yönetmeliği

ve benzeri kaynaklar ya da işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği

ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir. Bu şekle uygun olarak yapılmayan ve

işçi tarafından altı işgünü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz. İşçi

değişiklik önerisini bu süre içinde kabul etmezse, işveren değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını

veya fesih için başka bir geçerli nedenin bulunduğunu yazılı olarak açıklamak ve bildirim süresine

uymak suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir. İşçi bu durumda 17 ila 21 inci madde hükümlerine göre

dava açabilir.

Taraflar aralarında anlaşarak çalışma koşullarını her zaman değiştirebilir. Çalışma koşullarında

değişiklik geçmişe etkili olarak yürürlüğe konulamaz.

Yeni işverenin sorumluluğu

MADDE 23. - Süresi belirli olan veya olmayan sürekli iş sözleşmesi ile bir işverenin işine girmiş olan

işçi, sözleşme süresinin bitmesinden önce yahut bildirim süresine uymaksızın işini bırakıp başka bir

işverenin işine girerse sözleşmenin bu suretle feshinden ötürü, işçinin sorumluluğu yanında, ayrıca

yeni işveren de aşağıdaki hallerde birlikte sorumludur:

  1. İşçinin bu davranışına, yeni işe girdiği işveren sebep olmuşsa.
  2. Yeni işveren, işçinin bu davranışını bilerek onu işe almışsa.
  3. Yeni işveren işçinin bu davranışını öğrendikten sonra dahi onu çalıştırmaya devam ederse.

İşçinin haklı nedenle derhal fesih hakkı

MADDE 24. - Süresi belirli olsun veya olmasın işçi, aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini sürenin

bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir:

  1. Sağlık sebepleri:
  2. İş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması işin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı

veya yaşayışı için tehlikeli olursa.

  1. İşçinin sürekli olarak yakından ve doğrudan buluşup görüştüğü işveren yahut başka bir işçi

bulaşıcı veya işçinin işi ile bağdaşmayan bir hastalığa tutulursa.

  1. Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri:
  2. İşveren iş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri hakkında yanlış

vasıflar veya şartlar göstermek yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler vermek veya sözler

söylemek suretiyle işçiyi yanıltırsa.

  1. İşveren işçinin veya ailesi üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak şekilde sözler

söyler, davranışlarda bulunursa veya işçiye cinsel tacizde bulunursa.

  1. İşveren işçiye veya ailesi üyelerinden birine karşı sataşmada bulunur veya gözdağı verirse,

yahut işçiyi veya ailesi üyelerinden birini kanuna karşı davranışa özendirir, kışkırtır, sürükler,

yahut işçiye ve ailesi üyelerinden birine karşı hapsi gerektiren bir suç işlerse yahut işçi

hakkında şeref ve haysiyet kırıcı asılsız ağır isnad veya ithamlarda bulunursa.

  1. İşçinin diğer bir işçi veya üçüncü kişiler tarafından işyerinde cinsel tacize uğraması ve bu

durumu işverene bildirmesine rağmen gerekli önlemler alınmazsa.

  1. İşveren tarafından işçinin ücreti kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak

hesap edilmez veya ödenmezse,

  1. Ücretin parça başına veya iş tutarı üzerinden ödenmesi kararlaştırılıp da işveren tarafından

işçiye yapabileceği sayı ve tutardan az iş verildiği hallerde, aradaki ücret farkı zaman esasına

göre ödenerek işçinin eksik aldığı ücret karşılanmazsa, yahut çalışma şartları uygulanmazsa.

III. Zorlayıcı sebepler:

İşçinin çalıştığı işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler

ortaya çıkarsa.

İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı

MADDE 25. - Süresi belirli olsun veya olmasın işveren, aşağıda yazılı hallerde iş sözleşmesini

sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir:

I- Sağlık sebepleri:

  1. İşçinin kendi kastından veya derli toplu olmayan yaşayışından yahut içkiye düşkünlüğünden

doğacak bir hastalığa veya sakatlığa uğraması halinde, bu sebeple doğacak devamsızlığın ardı

ardına üç iş günü veya bir ayda beş iş gününden fazla sürmesi.

  1. İşçinin tutulduğu hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğu ve işyerinde çalışmasında

sakınca bulunduğunun Sağlık Kurulunca saptanması durumunda.

(a) alt bendinde sayılan sebepler dışında işçinin hastalık, kaza, doğum ve gebelik gibi hallerde

işveren için iş sözleşmesini bildirimsiz fesih hakkı; belirtilen hallerin işçinin işyerindeki çalışma

süresine göre 17 nci maddedeki bildirim sürelerini altı hafta aşmasından sonra doğar. Doğum ve

gebelik hallerinde bu süre 74 üncü maddedeki sürenin bitiminde başlar. Ancak işçinin iş

sözleşmesinin askıda kalması nedeniyle işine gidemediği süreler için ücret işlemez.

II- Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri:

  1. İş sözleşmesi yapıldığı sırada bu sözleşmenin esaslı noktalarından biri için gerekli vasıflar

veya şartlar kendisinde bulunmadığı halde bunların kendisinde bulunduğunu ileri sürerek,

yahut gerçeğe uygun olmayan bilgiler veya sözler söyleyerek işçinin işvereni yanıltması.

  1. İşçinin, işveren yahut bunların aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler

sarfetmesi veya davranışlarda bulunması, yahut işveren hakkında şeref ve haysiyet kırıcı

asılsız ihbar ve isnadlarda bulunması.

  1. İşçinin işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunması.
  2. İşçinin işverene yahut onun ailesi üyelerinden birine yahut işverenin başka işçisine sataşması

veya 84 üncü maddeye aykırı hareket etmesi.

  1. İşçinin, işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, işverenin meslek sırlarını

ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması.

  1. İşçinin, işyerinde, yedi günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç

işlemesi.

  1. İşçinin işverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına iki işgünü

veya bir ay içinde iki defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü, yahut bir ayda üç

işgünü işine devam etmemesi.

  1. İşçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar

etmesi.

  1. İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, işyerinin

malı olan veya malı olmayıp da eli altında bulunan makineleri, tesisatı veya başka eşya ve

maddeleri otuz günlük ücretinin tutarıyla ödeyemeyecek derecede hasara ve kayba

uğratması.

III- Zorlayıcı sebepler:

İşçiyi işyerinde bir haftadan fazla süre ile çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması.

IV- İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde devamsızlığın 17 nci maddedeki bildirim

süresini aşması.

İşçi feshin yukarıdaki bentlerde öngörülen sebeplere uygun olmadığı iddiası ile 18, 20 ve 21 inci

madde hükümleri çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir.

Derhal fesih hakkını kullanma süresi

MADDE 26. - 24 ve 25 inci maddelerde gösterilen ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan hallere

dayanarak işçi veya işveren için tanınmış olan sözleşmeyi fesih yetkisi, iki taraftan birinin bu çeşit

davranışlarda bulunduğunu diğer tarafın öğrendiği günden başlayarak altı iş günü geçtikten ve her

halde fiilin gerçekleşmesinden itibaren bir yıl sonra kullanılamaz. Ancak işçinin olayda maddi çıkar

sağlaması halinde bir yıllık süre uygulanmaz.

Bu haller sebebiyle işçi yahut işverenden iş sözleşmesini yukarıdaki fıkrada öngörülen süre içinde

feshedenlerin diğer taraftan tazminat hakları saklıdır.

Yeni iş arama izni

MADDE 27. - Bildirim süreleri içinde işveren, işçiye yeni bir iş bulması için gerekli olan iş arama

iznini iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmadan vermeye mecburdur. İş arama izninin süresi

günde iki saatten az olamaz ve işçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir.

Ancak iş arama iznini toplu kullanmak isteyen işçi, bunu işten ayrılacağı günden evvelki günlere

rastlatmak ve bu durumu işverene bildirmek zorundadır.

İşveren yeni iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa o süreye ilişkin ücret işçiye ödenir.

İşveren, iş arama izni esnasında işçiyi çalıştırır ise işçinin izin kullanarak bir çalışma karşılığı

olmaksızın alacağı ücrete ilaveten, çalıştırdığı sürenin ücretini yüzde yüz zamlı öder.

Çalışma belgesi

MADDE 28. - İşten ayrılan işçiye, işveren tarafından işinin çeşidinin ne olduğunu ve süresini

gösteren bir belge verilir.

Belgenin vaktinde verilmemesinden veya belgede doğru olmayan bilgiler bulunmasından zarar gören

işçi veyahut işçiyi işine alan yeni işveren eski işverenden tazminat isteyebilir.

Bu belgeler her türlü resim ve harçtan muaftır.

Toplu işçi çıkarma

MADDE 29. - İşveren; ekonomik, teknolojik, yapısal ve benzeri işletme, işyeri veya işin gerekleri

sonucu toplu işçi çıkarmak istediğinde, bunu en az otuz gün önceden bir yazı ile, işyeri sendika

temsilcilerine, ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirir.

İşyerinde çalışan işçi sayısı:

  1. 20 ile 100 işçi arasında ise, en az 10 işçinin,
  2. 101 ile 300 işçi arasında ise, en az yüzde on oranında işçinin,
  3. 301 ve daha fazla ise, en az 30 işçinin,

İşine 17 nci madde uyarınca ve bir aylık süre içinde aynı tarihte veya farklı tarihlerde son verilmesi

toplu işçi çıkarma sayılır.

Birinci fıkra uyarınca yapılacak bildirimde işçi çıkarmanın sebepleri, bundan etkilenecek işçi sayısı ve

grupları ile işe son verme işlemlerinin hangi zaman diliminde gerçekleşeceğine ilişkin bilgilerin

bulunması zorunludur.

Bildirimden sonra işyeri sendika temsilcileri ile işveren arasında yapılacak görüşmelerde, toplu işçi

çıkarmanın önlenmesi ya da çıkarılacak işçi sayısının azaltılması yahut çıkarmanın işçiler açısından

olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi konuları ele alınır. Görüşmelerin sonunda, toplantının

yapıldığını gösteren bir belge düzenlenir.

Fesih bildirimleri, işverenin toplu işçi çıkarma isteğini bölge müdürlüğüne bildirmesinden otuz gün

sonra hüküm doğurur.

İşyerinin bütünüyle kapatılarak kesin ve devamlı suretle faaliyete son verilmesi halinde, işveren

sadece durumu en az otuz gün önceden ilgili bölge müdürlüğüne ve Türkiye İş Kurumuna bildirmek

ve işyerinde ilan etmekle yükümlüdür. İşveren toplu işçi çıkarmanın kesinleşmesinden itibaren altı ay

içinde aynı nitelikteki iş için yeniden işçi almak istediği takdirde nitelikleri uygun olanları tercihen işe

çağırır.

Mevsim ve kampanya işlerinde çalışan işçilerin işten çıkarılmaları hakkında, işten çıkarma bu işlerin

niteliğine bağlı olarak yapılıyorsa, toplu işçi çıkarmaya ilişkin hükümler uygulanmaz.

İşveren toplu işçi çıkarılmasına ilişkin hükümleri 18, 19, 20 ve 21 inci madde hükümlerinin

uygulanmasını engellemek amacıyla kullanamaz; aksi halde işçi bu maddelere göre dava açabilir.

Özürlü, eski hükümlü ve terör mağduru çalıştırma zorunluluğu

MADDE 30. - İşverenler elli veya daha fazla işçi çalıştırdıkları işyerlerinde her yılın Ocak ayı

başından itibaren yürürlüğe girecek şekilde Bakanlar Kurulunca belirlenecek oranlarda özürlü ve eski

hükümlü ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununun ek 1 inci maddesinin (B) fıkrası uyarınca

istihdamı zorunlu olan terör mağduru işçiyi meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde

çalıştırmakla yükümlüdürler. Bu kapsamda çalıştırılacak işçilerin toplam oranı yüzde altıdır. Ancak

özürlüler için belirlenecek oran, toplam oranın yarısından az olamaz. Aynı il sınırları içinde birden

fazla işyeri bulunan işverenin bu kapsamda çalıştırmakla yükümlü olduğu işçi sayısı, toplam işçi

sayısına göre hesaplanır.

Bu kapsamda çalıştırılacak işçi sayısının tespitinde belirsiz süreli iş sözleşmesine ve belirli süreli iş

sözleşmesine göre çalıştırılan işçiler esas alınır. Kısmi süreli iş sözleşmesine göre çalışanlar, çalışma

süreleri dikkate alınarak tam süreli çalışmaya dönüştürülür.

Oranların hesaplanmasında yarıma kadar kesirler dikkate alınmaz, yarım ve daha fazla olanlar tama

dönüştürülür.

İşyerinin işçisi iken sakatlanan, eski hükümlü ya da terör mağduru olanlara öncelik tanınır.

İşverenler çalıştırmakla yükümlü oldukları işçileri Türkiye İş Kurumu aracılığı ile sağlarlar.

Bu kapsamda çalıştırılacak işçilerin nitelikleri, hangi işlerde çalıştırılabilecekleri, bunların işyerlerinde

genel hükümler dışında bağlı olacakları özel çalışma ile mesleğe yöneltilmeleri, mesleki yönden

işverence nasıl işe alınacakları, Adalet Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca birlikte

çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

Yer altı ve su altı işlerinde özürlü işçi çalıştırılamaz ve yukarıdaki hükümler uyarınca işyerlerindeki

işçi sayısının tespitinde yer altı ve su altı işlerinde çalışanlar hesaba katılmaz.

Bir işyerinden malulen ayrılmak zorunda kalıp da sonradan maluliyeti ortadan kalkan işçiler eski

işyerlerinde tekrar işe alınmalarını istedikleri takdirde, işveren bunları eski işleri veya benzeri işlerde

boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek, o andaki şartlarla işe

almak zorundadır. Aranan şartlar bulunduğu halde işveren iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünü

yerine getirmezse, işe alınma isteğinde bulunan eski işçiye altı aylık ücret tutarında tazminat öder.

Eski hükümlü çalıştırılmasında kanunlardaki kamu güvenliği ile ilgili hizmetlere ilişkin özel hükümler

saklıdır.

Bakanlar Kurulunca belirlenecek oranların üstünde özürlü ve eski hükümlü ve terör mağduru

çalıştıran işverenlerin kontenjan fazlası işçiler için özürlü ve eski hükümlü çalıştırmakla yükümlü

olmadıkları halde özürlü çalıştıran veya çalışma gücünü yüzde seksenden fazla kaybetmiş özürlüyü

çalıştıran işverenlerin bu şekilde çalıştırdıkları her bir özürlü için 506 sayılı Sosyal Sigortalar

Kanununa göre ödemeleri gereken işveren sigorta prim hisselerinin yüzde ellisini kendisi, yüzde

ellisini Hazine öder.

Bu maddeye aykırılık hallerinde 101 inci madde uyarınca tahsil edilecek para cezaları Türkiye İş

Kurumu bütçesinin Maliye Bakanlığınca açılacak özel tertibine gelir kaydedilir. Bu hesapta toplanan

paralar özürlü ve eski hükümlülerin mesleki eğitim ve mesleki rehabilitasyonu, kendi işini kurma ve

bu gibi projelerde kullanılmak üzere Türkiye İş Kurumuna aktarılır. Toplanan paraların nerelere ve ne

kadar verileceği Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğünün koordinatörlüğünde, Çalışma ve Sosyal

Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürlüğü, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü, Özürlüler

İdaresi Başkanlığı, Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlüğü, Türkiye Sakatlar

Konfederasyonu ve en çok işçi ve işvereni temsil eden üst kuruluşların birer temsilcilerinden oluşan

komisyon tarafından karara bağlanır. Komisyonun çalışma usul ve esasları Çalışma ve Sosyal

Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

Askerlik ve kanundan doğan çalışma

MADDE 31. - Muvazzaf askerlik ödevi dışında manevra veya herhangi bir sebeple silah altına alınan

veyahut herhangi bir kanundan doğan çalışma ödevi yüzünden işinden ayrılan işçinin iş sözleşmesi

işinden ayrıldığı günden başlayarak iki ay sonra işverence feshedilmiş sayılır.

İşçinin bu haktan faydalanabilmesi için o işte en az bir yıl çalışmış olması şarttır. Bir yıldan çok

çalışmaya karşılık her fazla yıl için, ayrıca iki gün eklenir. Şu kadar ki bu sürenin tamamı doksan

günü geçemez.

İş sözleşmesinin feshedilmiş sayılabilmesi için beklenilmesi gereken süre içinde işçinin ücreti işlemez.

Ancak özel kanunların bu husustaki hükümleri saklıdır. Bu süre içinde iş sözleşmesinin Kanundan

doğan başka bir sebebe dayanılarak işveren veya işçi tarafından feshedildiği öteki tarafa bildirilmiş

olsa bile, fesih için Kanunun gösterdiği süre bu sürenin bitiminden sonra işlemeye başlar. Ancak iş

sözleşmesi belirli süreli olarak yapılmış ve sözleşme yukarıda yazılı süre içinde kendiliğinden sona

eriyorsa bu madde hükümleri uygulanmaz.

Herhangi bir askeri ve kanuni ödev dolayısıyla işinden ayrılan işçiler bu ödevin sona ermesinden

başlayarak iki ay içinde işe girmek istedikleri takdirde işveren bunları eski işleri veya benzeri işlerde

boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilere tercih ederek, o andaki şartlarla işe

almak zorundadır. Aranan şartlar bulunduğu halde işveren iş sözleşmesi yapma yükümlülüğünü

yerine getirmezse, işe alınma isteğinde bulunan eski işçiye üç aylık ücret tutarında tazminat öder.

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Ücret

Ücret ve ücretin ödenmesi

MADDE 32. - Genel anlamda ücret bir kimseye bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler

tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutardır.

Ücret, kural olarak, Türk parası ile işyerinde veya özel olarak açılan bir banka hesabına ödenir. Ücret

yabancı para olarak kararlaştırılmış ise ödeme günündeki rayice göre Türk parası ile ödenebilir.

Emre muharrer senetle (bono ile), kuponla veya yurtta geçerli parayı temsil ettiği iddia olunan bir

senetle veya diğer herhangi bir şekilde ücret ödemesi yapılamaz.

Ücret en geç ayda bir ödenir. İş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile ödeme süresi bir haftaya

kadar indirilebilir.

İş sözleşmelerinin sona ermesinde, işçinin ücreti ile sözleşme ve Kanundan doğan para ile ölçülmesi

mümkün menfaatlerinin tam olarak ödenmesi zorunludur.

Meyhane ve benzeri eğlence yerleri ve perakende mal satan dükkan ve mağazalarda, buralarda

çalışanlar hariç, ücret ödemesi yapılamaz.

Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır.

İşverenin ödeme aczine düşmesi

MADDE 33. - İşverenin konkordato ilan etmesi, işveren için aciz vesikası alınması veya iflası

nedenleri ile işverenin ödeme güçlüğüne düştüğü hallerde geçerli olmak üzere, işçilerin iş ilişkisinden

kaynaklanan son üç aylık ücret alacaklarını karşılamak amacı ile İşsizlik Sigortası Fonu kapsamında

ayrı bir Ücret Garanti Fonu oluşturulur.

Ücret Garanti Fonu, işverenlerce işsizlik sigortası primi olarak yapılan ödemelerin yıllık toplamının

yüzde biridir. Ücret Garanti Fonunun oluşumu ve uygulanması ile ilgili usul ve esaslar Çalışma ve

Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

Ücretin gününde ödenmemesi

MADDE 34. - Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen

işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu nedenle kişisel kararlarına dayanarak iş

görme borcunu yerine getirmemeleri sayısal olarak toplu bir nitelik kazansa dahi grev olarak

nitelendirilemez. Gününde ödenmeyen ücretler için mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı

uygulanır.

Bu işçilerin bu nedenle iş akitleri çalışmadıkları için feshedilemez ve yerine yeni işçi alınamaz, bu işler

başkalarına yaptırılamaz.

Ücretin saklı kısmı

MADDE 35. - İşçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir ve

temlik olunamaz. Ancak, işçinin bakmak zorunda olduğu aile üyeleri için hakim tarafından takdir

edilecek miktar bu paraya dahil değildir. Nafaka borcu alacaklılarının hakları saklıdır.

Kamu makamlarının ve asıl işverenlerin hakedişlerinden ücreti kesme yükümlülüğü

MADDE 36. - Genel ve katma bütçeli dairelerle mahalli idareler veya kamu iktisadi teşebbüsleri

yahut özel kanuna veya özel kanunla verilmiş yetkiye dayanılarak kurulan banka ve kuruluşlar; asıl

işverenler müteahhide verdikleri her türlü bina, köprü, hat ve yol inşası gibi yapım ve onarım

işlerinde çalışan işçilerden müteahhit veya taşeronlarca ücretleri ödenmeyenlerin bulunup

bulunmadığının kontrolü, ya da ücreti ödenmeyen işçinin başvurusu üzerine, ücretleri ödenmeyen

varsa müteahhitten veya taşeronlardan istenecek bordrolara göre bu ücretleri bunların

hakedişlerinden öderler.

Bunun için hakediş ödeneceği ilgili idare tarafından işyerinde şantiye şefliği işyeri ilân tahtası veya

işçilerin toplu bulunduğu yerler gibi işçilerin görebileceği yerlere yazılı ilân asılmak suretiyle

duyurulur. Ücret alacağı olan işçilerin her hakediş dönemi için olan ücret alacaklarının üç aylık

tutarından fazlası hakkında adı geçen idarelere herhangi bir sorumluluk düşmez.

Anılan müteahhitlerin bu işverenlerdeki her çeşit teminat ve hakedişleri üzerinde yapılacak her türlü

devir ve el değiştirme işlemleri veya haciz ve icra takibi bu işte çalışan işçilerin ücret alacaklarını

karşılayacak kısım ayrıldıktan sonra, kalan kısım üzerinde hüküm ifade eder.

Bir işverenin üçüncü kişiye karşı olan borçlarından dolayı işyerinde bulunan tesisat, malzeme, ham,

yarı işlenmiş ve tam işlenmiş mallar ve başka kıymetler üzerinde yapılacak haciz ve icra takibi, bu

işyerinde çalışan işçilerin icra kararının alındığı tarihten önceki üç aylık dönem içindeki ücret

alacaklarını karşılayacak kısım ayrıldıktan sonra, kalan kısım üzerinde hüküm ifade eder.

Bu maddede kamu tüzel kişilerine ve bazı teşekküllere verilen yetkileri 2 nci maddenin altıncı fıkrası

gereğince sorumluluk taşıyan bütün işverenler de kullanmaya yetkilidir.

Ücret hesap pusulası

MADDE 37. - İşveren işyerinde veya bankaya yaptığı ödemelerde işçiye ücret hesabını gösterir

imzalı veya işyerinin özel işaretini taşıyan bir pusula vermek zorundadır.

Bu pusulada ödemenin günü ve ilişkin olduğu dönem ile fazla çalışma, hafta tatili, bayram ve genel

tatil ücretleri gibi asıl ücrete yapılan her çeşit eklemeler tutarının ve vergi, sigorta primi, avans

mahsubu, nafaka ve icra gibi her çeşit kesintilerin ayrı ayrı gösterilmesi gerekir.

Bu işlemler damga vergisi ve her çeşit resim ve harçtan muaftır.

Ücret kesme cezası

MADDE 38. - İşveren toplu sözleşme veya iş sözleşmelerinde gösterilmiş olan sebepler dışında

işçiye ücret kesme cezası veremez.

İşçi ücretlerinden ceza olarak yapılacak kesintilerin işçiye derhal sebepleriyle beraber bildirilmesi

gerekir. İşçi ücretlerinden bu yolda yapılacak kesintiler bir ayda iki gündelikten veya parça başına

yahut yapılan iş miktarına göre verilen ücretlerde işçinin iki günlük kazancından fazla olamaz.

Bu paralar işçilerin eğitimi ve sosyal hizmetleri için kullanılıp harcanmak üzere Çalışma ve Sosyal

Güvenlik Bakanlığı hesabına Bakanlıkça belirtilecek Türkiye'de kurulu bulunan ve mevduat kabul

etme yetkisini haiz bankalardan birine, kesildiği tarihten itibaren bir ay içinde yatırılır. Her işveren

işyerinde bu paraların ayrı bir hesabını tutmaya mecburdur. Birikmiş bulunan ceza paralarının

nerelere ve ne kadar verileceği Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanının başkanlık edeceği ve işçi

temsilcilerinin de katılacağı bir kurul tarafından karara bağlanır. Bu kurulun kimlerden teşekkül

edeceği, nasıl ve hangi esaslara göre çalışacağı çıkarılacak bir yönetmelikte gösterilir.

Asgari ücret

MADDE 39. - İş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü

işçinin ekonomik ve sosyal durumlarının düzenlenmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca

Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığı ile ücretlerin asgari sınırları en geç iki yılda bir belirlenir.

Asgari Ücret Tespit Komisyonu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının tespit edeceği üyelerden

birinin başkanlığında Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Çalışma Genel Müdürü veya yardımcısı, İş

Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü veya yardımcısı, Devlet İstatistik Enstitüsü Ekonomik İstatistikler

Dairesi Başkanı veya yardımcısı, Hazine Müsteşarlığı temsilcisi, Devlet Planlama Teşkilatı

Müsteşarlığından konu ile ilgili dairenin başkanı veya yetki vereceği bir görevli ile bünyesinde en çok

işçiyi bulunduran en üst işçi kuruluşundan değişik işkolları için seçecekleri beş, bünyesinde en çok

işvereni bulunduran işveren kuruluşundan değişik işkolları için seçeceği beş temsilciden kurulur.

Asgari Ücret Tespit Komisyonu en az on üyesinin katılmasıyla toplanır. Kurul, üye oylarının

çoğunluğu ile karar verir. Oyların eşitliği halinde, Başkanın bulunduğu taraf çoğunluğu sağlamış

sayılır.

Komisyon kararları kesindir. Kararlar Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girer.

Komisyonun toplanma ve çalışma şekli, asgari ücretlerin tespiti sırasında uygulanacak esaslar ile

başkan, üye ve raportörlere verilecek huzur hakları Maliye Bakanlığı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik

Bakanlığının birlikte hazırlayacakları yönetmelikte belirtilir.

Asgari Ücret Tespit Komisyonunun sekretarya hizmetleri, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı

tarafından yerine getirilir.

Yarım ücret

MADDE 40. - 24 ve 25 inci maddelerin (III) numaralı bentlerinde gösterilen zorlayıcı sebepler

dolayısıyla çalışamayan veya çalıştırılmayan işçiye bu bekleme süresi içinde bir haftaya kadar her

gün için yarım ücret ödenir.

Fazla çalışma ücreti

MADDE 41. - Ülkenin genel yararları yahut işin niteliği veya üretimin artırılması gibi nedenlerle fazla

çalışma yapılabilir. Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan

çalışmalardır. 63 üncü madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin

haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile, bazı haftalarda

toplam kırkbeş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.

Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının

yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.

Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırkbeş saatin altında belirlendiği durumlarda yukarıda

belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırkbeş saate kadar

yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma

için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş

yükseltilmesiyle ödenir.

Fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma yapan işçi isterse, bu çalışmalar karşılığı zamlı ücret

yerine, fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, fazla sürelerle çalıştığı her saat

karşılığında bir saat onbeş dakikayı serbest zaman olarak kullanabilir.

İşçi hak ettiği serbest zamanı altı ay zarfında, çalışma süreleri içinde ve ücretinde bir kesinti olmadan

kullanır.

63 üncü maddenin son fıkrasında yazılı sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde ve

69 uncu maddede belirtilen gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz.

Fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınması gerekir.

Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda ikiyüzyetmiş saatten fazla olamaz.

Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışmaların ne şekilde uygulanacağı çıkarılacak yönetmelikte

gösterilir.

Zorunlu nedenlerle fazla çalışma

MADDE 42. - Gerek bir arıza sırasında, gerek bir arızanın mümkün görülmesi halinde yahut

makineler veya araç ve gereç için hemen yapılması gerekli acele işlerde, yahut zorlayıcı sebeplerin

ortaya çıkmasında, işyerinin normal çalışmasını sağlayacak dereceyi aşmamak koşulu ile işçilerin

hepsi veya bir kısmına fazla çalışma yaptırılabilir. Bu durumda fazla çalışma yapan işçilere uygun bir

dinlenme süresi verilmesi zorunludur.

Şu kadar ki, zorunlu sebeplerle yapılan fazla çalışmalar için 41 inci maddenin birinci, ikinci ve üçüncü

fıkraları hükümleri uygulanır.

Olağanüstü hallerde fazla çalışma

MADDE 43. - Seferberlik sırasında ve bu süreyi aşmamak şartıyla yurt savunmasının gereklerini

karşılayan işyerlerinde fazla çalışmaya lüzum görülürse işlerin çeşidine ve ihtiyacın derecesine göre

Bakanlar Kurulu günlük çalışma süresini, işçinin en çok çalışma gücüne çıkarabilir.

Bu suretle fazla çalıştırılan işçiler için verilecek ücret hakkında 41 inci maddenin birinci, ikinci ve

üçüncü fıkraları hükümleri uygulanır.

Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışma

MADDE 44. - Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde işyerlerinde çalışılıp çalışılmayacağı toplu iş

sözleşmesi veya iş sözleşmeleri ile kararlaştırılır. Sözleşmelerde hüküm bulunmaması halinde söz

konusu günlerde çalışılması için işçinin onayı gereklidir.

Bu günlere ait ücretler 47 nci maddeye göre ödenir.

Saklı haklar

MADDE 45. - Toplu iş sözleşmesi veya iş sözleşmelerine hafta tatili, ulusal bayram ve genel

tatillerde işçilere tanınan haklara, ücretli izinlere ve yüzde usulü ile çalışan işçilerin bu Kanunla

tanınan haklarına aykırı hükümler konulamaz.

Bu hususlarda işçilere daha elverişli hak ve menfaatler sağlayan kanun, toplu iş sözleşmesi, iş

sözleşmesi veya gelenekten doğan kazanılmış haklar saklıdır.

Hafta tatili ücreti

MADDE 46. - Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde, işçilere tatil gününden önce 63 üncü maddeye

göre belirlenen iş günlerinde çalışmış olmaları koşulu ile yedi günlük bir zaman dilimi içinde kesintisiz

en az yirmidört saat dinlenme (hafta tatili) verilir.

Çalışılmayan hafta tatili günü için işveren tarafından bir iş karşılığı olmaksızın o günün ücreti tam

olarak ödenir.

Şu kadar ki;

  1. Çalışmadığı halde kanunen çalışma süresinden sayılan zamanlar ile günlük ücret ödenen veya

ödenmeyen kanundan veya sözleşmeden doğan tatil günleri,

  1. Evlenmelerde üç güne kadar, ana veya babanın, eşin, kardeş veya çocukların ölümünde üç

güne kadar verilmesi gereken izin süreleri,

  1. Bir haftalık süre içinde kalmak üzere işveren tarafından verilen diğer izinlerle hekim raporuyla

verilen hastalık ve dinlenme izinleri,

Çalışılmış günler gibi hesaba katılır.

Zorlayıcı ve ekonomik bir sebep olmadan işyerindeki çalışmanın haftanın bir veya birkaç gününde

işveren tarafından tatil edilmesi halinde haftanın çalışılmayan günleri ücretli hafta tatiline hak

kazanmak için çalışılmış sayılır.

Bir işyerinde işin bir haftadan fazla bir süre ile tatil edilmesini gerektiren zorlayıcı sebepler ortaya

çıktığı zaman, 24 ve 25 inci maddelerin (III) numaralı bentlerinde gösterilen zorlayıcı sebeplerden

ötürü çalışılmayan günler için işçilere ödenen yarım ücret hafta tatili günü için de ödenir.

Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde hafta tatili ücreti işverence işçiye ödenir.

Genel tatil ücreti

MADDE 47. - Bu Kanun kapsamına giren işyerlerinde çalışan işçilere, kanunlarda ulusal bayram ve

genel tatil günü olarak kabul edilen günlerde çalışmazlarsa, bir iş karşılığı olmaksızın o günün

ücretleri tam olarak, tatil yapmayarak çalışırlarsa ayrıca çalışılan her gün için bir günlük ücreti

ödenir.

Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde işçilerin ulusal bayram ve genel tatil ücretleri işverence

işçiye ödenir.

Geçici iş göremezlik

MADDE 48. - İşçilere geçici iş göremezlik ödeneği verilmesi gerektiği zamanlarda geçici iş

göremezlik süresine rastlayan ulusal bayram, genel tatil ve hafta tatilleri, ödeme yapılan kurum veya

sandıklar tarafından geçici iş göremezlik ölçüsü üzerinden ödenir.

Hastalık nedeni ile çalışılmayan günlerde Sosyal Sigortalar Kurumu tarafından ödenen geçici iş

göremezlik ödeneği aylık ücretli işçilerin ücretlerinden mahsup edilir.

Ücret şekillerine göre tatil ücreti

MADDE 49. - İşçinin tatil günü ücreti çalıştığı günlere göre bir güne düşen ücretidir.

Parça başına, akort, götürü veya yüzde usulü ile çalışan işçilerin tatil günü ücreti, ödeme döneminde

kazandığı ücretin aynı süre içinde çalıştığı günlere bölünmesi suretiyle hesaplanır.

Saat ücreti ile çalışan işçilerin tatil günü ücreti saat ücretinin yedibuçuk katıdır.

Hasta, izinli veya sair sebeplerle mazeretli olduğu hallerde dahi aylığı tam olarak ödenen aylık ücretli

işçilere 46, 47 ve 48 inci maddenin birinci fıkrası hükümleri uygulanmaz. Ancak bunlardan ulusal

bayram ve genel tatil günlerinde çalışanlara ayrıca çalıştığı her gün için bir günlük ücreti ödenir.

Tatil ücretine girmeyen kısımlar

MADDE 50. - Fazla çalışma karşılığı olarak alınan ücretler, primler, işyerinin temelli işçisi olarak

normal çalışma saatleri dışında hazırlama, tamamlama, temizleme işlerinde çalışan işçilerin bu işler

için aldıkları ücretler ve sosyal yardımlar, ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günleri için verilen

ücretlerin tespitinde hesaba katılmaz.

Yüzdelerin ödenmesi

MADDE 51. - Otel, lokanta, eğlence yerleri ve benzeri yerler ile içki verilen ve hemen orada yenilip

içilmesi için çeşitli yiyecek satan yerlerden "yüzde" usulünün uygulandığı müesseselerde işveren

tarafından servis karşılığı veya başka isimlerle müşterilerin hesap pusulalarına "yüzde" eklenerek

veya ayrı şekillerde alınan paralarla kendi isteği ile müşteri tarafından işverene bırakılan yahut da

onun kontrolü altında bir araya toplanan paraları işveren işyerinde çalışan tüm işçilere eksiksiz olarak

ödemek zorundadır.

İşveren veya işveren vekili yukarıdaki fıkrada sözü edilen paraların kendisi tarafından alındığında

eksiksiz olarak işçilere dağıtıldığını belgelemekle yükümlüdür.

Yüzdelerden toplanan paraların o işyerinde çalışan işçiler arasında yapılan işlerin niteliğine göre,

hangi esaslar ve oranlar çerçevesinde dağıtılacağı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca

hazırlanacak bir yönetmelikle gösterilir.

Yüzdelerin belgelenmesi

MADDE 52. - Yüzde usulünün uygulandığı işyerlerinde işveren, her hesap pusulasının genel

toplamını gösteren bir belgeyi işçilerin kendi aralarından seçecekleri bir temsilciye vermekle

yükümlüdür. Bu belgelerin şekli ve uygulama usulleri iş sözleşmelerinde veya toplu iş

sözleşmelerinde gösterilir.

Yıllık ücretli izin hakkı ve izin süreleri

MADDE 53. - İşyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de içinde olmak üzere, en az

bir yıl çalışmış olan işçilere yıllık ücretli izin verilir.

Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez.

Niteliklerinden ötürü bir yıldan az süren mevsimlik veya kampanya işlerinde çalışanlara bu Kanunun

yıllık ücretli izinlere ilişkin hükümleri uygulanmaz.

İşçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresi;

  1. Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara ondört günden,
  2. Beş yıldan fazla onbeş yıldan az olanlara yirmi günden,
  3. Onbeş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara yirmialtı günden,

Az olamaz.

Ancak onsekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli

izin süresi yirmi günden az olamaz.

Yıllık izin süreleri iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleri ile artırılabilir.

Yıllık ücretli izne hak kazanma ve izni kullanma dönemi

MADDE 54. - Yıllık ücretli izine hak kazanmak için gerekli sürenin hesabında işçilerin, aynı işverenin

bir veya çeşitli işyerlerinde çalıştıkları süreler birleştirilerek göz önüne alınır. Şu kadar ki, bir

işverenin bu Kanun kapsamına giren işyerinde çalışmakta olan işçilerin aynı işverenin işyerlerinde bu

Kanun kapsamına girmeksizin geçirmiş bulundukları süreler de hesaba katılır.

Bir yıllık süre içinde 55 inci maddede sayılan haller dışındaki sebeplerle işçinin devamının kesilmesi

halinde bu boşlukları karşılayacak kadar hizmet süresi eklenir ve bu suretle işçinin izin hakkını elde

etmesi için gereken bir yıllık hizmet süresinin bitiş tarihi gelecek hizmet yılına aktarılır.

İşçinin gelecek izin hakları için geçmesi gereken bir yıllık hizmet süresi, bir önceki izin hakkının

doğduğu günden başlayarak gelecek hizmet yılına doğru ve yukarıdaki fıkra ve 55 inci madde

hükümleri gereğince hesaplanır.

İşçi yukarıdaki fıkralar ve 55 inci madde hükümlerine göre hesaplanacak her hizmet yılına karşılık,

yıllık iznini gelecek hizmet yılı içinde kullanır.

Aynı bakanlığa bağlı işyerleri ile aynı bakanlığa bağlı tüzel kişilerin işyerlerinde geçen süreler ve

kamu iktisadi teşebbüsleri yahut özel kanuna veya özel kanunla verilmiş yetkiye dayanılarak kurulan

banka ve kuruluşlar veya bunlara bağlı işyerlerinde geçen süreler, işçinin yıllık ücretli izin hakkının

hesaplanmasında göz önünde bulundurulur.

Yıllık izin bakımından çalışılmış gibi sayılan haller

MADDE 55. - Aşağıdaki süreler yıllık ücretli izin hakkının hesabında çalışılmış gibi sayılır:

  1. İşçinin uğradığı kaza veya tutulduğu hastalıktan ötürü işine gidemediği günler (Ancak, 25 inci

maddenin (I) numaralı bendinin (b) alt bendinde öngörülen süreden fazlası sayılmaz.).

  1. Kadın işçilerin 74 üncü madde gereğince doğumdan önce ve sonra çalıştırılmadıkları günler.
  2. İşçinin muvazzaf askerlik hizmeti dışında manevra veya herhangi bir kanundan dolayı

ödevlendirilmesi sırasında işine gidemediği günler (Bu sürenin yılda 90 günden fazlası

sayılmaz.).

  1. Çalışmakta olduğu işyerinde zorlayıcı sebepler yüzünden işin aralıksız bir haftadan çok tatil

edilmesi sonucu olarak işçinin çalışmadan geçirdiği zamanın onbeş günü (işçinin yeniden işe

başlaması şartıyla).

  1. 66 ncı maddede sözü geçen zamanlar.
  2. Hafta tatili, ulusal bayram, genel tatil günleri.
  3. 3153 sayılı Kanuna dayanılarak çıkarılan tüzüğe göre röntgen muayenehanelerinde çalışanlara

pazardan başka verilmesi gereken yarım günlük izinler.

  1. İşçilerin arabuluculuk toplantılarına katılmaları, hakem kurullarında bulunmaları, bu kurullarda

işçi temsilciliği görevlerini yapmaları, çalışma hayatı ile ilgili mevzuata göre kurulan meclis,

kurul, komisyon ve toplantılara yahut işçilik konuları ile ilgili uluslararası kuruluşların

konferans, kongre veya kurullarına işçi veya sendika temsilcisi olarak katılması sebebiyle

işlerine devam edemedikleri günler.

  1. İşçilerin evlenmelerinde üç güne kadar, ana veya babalarının, eşlerinin, kardeş veya

çocuklarının ölümünde üç güne kadar verilecek izinler.

  1. İşveren tarafından verilen diğer izinler ile 65 inci maddedeki kısa çalışma süreleri.
  2. Bu Kanunun uygulanması sonucu olarak işçiye verilmiş bulunan yıllık ücretli izin süresi.

Yıllık ücretli iznin uygulanması

MADDE 56. - Yıllık ücretli izin işveren tarafından bölünemez.

Bu iznin 53 üncü maddede gösterilen süreler içinde işveren tarafından sürekli bir şekilde verilmesi

zorunludur.

Ancak, 53 üncü maddede öngörülen izin süreleri, tarafların anlaşması ile bir bölümü on günden aşağı

olmamak üzere en çok üçe bölünebilir.

İşveren tarafından yıl içinde verilmiş bulunan diğer ücretli ve ücretsiz izinler veya dinlenme ve

hastalık izinleri yıllık izne mahsup edilemez.

Yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil

günleri izin süresinden sayılmaz.

Yıllık ücretli izinleri işyerinin kurulu bulunduğu yerden başka bir yerde geçirecek olanlara istemde

bulunmaları ve bu hususu belgelemeleri koşulu ile gidiş ve dönüşlerinde yolda geçecek süreleri

karşılamak üzere işveren toplam dört güne kadar ücretsiz izin vermek zorundadır. İşveren, işyerinde

çalışan işçilerin yıllık ücretli izinlerini gösterir izin kayıt belgesi tutmak zorundadır.

Yıllık izin ücreti

MADDE 57. - İşveren, yıllık ücretli iznini kullanan her işçiye, yıllık izin dönemine ilişkin ücretini ilgili

işçinin izine başlamasından önce peşin olarak ödemek veya avans olarak vermek zorundadır.

Bu ücretin hesabında 50 nci madde hükmü uygulanır.

Günlük, haftalık veya aylık olarak belirli bir ücrete dayanmayıp da akort, komisyon ücreti, kâra

katılma ve yüzde usulü ücret gibi belirli olmayan süre ve tutar üzerinden ücret alan işçinin izin süresi

için verilecek ücret, son bir yıllık süre içinde kazandığı ücretin fiili olarak çalıştığı günlere bölünmesi

suretiyle bulunacak ortalama üzerinden hesaplanır.

Ancak, son bir yıl içinde işçi ücretine zam yapıldığı takdirde, izin ücreti işçinin izine çıktığı ayın başı

ile zammın yapıldığı tarih arasında alınan ücretin aynı süre içinde çalışılan günlere bölünmesi

suretiyle hesaplanır.

Yüzde usulünün uygulandığı yerlerde bu ücret, yüzdelerden toplanan para dışında işveren tarafından

ödenir.

Yıllık ücretli izin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ayrıca ödenir.

İzinde çalışma yasağı

MADDE 58. - Yıllık ücretli iznini kullanmakta olan işçinin izin süresi içinde ücret karşılığı bir işte

çalıştığı anlaşılırsa, bu izin süresi içinde kendisine ödenen ücret işveren tarafından geri alınabilir.

Sözleşmenin sona ermesinde izin ücreti

MADDE 59. - İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da

kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden

kendisine veya hak sahiplerine ödenir. Bu ücrete ilişkin zamanaşımı iş sözleşmesinin sona erdiği

tarihten itibaren başlar.

İşveren tarafından iş sözleşmesinin feshedilmesi halinde 17 nci maddede belirtilen bildirim süresiyle,

27 nci madde gereğince işçiye verilmesi zorunlu yeni iş arama izinleri yıllık ücretli izin süreleri ile iç

içe giremez.

İzinlere ilişkin düzenlemeler

MADDE 60. - Yıllık ücretli izinlerin, yürütülen işlerin niteliğine göre yıl boyunca hangi dönemlerde

kullanılacağı, izinlerin ne suretle ve kimler tarafından verileceği veya sıraya bağlı tutulacağı, yıllık

izninin faydalı olması için işveren tarafından alınması gereken tedbirler ve izinlerin kullanılması

konusuna ilişkin usuller ve işverence tutulması zorunlu kayıtların şekli Çalışma ve Sosyal Güvenlik

Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir yönetmelikle gösterilir.

Sigorta primleri

MADDE 61. - Sigortalılara yıllık ücretli izin süresi için ödenecek ücretler üzerinden iş kazaları ile

meslek hastalıkları primleri hariç, diğer sigorta primlerinin, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunundaki

esaslar çerçevesinde işçi ve işverenler yönünden ödenmesine devam olunur.

Ücretten indirim yapılamayacak haller

MADDE 62. - Her türlü işte uygulanmakta olan çalışma sürelerinin yasal olarak daha aşağı sınırlara

indirilmesi veya işverene düşen yasal bir yükümlülüğün yerine getirilmesi nedeniyle ya da bu Kanun

hükümlerinden herhangi birinin uygulanması sonucuna dayanılarak işçi ücretlerinden her ne şekilde

olursa olsun eksiltme yapılamaz.

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

İşin Düzenlenmesi

Çalışma süresi

MADDE 63. - Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok kırkbeş saattir. Aksi

kararlaştırılmamışsa bu süre, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünerek

uygulanır.

Tarafların anlaşması ile haftalık normal çalışma süresi, işyerlerinde haftanın çalışılan günlerine,

günde onbir saati aşmamak koşulu ile farklı şekilde dağıtılabilir. Bu halde, iki aylık süre içinde işçinin

haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık çalışma süresini aşamaz. Denkleştirme süresi toplu

iş sözleşmeleri ile dört aya kadar artırılabilir.

Çalışma sürelerinin yukarıdaki esaslar çerçevesinde uygulama şekilleri, Çalışma ve Sosyal Güvenlik

Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir yönetmelikle düzenlenir.

Sağlık kuralları bakımından günde ancak yedibuçuk saat ve daha az çalışılması gereken işler,

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı tarafından müştereken hazırlanacak bir

yönetmelikle düzenlenir.

Telafi çalışması

MADDE 64. - Zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra

işyerinin tatil edilmesi veya benzer nedenlerle işyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde

altında çalışılması veya tamamen tatil edilmesi ya da işçinin talebi ile kendisine izin verilmesi

hallerinde, işveren iki ay içinde çalışılmayan süreler için telafi çalışması yaptırabilir. Bu çalışmalar

fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma sayılmaz.

Telafi çalışmaları, günlük en çok çalışma süresini aşmamak koşulu ile günde üç saatten fazla olamaz.

Tatil günlerinde telafi çalışması yaptırılamaz.

Kısa çalışma ve kısa çalışma ödeneği

MADDE 65. - Genel ekonomik kriz veya zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma sürelerini

geçici olarak önemli ölçüde azaltan veya işyerinde faaliyeti tamamen veya kısmen geçici olarak

durduran işveren, durumu derhal gerekçeleri ile birlikte Türkiye İş Kurumuna, varsa toplu iş

sözleşmesi tarafı sendikaya bir yazı ile bildirir. Talebin uygunluğunun tespiti Çalışma ve Sosyal

Güvenlik Bakanlığınca yapılır. Bunun usul ve esasları bir yönetmelikle belirlenir.

Yukarıda belirtilen nedenlerle işyerinde geçici olarak en az dört hafta işin durması veya kısa çalışma

hallerinde işçilere çalıştırılmadıkları süre için işsizlik sigortasından kısa çalışma ödeneği ödenir. Kısa

çalışma süresi, zorlayıcı sebebin devamı süresini ve herhalde üç ayı aşamaz. İşçinin kısa çalışma

ödeneğine hak kazanabilmesi için, çalışma süreleri ve işsizlik sigortası primi ödeme gün sayısı

bakımından işsizlik ödeneğine hak kazanma şartlarını yerine getirmesi gerekir.

Günlük kısa çalışma ödeneğinin miktarı, işsizlik ödeneğinin miktarı kadardır.

Zorlayıcı sebeplerle işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durması halinde, işsizlik

ödeneği ödemeleri 24 üncü maddenin (III) numaralı bendinde ve 40 ıncı maddede öngörülen bir

haftalık süreden sonra başlar.

Kısa çalışma ödeneği aldığı süre içinde işçinin hastalık ve analık sigortasına ait primler İşsizlik

Sigortası Fonu tarafından 2/3 oranında Sosyal Sigortalar Kurumuna aktarılır. Bu primler, sigorta

primlerinin hesabında esas alınan en alt kazanç sınırı üzerinden hesaplanır. İşçi, işsizlik ödeneğinden

yararlanma süresini doldurmadan tekrar işe başlar ve işsizlik sigortasından yararlanmak için 4447

sayılı Kanunun öngördüğü koşullar gerçekleşmeden işsiz kalırsa, kısa çalışma ödeneği aldığı süre

çıkarıldıktan sonra, daha önce hak ettiği işsizlik ödeneği süresini dolduruncaya kadar işsizlik

ödeneğinden yararlanır.

Kısa çalışma ödeneğinin ödeme süresi içinde ödenmesi gereken geçici iş göremezlik ödeneğinin

miktarı kısa çalışma ödeneğinin miktarından fazla olamaz. Geçici iş göremezlik ödeneğinin ödendiği

dönemde, bu maddede öngörülen hastalık ve analık sigortası primi ödenmez.

Çalışma süresinden sayılan haller

MADDE 66. - Aşağıdaki süreler işçinin günlük çalışma sürelerinden sayılır:

  1. Madenlerde, taşocaklarında yahut her ne şekilde olursa olsun yeraltında veya su altında

çalışılacak işlerde işçilerin kuyulara, dehlizlere veya asıl çalışma yerlerine inmeleri veya

girmeleri ve bu yerlerden çıkmaları için gereken süreler.

  1. İşçilerin işveren tarafından işyerlerinden başka bir yerde çalıştırılmak üzere gönderilmeleri

halinde yolda geçen süreler.

  1. İşçinin işinde ve her an iş görmeye hazır bir halde bulunmakla beraber çalıştırılmaksızın ve

çıkacak işi bekleyerek boş geçirdiği süreler.

  1. İşçinin işveren tarafından başka bir yere gönderilmesi veya işveren evinde veya bürosunda

yahut işverenle ilgili herhangi bir yerde meşgul edilmesi suretiyle asıl işini yapmaksızın

geçirdiği süreler.

  1. Çocuk emziren kadın işçilerin çocuklarına süt vermeleri için belirtilecek süreler.
  2. Demiryolları, karayolları ve köprülerin yapılması, korunması ya da onarım ve tadili gibi,

işçilerin yerleşim yerlerinden uzak bir mesafede bulunan işyerlerine hep birlikte getirilip

götürülmeleri gereken her türlü işlerde bunların toplu ve düzenli bir şekilde götürülüp

getirilmeleri esnasında geçen süreler.

İşin niteliğinden doğmayıp da işveren tarafından sırf sosyal yardım amacıyla işyerine götürülüp

getirilme esnasında araçlarda geçen süre çalışma süresinden sayılmaz.

Günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri

MADDE 67. - Günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatleri ile dinlenme saatleri işyerlerinde işçilere

duyurulur.

İşin niteliğine göre işin başlama ve bitiş saatleri işçiler için farklı şekilde düzenlenebilir.

Ara dinlenmesi

MADDE 68. - Günlük çalışma süresinin ortalama bir zamanında o yerin gelenekleri ve işin gereğine

göre ayarlanmak suretiyle işçilere;

  1. Dört saat veya daha kısa süreli işlerde onbeş dakika,
  2. Dört saatten fazla ve yedibuçuk saate kadar (yedibuçuk saat dahil) süreli işlerde yarım saat,
  3. Yedibuçuk saatten fazla süreli işlerde bir saat,

Ara dinlenmesi verilir.

Bu dinlenme süreleri en az olup aralıksız verilir.

Ancak bu süreler, iklim, mevsim, o yerdeki gelenekler ve işin niteliği göz önünde tutularak

sözleşmeler ile aralı olarak kullandırılabilir.

Dinlenmeler bir işyerinde işçilere aynı veya değişik saatlerde kullandırılabilir.

Ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.

Gece süresi ve gece çalışmaları

MADDE 69. - Çalışma hayatında "gece" en geç saat 20.00'de başlayarak en erken saat 06.00'ya

kadar geçen ve her halde en fazla onbir saat süren dönemdir.

Bazı işlerin niteliğine ve gereğine göre yahut yurdun bazı bölgelerinin özellikleri bakımından, çalışma

hayatına ilişkin "gece" başlangıcının daha geriye alınması veya yaz ve kış saatlerinin ayarlanması,

yahut gün döneminin başlama ve bitme saatlerinin belirtilmesi suretiyle birinci fıkradaki hükmün

uygulama şekillerini tespit etmek yahut bazı gece çalışmalarına herhangi bir oranda fazla ücret

ödenmesi usulünü koymak veyahut gece işletilmelerinde ekonomik bir zorunluluk bulunmayan

işyerlerinde işçilerin gece çalışmalarını yasak etmek üzere yönetmelikler çıkartılabilir.

İşçilerin gece çalışmaları yedibuçuk saati geçemez.

Gece çalıştırılacak işçilerin sağlık durumlarının gece çalışmasına uygun olduğu, işe başlamadan önce

alınacak sağlık raporu ile belgelenir. Gece çalıştırılan işçiler en geç iki yılda bir defa işveren

tarafından periyodik sağlık kontrolünden geçirilirler. İşçilerinin sağlık kontrollerinin masrafları işveren

tarafından karşılanır.

Gece çalışması nedeniyle sağlığının bozulduğunu raporla belgeleyen işçiye işveren, mümkünse

gündüz postasında durumuna uygun bir iş verir.

İşveren gece postalarında çalıştırılacak işçilerin listelerini ve bu işçiler için işe başlamadan önce

alınan ve periyodik sağlık raporlarının bir nüshasını ilgili bölge müdürlüğüne vermekle yükümlüdür.

Gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde, bir çalışma haftası gece

çalıştırılan işçilerin, ondan sonra gelen ikinci çalışma haftası gündüz çalıştırılmaları suretiyle postalar

sıraya konur. Gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir.

Postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az onbir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz.

Hazırlama, tamamlama ve temizleme işleri

MADDE 70. - Genel olarak bir işyerinde belirli çalışma saatlerinden önce veya sonra gerekli olan

hazırlama veya tamamlama yahut temizleme işlerinde çalışan işçiler için işin düzenlenmesi ile ilgili

hükümlerden hangilerinin uygulanmayacağı yahut ne gibi değişik şartlar ve usullerle uygulanacağı

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir.

Çalıştırma yaşı ve çocukları çalıştırma yasağı

MADDE 71. - Onbeş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır. Ancak, ondört yaşını

doldurmuş ve ilköğretimi tamamlamış olan çocuklar, bedensel, zihinsel ve ahlaki gelişmelerine ve

eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler.

Çocuk ve genç işçilerin işe yerleştirilmelerinde ve çalıştırılabilecekleri işlerde güvenlik, sağlık,

bedensel, zihinsel ve psikolojik gelişmeleri, kişisel yatkınlık ve yetenekleri dikkate alınır. Çocuğun

gördüğü iş onun okula gitmesine, mesleki eğitiminin devamına engel olamaz, onun derslerini düzenli

bir şekilde izlemesine zarar veremez.

Onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçiler bakımından yasak olan işler ile onbeş yaşını

tamamlamış, ancak onsekiz yaşını tamamlamamış genç işçilerin çalışmasına izin verilecek işler,

ondört yaşını bitirmiş ve ilk öğretimini tamamlamış çocukların çalıştırılabilecekleri hafif işler ve

çalışma koşulları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından altı ay içinde çıkarılacak bir

yönetmelikle belirlenir.

Temel eğitimi tamamlamış ve okula gitmeyen çocukların çalışma saatleri günde yedi ve haftada

otuzbeş saatten fazla olamaz. Ancak, onbeş yaşını tamamlamış çocuklar için bu süre günde sekiz ve

haftada kırk saate kadar artırılabilir.

Okula devam eden çocukların eğitim dönemindeki çalışma süreleri, eğitim saatleri dışında olmak

üzere, en fazla günde iki saat ve haftada on saat olabilir. Okulun kapalı olduğu dönemlerde çalışma

süreleri yukarıda birinci fıkrada öngörülen süreleri aşamaz.

Yer ve su altında çalıştırma yasağı

MADDE 72. - Maden ocakları ile kablo döşemesi, kanalizasyon ve tünel inşaatı gibi yer altında veya

su altında çalışılacak işlerde onsekiz yaşını doldurmamış erkek ve her yaştaki kadınların çalıştırılması

yasaktır.

Gece çalıştırma yasağı

MADDE 73. - Sanayie ait işlerde onsekiz yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece

çalıştırılması yasaktır.

Onsekiz yaşını doldurmuş kadın işçilerin gece postalarında çalıştırılmasına ilişkin usul ve esaslar

Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca hazırlanacak bir

yönetmelikte gösterilir.

Analık halinde çalışma ve süt izni

MADDE 74. - Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere

toplam onaltı haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. Çoğul gebelik halinde doğumdan önce

çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta süre eklenir. Ancak, sağlık durumu uygun olduğu

takdirde, doktorun onayı ile kadın işçi isterse doğumdan önceki üç haftaya kadar işyerinde çalışabilir.

Bu durumda, kadın işçinin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir.

Yukarıda öngörülen süreler işçinin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre doğumdan önce ve sonra

gerekirse artırılabilir. Bu süreler hekim raporu ile belirtilir.

Hamilelik süresince kadın işçiye periyodik kontroller için ücretli izin verilir.

Hekim raporu ile gerekli görüldüğü takdirde, hamile kadın işçi sağlığına uygun daha hafif işlerde

çalıştırılır. Bu halde işçinin ücretinde bir indirim yapılmaz.

İsteği halinde kadın işçiye, onaltı haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde

onsekiz haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir. Bu süre, yıllık ücretli izin hakkının

hesabında dikkate alınmaz.

Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam birbuçuk saat süt izni

verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kulllanılacağını işçi kendisi belirler. Bu

süre günlük çalışma süresinden sayılır.

İşçi özlük dosyası

MADDE 75. - İşveren çalıştırdığı her işçi için bir özlük dosyası düzenler. İşveren bu dosyada, işçinin

kimlik bilgilerinin yanında, bu Kanun ve diğer kanunlar uyarınca düzenlemek zorunda olduğu her

türlü belge ve kayıtları saklamak ve bunları istendiği zaman yetkili memur ve mercilere göstermek

zorundadır.

İşveren, işçi hakkında edindiği bilgileri dürüstlük kuralları ve hukuka uygun olarak kullanmak ve gizli

kalmasında işçinin haklı çıkarı bulunan bilgileri açıklamamakla yükümlüdür.

Yönetmelikler

MADDE 76. - Nitelikleri gereği günlük ve haftalık çalışma sürelerinin 63 üncü maddede öngörüldüğü

şekilde uygulanması mümkün olmayan iş ve işyerlerinde çalışma sürelerinin günlük yasal çalışma

süresini aşmayacak şekilde ve en çok altı aya kadar denkleştirme süresi tanınarak uygulanmasını

sağlayacak usuller Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca hazırlanacak yönetmeliklerle düzenlenir.

Nitelikleri dolayısıyla devamlı çalıştıkları için durmaksızın birbiri ardına işçi postaları çalıştırılarak

işletilen yahut nöbetleşe işçi postaları ile yapılan işlerde, çalışma sürelerine, hafta tatillerine ve gece

çalışmalarına ve çalışma ortasındaki zorunlu dinlenmelere dair özel usul ve esaslar Çalışma ve Sosyal

Güvenlik Bakanlığınca hazırlanacak yönetmeliklerle düzenlenir.

BEŞİNCİ BÖLÜM

İş Sağlığı ve Güvenliği

İşverenlerin ve işçilerin yükümlülükleri

MADDE 77. - İşverenler işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması için gerekli her türlü

önlemi almak, araç ve gereçleri noksansız bulundurmak, işçiler de iş sağlığı ve güvenliği konusunda

alınan her türlü önleme uymakla yükümlüdürler.

İşverenler işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine uyulup uyulmadığını denetlemek,

işçileri karşı karşıya bulundukları mesleki riskler, alınması gerekli tedbirler, yasal hak ve

sorumlulukları konusunda bilgilendirmek ve gerekli iş sağlığı ve güvenliği eğitimini vermek

zorundadırlar. Yapılacak eğitimin usul ve esasları Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak

yönetmelikle düzenlenir.

İşverenler işyerlerinde meydana gelen iş kazasını ve tespit edilecek meslek hastalığını en geç iki iş

günü içinde yazı ile ilgili bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadırlar.

Bu bölümde ve iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin tüzük ve yönetmeliklerde yer alan hükümler

işyerindeki çıraklara ve stajyerlere de uygulanır.

Sağlık ve güvenlik tüzük ve yönetmelikleri

MADDE 78. - Sağlık Bakanlığının görüşünü alarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı işyerlerinde

iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınması, makineler, tesisat, araç ve gereçler ile kullanılan

maddeler sebebiyle ortaya çıkabilecek iş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi, yaş, cinsiyet

ve özel durumları sebebiyle korunması gereken kişilerin çalışma şartlarının düzenlenmesi amacıyla

tüzük ve yönetmelikler çıkarır.

Ayrıca bu Kanuna tabi işyerlerinde, işçi sayısı, genişlik, yapılan iş, işin özellikleri, ağırlık ve tehlikesi

bakımından hangi işyerleri için kurulmaya başlamadan önce planların Çalışma ve Sosyal Güvenlik

Bakanlığının yetkili teşkilatına gösterilerek kurma izni alınacağı bu işyerleri kurulduktan sonra yine

aynı makama başvurularak işletme belgesi alınması gerekeceği, Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir yönetmelikle belirlenir.

İşin durdurulması veya işyerinin kapatılması

MADDE 79. – Bir işyerinin tesis ve tertiplerinde, çalışma yöntem ve şekillerinde, makine ve

cihazlarında işçilerin yaşamı için tehlikeli olan bir husus tespit edilirse, bu tehlike giderilinceye kadar

işyerlerini iş sağlığı ve güvenliği bakımından denetlemeye yetkili iki müfettiş, bir işçi ve bir işveren

temsilcisi ile Bölge Müdüründen oluşan beş kişilik bir komisyon kararıyla, tehlikenin niteliğine göre iş

tamamen veya kısmen durdurulur veya işyeri kapatılır. Komisyona kıdemli iş müfettişi başkanlık

eder. Komisyonun çalışmaları ile ilgili sekretarya işleri bölge müdürlüğü tarafından yürütülür.

Askeri işyerleri ile yurt emniyeti için gerekli maddeler üretilen işyerlerindeki komisyonun yapısı,

çalışma şekil ve esasları Milli Savunma Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca birlikte

hazırlanacak bir yönetmelikle belirtilir.

Bu maddeye göre verilecek durdurma veya kapatma kararına karşı işverenin yerel iş mahkemesinde

altı iş günü içinde itiraz etmek yetkisi vardır.

İş mahkemesine itiraz, işin durdurulması veya işyerinin kapatılması kararının uygulanmasını

durdurmaz.

Mahkeme itirazı öncelikle görüşür ve altı iş günü içinde karara bağlar. Kararlar kesindir.

Bir işyerinde çalışan işçilerin yaş, cinsiyet ve sağlık durumları böyle bir işyerinde çalışmalarına engel

teşkil ediyorsa, bunlar da çalışmaktan alıkonulur.

Yukarıdaki fıkralar gereğince işyerlerinde işçiler için tehlikeli olan tesis ve tertiplerin veya makine ve

cihazların ne şekilde işletilmekten alıkonulacağı ve bunların ne şekilde yeniden işletilmelerine izin

verilebileceği, işyerinin kapatılması ve açılması, işin durdurulmasına veya işyerinin kapatılmasına

karar verilinceye kadar acil hallerde alınacak önlemlere ilişkin hususlar ile komisyonda görev yapacak

işçi ve işveren temsilcilerinin nitelikleri, seçimi, komisyonun çalışma şekil ve esasları Çalışma ve

Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir.

Bir işyerinin kurulmasına ve işletilmesine izin verilmiş olması 78 inci maddede öngörülen yönetmelik

hükümlerinin uygulanmasına hiçbir zaman engel olamaz.

Bu maddenin birinci fıkrası gereğince makine, tesisat ve tertibat veya işin durdurulması veya

işyerinin kapatılması sebebiyle işsiz kalan işçilere işveren ücretlerini ödemeye veya ücretlerinde bir

düşüklük olmamak üzere meslek veya durumlarına göre başka bir iş vermeye zorunludur.

İş sağlığı ve güvenliği kurulu

MADDE 80. - Bu Kanuna göre sanayiden sayılan, devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran ve altı

aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde her işveren bir iş sağlığı ve güvenliği kurulu kurmakla

yükümlüdür.

İşverenler iş sağlığı ve güvenliği kurullarınca iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uygun olarak verilen

kararları uygulamakla yükümlüdürler.

İş sağlığı ve güvenliği kurullarının oluşumu, çalışma yöntemleri, ödev, yetki ve yükümlülükleri

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir.

İşyeri hekimleri

MADDE 81. - Devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran işverenler, Sosyal Sigortalar Kurumunca

sağlanan tedavi hizmetleri dışında kalan, işçilerin sağlık durumunun ve alınması gereken iş sağlığı ve

güvenliği önlemlerinin sağlanması, ilk yardım ve acil tedavi ile koruyucu sağlık hizmetlerini yürütmek

üzere işyerindeki işçi sayısına ve işin tehlike derecesine göre bir veya daha fazla işyeri hekimi

çalıştırmak ve bir işyeri sağlık birimi oluşturmakla yükümlüdür.

İşyeri hekimlerinin nitelikleri, sayısı, işe alınmaları, görev, yetki ve sorumlulukları, eğitimleri, çalışma

şartları, görevlerini nasıl yürütecekleri ile işyeri sağlık birimleri, Sağlık Bakanlığı ve Türk Tabipleri

Birliğinin görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılacak bir

yönetmelikte düzenlenir.

İş güvenliği ile görevli mühendis veya teknik elemanlar

MADDE 82. - Bu Kanuna göre sanayiden sayılan, devamlı olarak en az elli işçi çalıştıran ve altı

aydan fazla sürekli işlerin yapıldığı işyerlerinde işverenler, işyerinin iş güvenliği önlemlerinin

sağlanması, iş kazalarının ve meslek hastalıklarının önlenmesi için alınacak önlemlerin belirlenmesi

ve uygulanmasının izlenmesi hizmetlerini yürütmek üzere işyerindeki işçi sayısına, işyerinin niteliğine

ve tehlikelilik derecesine göre bir veya daha fazla mühendis veya teknik elemanı görevlendirmekle

yükümlüdürler.

İş güvenliği ile görevli mühendis veya teknik elemanların nitelikleri, sayısı, görev, yetki ve

sorumlulukları, eğitimleri, çalışma şartları, görevlerini nasıl yürütecekleri, Türk Mühendis ve Mimar

Odaları Birliğinin görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak bir

yönetmelikle düzenlenir.

İşçilerin hakları

MADDE 83. - İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği açısından işçinin sağlığını bozacak veya vücut

bütünlüğünü tehlikeye sokacak yakın, acil ve hayati bir tehlike ile karşı karşıya kalan işçi, iş sağlığı

ve güvenliği kuruluna başvurarak durumun tespit edilmesini ve gerekli tedbirlerin alınmasına karar

verilmesini talep edebilir. Kurul aynı gün acilen toplanarak kararını verir ve durumu tutanakla tespit

eder. Karar işçiye yazılı olarak bildirilir.

İş sağlığı ve güvenliği kurulunun bulunmadığı işyerlerinde talep, işveren veya işveren vekiline yapılır.

İşçi tesbitin yapılmasını ve durumun yazılı olarak kendisine bildirilmesini isteyebilir. İşveren veya

vekili yazılı cevap vermek zorundadır.

Kurulun işçinin talebi yönünde karar vermesi halinde işçi, gerekli iş sağlığı ve güvenliği tedbiri

alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir.

İşçinin çalışmaktan kaçındığı dönem içinde ücreti ve diğer hakları saklıdır.

İş sağlığı ve güvenliği kurulunun kararına ve işçinin talebine rağmen gerekli tedbirin alınmadığı

işyerlerinde işçiler altı iş günü içinde, bu Kanunun 24 üncü maddesinin (I) numaralı bendine uygun

olarak belirli veya belirsiz süreli hizmet akitlerini derhal feshedebilir.

Bu Kanunun 79 uncu maddesine göre işyerinde işin durdurulması veya işyerinin kapatılması halinde

bu madde hükümleri uygulanmaz.

İçki veya uyuşturucu madde kullanma yasağı

MADDE 84. - İşyerine sarhoş veya uyuşturucu madde almış olarak gelmek ve işyerinde alkollü içki

veya uyuşturucu madde kullanmak yasaktır.

İşveren; işyeri eklentilerinden sayılan kısımlarda, ne gibi hallerde, hangi zamanda ve hangi şartlarla

alkollü içki içilebileceğini belirleme yetkisine sahiptir.

Alkollü içki kullanma yasağı;

  1. Alkollü içki yapılan işyerlerinde çalışan ve işin gereği olarak üretileni denetlemekle

görevlendirilen,

  1. Kapalı kaplarda veya açık olarak alkollü içki satılan veya içilen işyerlerinde işin gereği alkollü

içki içmek zorunda olan,

  1. İşinin niteliği gereği müşterilerle birlikte alkollü içki içmek zorunda olan,

İşçiler için uygulanmaz.

Ağır ve tehlikeli işler

MADDE 85. - Onaltı yaşını doldurmamış genç işçiler ve çocuklar ağır ve tehlikeli işlerde

çalıştırılamaz.

Hangi işlerin ağır ve tehlikeli işlerden sayılacağı, kadınlarla onaltı yaşını doldurmuş fakat onsekiz

yaşını bitirmemiş genç işçilerin hangi çeşit ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılabilecekleri Sağlık

Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikte

gösterilir.

Ağır ve tehlikeli işlerde rapor

MADDE 86. - Ağır ve tehlikeli işlerde çalışacak işçilerin işe girişinde veya işin devamı süresince en az

yılda bir, bedence bu işlere elverişli ve dayanıklı oldukları işyeri hekimi, işçi sağlığı dispanserleri,

bunların bulunmadığı yerlerde sırası ile en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu, sağlık ocağı, hükümet

veya belediye hekimleri tarafından verilmiş muayene raporları olmadıkça, bu gibilerin işe alınmaları

veya işte çalıştırılmaları yasaktır. Sosyal Sigortalar Kurumu işe ilk giriş muayenesini yapmaktan

kaçınamaz.

İşyeri hekimi tarafından verilen rapora itiraz halinde, işçi en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu

hastanesi sağlık kurulunca muayeneye tabi tutulur, verilen rapor kesindir.

Yetkili memurlar isteyince, bu raporları işveren kendilerine göstermek zorundadır.

Bu raporlar damga vergisi ve her çeşit resim ve harçtan muaftır.

On sekiz yaşından küçük işçiler için rapor

MADDE 87. - Ondört yaşından onsekiz yaşına kadar (onsekiz dahil) çocuk ve genç işçilerin işe

alınmalarından önce işyeri hekimi, işçi sağlığı dispanserleri, bunların bulunmadığı yerlerde sırası ile

en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu, sağlık ocağı, hükümet veya belediye hekimlerine muayene

ettirilerek işin niteliğine ve şartlarına göre vücut yapılarının dayanıklı olduğunun raporla belirtilmesi

ve bunların onsekiz yaşını dolduruncaya kadar altı ayda bir defa aynı şekilde doktor muayenesinden

geçirilerek bu işte çalışmaya devamlarına bir sakınca olup olmadığının kontrol ettirilmesi ve bütün bu

raporların işyerinde saklanarak yetkili memurların isteği üzerine kendilerine gösterilmesi zorunludur.

Sosyal Sigortalar Kurumu işe ilk giriş muayenesini yapmaktan kaçınamaz.

Birinci fıkrada yazılı hekimlerce verilen rapora itiraz halinde, işçi en yakın Sosyal Sigortalar Kurumu

hastanesi sağlık kurulunca muayeneye tabi tutulur, verilen rapor kesindir.

Bu raporlar damga vergisi ve her çeşit resim ve harçtan muaftır.

Gebe veya çocuk emziren kadınlar için yönetmelik

MADDE 88. - Gebe veya çocuk emziren kadınların hangi dönemlerde ne gibi işlerde

çalıştırılmalarının yasak olduğu ve bunların çalışmalarında sakınca olmayan işlerde hangi şartlar ve

usullere uyacakları, ne suretle emzirme odaları veya çocuk bakım yurdu (kreş) kurulması gerektiği

Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından hazırlanacak bir

yönetmelikte gösterilir.

Çeşitli yönetmelikler

MADDE 89. - Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı;

  1. Ağır ve tehlikeli işlerden başka işler için de işçilerin işe başlamadan hekim muayenesinden

geçirilmelerini,

  1. Bazı işlerde çalışan işçilerin belirli sürelerde genel olarak sağlık muayenesinden

geçirilmelerini,

  1. Çeşitli veya bir kısım işlerde çalışan işçilerin sağlık durumlarının aksaması, yaptıkları işin

ürünlerine ve genel sağlığa yahut birlikte çalıştıkları öteki işçilere zararlı olursa, bu gibilerin o

işlerden çıkarılmalarını,

  1. Ne durumda ve ne gibi şartları haiz olan işyerlerinde banyo, uyku, dinlenme ve yemek yerleri

ile işçi evleri ve işçi eğitimi yerleri yapılmasını,

Öngören yönetmelikler hazırlayabilir.

ALTINCI BÖLÜM

İş ve İşçi Bulma

İş ve işçi bulmaya aracılık

MADDE 90. - İş arayanların elverişli oldukları işlere yerleştirilmeleri ve çeşitli işler için uygun işçiler

bulunmasına aracılık görevi, Türkiye İş Kurumu ve bu hususta izin verilen özel istihdam bürolarınca

yerine getirilir.

YEDİNCİ BÖLÜM

Çalışma Hayatının Denetimi ve Teftişi

Devletin yetkisi

MADDE 91. - Devlet, çalışma hayatı ile ilgili mevzuatın uygulanmasını izler, denetler ve teftiş eder.

Bu ödev Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bağlı ihtiyaca yetecek sayı ve özellikte teftiş ve

denetlemeye yetkili iş müfettişlerince yapılır.

Askeri işyerleriyle yurt güvenliği için gerekli maddeler üretilen işyerlerinin denetim ve teftişi konusu

ve sonuçlarına ait işlemler Milli Savunma Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca

birlikte hazırlanacak yönetmeliğe göre yürütülür.

Yetkili makam ve memurlar

MADDE 92. - 91 inci madde hükmünün uygulanması için iş hayatının izlenmesi, denetlenmesi ve

teftişiyle ödevli olan iş müfettişleri, işyerlerini ve eklentilerini, işin yürütülmesi tarzını ve ilgili

belgeleri, araç ve gereçleri, cihaz ve makineleri, ham ve işlenmiş maddelerle, iş için gerekli olan

malzemeyi 93 üncü maddede yazılı esaslara uyarak gerektiği zamanlarda ve işçilerin yaşamına,

sağlığına, güvenliğine, eğitimine, dinlenmesine veya oturup yatmasına ilişkin tesis ve tertipleri her

zaman görmek, araştırmak ve incelemek ve bu Kanunla suç sayılan eylemlere rastladığı zaman bu

hususta Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılacak İş Teftişi Tüzüğünde açıklanan

şekillerde bu halleri önlemek yetkisine sahiptirler.

Teftiş ve denetleme sırasında işverenler, işçiler ve bu işle ilgili görülen başka kişiler izleme,

denetleme ve teftişle görevli iş müfettişleri tarafından çağrıldıkları zaman gelmek, ifade ve bilgi

vermek, gerekli olan belge ve delilleri getirip göstermek ve vermek ve birinci fıkrada yazılı görevlerini

yapmak için kendilerine her çeşit kolaylığı göstermek ve bu yoldaki emir ve isteklerini

geciktirmeksizin yerine getirmekle yükümlüdürler.

Çalışma hayatını izleme, denetleme ve teftişe yetkili iş müfettişleri tarafından tutulan tutanaklar aksi

kanıtlanıncaya kadar geçerlidir.

Yetkili memurların ödevi

MADDE 93. - İş hayatını izleme, denetleme ve teftiş yetkisi olan iş müfettişleri görevlerini

yaparlarken işin normal gidişini ve işyerinin işlemesini, inceledikleri konunun niteliğine göre mümkün

olduğu kadar aksatmamak, durdurmamak ve güçleştirmemekle ve resmi işlemlerin yürütülüp

sonuçlandırılması için, açıklanması gerekmedikçe, işverenin ve işyerinin meslek sırları ve şartları,

ekonomik ve ticari hal ve durumları hakkında gördükleri ve öğrendikleri hususları tamamen gizli

tutmak ve kendileri tarafından bilgileri ve ifadeleri alınan yahut kendilerine başvuran veya ihbarda

bulunan işçilerin ve başka kişilerin isimlerini ve kimliklerini açıklamamakla yükümlüdürler.

Muafiyet

MADDE 94. - İşçi ve işverenlerle bunların meslek kuruluşları tarafından kendilerini ilgilendiren ve iş

hayatına ilişkin işlerde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına yazı ile başvurma halinde bu

dilekçeler ve bunlarla ilgili tutanak, evrak, defter ve işlemler damga vergisi ve her çeşit resim ve

harçtan muaftır.

Diğer merciler tarafından yapılan teftişler

MADDE 95. - İşyerinin kurulup açılmasına izin vermeye yetkili belediyelerle diğer ilgili makamlar

işyerinin kurulmasına ve işletilmesine izin vermeden önce, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca

iş mevzuatına göre verilmesi gerekli kurma izni ve işletme belgesinin varlığını araştırır. Çalışma ve

Sosyal Güvenlik Bakanlığınca kurma izni ve işletme belgesi verilmemiş işyerlerine belediyeler veya

diğer ilgili makamlarca da kurma veya açılma izni verilemez.

Kamu kurum ve kuruluşları, işyerlerinde yapacakları iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili teftiş ve

denetlemelerin sonuçlarını ve yapacakları işlemleri o yer için yetkili bölge müdürlüğüne bildirirler.

İşyerinin kurulup açılmasına izin vermeye yetkili belediyelerle diğer ilgili makamlar her ay bu hususta

izin verdikleri, işveren ve işyerinin isim ve adresini ve yapılan işin çeşidini gösterir listeleri bir sonraki

ayın onbeşine kadar o yerin bağlı bulunduğu bölge müdürlüğüne bildirirler.

İşçi ve işverenin sorumluluğu

MADDE 96. - İş denetimi ve teftişine yetkili iş müfettişleri tarafından ifade ve bilgilerine başvurulan

işçilere, işverenlerin gerek doğrudan doğruya ve gerek dolayısıyla telkinlerde bulunmaları, işçileri

gerçeği saklamaya yahut değiştirmeye sevk veya herhangi bir suretle zorlamaları veyahut işçilerin

ilgili makamlara başvurmaları, haber ve ifade vermeleri üzerine, bunlara karşı kötü davranışlarda

bulunmaları yasaktır.

İşçilerin çalıştıkları veya ayrıldıkları işyerleriyle işverenleri hakkında gerçeğe uygun olmayan haberler

vererek gereksiz işlemlerle uğraştırılmaları veya işverenleri haksız yere kötü duruma düşürmeye

kalkışmaları ve iş müfettişlerince kendilerinden sorulan hususlar için doğru olmayan cevaplar vererek

denetim ve teftişin yapılmasını güçleştirmek veya yanlış bir sonuca vardırmak gibi kötü niyetli

davranışlarda bulunmaları yasaktır.

Zabıtanın yardımı

MADDE 97. - Bu Kanun hükümlerinin tam ve gerektiği gibi uygulanabilmesi için işyerlerini teftiş ve

denetlemeye yetkili iş müfettişlerinin gerekli görmeleri ve istemeleri halinde, zabıta kuvvetleri, bu iş

müfettişlerinin görevlerini iyi bir şekilde yapabilmelerini sağlamak üzere her türlü yardımda

bulunmakla yükümlüdürler.

SEKİZİNCİ BÖLÜM

İdari Ceza Hükümleri

İşyerini bildirme yükümlülüğüne aykırılık

MADDE 98. - Bu Kanunun 3 üncü maddesindeki işyeri bildirme yükümlülüğüne aykırı davranan

işveren veya işveren vekiline çalıştırılan her işçi için elli milyon lira para cezası verilir.

Bu para cezasının kesinleşmesinden sonra bildirim yükümlülüğüne aykırılığın sürmesi halinde takip

eden her ay için aynı miktar ceza uygulanır.

Genel hükümlere aykırılık

MADDE 99. - Bu Kanunun;

  1. 5 inci ve 7 nci maddelerde öngörülen ilke ve yükümlülüklere aykırı davranan,
  2. 8 inci maddenin son fıkrasındaki belgeyi işçiye vermeyen, 14 üncü madde hükümlerine aykırı

davranan,

  1. 28 inci maddesine aykırı olarak çalışma belgesi düzenleme yükümlülüğüne aykırı davranan

veya bu belgeye gerçeğe aykırı bilgi yazan,

İşveren veya işveren vekiline bu durumdaki her işçi için elli milyon lira para cezası verilir.

Toplu işçi çıkarma ile ilgili hükümlere aykırılık

MADDE 100. - Bu Kanunun 29 uncu maddesindeki hükümlere aykırı olarak işçi çıkaran işveren veya

işveren vekiline işten çıkardığı her işçi için ikiyüz milyon lira para cezası verilir.

Özürlü ve eski hükümlü çalıştırma zorunluluğuna aykırılık

MADDE 101. - Bu Kanunun 30 uncu maddesindeki hükümlere aykırı olarak özürlü ve eski hükümlü

çalıştırmayan işveren veya işveren vekiline çalıştırmadığı her özürlü ve eski hükümlü ve

çalıştırmadığı her ay için yediyüzelli milyon lira para cezası verilir. Kamu kuruluşları da bu para

cezasından hiçbir şekilde muaf tutulamaz.

Ücret ile ilgili hükümlere aykırılık

MADDE 102. - Bu Kanunun;

  1. 32 nci maddesinde belirtilen ücret ile işçinin bu Kanundan veya toplu iş sözleşmesinden veya

iş sözleşmesinden doğan ücretini süresi içinde kasden ödemeyen veya eksik ödeyen, 39 uncu

maddesinde belirtilen komisyonun belirlediği asgari ücreti işçiye ödemeyen veya noksan

ödeyen işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi ve her ay için yüz milyon lira

para cezası,

  1. 37 nci maddesine aykırı olarak ücrete ilişkin hesap pusulası düzenlemeyen veya işçi

ücretlerinden 38 inci maddeye aykırı olarak ücret kesme cezası veren veya yaptığı ücret

kesintisinin sebebini ve hesabını bildirmeyen 52 nci maddedeki belgeyi vermeyen işveren

veya işveren vekiline ikiyüz milyon lira para cezası,

  1. 41 inci maddesinde belirtilen fazla çalışmalara ilişkin ücreti ödemeyen, işçiye hak ettiği

serbest zamanı altı ay zarfında kullandırmayan, fazla saatlerde yapılacak çalışmalar için

işçinin onayını almayan işveren veya işveren vekiline, bu durumda olan her işçi için yüz

milyon lira para cezası,

Verilir.

Yıllık ücretli izin hükümlerine aykırılık

MADDE 103. - Yıllık ücretli izni bu Kanunun 56 ncı maddesine aykırı olarak bölen veya izin ücretini

57 nci maddenin üç ve dördüncü fıkralarında belirtilen usule aykırı olarak ödeyen veya eksik ödeyen

veya 59 uncu maddedeki hak edilmiş izni kullanmadan iş sözleşmesinin sona ermesi halinde bu izne

ait ücreti ödemeyen veya 60 ıncı maddede belirtilen yönetmeliğin esas ve usullerine aykırı olarak izin

kullandırmayan veya eksik kullandıran işveren veya işveren vekiline bu durumda olan her işçi için

yüz milyon lira para cezası verilir.

İşin düzenlenmesine ilişkin hükümlere aykırılık

MADDE 104. - Bu Kanunun 63 üncü maddesinde ve bu maddede belirtilen yönetmelikte belirlenen

çalışma sürelerine aykırı olarak işçilerini çalıştıran veya 68 inci maddesindeki ara dinlenmelerini bu

maddeye göre uygulamayan veya işçileri 69 uncu maddesine aykırı olarak geceleri yedibuçuk saatten

fazla çalıştıran; gece ve gündüz postalarını değiştirmeyen, 71 inci maddesi hükmüne aykırı hareket

eden, 72 nci maddesi hükümlerine aykırı olarak bu maddede belirtilen yerlerde onsekiz yaşını

doldurmamış erkek çocukları ve gençleri ve her yaştaki kadınları çalıştıran, 73 üncü maddesine aykırı

olarak çocuk ve genç işçileri gece çalıştıran veya aynı maddede anılan yönetmelik hükümlerine ayk ırı

hareket eden 74 üncü maddesindeki hükme aykırı olarak doğumdan önceki ve sonraki sürelerde

gebe veya doğum yapmış kadınları çalıştıran veya ücretsiz izin vermeyen, 75 inci maddesindeki işçi

özlük dosyalarını düzenlemeyen, 76 ncı maddesinde belirtilen yönetmelik hükümlerine uymayan

işveren veya işveren vekiline beşyüz milyon lira para cezası verilir.

64 üncü ve 65 inci maddede öngörülen hükümlere aykırı davranan işveren veya işveren vekiline bu

durumda olan her işçi için yüz milyon lira para cezası verilir.

İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili hükümlere aykırılık

MADDE 105. - Bu Kanunun 78 inci maddesinin birinci fıkrasında belirtilen tüzük ve

yönetmeliklerdeki hükümlere uymayan işveren veya işveren vekiline alınmayan her iş sağlığı ve

güvenliği önlemi için elli milyon lira para cezası verilir. Alınmayan önlemler oranında izleyen her ay

için aynı miktar para cezası uygulanır.

Bu Kanunun 77 nci maddesi hükmüne aykırı hareket eden, 78 inci maddenin ikinci fıkrasına aykırı

olarak kurma izni ve işletme belgesi almadan bir işyeri açan, 79 uncu maddesi hükmüne aykırı olarak

faaliyeti durdurulan işi izin almadan devam ettiren, kapatılan işyerlerini izinsiz açan, 80 inci

maddesinde öngörülen iş sağlığı ve güvenliği kurullarının kurulması ve çalıştırılması ile ilgili

hükümlere aykırı davranan; iş sağlığı ve güvenliği kurullarınca alınan kararları uygulamayan, 81 inci

maddesine aykırı olarak işyeri hekimi çalıştırma ve işyeri sağlık birimi oluşturma yükümlülüğünü

yerine getirmeyen, 82 nci maddesine aykırı olarak iş güvenliği ile görevli mühendis veya teknik

eleman görevlendirme yükümlülüğünü yerine getirmeyen işveren veya işveren vekiline beşyüzer

milyon lira para cezası verilir.

Bu Kanunun 85 inci maddesine aykırı olarak ağır ve tehlikeli işlerde onaltı yaşından küçükleri

çalıştıran veya aynı maddede belirtilen yönetmelikte gösterilen yaş kayıtlarına aykırı işçi çalıştıran

işveren veya işveren vekiline beşyüz milyon lira para cezası verilir.

Bu Kanunun 86 ncı maddesi uyarınca işçilere doktor raporu almayan işveren veya işveren vekiline bu

durumda olan her işçi için yüz milyon lira ve 87 nci madde gereğince çocuklara doktor raporu

almayan işveren veya işveren vekiline bu durumdaki her bir çocuk için yüz milyon lira para cezası

verilir.

Bu Kanunun 88 inci ve 89 uncu maddelerinde öngörülen yönetmeliklerde gösterilen şartlara ve

usullere uymayan işveren veya işveren vekiline beşyüz milyon lira para cezası verilir.

İş ve işçi bulma hükümlerine aykırılık

MADDE 106. - Bu Kanunun 90 ıncı maddesinde öngörülen izni almadan faaliyet gösteren işverene

bir milyar lira para cezası verilir.

İş hayatının denetim ve teftişi ile ilgili hükümlere aykırılık

MADDE 107. - Bu Kanunun;

  1. 92 nci maddesinin ikinci fıkrasındaki yükümlülüklerini yerine getirmeyen,
  2. 96 ncı maddesindeki yasaklara uymayan,

İşveren veya işveren vekiline beş milyar lira para cezası verilir.

İş müfettişlerinin bu Kanundan veya diğer kanunlardan doğan her çeşit teftiş, denetleme yetki ve

görevleri gereğince görevlerinin yerine getirilmesi sırasında, görevlerini yapma ve sonuçlandırmaya

engel olan kimselere eylem başka bir suçu oluştursa dahi ayrıca beş milyar lira para cezası verilir.

İdari para cezalarının uygulanmasına ilişkin hususlar

MADDE 108. - Bu Kanunda öngörülen idari nitelikteki para cezaları gerekçesi belirtilmek suretiyle

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürünce verilir.

Bu Kanunda yazılı olan idari para cezaları o yerin Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Bölge Müdürü

tarafından verilir. Verilen idari para cezalarına dair kararlar ilgililere 11.2.1959 tarihli ve 7201 sayılı

Tebligat Kanunu hükümlerine göre tebliğ edilir. Bu cezalara karşı tebliğ tarihinden itibaren en geç

yedi gün içinde yetkili idare mahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz, idarece verilen cezanın yerine

getirilmesini durdurmaz. İtiraz üzerine verilen karar kesindir. İtiraz, zaruret görülmeyen hallerde

evrak üzerinde inceleme yapılarak en kısa sürede sonuçlandırılır. Bu Kanuna göre verilen idari para

cezaları, 21.7.1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun

hükümlerine göre tahsil olunur.

DOKUZUNCU BÖLÜM

Çeşitli, Geçici ve Son Hükümler

Yazılı bildirim

MADDE 109. - Bu Kanunda öngörülen bildirimlerin ilgiliye yazılı olarak ve imza karşılığında

yapılması gerekir. Bildirim yapılan kişi bunu imzalamazsa, durum o yerde tutanakla tespit edilir.

Ancak, 7201 sayılı Kanun kapsamına giren tebligat anılan Kanun hükümlerine göre yapılır.

Konut kapıcılarının özel çalışma koşulları

MADDE 110. - Konut kapıcılarının hizmetlerinin kapsam ve niteliği ile çalışma süreleri, hafta tatili,

ulusal bayram ve genel tatil günleri, yıllık ücretli izin hakları ve kapıcı konutları ile ilgili hususların

düzenlenmesinde uygulanacak değişik şekil ve esaslar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca

hazırlanacak bir yönetmelikle düzenlenir.

Sanayi, ticaret, tarım ve orman işleri

MADDE 111. - Bir işin bu Kanunun uygulanması bakımından sanayi, ticaret, tarım ve orman

işlerinden sayılıp sayılamayacağını Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bir yönetmelikle belirler.

Tarım ve ormandan sayılan işlerde çalışanların, çalışma koşullarına ilişkin hükümleri, hizmet akdi,

ücret, işin düzenlenmesi ile ilgili hususlar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak

yönetmelikle düzenlenir.

Bazı kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanların kıdem tazminatı

MADDE 112. - Kanuna veya kanunun verdiği yetkiye dayanılarak kurulan kurum ve kuruluşların

haklarında bu Kanun ve 854, 5953, 5434 sayılı kanunların hükümleri uygulanmayan personeli ile

kamu kuruluşlarında sözleşmeli olarak istihdam edilenlere mevzuat veya sözleşmelerine göre kıdem

tazminatı niteliğinde yapılan ödemeler kıdem tazminatı sayılır.

Bazı işlerde çalışanların ücretlerinin güvencesi

MADDE 113. - Bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (ı) bentlerinde sayılan

işyerlerinde çalışan işçiler hakkında 32, 35, 37, 38 inci madde hükümleri uygulanır. Bu maddelere

aykırılık hallerinde ilgililer hakkında ilgili ceza hükümleri uygulanır.

Üçlü Danışma Kurulu

MADDE 114. - Çalışma barışının ve endüstri ilişkilerinin geliştirilmesinde, çalışma hayatıyla ilgili

mevzuat çalışmalarının ve uygulamalarının izlenmesi amacıyla; Hükümet ile işveren, kamu görevlileri

ve işçi sendikaları konfederasyonları arasında etkin danışmayı sağlamak üzere, üçlü temsile dayalı

istişari mahiyette bir danışma kurulu oluşturulur.

Kurulun çalışma usul ve esasları çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.

Kantin açılması

MADDE 115. – İşyerlerinde, yüzelli ve daha fazla işçi çalıştırılması halinde, işçilerin ve ailelerinin

gerekli ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla işçiler tarafından kurulacak tüketim kooperatiflerine

işverenlerce yer tahsisi yapılabilir.

MADDE 116. – 13.6.1952 tarihli ve 5953 sayılı Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki

Münasebetlerin Tanzimi Hakkında Kanunun 6 ncı maddesinin son fıkrası aşağıdaki şekilde

değiştirilmiştir.

İş Kanununun 18, 19, 20, 21 ve 29 uncu maddesi hükümleri kıyas yoluyla uygulanır.

MADDE 117. – 5.5.1983 tarihli ve 2821 sayılı Sendikalar Kanununun 30 uncu maddesinin birinci

fıkrasında geçen “1475 sayılı İş Kanununun” ibaresi “İş Kanununun”, ikinci fıkrasında geçen “1475

sayılı Kanunun 13/D” ibaresi “İş Kanununun 21 inci” şeklinde değiştirilmiştir.

MADDE 118. - 2821 sayılı Kanunun 31 inci maddesinin altıncı fıkrasında geçen "1475 sayılı Kanunun

13/A, 13/B, 13/C, 13/D, 13/E" ibareleri "İş Kanununun 18, 19, 20 ve 21 inci ", "1475 sayılı Kanunun

13/D" ibaresi "İş Kanununun 21 inci", yedinci fıkrasında geçen "1475 sayılı Kanunun 13/A" ibaresi "İş

Kanununun 18 inci", “13/A, 13/B, 13/C, 13/D ve 13/E " ibareleri "18, 19, 20 ve 21 inci" şeklinde

değiştirilmiştir.

Yönetmelikler

MADDE 119. - Bu Kanunda öngörülen yönetmelikler Kanunun yayımı tarihinden itibaren altı ay

içerisinde çıkartılır.

Yürürlükten kaldırılan hükümler

MADDE 120. – 25.8.1971 tarihli ve 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesi hariç diğer

maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.

GEÇİCİ MADDE 1. - Diğer mevzuatta 1475 sayılı İş Kanununa yapılan atıflar bu Kanuna yapılmış

sayılır.

Bu Kanunun 120 nci maddesi ile yürürlükte bırakılan 1475 sayılı İş Kanununun 14 üncü maddesinin

birinci fıkrasının 1 inci ve 2 nci bendi ile onbirinci fıkrasında, anılan Kanunun 16, 17 ve 26 ncı

maddelerine yapılan atıflar, bu Kanunun 24, 25 ve 32 nci maddelerine yapılmış sayılır.

GEÇİCİ MADDE 2. - 1475 sayılı Kanuna göre halen yürürlükte bulunan tüzük ve yönetmeliklerin bu

Kanun hükümlerine aykırı olmayan hükümleri yeni yönetmelikler çıkarılıncaya kadar yürürlükte kalır.

GEÇİCİ MADDE 3. - 1475 sayılı Kanuna göre alınmış bulunan asgari ücret kararı, bu Kanunun 39

uncu maddesine göre tespit yapılıncaya kadar yürürlükte kalır.

GEÇİCİ MADDE 4. - Mülga 3008 sayılı İş Kanununun 13 üncü maddesi hükümleri haklarında

uygulanmayanlar için, bu Kanunun geçici 6 ncı maddesinde sözü edilen kıdem tazminatı hakkı

12.8.1967 tarihinden itibaren başlar.

İlk defa bu Kanun kapsamına girenlerin kıdem tazminatı hakları bu Kanunun yürürlüğe girdiği

tarihten itibaren başlar.

GEÇİCİ MADDE 5. - 1475 sayılı Kanunun 25 inci maddesi ile 3713 sayılı Kanunun ek 1 inci

maddesinin (B) fıkrasında yer alan oranlar, bu Kanunun 30 uncu maddesi uyarınca Bakanlar Kurulu

tarafından yeniden belirleninceye kadar geçerlidir.

GEÇİCİ MADDE 6. – Kıdem tazminatı için bir kıdem tazminatı fonu kurulur. Kıdem tazminatı fonuna

ilişkin Kanunun yürürlüğe gireceği tarihe kadar işçilerin kıdemleri için 1475 sayılı İş Kanununun 14

üncü maddesi hükümlerine göre kıdem tazminatı hakları saklıdır.

Yürürlük

MADDE 121. - Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Yürütme

MADDE 122. - Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.

Kıdem tazminatı:[1]

Madde 14 - (Değişik birinci fıkra: 29/7/1983-2869/3 md.) Bu Kanuna tabi işçilerin hizmet

akitlerinin:

  1. (Değişik : 22/05/2003-4857/Geçici md.1) İşveren tarafından bu Kanunun 24 üncü

maddesinin II numaralı bendinde gösterilen sebepler dışında,

  1. (Değişik : 22/05/2003-4857/Geçici md.1) İşçi tarafından bu Kanunun 25 inci maddesi

uyarınca,

  1. Muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla,
  2. Bağlı bulundukları kanunla kurulu kurum veya sandıklardan yaşlılık, emeklilik veya malullük aylığı

yahut toptan ödeme almak amacıyla;

  1. (Değişik : 25/8/1999- 4447/45 md.) 506 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının

(A) bendinin (a) ve (b) alt bentlerinde öngörülen yaşlar dışında kalan diğer şartları veya aynı

kanunun geçici 81 inci maddesine göre yaşlılık aylığı bağlanması için öngörülen sigortalılık süresini

ve prim ödeme gün sayısını tamamlayarak kendi istekleriyle işten ayrılmaları nedeniyle,

Feshedilmesi veya kadının evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusu ile sona erdirmesi

veya işçinin ölümü sebebiyle son bulması hallerinde işçinin işe başladığı tarihten itibaren hizmet

akdinin devamı süresince her geçen tam yıl için işverence işçiye 30 günlük ücreti tutarında kıdem

tazminatı ödenir. Bir yıldan artan süreler için de aynı oran üzerinden ödeme yapılır.

(Değişik fıkralar: 17/10/1980-2320/1 md.):

İşçilerin kıdemleri, hizmet akdinin devam etmiş veya fasılalarla yeniden akdedilmiş olmasına

bakılmaksızın aynı işverenin bir veya değişik işyerlerinde çalıştıkları süreler gözönüne alınarak

hesaplanır. İşyerlerinin devir veya intikali yahut herhangi bir suretle bir işverenden başka bir

işverene geçmesi veya başka bir yere nakli halinde işçinin kıdemi, işyeri veya işyerlerindeki hizmet

akitleri sürelerinin toplamı üzerinden hesaplanır. 12/7/1975 tarihinden itibaren [2] işyerinin devri

veya herhangi bir suretle el değiştirmesi halinde işlemiş kıdem tazminatlarından her iki işveren

sorumludur. Ancak, işyerini devreden işverenlerin bu sorumlulukları işçiyi çalıştırdıkları sürelerle ve

devir esnasındaki işçinin aldığı ücret seviyesiyle sınırlıdır. 12/7/1975 tarihinden evvel [3] işyeri devir

olmuş veya herhangi bir suretle el değiştirmişse devir mukavelesinde aksine bir hüküm yoksa işlemiş

kıdem tazminatlarından yeni işveren sorumludur.

İşçinin birinci bendin 4 üncü fıkrası hükmünden faydalanabilmesi için aylık veya toptan ödemeye hak

kazanmış bulunduğunu ve kendisine aylık bağlanması veya toptan ödeme yapılması için yaşlılık

sigortası bakımından bağlı bulunduğu kuruma veya sandığa müracaat etmiş olduğunu belgelemesi

şarttır. İşçinin ölümü halinde bu şart aranmaz.

T.C. Emekli Sandığı Kanunu ve Sosyal Sigortalar Kanununa veya yalnız Sosyal Sigortalar Kanununa

tabi olarak sadece aynı ya da değişik kamu kuruluşlarında geçen hizmet sürelerinin birleştirilmesi

suretiyle Sosyal Sigortalar Kanununa göre yaşlılık veya malullük aylığına ya da toptan ödemeye hak

kazanan işçiye, bu kamu kuruluşlarında geçirdiği hizmet sürelerinin toplamı üzerinden son kamu

kuruluşu işverenince kıdem tazminatı ödenir.

Yukarıda belirtilen kamu kuruluşlarında işçinin hizmet akdinin evvelce bu maddeye göre kıdem

tazminatı ödenmesini gerektirmeyecek şekilde sona ermesi suretiyle geçen hizmet süreleri kıdem

tazminatının hesabında dikkate alınmaz. Ancak, bu tazminatın T.C. Emekli Sandığına tabi olarak

geçen hizmet süresine ait kısmı için ödenecek miktar, yaşlılık veya malullük aylığının başlangıç

tarihinde T.C. Emekli Sandığı Kanununun yürürlükteki hükümlerine göre emeklilik ikramiyesi için

öngörülen miktardan fazla olamaz.

Bu maddede geçen kamu kuruluşları deyimi, genel, katma ve özel bütçeli idareler ile 468 sayılı

Kanunun 4 üncü maddesinde sayılan kurumları kapsar.

Aynı kıdem süresi için bir defadan fazla kıdem tazminatı veya ikramiye ödenmez.

Kıdem tazminatının hesaplanması, son ücret üzerinden yapılır. Parça başı, akort, götürü veya yüzde

usulü gibi ücretin sabit olmadığı hallerde son bir yıllık süre içinde ödenen ücretin o süre içinde

çalışılan günlere bölünmesi suretiyle bulunacak ortalama ücret bu tazminatın hesabına esas tutulur.

Ancak, son bir yıl içinde işçi ücretine zam yapıldığı takdirde, tazminata esas ücret, işçinin işten

ayrılma tarihi ile zammın yapıldığı tarih arasında alınan ücretin aynı süre içinde çalışılan günlere

bölünmesi suretiyle hesaplanır.

(Değişik: 9/8/2002-4773/3. md. 22/05/2003-4857/Geçici md.1) 13 üncü maddesinde sözü

geçen tazminat ile bu maddede yer alan kıdem tazminatına esas olacak ücretin hesabında 32 nci

maddenin birinci fıkrasında yazılı ücrete ilaveten işçiye sağlanmış olan para ve para ile ölçülmesi

mümkün akdî ve kanundan doğan menfaatler de göz önünde tutulur. Kıdem tazminatının zamanında

ödenmemesi sebebiyle açılacak davanın sonunda hakim gecikme süresi için, ödenmeyen süreye göre

mevduata uygulanan en yüksek faizin ödenmesine hükmeder. İşçinin mevzuattan doğan diğer

hakları saklıdır.

(Değişik: 17/10/1980-2320/1 md.) Bu maddede belirtilen kıdem tazminatı ile ilgili 30 günlük

süre hizmet akitleri veya toplu iş sözleşmeleri ile işçi lehine değiştirilebilir.

(Değişik: 10/12/1982-2762/1 md.) Ancak, toplu sözleşmelerle ve hizmet akitleriyle belirlenen

kıdem tazminatlarının yıllık miktarı, Devlet Memurları Kanununa tabi en yüksek Devlet memuruna

5434 sayılı T.C. Emekli Sandığı Kanunu hükümlerine göre bir hizmet yılı için ödenecek azamî

emeklilik ikramiyesini geçemez.

(Değişik fıkralar: 17/10/1980-2320/1 md.):

İşçinin ölümü halinde yukarıdaki hükümlere göre doğan tazminat tutarı, kanuni mirasçılarına ödenir.

Kıdem tazminatından doğan sorumluluğu işveren şahıslara veya sigorta şirketlerine sigorta

ettiremez.

İşveren sorumluluğu altında ve sadece yaşlılık, emeklilik, malullük, ölüm veya toptan ödeme

hallerine mahsus olmak kaydiyle Devlet veya kanunla kurulu kurumlarda veya % 50 hisseden fazlası

Devlete ait bir bankada veya bir kurumda işveren tarafından kıdem tazminatı ile ilgili bir fon tesis

edilir.

Fon tesisi ile ilgili hususlar kanunla düzenlenir.

[1] Kıdem tazminatları, 31/12/1960 tarih ve 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 25 inci maddesinin 7 nci bendi gereğince gelir

vergisinden müstesnadır

[2] 5/5/1981 tarih ve 2457 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle "Bu Kanunun neşri tarihinden itibaren" deyimi, "12/7/1975 tarihinden itibaren"

şeklinde değiştirilmiş ve metne işlenmiştir.

[3] 5/5/1981 tarih ve 2457 sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile "Bu Kanunun neşrinden evvel" deyimi, "12/7/1975 tarihinden evvel"

olarak değiştirilmiş ve metne işlenmiştir.__

İş Sağlığı Ve Güvenliği Yönetmeliği

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ YÖNETMELİĞİ (*)
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
Madde 1 — Bu Yönetmelik, işyerlerinde sağlık ve güvenlik şartlarının iyileştirilmesi için
alınacak önlemleri belirler.
Bu amaçla;
a) Mesleki risklerin önlenmesi, sağlık ve güvenliğin korunması, risk ve kaza faktörlerinin
ortadan kaldırılması,
b) İş sağlığı ve güvenliği konusunda işçi ve temsilcilerinin eğitimi, bilgilendirilmesi,
görüşlerinin alınması ve dengeli katılımlarının sağlanması,
c) Yaş, cinsiyet ve özel durumları sebebi ile özel olarak korunması gereken kişilerin
çalışma şartları,
ile ilgili genel prensipler ve diğer hususlar bu Yönetmelikte düzenlenmiştir.
Kapsam
Madde 2 — Bu Yönetmelik, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu kapsamına giren
tüm işyerlerini kapsar.
Dayanak
Madde 3 — Bu Yönetmelik, 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 78 inci
maddesine göre düzenlenmiştir.
Tanımlar
Madde 4 — Bu Yönetmelikte geçen ;
a) Risk değerlendirmesi: İşyerlerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin,
işçilere, işyerine ve çevresine verebileceği zararların ve bunlara karşı alınacak önlemlerin
belirlenmesi amacıyla yapılması gerekli çalışmaları,
b) Sağlık ve güvenlik işçi temsilcisi: İşyerinde sağlık ve güvenlik konularında işçileri temsil
etmeye yetkili kişiyi,
c) Önleme: Mesleki riskleri önlemek veya azaltmak için işyerinde yapılan işlerin bütün
aşamalarında planlanmış veya alınmış önlemlerin tümünü,
d) Bakanlık: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığını,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
İşverenlerin Yükümlülükleri
Genel Hükümler
Madde 5 — İşverenlerin yükümlülükleri ile ilgili genel hükümler aşağıda belirtilmiştir:
a) İşveren, işle ilgili her konuda işçilerin sağlık ve güvenliğini korumakla yükümlüdür.
b) İşverenin iş sağlığı ve güvenliği konusunda işyeri dışındaki uzman kişi veya
kuruluşlardan hizmet alması bu konudaki sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.
c) İşçilerin iş sağlığı ve güvenliği konusundaki yükümlülükleri, işverenin sorumluluğu
ilkesini etkilemez.
İşverenin Genel Yükümlülükleri
Madde 6 — İşveren aşağıda belirtilen sağlık ve güvenlikle ilgili hususları yerine getirmekle
yükümlüdür:
a) İşveren, işçilerin sağlığını ve güvenliğini korumak için mesleki risklerin önlenmesi, eğitim
ve bilgi verilmesi dahil gerekli her türlü önlemi almak, organizasyonu yapmak, araç ve
gereçleri sağlamak zorundadır.
İşveren, sağlık ve güvenlik önlemlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut
durumun sürekli iyileştirilmesi amaç ve çalışması içinde olacaktır.
b) İşveren, sağlık ve güvenliğin korunması ile ilgili önlemlerin alınmasında aşağıdaki genel
prensiplere uyacaktır:
1) Risklerin önlenmesi,
2) Önlenmesi mümkün olmayan risklerin değerlendirilmesi,
3) Risklerle kaynağında mücadele edilmesi,
4) İşin kişilere uygun hale getirilmesi için, özellikle işyerlerinin tasarımında, iş ekipmanları,
çalışma şekli ve üretim metodlarının seçiminde özen gösterilmesi, özellikle de monoton
çalışma ve önceden belirlenmiş üretim temposunun hafifletilerek bunların sağlığa olumsuz
etkilerinin en aza indirilmesi,
5) Teknik gelişmelere uyum sağlanması,
6) Tehlikeli olanların, tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanlarla değiştirilmesi,
7) Teknolojinin, iş organizasyonunun, çalışma şartlarının, sosyal ilişkilerin ve çalışma
ortamı ile ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan genel bir önleme politikasının geliştirilmesi,
8) Toplu korunma önlemlerine, kişisel korunma önlemlerine göre öncelik verilmesi,
9) İşçilere uygun talimatların verilmesi.
c) İşveren, işyerinde yapılan işlerin özelliklerini dikkate alarak;
1) Kullanılacak iş ekipmanının, kimyasal madde ve preparatların seçimi, işyerindeki
çalışma düzeni gibi konular da dahil işçilerin sağlık ve güvenliği yönünden tüm riskleri
değerlendirir. Bu değerlendirme sonucuna göre; işverence alınan önleyici tedbirler ile
seçilen çalışma şekli ve üretim yöntemleri, işçilerin sağlık ve güvenlik yönünden korunma
düzeyini yükseltmeli ve işyerinin idari yapılanmasının her kademesinde uygulanmalıdır.
2) Bir işçiye herhangi bir görev verirken, işçinin sağlık ve güvenlik yönünden uygunluğunu
göz önüne alır.
3) Yeni teknolojinin planlanması ve uygulanmasının, seçilecek iş ekipmanının çalışma
ortam ve koşullarına, işçilerin sağlığı ve güvenliğine etkisi konusunda işçiler veya
temsilcileri ile istişarede bulunur.
4) Ciddi tehlike bulunduğu bilinen özel yerlere sadece yeterli bilgi ve talimat verilen işçilerin
girebilmesi için uygun önlemleri alır.
d) Aynı işyerinin birden fazla işveren tarafından kullanılması durumunda işverenler,
yaptıkları işin niteliğini dikkate alarak; iş sağlığı ve güvenliği ile iş hijyeni önlemlerinin
uygulanmasında işbirliği yapar, mesleki risklerin önlenmesi ve bunlardan korunma ile ilgili
çalışmaları koordine eder, birbirlerini ve birbirlerinin işçi veya işçi temsilcilerini riskler
konusunda bilgilendirirler.
e) İş sağlığı ve güvenliği ile iş hijyeni konusunda alınacak önlemler hiç bir şekilde işçilere
mali yük getirmez.
Koruyucu ve Önleyici Hizmetler
Madde 7 — İşyerinde sağlık ve güvenlikle ilgili koruyucu ve önleyici hizmetlerin yerine
getirilmesi için aşağıda belirtilen hususlara uyulacaktır:
a) Bu Yönetmeliğin 5 ve 6 ncı maddelerinde belirtilen yükümlülükler saklı kalmak kaydıyla,
işveren, işyerindeki sağlık ve güvenlik risklerini önlemek ve koruyucu hizmetleri yürütmek
üzere, işyerinden bir veya birden fazla kişiyi görevlendirir.
b) Sağlık ve güvenlikle görevli kişiler, işyerinde bu görevlerini yürütmeleri nedeniyle hiçbir
şekilde dezavantajlı duruma düşmezler. Bu kişilere, söz konusu görevlerini yapabilmeleri
için yeterli zaman verilir.
c) İşyerinde bu görevleri yürütebilecek nitelikte personel bulunmaması halinde, işveren
dışarıdan bu konuda yeterlik belgesi olan uzman kişi veya kuruluşlardan hizmet alır.
d) İşveren hizmet aldığı kişi veya kuruluşlara, işçilerin sağlık ve güvenliğini etkilediği bilinen
veya etkilemesi muhtemel faktörler hakkında bilgi verir. Bu kişi veya kuruluşlar, bu
Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin (b) bendinde sözü edilen işçiler ve bu işçilerin
işverenleri hakkındaki gerekli bilgilere de ulaşabilmelidirler.
e) İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmetlerini yürütmek üzere:
1) Görevlendirilen kişiler gerekli nitelik, bilgi ve beceriye sahip olacaktır.
2) Dışarıdan hizmet alınan kişi veya kuruluşlar gerekli kişisel beceri, mesleki bilgi ve
donanıma sahip olacaktır.
3) Görevlendirilen kişiler veya dışarıdan hizmet alınan kişi veya kuruluşların sayısı;
işyerinin büyüklüğü, maruz kalınabilecek tehlikeler ve işçilerin işyerindeki dağılımı dikkate
alınarak, koruyucu ve önleyici çalışmaların organizasyonunu yapmaya ve yürütmeye
yeterli olacaktır.
f) İşyeri içindeki veya dışındaki kişi veya kuruluşların bu maddede belirtilen sağlık ve
güvenlik risklerini önleme ve risklerden korunma ile ilgili görev ve sorumlulukları açık
olarak belirlenir. Bu kişi ve kuruluşlar gerektiğinde birlikte çalışırlar.
g) İşverenin yeterli mesleki bilgi, beceri ve donanıma sahip olması halinde, işyerinin
büyüklüğü, işin niteliği ve işçi sayısı dikkate alınarak bu maddenin (a) bendinde belirtilen
hususların yerine getirilmesi sorumluluğunu kendisi üstlenebilir.
h) İş sağlığı ve güvenliği konularında hizmet verecek kişi ve kuruluşların nitelikleri ve
belgelendirilmesi ile işverenin sorumluluğu hangi hallerde üstlenebileceği ile ilgili usul ve
esaslar Bakanlık tarafından belirlenir.
İlkyardım, Yangınla Mücadele ve Kişilerin Tahliyesi, Ciddi ve Yakın Tehlike
Madde 8 — İlkyardım, yangınla mücadele ve kişilerin tahliyesi, ciddi ve yakın tehlike ile
ilgili uyulacak hususlar aşağıda belirtilmiştir:
a) İşveren;
1) İşyerinin büyüklüğünü, yapılan işin özelliğini ve işyerinde bulunan işçilerin ve diğer
kişilerin sayısını dikkate alarak; ilkyardım, yangınla mücadele ve kişilerin tahliyesi için
gerekli tedbirleri alır.
2) Özellikle ilkyardım, acil tıbbi müdahale, kurtarma ve yangınla mücadele konularında,
işyeri dışındaki kuruluşlarla irtibatı sağlayacak gerekli düzenlemeleri yapar.
b) İşveren, (a) bendinde belirtilen ilkyardım, yangınla mücadele ve tahliye işleri için,
işyerinin büyüklüğü ve taşıdığı özel tehlikeleri dikkate alarak, bu konuda eğitimli, uygun
donanıma sahip yeterli sayıda kişiyi görevlendirir.
c) İşveren;
1) Ciddi ve yakın tehlikeye maruz kalan veya kalma riski olan tüm işçileri, tehlikeler ile
bunlara karşı alınmış ve alınacak önlemler hakkında mümkün olan en kısa sürede
bilgilendirir.
2) Ciddi, yakın ve önlenemeyen tehlike durumunda, işçilerin işi bırakarak derhal çalışma
yerlerinden ayrılıp güvenli bir yere gidebilmeleri için gerekli talimatı verir ve gerekeni yapar.
3) Ciddi ve yakın tehlike durumunun devam ettiği çalışma şartlarında, zorunlu kalınması
halinde, gerekli donanıma sahip ve özel olarak görevlendirilen kişiler hariç, işçilerden
çalışmaya devam etmelerini istemeyecektir.
d) Ciddi, yakın ve önlenemeyen tehlike durumunda işyerini veya tehlikeli bölgeyi terk eden
işçiler bu hareketleri nedeniyle dezavantajlı duruma düşmeyecek ve herhangi bir zarar
görmeyecektir.
e) İşveren, işçilerin kendileri veya diğer kişilerin güvenliği için ciddi ve yakın bir tehlike
olduğunda ve amirine hemen haber veremedikleri durumlarda, kendi bilgileri
doğrultusunda ve mevcut teknik donanımlar ile tehlikenin sonuçlarının engellenmesi için
gerekeni yapabilecek durumda olmalarını sağlamak zorundadır.
İşçiler, kendi görevlerini yapmakta ihmal veya kusurlu davranışları olmadıkça bu
hareketlerinden dolayı dezavantajlı duruma düşürülemezler.
İşverenin Diğer Yükümlülükleri
Madde 9 — İşveren yukarıda belirtilen yükümlülükleri ile beraber aşağıdaki hususları
yerine getirmekle yükümlüdür:
a) İşveren ;
1) İşyerinde risklerden özel olarak etkilenebilecek işçi gruplarının durumunu da
kapsayacak şekilde sağlık ve güvenlik yönünden risk değerlendirmesi yapar.
2) Risk değerlendirmesi sonucuna göre, alınması gereken koruyucu önlemlere ve
kullanılması gereken koruyucu ekipmana karar verir.
3) Üç günden fazla işgünü kaybı ile sonuçlanan iş kazaları ile ilgili kayıt tutar.
4) İşçilerin uğradığı iş kazaları ile ilgili rapor hazırlar.
b) (a) bendinin (1) ve (2) numaralı alt bentlerinde belirtilen çalışmalar ve
değerlendirmelerle ilgili kayıt ve dokümanların hazırlanması ile (a) bendinin (3) ve (4)
numaralı alt bentlerinde belirtilen belgelerin düzenlenmesi, işyerinin büyüklüğü ve yapılan
işin niteliğine göre, Bakanlıkça belirlenen usul ve esaslara uygun şekilde yapılır.
İşçilerin Bilgilendirilmesi
Madde 10 — İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin etkin bir biçimde sürdürülmesi
için işçilerin bilgilendirilmesi esastır. Bu amaçla;
a) İşveren, işyerinin büyüklüğüne göre;
1) İşyerinin geneli ile işçinin çalışmakta olduğu bölümde veya yaptığı her işte yürütülen
faaliyetler, sağlık ve güvenlik riskleri, koruyucu ve önleyici tedbirler hakkında,
2) Bu Yönetmeliğin 8 inci maddesinin (b) bendine göre, işyerinde görevlendirilen kişiler
hakkında,
işçilerin ve temsilcilerinin gerekli bilgiyi almalarını sağlamak zorundadır.
b) İşveren, başka işyerlerinden çalışmak üzere kendi işyerine gelen işçilerin de, (a)
bendinde belirtilen bilgileri almalarını sağlamak üzere, söz konusu işçilerin işverenlerine
gerekli bilgileri verir.
c) İşveren, işyerinde sağlık ve güvenlik ile ilgili özel görev ve sorumluluğu bulunan işçilerin
veya temsilcilerinin bu görevlerini yürütebilmeleri için;
1) Bu Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin (a) bendinin (1) ve (2) numaralı alt bentlerinde
belirtilen risk değerlendirmesi ve alınan koruyucu önlemlere,
2) Bu Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin (a) bendinin (3) ve (4) numaralı alt bentlerinde
belirtilen iş kazası kayıtları ve raporlarına,
3) Sağlık ve güvenlikle ilgili denetim faaliyetlerinden, bu konuda sorumlu kişi ve
kuruluşlardan, koruma ve önleme çalışmalarından elde edilen bilgilere,
ulaşabilmelerini sağlar.
İşçilerin Görüşlerinin Alınması ve Katılımlarının Sağlanması
Madde 11 — İşveren sağlık ve güvenlikle ilgili konularda işçilerin görüşlerinin alınması ve
katılımlarının sağlanması için aşağıdaki hususları yerine getirmekle yükümlüdür:
a) İşveren, iş sağlığı ve güvenliği konularında işçi veya temsilcilerinin görüşlerini alır, öneri
getirme hakkı tanır ve bu konulardaki görüşmelerde yer almalarını ve dengeli katılımlarını
sağlar.
b) İşverence, iş sağlığı ve güvenliği konusunda özel görevleri bulunan işçi veya
temsilcilerinin özellikle aşağıdaki konularda dengeli bir şekilde yer almaları sağlanır veya
önceden görüşleri alınır:
1) Sağlık ve güvenliği önemli derecede etkileyebilecek herhangi bir önlemin alınmasında.
2) Bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinin (a) bendinde belirtilen işler ile 7 nci maddesinin (a)
bendinde ve 8 inci maddesinin (b) bendinde belirtilen kişilerin görevlendirilmesinde.
3) Bu Yönetmeliğin 9 uncu maddesinin (a) bendinde ve 10 uncu maddesinde belirtilen
hususlarda.
4) Bu Yönetmeliğin 7 nci maddesinin (c) bendinde belirtilen işyeri dışındaki uzman kişi
veya kuruluşlardan hizmet alınmasında.
5) Bu Yönetmeliğin 12 nci maddesinde belirtilen eğitimin organizasyonu ve
planlanmasında.
c) İş sağlığı ve güvenliği konusunda özel görevi bulunan işçi temsilcileri, tehlikenin
azaltılması veya tehlikenin kaynağında yok edilmesi için işverene öneride bulunma ve
işverenden gerekli tedbirlerin alınmasını isteme hakkına sahiptir.
d) İş sağlığı ve güvenliği konusunda özel görevleri bulunan işçi veya işçi temsilcileri, bu
görevlerini yürütmeleri nedeniyle dezavantajlı duruma düşürülemezler.
e) İşveren, iş sağlığı ve güvenliği konusunda özel görevi bulunan işçi temsilcilerine, bu
Yönetmelikte belirtilen görevlerini yerine getirebilmeleri için her türlü imkanı sağlar ve
herhangi bir ücret kaybı olmadan çalışma saatleri içerisinde yeterli zamanı verir.
f) İşçiler veya temsilcileri, iş sağlığı ve güvenliği konusunda işverence alınan önlemlerin ve
sağlanan imkanların yetersiz olduğu kanaatine varmaları halinde Bakanlığa başvurma
hakkına sahiptir.
İşçi temsilcileri, işyerinde yetkili makamlarca yapılan denetimler sırasında görüşlerini
bildirme hakkına sahiptir.
İşçilerin Eğitimi
Madde 12 — İşyerinde sağlık ve güvenliğin sağlanması ve sürdürülebilmesi için;
a) İşveren, her işçinin çalıştığı yere ve yaptığı işe özel bilgi ve talimatları da içeren sağlık
ve güvenlik eğitimi almasını sağlamak zorundadır. Bu eğitim özellikle;
1) İşe başlanmadan önce,
2) Çalışma yeri veya iş değişikliğinde,
3) İş ekipmanlarının değişmesi halinde,
4) Yeni teknoloji uygulanması halinde,
yapılır.
Eğitim, değişen ve yeni ortaya çıkan risklere uygun olarak yenilenir ve gerektiğinde
periyodik olarak tekrarlanır.
b) İşveren, başka işyerlerinden çalışmak üzere kendi işyerine gelen işçilerin yaptıkları
işlerde karşılaşacakları sağlık ve güvenlik riskleri ile ilgili yeterli bilgi ve talimat almalarını
sağlar.
c) Sağlık ve güvenlik ile ilgili özel görevi bulunan işçi temsilcileri özel olarak eğitilir.
d) (a) ve (c) bentlerinde belirtilen eğitim, işçilere veya temsilcilerine herhangi bir mali yük
getirmez ve eğitimlerde geçen süre çalışma süresinden sayılır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
İşçilerin Yükümlülükleri
İşçilerin Yükümlülükleri
Madde 13 — İşçiler işyerinde sağlık ve güvenlikle ilgili aşağıda belirtilen hususlara
uymakla yükümlüdür:
a) İşçiler, davranış ve kusurlarından dolayı, kendilerinin ve diğer kişilerin sağlık ve
güvenliğinin olumsuz etkilenmemesi için azami dikkati gösterirler ve görevlerini, işveren
tarafından kendilerine verilen eğitim ve talimatlar doğrultusunda yaparlar.
b) İşçiler, işveren tarafından kendilerine verilen eğitim ve talimatlar doğrultusunda,
özellikle;
1) Makina, cihaz, araç, gereç, tehlikeli madde, taşıma ekipmanı ve diğer üretim araçlarını
doğru şekilde kullanmak,
2) Kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak ve kullanımdan sonra
muhafaza edildiği yere geri koymak,
3) İşyerindeki makina, cihaz, araç, gereç, tesis ve binalardaki güvenlik donanımlarını
kurallara uygun olarak kullanmak ve bunları keyfi olarak çıkarmamak ve değiştirmemek,
4) İşyerinde sağlık ve güvenlik için ciddi ve ani bir tehlike olduğu kanaatine vardıkları
herhangi bir durumla karşılaştıklarında veya koruma tedbirlerinde bir aksaklık ve eksiklik
gördüklerinde, işverene veya sağlık ve güvenlik işçi temsilcisine derhal haber vermek,
5) İşyerinde, sağlık ve güvenliğin korunması için teftişe yetkili makam tarafından belirlenen
zorunlulukların yerine getirilmesinde, işverenle veya sağlık ve güvenlik işçi temsilcisi ile
işbirliği yapmak,
6) İşveren tarafından güvenli çalışma ortam ve koşullarının sağlanması ve kendi yaptıkları
işlerde sağlık ve güvenlik yönünden risklerin önlenmesinde, işveren veya sağlık ve
güvenlik işçi temsilcisi ile mevzuat uygulamaları doğrultusunda işbirliği yapmak,
ile yükümlüdürler.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli Hükümler
Sağlık Gözetimi
Madde 14 — İşveren, işçilerin işyerinde maruz kalacakları sağlık ve güvenlik risklerine
uygun olarak sağlık gözetimine tabi tutmakla yükümlüdür:
a) İşçilerin işe girişlerinde sağlık durumlarının yapacakları işe uygun olduğunu belirten
sağlık raporu alınır.
b) Yapılan işin özelliğine göre, işin devamı süresince sağlık muayeneleri düzenli aralıklarla
yapılır.
Risk Grupları
Madde 15 — Kadınlar, çocuklar, yaşlılar, özürlüler ve diğer hassas risk grupları, özellikle
bunları etkileyen tehlikelere karşı korunurlar.
Sağlık ve Güvenlik İşçi Temsilcisi
Madde 16 — İşyerinde sağlık ve güvenlikle ilgili çalışmalara katılma, çalışmaları izleme,
önlem alınmasını isteme, önerilerde bulunma ve benzeri konularda işçileri temsil etmeye
yetkili, bir veya daha fazla işçi, sağlık ve güvenlik işçi temsilcisi olarak görev yapar.
Sağlık ve Güvenlik İşçi Temsilcisi, işyerinde çalışan işçiler tarafından seçilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Son Hükümler
İlgili Avrupa Birliği Mevzuatı
Madde 17 — Bu Yönetmelik 12/6/1989 tarihli ve 89/391/EEC sayılı Avrupa Birliği Konsey
Direktifi esas alınarak hazırlanmıştır.
Yürürlük
Madde 18 — Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 19 — Bu Yönetmelik hükümlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yürütür.
(*) 9 Aralık 2003 tarihli ve 25311 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.

Kamu Konutları Yönetmeliği

KAMU KONUTLARI YÖNETMELİĞİ1
Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi : 16.7.1984, No: 84/8345
Dayandığı Kanunun Tarihi : 9.11.1983, No: 2946
Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi : 23.9.1984, No: 18524
BİRİNCİ BÖLÜM
Genel Hükümler
Amaç
Madde 1 - Bu Yönetmeliğin amacı, 2946 sayılı Kamu Konutları Kanununun 2’nci
maddesinde belirtilen kurum personeline kamu konutlarının tahsis şekli, oturma süresi, kira,
bakım, onarım ve yönetimine ait usûl, esas ve şartlar ile uygulamaya dair diğer hususları tesbit
etmektir.
Kapsam
Madde 2 - Bu Yönetmelik, 2946 sayılı Kamu Konutları Kanununun 2’nci maddesinde
sayılan kamu kurum ve kuruluşları personelinin yararlanması için yurt içinde ve yurt dışında
inşa ettirme, satın alma ve kiralama suretiyle sağladıkları kamu konutlarını kapsar.
Kurum ve kuruluşlarınca bir bölümü kamu konutuna tahsis edilen hizmet binalarındaki
konutlar hakkında da bu Yönetmelik hükümleri uygulanır.
Tanımlar
Madde 3 - Bu Yönetmeliğin uygulanmasında;
a) Merkez; bu Yönetmeliğin kapsamına giren kamu kurum veya kuruluşun merkez
teşkilatının bulunduğu il veya ilçeyi,
b) Yetkili Makam; kamu kurum ve kuruluşlarının merkez teşkilatında bulunan en üst
amir veya organ ile yetki devrettiği makam veya rütbe sahibini,
c) Yetkili Konut Dağıtım Komisyonu; yurt içi ve dışında, konutun bulunduğu ülke,
bölge, il veya ilçede bu Yönetmeliğe göre kurulan komisyonları,
d) Yönetici; konut blok ve gruplarında, kurum veya kuruluşlarca karşılanan yakıtın
temin, tedarik ve dağıtımı dışındaki müşterek hizmetlerin düzenli bir şekilde yürütülmesi için,
konut tahsis edilenler tarafından kendi aralarından seçilen kişi veya kişileri,
İfade eder.
Kiralama Suretiyle Konut Sağlanması
Madde 4 - a) Bakanlar ve Milletvekilleri,
b) Bakanlar Kurulunca tespit edilmiş olan kalkınmada öncelikli yörelerdeki kamu
kurum ve kuruluşlarının ve mahrumiyet yerlerindeki üniversitelerden sosyal tesislerini
tamamlayamamış olanların mahallen temin ve görevlendirilmesi mümkün bulunmayan
personeli,
c) (24.10.1987 tarihli ve 19614 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
değişik) Türk Silahlı Kuvvetleri personeli,
2
d) Emniyet Genel Müdürlüğünce ihtiyaç gösterilecek hal ve yerlerdeki emniyet
personeli,
e) Yurt dışındaki büyükelçiler, daimi delegeler, maslahatgüzarlar, askeri temsil heyeti
başkanları ve başkonsoloslar ile konut kiralanmasındaki güçlükler, kiraların çok yüksek
1
23.09.1984 tarihli ve 18524 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.
2
24.10.1987 tarihli ve 19614 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle değiştirilmeden önceki şekli: “Genelkurmay Başkanlığınca
ihtiyaç gösterilecek hal ve yerlerdeki Türk Silahlı Kuvvetleri personeli,”
olması ve diğer zorunlu hallerde, kamu kurum ve kuruluşlarının yurt dışında daimi görevli
personeli,
f) (24.10.1987 tarihli ve 19614 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
değişik) Kirasının emsal kamu konutu kirasından fazla olan kısmı ilgililerin tabi oldukları
kuruluşların bütçesinden karşılanması şartıyla görev yaptıkları yerde ve görevlerinin devamı
süresince konut tahsis edilemeyen 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanununun 2’nci
maddesinde sayılanlar, Devlet Güvenlik Mahkemelerinin başkan ve üyeleri ile Cumhuriyet
savcı ve Cumhuriyet savcı yardımcıları,
3
g) (16.02 1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
eklenen fıkra) Adalet Bakanlığı’nın toplu iyileştirme ve eğitim uygulanan özel kapalı
cezaevleri ve nüfusu 500.000’den fazla olan il ve ilçe merkezlerinde bulunan cezaevlerinde,
görevli müdür, infaz koruma başmemuru ve infaz koruma memurları,
h) (16.02 1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
eklenen fıkra) Bütçelerinde yeterli ödeneğin bulunması kaydıyla, bağlı ve ilgili bulunulan
Bakanlığın teklifi, Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine Başbakanlıktan izin alınması
suretiyle kamu kurum ve kuruluşlarının diğer personeli,
İçin konut kiralanabilir.
İKİNCİ BÖLÜM
Kamu Konutlarının Türlerine Göre Ayrılması
Kamu Konutlarının Türleri
Madde 5 - Kamu konutları tahsis esasına göre aşağıda belirtilen dört gruba ayrılır:
a) Özel tahsisli konutlar;
Yönetmeliğe ekli (1) sayılı cetvelde gösterilen ve temsil özelliği olan makam ve rütbe
sahiplerine tahsis edilen özel nitelikteki konutlardır.
b) Görev tahsisli konutlar;
Yönetmeliğe ekli (2) sayılı cetvelde belirtilenlere, görevlerinin önemi ve özelliği ile
yetki ve sorumlulukları gereği tahsis edilen konutlardır.
c) Sıra tahsisli konutlar;
Yönetmeliğe ekli (4) sayılı cetvelde gösterilen puan durumu dikkate alınarak 9’uncu
maddede belirtilen usul ve esaslara göre tahsis edilen konutlardır.
d) Hizmet tahsisli konutlar;
1) Hudut karakolu, istasyon, haberleşme, gözlem, araştırma, inşaat mahalli gibi
meskûn yerlerden uzak, sosyal ve ekonomik zorlukları olan, ulaşım ve iskan imkanları kısıtlı
yerlerde, normal çalışma saatleriyle sınırlandırılması kabil olmadan görev başında
bulundurulması gerekli olan personel,
2) İlgili kanunlarca kendilerine zata mahsus taşıt tahsis edilen makam ve rütbe
sahiplerinin makam şoförü ve koruma görevlileri,
3) Kamu konutlarında görevli kapıcı, kaloriferci gibi personel,
3
24.10.1987 tarihli ve 19614 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle değiştirilmeden önceki şekli: “Kirasının emsal kamu konutu
kirasından fazla olan kısmı Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanması şartiyle, görev yaptıkları yerde ve görevlerinin devamı süresince
konut tahsis edilemeyen Devlet güvenlik mahkemelerinin başkan ve üyeleri ile Cumhuriyet savcıları ve Cumhuriyet savcı yardımcıları,”
2
İçin inşa ve tefrik edilerek tahsis edilen bina, baraka, prefabrik yapı, şantiye eklentisi,
tadil edilmiş veya edilmemiş karavan, kulübe ve benzeri konutlardır.
Kamu Konutu Özelliğini Kazanma
Madde 6 - Kamu kurum ve kuruluşlarının yetkili makamlarınca, mevcut konutlarının,
kamu konut türlerine göre belirlenip, bu amaçta kullanılmak üzere ayrımının yapılması ile bu
konutlar kamu konutu özelliğini kazanır.
Genel bütçeye bağlı dairelerin konutları ise, 178 sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 13’üncü maddesinin (d) bendi ile 1050
sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanununun 23’üncü maddesi uyarınca, ilgili idareye tahsis
edildiği tarihte kamu konutu özelliğini kazanmış olur. Konutların ilgili idareye tahsisi, talep
tarihinden itibaren en geç bir ay içinde yapılır.
Kamu konutlarının görev ünvan gruplarına göre ne miktarda veya hangi oranda tahsis
edileceği yetkili makamca tespit edilebilir. Türk Silahlı Kuvvetlerinde ayırım subay, astsubay
ve sivil memur (Uzman çavuş ve uzman jandarma çavuşları dahil) arasında yapılır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kamu Konutlarının Tahsis Usûl ve Esasları
Özel Tahsisli Konutların Tahsis Şekli
Madde 7 - Özel tahsisli konutlar, Yönetmeliğe ekli (1) sayılı cetvelde gösterilen
makam ve rütbe sahiplerine tahsis edilir.
Özel tahsisli konutların tahsisinde ayrıca tahsis kararı alınmaz, bu göreve seçilme veya
atanma yeterlidir.
Görev Tahsisli Konutların Tahsis Şekli
Madde 8 - Görev tahsisli konutlar, Yönetmeliğe ekli (2) sayılı cetvelde belirtilenlere,
cetveldeki sıraya göre, yetkili konut dağıtım komisyonu tarafından tahsis edilir. Ancak (3)
sayılı cetvelde gösterilen makam ve rütbe sahiplerine tahsiste ayrıca tahsis kararı alınmaz,
atama kararı aynı zamanda tahsis kararını da kapsar. Merkezde görevli personele, merkez
konut dağıtım komisyonunca, görev tahsisli konut tahsisi yapılır.
Kamu kurum ve kuruluşlarında, ataması merkezden yapılan personele, merkezde
kurulan yetkili konut dağıtım komisyonunca görev tahsisli konut tahsis edilebilir.
Türk Silahlı Kuvvetlerine ait görev tahsisli konutların tahsisi, konutun kullanımına
verildiği askeri birlik, karargâh ve kurumların komutanları, kurmay başkanları veya yetki
verecekleri amirler tarafından yapılır.
Devlet güvenlik mahkemelerinin askeri yargıya mensup üyeleri ile Cumhuriyet savcı
yardımcıları, sıraya tabi olmaksızın Türk Silahlı Kuvvetlerine ait konutlardan da
yaralanabilirler.
Yeteri kadar görev tahsisli konutun olmaması halinde konut tahsisi talebinde
bulunanlar (2) sayılı cetvelde belirtilen sıra esas alınarak Yönetmeliğin ekli (4) sayılı
cetvelindeki esaslara göre, kendi aralarında puanlamaya tabi tutulur.
Görev tahsisli konutta oturmakta iken görev ünvanı değişen personelin yeni görevi,
Yönetmeliğe ekli (2) sayılı cetvelde gösterilmiş ise, kendisi için tekrar tahsis kararı alınmaz.
Atanma kararı, son duruma göre konut tahsis kararı yerine geçer.
Boşalan görev tahsisli konutların, fiilen boşaltılması tarihinden itibaren en geç (30)
gün içinde, Yönetmelik hükümlerine göre hak sahiplerine tahsisi gerekir. Ancak, önceden
3
belli bir görev için ayrıldığı halde, bu göreve atama yapılmadığından boş bulunan görev
tahsisli konutlar hakkında bu hüküm uygulanmaz.
Sıra Tahsisli Konutların Tahsis Şekli
Madde 9 - Sıra tahsisli konutlar, Yönetmeliğe ekli (4) sayılı puanlama cetveli esas
alınarak konut dağıtım komisyonunca hak sahiplerine tahsis edilir. Hak sahiplerinin
puanlarının eşit olması halinde, hizmet süresi fazla olana, hizmet süresi de eşit ise, yetkili ev
dağıtım komisyonunca ad çekme yoluyla, konut tahsis edilir.
Türk Silahlı Kuvvetlerine ait sıra tahsisli konutların hak sahiplerine tahsisi, konutun
kullanımına verildiği askeri birlik, karargâh ve kurumların komutanları, kurmay başkanları
veya yetki verecekleri amirler tarafından görev ve unvanlarına bakılmaksızın puan sırasına
göre yapılır.
Konutların herhangi bir nedenle boşalması halinde fiilen boşaldığı tarihten itibaren en
geç (30) gün içinde Yönetmelik hükümlerine göre hak sahiplerine tahsisi gerekir.
Türk Silahlı Kuvvetleri personeli hariç, bu maddenin birinci fıkrası uyarınca hak
kazananlardan bulunduğu ülke, merkez, bölge, il veya ilçe ayrımı yapılmaksızın daha önce
Yönetmelikte belirtilen oturma süresince veya daha fazla süre konutta oturanlara, konut tahsis
edilemez. Bu durumda olanlara tekrar konut tahsisi, mevcut talepler karşılandıktan sonra,
kalan boş konut olursa Yönetmelik esaslarına göre yapılır.
Sıra tahsisli konutların hak sahiplerine tahsisi, merkezde kurulan yetkili konut dağıtım
komisyonunca da yapılabilir.
Merkezde kurulan yetkili konut dağıtım komisyonunun tahsis edeceği görev ve sıra
tahsisli konutlar kurum ve kuruluşların yetkili makamlarınca konutların türlerine göre tesbiti
ile birlikte, hazırlanacak genelge ile taşra teşkilatına bildirilir.
Hizmet Tahsisli Konutların Tahsis Şekli
Madde 10 - Hizmet tahsisli konutlar yetkili makam tarafından tahsis edilir.
Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği İle Yasama Organı İdari Teşkilatı
Konutlarının Tahsis Şekli
Madde 11 -(16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile yürürlükten kaldırılmıştır.)
4
Kamu Konutlarından Yararlanamayacaklar
Madde 12 - Bu Yönetmelik hükümlerine göre kendisine konut tahsis edilen biriyle
evli bulunanlar bu konutta oturdukları sürece kamu konutlarından yararlanamazlar.
Konutta Birlikte Oturabilecekler
Madde 13 - Konutlarda oturanların yanlarında yalnız kendisinin veya eşinin usûl ve
fürûu ile üçüncü dereceye (üçüncü derece dahil) kadar hısımları veya gelenek, görenek ve
ahlak kuralları gereği, korumak ve bakmakla yükümlü bulundukları kimseler oturabilir.
Konut Tahsis Talebi ve Değerlendirilmesi
Madde 14 – (11.06.2002 tarih ve 24782 sayılı Gesmi gazetede yayımlanan
yönetmelik ile değişik) Kendisine konut tahsisini isteye personel, bir örneği Yönetmeliğe
ekli (EK-5) beyanname ile bağlı bulunduğu en yakın sicil amirine başvurur. Amir tarafından
4
16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile yürürlükten kaldırılan madde: “Cumhurbaşkanlığı Genel
Sekreterliği ile Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı İdari Teşkilatına ait konutların tahsisi ile ilgili usul ve esaslar, Yönetmelik
hükümlerine aykırı olmamak kaydıyla Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanı tarafından
düzenlenir.
Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Teşkilatında süreli olarak görevlendirilen personelin,Cumhurbaşkanlığı Genel
Sekreterliği konutlarından kendilerine konut tahsis edilmemesi ve bağlı oldukları kamu kurum ve kuruluşu ile Türk Silahlı Kuvvetleri
Konutundan görev tahsisli veya sıra tahsisli olarak yararlanmaları halinde Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Teşkilatında görev
yaptıkları süre içersinde bu konutlarda oturmalarına devam olunur.”
4
beyanname tetkik edilerek, konut tahsis komisyonlarına sunulmak üzere, konut tahsis
işlemlerini yürütmekle görevlendirilen birime gönderilmesi sağlanır. Bu birim beyannameleri
Mal Bildiriminde Bulunulması Hakkında Yönetmelik uyarınca verilen mal bildirimleriyle
karşılaştırılması için mal bildirimleriyle karşılaştırılması için mal bildirimlerinin verileceği
mercilere gönderir. Karşılaştırma işlemi sonuçlandıktan sonra, konut tahsis işlerini yürütmekle
görevlendirilen birimde, beyannamedeki bilgilere göre ek (4) sayılı cetveldeki puanlar dikkate
alınır ve her yıl Ocak ayı içinde gerekli değerlendirme bilgisayar ortamında yapılarak toplam
puana göre sıra cetveli düzenlenir. Sonuç bir yazı ile ilgili personele veya bu personele
duyurulmak üzere görev yaptığı birime bildirilir. Beyanname, sıra cetveli ve diğer belgeler
saklanır.
Ancak, birinci fıkraya göre puan sıralaması yapılanlardan, kendisine konut tahsis
edilmeden başka bir il veya ilçeye atananlar, bulundukları son görev itibariyle, yeniden
puanlamaya tabi tutulur ve o yıllın puan sıra cetvelinde gösterilir.
Göreve yeniden veya ilk defa atananların konut tahsis talepleri, ataması Ocak ayı
içinde yapılmış ise o yıl, aksi halde boş konut yok ise müteakip yılda değerlendirilir ve
puanlaması yapılır.
Beyannameyi kasden noksan veya yanlış doldurduğu anlaşılanlar hakkında kanuni
kovuşturma yapılır ve bunlara konut tahsis edilemez.
Özel tahsisli, (3) sayılı cetvelde belirtilen makam ve rütbe sahiplerine tahsis edilen
görev tahsisli ve hizmet tahsisli konutların tahsisinde yukarıdaki fıkra hükümleri uygulanmaz.
Görev tahsisli konutlarda ise beyanname alınarak, yetkili makamca değerlendirilir.
Türk Silahlı Kuvvetleri personelinin konut tahsis talebi ve değerlendirilmesine dair
usul ve esaslar (4) sayılı cetveldeki puanlama ve bu madde hükümleri göz önünde
bulundurularak Milli Savunma ve İçişleri Bakanlıklarınca ayrıca düzenlenir.
Beyannamedeki Değişiklikler
Madde 15- Konut tahsis talebinde bulunan personelin durumunda bir değişiklik
olduğu takdirde bu değişiklik tarihinden itibaren en geç bir ay içinde, değişikliği gösteren
belgeler ile birlikte ek bir beyanname ile ilgili amire bildirilir.
Konut Tahsisinin Bildirilmesi
Madde 16 - Yetkili makamın veya ilgili konut dağıtım komisyonunun konut tahsis
kararı, tahsisin yapıldığı tarihten itibaren en geç on gün içinde, görevli birim tarafından bir
yazı ile konut tahsis edilen personele bildirilir.
Konutların Teslimi ve Konutlara Giriş
Madde 17 - Konut tahsis edilen personele, konutun teslim tarihinden itibaren
hesaplanacak kira bedeli, müteakip ayın aylık veya ücretinden bu ayın kirası ile birlikte bordro
üzerinde gösterilmek suretiyle tahsil edilir.
Konutlar, konut yönetimine yetkili birimce, bir örneği ek (6) da gösterilen “Kamu
Konutları Giriş Tutanağı” düzenlenerek teslim edilir. Bu tutanakların aslı konut tahsis
dosyasında saklanır ve bir örneği de kiracıya verilir. Tutanağa, konutta bulunan demirbaş eşya
ve mefruşatın ek (7) deki örneğine göre, hazırlanan bir listesi eklenir.
Bu tutanak, konuta girişte kira sözleşmesi ve çıkışta ise, geri alma ve bütün
borçlarından ve dava haklarından kurtulma yerine geçer.
Konut tahsis edilmeden ve tahsis kararı bildirilmeden, konutun anahtarı teslim edilmez
ve konuta girilemez.
Konut tahsis edilenler, konutu teslim aldıkları tarihten itibaren kira öder.
5
Kendisine konut tahsis edilen personel, tahsis kararının tebliğ tarihinden itibaren,
meşru mazeret dışında, en geç 15 gün içinde Yönetmeliğe ekli kamu konutları tutanağını
imzalayıp konuta girmediği takdirde, konut tahsis kararı iptal edilir. Bu takdirde, konutun boş
kaldığı süre için tahakkuk eden kira bedeli kendisinden tahsil edilir.
Konut Tahsis Komisyonlarının Kurulması
Madde 18- Komisyon kararını gerektiren konutların oturmaya hak kazananlara tahsisi
amacı ile, konut tahsis komisyonları kurulur. Bu komisyonlar kurum veya kuruluşların yetkili
makamlarınca belirlenen üç kişiden oluşur. Ayrıca iki yedek üye tesbit edilir.
Konut Tahsis Komisyonlarının Toplanması ve Çalışma Esasları
Madde 19- Komisyonlar üye tam sayısı ile toplanır ve konut tahsisi isteğinde
bulunanlar ile konut tahsisine hak kazandığı anlaşılanların durumunu tetkik eder.
Komisyonca, konut tahsisine hak kazananlar için gerekçeli bir karar alınır. Konut tahsis
kararları, ekseriyetle verilir. Karar ayrıca tutulacak bir “Karar defteri” ne yazılır. Bir örneği
konut tahsis dosyasında saklanır.
Konut tahsis komisyonunun sekreterya işleri, konut tahsis işlemlerini yürüten birimce
görevlendirilen personel tarafından yürütülür.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Konutlarda Oturma Süreleri ve Konut Kira Bedelleri
Konutlarda Oturma Süreleri
Madde 20- Özel, görev ve hizmet tahsisli konutlarda, tahsise esas olan görev veya
hizmetin devamı süresince oturulabilir.
(16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
değişik) Sıra tahsisli konutlarda ise oturma süresi beş yıldır.
Ancak,
a) Bu sürenin tamamlanmasından sonra, konuttan yararlanacak başka personelin
olmaması halinde, belli bir süre verilmeksizin ve şartlı olarak konutta oturmaya devam
edilmesine izin verilebilir.
b) Konuta girmek için sıra bekleyen bulunduğu takdirde, beş yıldan fazla oturma
süresi en fazla olandan başlamak üzere, tebliğ tarihinden itibaren onbeş gün içinde konut
boşaltılır.
5
c) (25.07.1992 tarihli ve 21295 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
değişik) Görevi gereği hizmet veya görev tahsisli konut tahsis edilenler, bu görevlerinden
ayrıldıkları takdirde, kendilerine yapılacak tebliğ tarihinden itibaren iki ay içinde konut
boşaltılır. Bunlara Yönetmelik hükümleri çerçevesinde sıra tahsisli konut tahsis edilir.6
d) (28.10.1992 tarihli ve 21389 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
eklenen bend) Eşyalı görev tahsisli konutlar, boşaltıldıkları tarihte bu konutlardan
yararlanacak kişilerin mevcut olmaması halinde, (2) sayılı cetvelde görev unvanları belirtilen
kişilere eşyalı olarak tahsis olunabilir.
5
16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle değiştirilmeden önceki şekli: “Sıra tahsisli konutlarda ise
oturma süresi beş yıldır. Ancak, bu sürenin tamamlanmasından sonra konuttan yararlanacak başka birinin olmaması halinde, ilgili
konutta oturmaya devam eder. Ancak konuta girmek için sıra bekleyen bulunursa bu takdirde konutlarda 5 yıldan fazla oturma süresi en
fazla olandan başlamak üzere ve tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde konuttan çıkarılır.”
6
25.07.1992 tarihli ve 21295 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle değiştirilmeden önceki şekli: “Görevi gereği hizmet veya
görev tahsisli konut tahsis edilenler, bu görevlerinden ayrıldıkları takdirde, hizmet veya görev tahsisli konutta geçen oturma sürelerine
bakılmaksızın kendilerine beş yıl süre ile sıra tahsisli konut tahsis edilir.”
6
(16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
değişik)
Konutların Tipleri ve Aylık Kira Birim Bedelleri ile Yakıt Giderleri Bedellerinin
Tesbiti
Madde 21-
a) Kamu konutları, mülkiyet durumu, yapı cinsleri ve kullanılış özelliklerine göre
aşağıda belirtilen yedi tipe ayrılır.
1-(A) Tipi konutlar;
Tamamı kamu kurum ve kuruluşunun mülkiyetinde bulunan veya tamamı kiralanan,
kapıcı ile ortak tesis ve ortak kullanım alanlarının tüm giderlerinin konutta oturanlar
tarafından karşılandığı kalorifersiz konutlardır.
2-(B) Tipi konutlar;
Tamamı kamu kurum ve kuruluşunun mülkiyetinde bulunan veya tamamı kiralanan,
kapıcı giderlerinin konutta oturanlar tarafından karşılandığı; ortak tesis ve ortak kullanım
alanlarının ise sadece, su, elektrik ve aydınlatma giderlerinin kamu kurum ve kuruluşunca
karşılanması zorunluluğu olan kalorifersiz konutlardır.
3-(C) Tipi konutlar;
Tamamı kamu kurum ve kuruluşunun mülkiyetinde bulunan veya tamamı kiralanan,
kapıcı ve kaloriferci ile ortak tesis ve ortak kullanım alanlarının tüm giderlerinin konutta
oturanlar tarafından karşılandığı kaloriferli konutlardır.
4-(D) Tipi konutlar;
Tamamı kamu kurum ve kuruluşunun mülkiyetinde bulunan veya tamamı kiralanan,
kapıcı giderlerinin konutta oturanlar tarafından karşılandığı; kaloriferci ile ortak tesis ve ortak
kullanım alanlarının ise sadece, su, elektrik ve aydınlatma giderlerinin kamu kurum ve
kuruluşunca karşılanması zorunluluğu olan kaloriferli konutlardır.
5(E) Tipi konutlar;
Tamamı kamu kurum ve kuruluşunun mülkiyetinde bulunan veya tamamı kiralanan,
kapıcı ile ortak tesis ve ortak kullanım alanlarının tüm giderlerinin konutta oturanlar
tarafından karşılandığı, kalorifercinin ise kamu kurum ve kuruluşunca karşılanması
zorunluluğu olan kaloriferli konutlardır.
6-(F) Tipi konutlar;
Kerpiç, ahşap, bağdadi ve benzeri yapı cinsleri ile baraka niteliğinde olan kalorifersiz
konutlardır.
7-(G) Tipi konutlar;
Kamu kurum ve kuruluşlarının, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa tabi olan ve 2946
sayılı Kamu Konutları Kanunu hükümleri uyarınca, konutların ısınma, müşterek hizmet ve
ihtiyaçlar ile ortak tesis ve ortak kullanım alanlarının tüm giderlerinin konutta oturanlar
tarafından karşılanması zorunluluğu olan kalorifersiz ve kaloriferli konutlardır.
b) Kamu konutlarının, tiplerine göre aylık kira bedellerinin hesaplanmasına esas
olacak aylık kira ve yakıt birim bedelleri, sosyal yardım amacı da göz önünde bulundurularak,
Maliye Bakanlığının koordinatörlüğünde, Milli Savunma, İçişleri, Dışişleri, Bayındırlık ve
İskan, Sanayi ve Ticaret ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlıkları temsilcilerinden teşekkül
eden komisyon tarafından her takvim yılının başlangıcından en az üç ay önceden belirlenir.
7
Başbakanın onayı ile yılbaşından itibaren uygulanmak üzere Resmi Gazete’de yayımlanarak
yürürlüğe konulur. 7
Yurt Dışındaki Konutların Aylık Kira Birim Bedellerinin Tesbiti
Madde 22-Yurt dışındaki konutların aylık kira birim bedelleri beşinci derecenin
birinci kademesindeki evli ve çocuksuz bir Devlet memurunun yurt içi ve yurt dışı net aylık
tutarları arasındaki orana göre, bulunan kat sayısının, yurt içi için tesbit edilen aylık kira birim
bedelleri ile çarpılması suretiyle, her ülke için ayrı ayrı hesaplanır.
Aylık Kira Bedelinin Tesbit ve Tahsili
Madde 23-Konutların aylık kira bedeli, o yıl için belirlenen aylık kira birim bedelinin,
konutun brüt inşaat alanı ile çarpılması suretiyle, ilgili kurum ve kuruluşça tesbit edilir. Brüt
inşaat alanının yüzyirmi metrekareden fazlası dikkate alınmaz.
Kira bedeli konutun teslim tarihinden itibaren hesaplanır.
Konutların aylık kira bedelleri personelin aylık veya ücretinden peşin olarak ve bordro
üzerinden kesilmek suretiyle tahsil edilerek genel bütçeye dahil kurum ve kuruluşlarda
Hazine’ye ve diğerlerinde ise kendi bütçelerine irat kaydedilir.
Tahakkuka yetkili birim tarafından, kendilerine konut tahsis edilen personelin adı ve
soyadı, görevi, aylığı veya ücreti ile aylık toplam kira miktarını gösteren cetvelin onaylı bir
örneği personelin maaşının ödendiği saymanlığa verilir.
Aylık kira bedelini kesmeyen tahakkuk memuru ve saymanlar, kesmedikleri kira
karşılıklarından sorumludurlar.
Kiracıların aylık veya ücretinden aylık kira bedelini kesen sayman, tahsil ettiği kira
miktarını gösterir müfredatlı ve onaylı bir listeyi, müteakip ayın 10’uncu gününe kadar ilgili
birimlere vermek zorundadır. Bu birimler, listeye göre kira tahsilatlarını kira defterlerinde
kiracının hesabına işlerler.
Hizmet Binalarındaki Konutların Aylık Kira Bedellerinin Tesbiti
Madde 24- Su, elektrik ve havagazı sayaçları ayrı olan hizmet binalarındaki konutların
aylık kira bedelleri Yönetmeliğin 23’üncü maddesine göre tesbit edilir. Konutun ayrı sayacı
yoksa, su, elektrik ve havagazı bedeli olarak aylık kira bedeline ilave edilecek miktarlar,
Yönetmeliğin 21’inci maddesi uyarınca, ilgili komisyon tarafından belirlenir.
Bu miktarların tesbitinde güçlük bulunduğu taktirde, komisyonun belirleyeceği
ortalama emsal bedelleri, aylık kira bedeli ile birlikte tahsil edilir.
Aylık Kira Bedeli Alınmayacak Konutlar
Madde 25- Yurt içinde Cumhurbaşkanı, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı,
Başbakan ve Milli Güvenlik Konseyi yönetimi dönemindeki Başbakan, yurt dışında ki
büyükelçiler, daimi delegeler, maslahatgüzarlar, askeri temsil heyetleri başkanları ve
başkonsoloslar için tahsis edilen özel tahsisli konutlar ile Yönetmeliğin 5’inci maddesinin (d)
bendinde belirtilen hizmet tahsisli konutlardan aylık kira bedeli alınmaz.
7
16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle değiştirilmeden önceki şekli: “ Aylık Kira
Bedellerinin Tesbiti
Madde 21- Kamu konutlarının aylık kira bedellerinin tesbitine esas olacak “Kira Birim Bedelleri”; Maliye Bakanlığının
Koordinatörlüğünde Milli Savunma, İçişleri, Dışişleri, Bayındırlık ve İskân, Sanayi ve Ticaret ve Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanlıkları
temsilcilerinden oluşan komisyon tarafından her takvim yılının başlangıcından en az üç ay önce belirlenir. Kira birim bedelleri Bakanlar
Kurulu Kararıyla, yılbaşından itibaren uygulanmak üzere Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girer.
Komisyonca, aylık kira birim bedelleri, yararlananlara sosyal yardımda bulunma amacı da göz önünde bulundurularak, bir
metrekarelik alanın aylık kira birim bedeli olarak tesbit edilir. Kaloriferli konutlarda, tesbit edilen bu aylık kira bedeline, farklı iklim
karakteri gösteren bölgeler ve bu bölgelerde ısınmada kullanılan yakıtın cinsi ve bedelleri ile Yargıtay İçtihatları dikkate alınarak
hesaplanan ve bir metrekareye düşen ortalama aylık yakıt gideri bedeli ilave edilir. İlave edilen ortalama aylık yakıt gideri bedeli, bütün
kaloriferli konutlar için aynıdır.”
8
BEŞİNCİ BÖLÜM
Konutların İşletme, Bakım ve Onarım Giderlerinin Karşılanması
Kurum ve Kuruluşlarca Karşılanacak İşletme, Bakım ve Onarım Giderleri
Madde 26- a) Bu Yönetmeliğe göre, kamu konutu olarak ayrılan konutların;
1) 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa tabi olmayan kaloriferli konutların ısınma
giderleri,
2) Borçlar Kanununun 258’inci maddesinde bahsi geçen ve konutların olağan
kullanılmasından doğan temizlik ve küçük onarım giderleri dışında kalan asansör, kalorifer,
ana duvarlar, çatı, koridor gibi ortak yerlerin bakımı, korunması ve onarımı ile ilgili giderleri,
3) (14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
değişik) Kalorifer, hidrofor ve asansör gibi ortak tesislerin elektrik ve işletme giderleri,8
4) Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren beş yılda bir boya (yağlı, plastik gibi) ve üç
yılda bir badana giderleri,
b) Özel tahsisli konutların ısınma, işletme, bakım ve onarım giderleri ile demirbaş eşya
ve mefruşat giderleri ve konutun aydınlatma, elektrik, su, gaz, temizlik, telefon, kapıcı, ahçı,
kaloriferci, bahçıvan ve benzeri giderleri,
c) Görev tahsisli konutlardan (3) sayılı cetvelde belirtilen makam ve rütbe sahiplerine
tahsis edilen konutların (a) bendinde belirtilen giderlerine ilave olarak, demirbaş eşya ve
mefruşat giderlerinin tamamı ile konutun aydınlatma, elektrik, su, gaz ve benzeri giderlerinin,
konutun yüzyirmi metrekaresine isabet eden kısmından fazlası,
Kamu kurum ve kuruluşlarınca karşılanır.
Konutta oturanlar, kurum ve kuruluşlara ait olup, yapılması uygun görülen onarımların
yapılmasına engel olamazlar ve meşru bir mazeret olmadıkça tarihini erteleyemezler.
Konutta oturanların kurumlarının muvafakatını almadan yaptıkları onarım giderleri
ödenmez.
Eşyalı Olarak Konut Tahsisi
Madde 27- Özel tahsisli konutlar ile eşyalı olarak tahsis edilecek görev tahsisli
konutlarda bulundurulacak demirbaş eşya ve mefruşatın neler olacağı ve bunların özellikleri
ile kullanma süreleri, personelin temsil ve görev özelliği ile konutların ihtiyaçları ve günün
şartları göz önünde bulundurularak, özel tahsisli konutlar için ayrı, görev tahsisli konutlardan
(3) sayılı cetvelde belirtilen makam ve rütbe sahipleri için ayrı olmak üzere, Maliye Bakanlığı
ile ilgili kurum ve kuruluşlarca müştereken tesbit olunur.
İl Özel İdareleri ve belediyelerin eşyalı olarak tahsis edilecek görev tahsisli konutlarına
alınacak demirbaş eşya ve mefruşatın neler olacağı ve benzeri hususlar İçişleri Bakanlığınca
tesbit edilir.
İktisadi Devlet Teşekkülleri, kamu iktisadi kuruluşları, sermayesinin tamamı bu kamu
teşebbüslerine ait müesseseler, sermayesinin yüzdeellisinden fazlası iktisadi devlet
teşekkülleri ve kamu iktisadi kuruluşlarına ait olan bağlı ortaklıklar ile özel kanunların verdiği
yetkiye dayanılarak kurulan bankaların, eşyalı olarak tahsis edilecek görev tahsisli konutlarına
alınacak demirbaş eşya ve mefruşatın neler olacağı ve diğer hususlar ise bu kuruluşların en
yüksek karar organlarınca belirlenir.
Yurt dışında büyükelçilere, daimi delegelere, maslahatgüzarlara, askeri temsil heyetleri
başkanlarına ve başkonsoloslara tahsis edilecek özel tahsisli konutların demirbaş eşya ve
8
14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle değiştirilmeden önceki şekli: “ Kalorifer, hidrofor gibi
ortak tesislerin işetme giderleri,”
9
mefruşatı, ülkenin temsil ihtiyaçları da göz önünde tutularak, Millî Savunma ve Dışişleri
Bakanlarınca düzenlenir.
Konut Tahsis Edilenler Tarafından Karşılanacak Giderler
Madde 28- a) Kalorifersiz konutlar ile 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa tabi olan
kaloriferli konutların ısınma giderleri,
b) Küçük bakım ve onarım giderleri (Kiracı tarafından kırılan camların takılması,
bozulan muslukların değiştirilmesi veya tamir edilmesi ve benzeri işler gibi) ile kötü
kullanımdan dolayı meydana gelen zarar ve ziyan giderleri,
c) Ortak kullanım alanları dahil, konutun aydınlatma, elektrik, su, gaz, otomat ve
benzeri giderleri,
d) Konutlarda istihdam edilen kapıcı, bahçıvan, kaloriferci, elektrikçi ve benzerleri ile
çeşitli ihtiyaçların karşılanması için gerekli olan giderler,
e) Yönetmeliğin 29’uncu maddesine göre, tesbit edilen yakıt ihtiyacından fazla
kullanılan yakıt giderleri,
Konut tahsis edilenler tarafından karşılanır.
(e) bendinde bahsedilen giderlerin, kurum ve kuruluşlarınca karşılandığı konut blok
veya gruplarında, bu giderlerin brüt yüzölçümü oranına göre, her bağımsız bölüme isabet eden
kısmının, ait olduğu ayı takibeden ayın ilk 15 günü içinde personelin aylık veya ücretinin
ödendiği saymanlığa bildirilerek, Yönetmeliğin 23’üncü maddesi esaslarına göre, tahsil
edilmesi sağlanır.
ALTINCI BÖLÜM
Yakıt İhtiyacının Tesbiti, Yakıt Ödeneği Talebi ve Yakıtın Temin, Tedarik ve
Dağıtımına Dair Usul ve Esaslar
Yakıt İhtiyacının Tesbit Usülü
Madde 29- (16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile değişik) Tamamı kamu kurum ve kuruluşlarının (634 sayılı Kat Mülkiyeti
Kanununa tabi olan konutları hariç) mülkiyetinde bulunan veya tamamı kiralanan konutların,
2946 sayılı Kamu Konutları Kanunu uyarınca karşılanması zorunlu yakıt miktarı, bu
Yönetmeliğe ekli (9) ve (10) sayılı cetvellerde gösterilen esaslara göre, her konut blok veya
grupları için ayrı ayrı olmak üzere, her yıl Mayıs ayının ilk onbeş günü içinde tesbit edilir.
Kamu konutlarının gereğinden fazla yakılmasından dolayı, kamu kurum ve
kuruluşlarınca karşılanması zorunlu yakıt miktarından fazla ihtiyaç duyulan yakıt, konutlarda
oturanlar tarafından karşılanır. 9

10
Yakıt Ödeneği Talebi
Madde 30- Konut blok veya gruplarının bulunduğu yöre ve her birinin bağımsız
bölüm sayısı, son üç yılda sarfedilen yakıt miktarı ile 29’uncu maddeye göre tesbit edilen
yıllık yakıt ihtiyacı, yakıtın ton olarak mahalli fiyatı (taşıma, depolama ve benzeri giderler
dahil) ve yıllık yakıt ihtiyacının karşılanması için her konut blok veya gruplarına göre ayrı ayrı
hesaplanan ödenek ihtiyacı kamu kurum ve kuruluşlarına ait konutları yönetmekle görevli
9
16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile değiştirilmeden önceki şekli:”634 sayılı Kat Mülkiyeti
Kanununa tabi olmayan konutların yıllık yakıt ihtiyacı, Yönetmeliğe ekli (9) sayılı cetvelde gösterilen “İç sıcaklık dereceleri tablosu” ile
“Dış sıcaklık dereceleri tablosu” esas alınmak suretiyle, eki 1, 2 ve 3 no.lu tablolardan yararlanarak, her konut blok veya grupları için
ayrı ayrı olmak üzere, her yıl Mayıs ayının ilk onbeş günü içinde tesbit edilir.”
10,16.02.1991 tarihli ve 20788 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile bu madde ile bağlantılı olan (9) sayılı cetvel değiştirilmiş
ve Yönetmeliğe (10) sayılı cetvel eklenmiştir.
10
birim tarafından onaylı bir cetvel halinde her yıl Mayıs ayının son gününe kadar bağlı
bulundukları kurum ve kuruluşa gönderilir.
İlgili kurum ve kuruluşça gerekli tetkik ve değerlendirmeden sonra konutlar için
gerekli görülen yeteri kadar ödeneğin bütçelerine konulması ve ihtiyaca göre dağıtımı
sağlanır.
Yakıtı Temin Tedarik ve Dağıtımı
Madde 31- Kaloriferli kamu konutlarının yakıt ihtiyacının temin, tedarik ve dağıtımı,
aşağıda belirtilen usul ve esaslara göre yürütülür.
a) Genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli kurumlar, il özel idareleri, belediyeler, il
özel idareleri ve belediyelerin kurdukları birlikler konutlarının yakıt ihtiyacını, 2886 sayılı
Devlet İhale Kanunu hükümlerine göre sağlarlar.
b)Yukarıdaki bentte belirtilenler dışında kalan kamu kurum kuruluşları, kaloriferli
konutlarında kullanılan yakıtın temin, tedarik ve dağıtımında tabi oldukları satın alma
yönetmelikleri hükümlerini uygularlar.
Yakıt İhtiyacının Temin, Tedarik ve Dağıtımı İşlerini Yürüten Personelin Görev ve
Sorumluluğu
Madde 32- Yakıtın temin, tedarik ve dağıtımıyla görevlendirilenler, bu işleri tabi
oldukları mevzuat hükümlerine göre yürütmekle yükümlüdürler.
Yapılan tetkik sonucundan bu işlerin yürütülmesi sırasında ihmal ve kusurları anlaşılan
ilgililere, tabi oldukları mevzuat hükümlerine göre disiplin cezası verilir. Ayrıca gerektiğinde
haklarında ceza kovuşturması da yapılır ve varsa meydana gelen zarar bunlara ödettirilir.
YEDİNCİ BÖLÜM
Konuttan Çıkma, Konuttan Çıkarılma ve Konutların Yönetimi
Konuttan Çıkma
Madde 33- Bu Yönetmelik kapsamına giren;
a) (14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile
değişik) Özel tahsisli, görev tahsisli veya hizmet tahsisli konutlarda oturanlar; tahsise esas
görevin son bulduğu tarihten itibaren iki ay; başka kurumda aynı veya eşdeğer bir göreve
nakledilenler en geç altı ay içerisinde konutları boşaltmak zorundadırlar.
11
b) Sıra tahsisli konutlarda oturanlar, beş yıllık oturma süresinin bitiminden onbeş gün
veya yaralanacak personel olmaması nedeniyle oturmaya devam edenler ise çıkması için ilgili
idarece yapılan tebligat tarihinden itibaren bir ay içinde; emeklilik, istifa, başka bir yere nakil
ve her ne şekilde olursa olsun, memuriyet veya işçi sıfatı kalkanlar, ilişkilerinin kesildiği
tarihten itibaren iki ay içinde,
c) Konutlarda oturmakta iken ölenlerin aileleri, ölüm tarihinden itibaren iki ay içinde,
d) Konutta oturmakta iken bulunduğu il veya ilçe dışındaki bir sıkıyönetim savcılık
veya mahkemesine veya adli müşavirliğine veya sıkıyönetim komutanlıkları emrindeki
kadrolu askeri ceza ve tutukevi Müdürlüklerine atananlar veya bu görevlerden başka bir
yerdeki aynı veya değişik bir göreve atananlar, ilişkilerinin kesildiği tarihten ve sıkıyönetimin
kalkması halinde, görevleri nedeniyle konut tahsis edilenler, sıkıyönetimle ilgili görevlerin
bittiği tarihten itibaren altı ay içinde,
11 14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle değiştirilmeden önceki şekli:”Özel tahsisli, görev tahsisli
ve hizmet tahsisli konutlarda oturanlar tahsise esas görevin son bulduğu tarihten itibaren iki ay içinde,”
11
e) Tahsis yapıldıktan sonra konutta oturma şartlarını haiz olmadıkları
anlaşılanlar, kendilerine yapılan tebligat tarihinden itibaren iki ay içinde,
f) Staj, kurs, tedavi amacıyla görevlerinden geçici olarak ayrılanların aileleri, normal
oturma süresini tamamladıkları tarihte,
g) Geçici veya sürekli olarak yurt içi veya yurt dışı göreve atananlardan, ailesini
beraberlerinde götürmesinde siyasi, askeri veya emniyet mülahazası ile sakınca
görülenlerin aileleri, görevlinin bu görevi sona erdiği tarihte,
Konutları boşaltmak veya anahtarlarını, yetkili birime vermek zorundadır.
Konutta oturanlarda yukarıdaki fıkralara göre, konutun boşaltılmasını gerektiren bir
değişiklik olduğunda, durum, personelin bağlı bulunduğu en yakın ve yetkili amirince,
değişiklik tarihinden itibaren en geç on gün içinde bir yazı ile ilgili kamu kurum ve
kuruluşuna bildirilir.
Konutları boşaltanlar, konutu ve anahtarını bir örneği ek (8) de gösterilen “Kamu
Konutlarını Geri Alma Tutanağı “ düzenlemek suretiyle ilgili birime teslim etmek zorundadır.
Teslim sırasında konutta bulunan eşya ve mefruşat listesi idarece kontrol edilir ve noksansız
teslim alınır.
Konuttan Çıkarılma
Madde 34- Konutlar, 33’üncü maddede belirtilen süreler sonunda boşaltılamaz ise
tahsise yetkili makam tarafından ilgili mülki veya askeri makamlara başvurulur. Bu başvuru
üzerine konut, başka bir bildirime gerek kalmaksızın, kolluk kuvveti kullanılarak, bir hafta
içinde zorla boşalttırılır. Zorla boşalttırmaya karşı, idareye ve yargı mercilerine yapılacak
başvuru, boşalttırma işleminin icra ve infazını durdurmaz.
Konutun tahsisine yetkili makam tarafından kendilerine tahsis yapılmadan konutları
işgal edenler veya tahsis yapıldıktan sonra gerçeğe aykırı beyanda bulunduğu anlaşılanlar ile
konut blok veya gruplarındaki diğer konut sakinlerinin huzur ve sükununu bozucu, genel
ahlak değerlerini zedeleyici tutum ve davranışlarda bulunan ve kendisine yapılan yazılı
uyarılara rağmen bu davranışlarında ısrar ettiği tesbit edilenler hakkında da yukarıdaki fıkra
hükmü uygulanır.
Konutların Yönetimine Dair Esaslar
Madde 35- Devletçe yaptırılan memur konutları, 178 sayılı Maliye Bakanlığının
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 13’üncü maddesinin (e)
bendi uyarınca, Millî Emlâk Genel Müdürlüğünce yönetilir.
Ancak, kanunlar gereğince ve bu Yönetmelik hükümlerine göre, Millî Emlâk Genel
Müdürlüğünce yürütülmesi gerekli görevler dışında, genel bütçeye bağlı dairelere tahsisli
konutların yönetimi, konut tahsisine dair usül ve esasların uygulanması, işletme, bakım,
onarım ve benzeri işlerinin yapılması ve bunlara ait giderlerin ödenmesi gibi işler, konutların
tahsis edildiği Bakanlıklara aittir.
(2.7.2004 tarihli ve 25510 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik ile ek) 634
sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa tabi olmayan bir ana taşınmaz mal ya da ana yapı üzerinde
bulunan ve birden çok kamu kurumu veya kuruluşuna tahsisli kamu konutlarının ve bunlarla
ilgili ortak yerlerin, idarelerince yapılması gereken bakım ve onarımları; bağımsız bölümlerin
arsa payları toplamının, arsa payları bilinemiyor ise, kira bedeline esas konut alanları
toplamının en fazlasına sahip kamu kurumu veya kuruluşunca yaptırılır. Diğer kamu kurumu
veya kuruluşları da kendilerine tahsisli bağımsız bölümlerin payına düşen onarım ödeneği
tutarını, onarımı üstlenen kamu kurumu veya kuruluşunun bütçesine aktarırlar veya öderler.
Bu kapsamda yapılan işlerin ita amirliği, ihale komisyonu, tahakkuk memurluğu ve saymanlık
12
hizmetleri, onarımı yaptırmakla görevli kamu kurumu veya kuruluşunca yerine getirilir. Milli
Emlak Genel Müdürlüğü, maliye hazinesi mülkiyetinde olan ve kendisine tahsisli bağımsız
bölümü bulunan yapıların idarelere ait bakım ve onarımlarının tamamını, gerekli görmesi
durumunda yaptırabilir.
Genel bütçe dışındaki kurum ve kuruluşların kontlarının yönetimi, bu idarelere aittir.
Kamu kurum ve kuruluşlarının 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa tabi yapılardaki
konutların müşterek hizmet ve giderleriyle ilgili işleri, mezkur Kanun hükümleri ile bu
Yönetmelikle tesbit edilen esaslara göre yürütülür.
Konut Blok veya Gruplarının Müşterek Hizmet ve İhtiyaçlarının Karşılanması
Madde 36- Kamu kurum ve kuruluşlarının 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanununa tabi
olmayan konut blok veya gruplarının; yakıt ihtiyacının temin, tedarik ve dağıtımı dışındaki
müşterek hizmet ve ihtiyaçların konutlarda oturanların kendi aralarından birer yıl süreyle ve
yeteri kadar seçeceği yöneticiler aracılığı ile aşağıda belirtildiği şekilde karşılanır.
a) Konutların kapıcı, bahçıvan, kaloriferci, elektrikçi gibi hizmet personeli ile ortak
kullanım alanlarının aydınlatma, elektrik, su, gaz, otomat ve benzeri giderlerini brüt
yüzölçümleri oranına göre konutta oturanlardan tahsil etmek,
b) Konutların işletme, bakım ve onarım işleri için yıllık programlar hazırlamak ve
idareye teklifte bulunmak,
c) Bahçe, otopark düzenlemesi ve konutların korunması hususlarında ilgili idareye
teklifte bulunmak,
d) İlgili idare ile koordine ederek, yılda en az iki defa, konutların iç kısmının bakım,
onarımı ve tesisatların durumunu kontrol ettirmek,
Bu konuda, yönetici tarafından hazırlanan raporun aslı, yönetim işleri ile ilgili dosyada
bir örneği de konut tahsis dosyasında saklanır.
e) Müşterek kullanıma ve yaralanmaya tahsis edilen bahçe ve yeşil sahaların kiracılar
tarafından özel amaçları için kullanılmasını önlemek,
Tamamı ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının mülkiyetinde bulunan konut blok veya
gruplarında, (a) bendinde belirtilen müşterek hizmet ve ihtiyaçların konut tahsis edilenler
tarafından karşılanması esastır. Ancak, bu hizmet ve ihtiyaçların kurum ve kuruluşlarınca
karşılandığı konutlar için yapılan giderler, kira birim bedellerinin tesbitinde dikkate alınır.
Kendilerine konut tahsis edilenler, 29’uncu madde uyarınca tespit edilen yakıt
ihtiyacından fazla sarfedilen yakıt giderlerine, konutların brüt yüzölçümleri oranında katılırlar.
Konut blok veya gruplarının müşterek hizmet ve giderlerinin karşılanması ile ilgili
olarak bu Yönetmelikte belirtilmeyen hususlarda 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu hükümleri
uygulanır.
Ankara Namık Kemal Mahallesindeki Konutların Yönetimi
Madde 37- Ankara Namık Kemal Mahallesinde çeşitli Bakanlıklara tahsis edilen
konutlar, Millî Emlâk Genel Müdürlüğü tarafından yönetilir.
Merkezi sistemle ısıtılan bu konutların yıllık yakacak ihtiyacının temin, tedarik ve
dağıtımı ile müşterek hizmet ve diğer işleri, Millî Emlâk Genel Müdürlüğünce yürütülür.
Konutların Nitelikleri
Madde 38- Bu Yönetmelik kapsamına giren kurum ve kuruluşların inşa edecekleri
veya satın alacakları konutların brüt inşaat alanı, sosyal konut için belirtilen azami alanı
geçemez.
13
Ancak, özel tahsisli konutlar ile görev tahsisli konutlar hakkında yukarıdaki fıkra
hükmü uygulanmaz.
Yasak Hükümler
Madde 39- Bu Yönetmeliğe aykırı olarak; toplu iş sözleşmeleri ile özel sözleşmelere
hüküm konulamaz, idari yetki kullanımı yoluyla farklı işlem yapılamaz.
SEKİZİNCİ BÖLÜM
Çeşitli Hükümler
Konutlarda Oturanların Uyması Gerekli Esaslar
Madde 40- Kendisine konut tahsis edilen kiracılar, konutta oturdukları süre içinde
aşağıda belirtilen esaslara uymak zorundadırlar.
a) Konut sakinlerinin huzur ve sükununu bozucu genel ahlak ve değerlerini zedeleyici
tutum ve davranışlarda bulunamazlar,
b) Yönetici tarafından tespit edilen, konutların iyi kullanılması, korunması ve
tahribatının önlenmesi ile ilgili önlemlere titizlikle uyarlar,
c) Konutların tamamını veya bir bölümünü, başkalarına devredemezler veya kiraya
veremezler,
d) Konutların mimari durumunda ve iç tesisatlarda, kendiliklerinden değişiklik
yapamazlar,
e) Konutun bir bölümünde veya bahçede kümes yapamazlar ve ahır hayvanları ile
köpek besleyemezler.
Yukarıda belirtilen esaslara uymayanlar, yönetici veya kiracılar tarafından ilgili
kuruma bildirilir. İdarece bir yazı ile uyarılan ilgilinin aykırı tutum ve davranışını
değiştirmemekte ısrar ettiği tutanakla tesbit edilmesi halinde konut tahsis kararı iptal edilerek
konuttan çıkartılırlar.
Kira Birim Bedelini Tespit Komisyonunun Çalışma Usul ve Esasları
Madde 41- Kamu konutlarının aylık kira bedelinin tesbitine esas olacak kira birim
bedellerini belirlemek üzere, 2946 sayılı Kanunun 5’inci maddesi uyarınca ilgili bakanlık
temsilcilerinden oluşan komisyon, Maliye Bakanlığının (Millî Emlâk Genel Müdürlüğü)
daveti üzerine, her yıl Eylül ayının ilk 10 günü içinde toplanır. Komisyonun sekreterya
hizmetleri Millî Emlâk Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür. Komisyon üye tam sayısı ile
toplanır ve kararlarını ekseriyetle alır.
Ek Madde - (24.10.1987 tarihli ve 19614 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile eklenmiştir.) Kurumlarından aylıksız veya aylıklı izinli olarak başka
kurumlarda görevlendirilen personelin, izinli oldukları kamu kurumu konutundan görev
tahsisli veya sıra tahsisli olarak yararlanmaları halinde, görevlendirildikleri kurumlarda görev
yaptıkları süre içerisinde puanları dondurulmak ve süre kaydı aranmaksızın bu konutlarda
oturmalarına devam olunur.
Geçici Madde 1-(14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile değişik) Kamu konutlarında oturanlardan durumu bu Yönetmelikle belirlenen
esaslara uymayanlar; (2) sayılı cetvelde görev unvanı yer almayanlar veya görevleri kurum ve
kuruluşların yetkili makamlarınca (2) sayılı cetvele dahil edilecek unvanlar arasında
sayılmayanlardan, konutta beş yıllık oturma süresini dolduranlar ile bu süreyi doldurmaya en
çok iki ayı kalanlar, bu Yönetmeliğin yayımı tarihinden itibaren üç ay içerisinde; beş yılı
doldurmayanlar ise bu sürenin sona ermesinden itibaren iki ay içerisinde; kendilerine özel
14
görev veya hizmet tahsisli konut tahsis edilenlerden; başka kurumda aynı veya eşdeğer bir
göreve nakledilmiş olanlarda en geç altı ay içerisinde konutları boşaltmak zorundadırlar.
Ancak, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte Türk Silahlı Kuvvetleri konutunda
oturanlardan Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği Teşkilatında görevli olanların 23/9/1984
tarihinden geçerli olmak üzere bu görevlerinin devamı süresince puanları dondurulur ve beş
yıllık süreye bakılmaksızın bu konutlarda oturmaya devam ederler.
Bu süreler sonunda konutu boşaltmayanlar hakkında 34’üncü madde hükmü
uygulanır.
12
Geçici Madde 2 - Cumhurbaşkanlığı Konseyi Üyeleri ile Millî Güvenlik Konseyi
yönetimi dönemindeki Başbakan’a özel nitelikli konut tahsis edilir. Bu konutlar hakkında da
25’inci madde hükmü uygulanır.
Geçici Madde 3 -(14.10.1986 tarihli ve 19251 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik ile yürürlükten kaldırılmıştır.)
13
Geçici Madde 4 - 1/1/1985 tarihine kadar boşalan sıra tahsisli konutlar, bu
Yönetmelik hükümlerine göre konut tahsis talebinde bulunanlar arasından puan sırası esas
alınmak suretiyle hak sahiplerine tahsis edilir.
Geçici Madde 5 - Bu Yönetmeliğin yürürlük tarihinde